वारकरी रोजनिशी

2811. कवतुकवाणी बोलतसे लाडे । आरुष वाकडे करुनि मुख ॥१॥ दुजेपणी भाव नाही हे आशंका । जननीबाळकामध्ये भेद ॥धृपद॥ सलगी दुरूनि जवळी पाचारू । धावोनिया करू अंगसंग ॥२॥ धरूनि पालव मागतो भातुके । आवडीचे निके प्रेमसुख ॥३॥

2811. ब्राह्मणवाक्यबळें वेदू नेमी जगा । येरव्ही राहे उगा थोटावला ॥१॥ ब्राह्मण तो ब्रह्मा ब्राह्मण तो ब्रह्मा । जयाचेनि कर्माकर्म दाटुगें जगी ॥२॥ ब्रह्मावाक्याची राणीव तै शास्त्राची जाणीव । येरव्ही नुसते पवे पाषाणाचें ॥३॥ ब्राह्मण वचनार्थ यागकर्म समर्थ । येरव्ही ते समस्त जीत ना मेली ॥४॥

2812. ऐक पांडुरंगा वचन माझे एक । झालो मी सेवक दास तुझा ॥१॥ कळे तैसा आता करावा उद्धार । खुंटला विचार माझा पुढे ॥धृपद॥ दंभ मान माझा करू पाहे घात । झालिया ही थीत कारणाचा ॥२॥ हीन बुद्धी माझी अधम हे याती । अहंकार चित्ती वसो पाहे ॥३॥

2812. शम दम तप शौच आणि क्षमा । आर्जव तो प्रेमा ज्ञानालागीं ॥१॥ आत्मा अनुभव वेदीं सत्य भाव । ब्राह्मण स्वभाव कर्म ऐसे ॥२॥ ब्राह्मणाच्या ठायी गुण शुद्ध सत्त्व । वसे ब्रह्मातत्त्व तया चित्ती ॥३॥ सर्वांभुती दया असे तयापाशीं । विटला उपाधीसी सर्वभावे ॥४॥

2813. जेणे माझे चित्त राहे तुझ्या पायी । अखंड ते देई प्रेमसुख ॥१॥ देहभाव राखा दीन करूनिया । जनाचारी वाया जाय तैसा ॥धृपद॥ द्रव्य दारा नको मानाची आवडी । कवणेविशी गोडी प्रपंचाची ॥२॥ तुझे नाम माझे धरूनिया चित्त । एकांत लोकांत सदा राहो ॥३॥

2813. ब्राह्मणा स्वधर्मक नित्य नैमित्तिक । व्हावे उपासक वेदांलांगीं ॥१॥ स्नानसंध्या वंदन हेंचि नित्य कर्म । तैसेचि हे वर्म पितृतृप्ति ॥२॥ ब्रह्मायज्ञ आणि अग्नीची ते पूजा । तेणे अधोक्षजा पाविजेत ॥३॥ अतिथी आलिया तया अन्नदान । करावे तर्पण द्रव्ययोगें ॥४॥

2814. काय सांगो आता संतांचे उपकार । मज निरंतर जागविती ॥१॥ काय द्यावे त्यासी व्हावे उतराई । ठेविता हा पायी जीव थोडा ॥धृपद॥ सहज बोलणे हित उपदेश । करूनि सायास शिकविती ॥२॥ तुका म्हणे वत्स धेनुवेचा चित्ती । तैसे मज येती सांभाळीत ॥३॥

2814. तयालागीं ज्ञानी म्हणती नैमित्तिक पितृ श्राद्धादिक जाणावें ते ॥१॥ संतांचे दर्शन ज्ञानियाची भेटी । उत्थापन अटी करणे लागे ॥२॥ एकादशी शिवरात्री प्रदोषादि । रामजयंत्यादि नाना पर्वे ॥३॥ नैमित्तिक ऐसेंक तयासी म्हणती । त्यायोगें पावती आत्मतत्वीं ॥४॥

2815. आपण चाळक बुद्धीच्या संचारा । आम्हासी वेव्हारा पात्र केले ॥१॥ काय झाले तरी नेघा तुम्ही भार । आणीक कोणा थोर म्हणो सांगा ॥धृपद॥ पंच भूते तव चर्माचिया मोटा । येथे खरा खोटा कोण भाव ॥२॥ तुका म्हणे नाही बोलावया जागा । का देवा वाउगा श्रम करू ॥३॥

2815. नित्य कर्माचें लक्षण । स्नानसंध्या पितृतर्पण ॥१॥ ब्रह्मायज्ञ देवपूजा । करावी त्या अधोक्षजा ॥२॥ वैश्वदेव अतिथी पूजन । आचारांवें नित्य जाण ॥३॥ एका जनार्दनी कर्म । तेंचि जाणा परब्रह्म ॥४॥

2816. एका एक वर्मे लावूनिया अंगी । ठेवितो प्रसंगी सांभाळीत ॥१॥ नेघावा जी तुम्ही वाव बहु फार । धरूनि अंतर ठायाठाव ॥धृपद॥ वेव्हारे आले ते समानचि हाते । बळ नाही येथे चालो येत ॥२॥ तुका म्हणे आता निवाडाच साठी । संवसारे तुटी करुनि ठेलो ॥३॥

2816. ब्रह्मा जाणे ब्राह्मण याती । त्याची घडावी संगती ॥१॥ ब्राह्मण तयासी म्हणावे । त्याचे पायी लीन व्हावे ॥२॥ गळा घालोनि सूत्रदोरी । म्हणविती ब्रह्माचारी ॥३॥ परी ब्रह्मा नाही ठावे । लोका सांगतसे भावे ॥४॥

2817. आता येथे खरे । नये फिरता माघारे ॥१॥ होय तैसी हो आबाळी । देहनिमित्य या बळी ॥धृपद॥ तुम्हासवे गाठी । देवा जीवाचिये साठी ॥२॥ तुका नव्हे लंड । करू चौघांमध्ये खंड ॥३॥

2817. कोणा ब्रह्मकर्म कळेना हे वर्म । नासिलें जीवन संध्या वेळें ॥१॥ धरिले नासिक अनुभवावांचुनीं । त्रिपुटीस पाणी लावियेले ॥२॥ डोळिया वंदना स्वीकारिले कान । तेथे वर्म कोण नेणवेची ॥३॥ हृदयावरी हात नाभीस लाउनी । डोळे ते झाकुनी नाश केला ॥४॥

2818. का हो वाढविता देवा । मज घरी समजावा । केवढा हो गोवा । फार केले थोड्याचे ॥१॥ ठेविन पायावरी डोई । यासी तुमचे वेचे काई । झालो उतराई । जाणा एकएकाचे ॥धृपद॥ निवाड आपणियांपाशी । असोनका व्हावे अपेसी । होती गाठी तैसी । सोडूनिया ठेविली ॥२॥ तुका म्हणे गोड । होते झालिया निवाड । दर्शने ही चाड । आवडीच वाढेल ॥३॥

2818. असोनि ब्राह्मण । न करी जो संध्या स्नान ॥१॥ तो पातकी चांडाळ । अधम खळाहुनी खळ ॥२॥ वेदमंत्र न ये मुखा । सदा द्वेष निंदा देखा ॥३॥ नाहे श्राद्धसंकल्प घरी । हिंडें सदा दारोदारीं ॥४॥

2819. नव्हो सभाधीट । समोर बोलायाचे नीट । एकली एकट । दुजे नाही देखिले ॥१॥ आता अवघे तुम्ही जाणा । तुमचे माझे नारायणा । येईल करुणा । तेचि पहा तुम्हासी ॥धृपद॥ ताळ नाही माझे बुद्धी । धरली न धरवे शुद्धी । आता वेळ कधी । कोण्या जन्मे निवाड ॥२॥ आता शेवटीचे । उत्तर ते हेचि साचे । शरण आले त्याचे । तुका म्हणे सांभाळा ॥३॥

2819. आम्ही ब्रह्मापुरींचे ब्राह्मण । यातिकुळ नाही लहान ॥१॥ आम्हा सोवळें वोवळें नाही । विटाळ न देखो कवणें ठायी ॥२॥ आम्हा सोयरे जे जाहले । ते यातिकुळा वेगळे केले ॥३॥ एका जनार्दनी बोधु । यातिकुळींचा फिटला संबंधु ॥४॥

2820. ऐसा तव मोळा । तुमचा नसेल गोपाळा ॥१॥ मागत्याची टाळाटाळी । झिंज्या ओढोनि कपाळी ॥धृपद॥ नसेल ना नवे । ऐसे धरियेले देवे ॥२॥ तुका म्हणे झाला । उशीर तो विठ्ठला ॥३॥

2820. उचित अनुचित कळे तुम्हा । सदैव निर्दैव हासती ॥१॥ ऐशी राहे कर्मगती । वाया फजिती होती जगी ॥२॥ कर्म सोडीना या नरा । करी आयुष्याचा मातेरा ॥३॥ एका जनार्दनी निजसार । कर्म हिंडवी गिरिगव्हार ॥४॥

2821. माझ्या कपाळाच्या गुणे । किंवा सरलेसे नेणे ॥१॥ नये वचन बाहेरी । उभे तिष्ठतसे दारी ॥धृपद॥ काय सांगायास वेचे । रीते आरंभी ठायीचे ॥२॥ तुका म्हणे किती । भीड धरावी पुढती ॥३॥

2821. जे जे कर्म करावे या देही । भोगावें तेंही देहादेह ॥१॥ देहींचें कर्म देहींच भोगावें । वाया का शिणावें हाव भरी ॥२॥ आपुलें संचित तैसा कर्मभोग । वाउगा उद्योग बोलून काय ॥३॥ एका जनार्दनी कर्माची जे रेखा । न चुके सकळिका भोग त्याचा ॥४॥

2822. काही एक तरी असावा आधार । कासयाने धीर उपजावा ॥१॥ म्हणविल्यासाठी कैसे पडे रुजु । धणी नाही उजू सन्मुख तो ॥धृपद॥ वेचल्या दिसांचा कोणावरी लेखा । घालावा हा सुखासुखा आम्ही ॥२॥ नाही मनोगत तोवरी देवा । तुका म्हणे सेवा नेघेजेतो ॥३॥

2822. विपरीत सुपरीत हा तो काळाचा विभाग । तेथे त्याग भोग करूनी काय ॥१॥ होणार ते होते आपुलें न चले कांही । वाया दुःख पाही मानू नये ॥२॥ जी जी संचितीं लिहिलीसे रेखा । ती तो ब्रह्मादिका न चुकेचि ॥३॥ एका जनार्दनी वाया का सायास । सुखदुःख लेश पूर्व कर्म ॥४॥

2823. मनाचिये साक्षी झाली सांगो मात । सकळ वृत्तांत आपला तो ॥१॥ तुम्हा परामृष घेता सत्ताबळे । धरिता निराळे कैसी वांचो ॥धृपद॥ मी माझे सांडून यावया पसारा । आणीक दातारा काय काज ॥२॥ तुका म्हणे आम्ही तुजविण एका । निढळे लौकिकामाजी असो ॥३॥

2823. सम आणि विषम ही तो काळाची फळे । भोगिल्याविण बळे न सुटती कधी ॥१॥ वाउगी कल्पना वाउगी कल्पना । वागविती मना परम मूर्ख ॥२॥ उसनें आणि ताना जीवा वाटे गोड । देतों ते लिगाड होय मग ॥३॥ एका जनार्दनी हाही अनुभव । सुखदुःखा ठाव याचपरी ॥४॥

2824. उरले ते भक्तिसुख । डोळा मुख पाहावे । अंतरीचे का हो नेणा । नारायणा माझिया ॥१॥ पुरवा तैसी केली आळी । बळी जगदानिया ॥धृपद॥ हाती घेउनि चोरा भाते । दावा रिते बाळका ।

2824. जो कनकबीजें भुलविला । तो गाये नाचे उडे भला ॥१॥ शुद्धि नाही पा देहाचीं । सैरावैरा बोले वाचे ॥२॥ देह अभिमानें उन्मत्त । अतिकामें कामासक्त ॥३॥ ज्यासी विष चढलें गहन । तया करविती विष्ठापान ॥४॥

2825. तरी भले वाया गेलो । जन्मा आलो मागुता । म्हणऊनि ठेलो दास । सावकास निर्भये ॥१॥ उणे पुरे काय माझे । त्याचे ओझे तुम्हासी ॥धृपद॥ सांभाळावे ते म्या काई । अवो आई विठ्ठले । भोग जया जाईन स्थळा । तुज गोपाळा विसरेंना ॥२॥ आपले म्या एकसरे । करुनि बरे घेतले । तुका म्हणे नारायणा । आता जाणा आपुले ॥३॥

2825. आता धर्माधर्म विचार । तो ऐका सविस्तर ॥१॥ शुद्र पतीत गृहींचें अन्न । एक रात्र पावन जाण ॥२॥ व्याघ्र - नख गज - दंत । अपवित्र जंव स्नेहयुक्त ॥३॥ पटतंतु स्वये पुनीत । वायूनें शुद्ध उर्णावस्त्र ॥४॥

2826. घालूनी लोळणी पडलो अंगणी । सिंचा सिंचवणी तीर्थ वरी ॥१॥ वोल्हावेल तनु होईंल शीतळ । झाली हळहळ बहुतापे ॥धृपद॥ पावेन या ठाया कई झाले होते । आलो अवचिते उष्ट्यावरी ॥२॥ तुका म्हणे कोणी जाणवा राउळी । येईल जवळी पांडुरंग ॥३॥

2826. गंगोदक ते पवित्र । येर कडु अपवित्र ॥१॥ दोनीं उदकें तंव सारखी । शुद्ध अशुद्ध काय पारखीं ॥२॥ गंगा देवापासून जाली । येर काय मध्यवर्ती केली ॥३॥ शुद्धाशुद्ध हे वासना । शरण एका जनार्दना ॥४॥

2827. धरूनि हे आलो जीवी । भेटी व्हावी विठोबासी ॥१॥ संकल्प तो नाही दुजा । महाराजा विनवितो ॥धृपद॥ पायावरी ठेविन भाळ । येणे समुळ पावलो ॥२॥ तुका म्हणे डोळेभरी । पाहिन हरी श्रीमुख ॥३॥

2827. वेदान्त प्रतिपाद्य करावा हा धर्म । न करिता अधर्म सहज लागे ॥१॥ मुख्य चारी वर्ण यांचा पै धर्म । न करिता अधर्म सहज लागे ॥२॥ जया जे जे धर्म तया ते ते कर्म । न करिता अधर्म सहज लागे ॥३॥ ब्राह्माणांचा धर्म संध्या षट्‌कर्म । न करिता अधर्म सहज लागे ॥४॥

2828. तुम्हा उद्धरणे फार । मज दुसरी नाही थार ॥१॥ आता जैसे तैसे सोसा । काय करणे हृषीकेशा ॥धृपद॥ बरे न दिसेल ओळी । एका अन्न एका गाळी ॥२॥ लाविता आभार । तुका विसरलेती फार ॥३॥

2828. अधर्में अदृष्टांचें चिन्ह । विपरीत वचन ते ऐका ॥१॥ भांडारीं ठेविला कापूर उडे । समुद्रामाजीं तारूं बुडे ॥२॥ ठक येवोनि एकान्ती । मुलाम्याचें नाणें देती ॥३॥ परचक्र विरोध धाडी । खणीत लावूनी तळघरें फोडी ॥४॥

2829. न कळे जी भक्ती काय करू सेवा । संकोचोनि देवा राहिलोंसे ॥१॥ जोडोनिया कर राहिलो निवांत । पायापाशी चित्त ठेवूनिया ॥धृपद॥ दिशाभुली करी स्थळी प्रदक्षणा । भ्रमे नारायणा कष्टविले ॥२॥ तुका म्हणे झालो आज्ञेचा पाळक । जीवनासी एक ठाव केला ॥३॥

2829. फणस खातां लागे गोड । तेथे अधिक खाय तोंड ॥१॥ सूर्या पूजितां पुण्य घडे । तेथे जे बेलपत्री चढे ॥२॥ ऐसा कर्माकर्म विनाश । गुण तेचि होती दोष ॥३॥ एका जनार्दनी जाण । वाया दोषाचें हे चिन्ह ॥४॥

2830. एकविध वृत्ति न राहे अंतरी । स्मरणींच हरी विस्मृति हे ॥१॥ कैसा हा नवलाव वाटतो अनुभवे । मज माझ्या जीवे साक्षित्वेसी ॥धृपद॥ न राहे निश्चळि जागविता मना । किती क्षणाक्षणा सावरावे ॥२॥ तुका म्हणे बहु केले वेवसाव । तेणे रंगे जीव रंगलासे ॥३॥

2830. जेणे घेतलेंसे विख । तया सर्प लाविती देख ॥१॥ जे केले आपुले आपण । जे भोगिता दुःख कोण ॥२॥ एका जनार्दनी कर्म । कर्मामाजी घडे वर्म ॥३॥

2831. आता सोडवणे न या नारायणा । तरि मी न वांचेना काळा हाती ॥१॥ ऐसे सांगोनिया झालो उतराई । आणीक ते काई माझे हाती ॥धृपद॥ केलियाचे माप नये सेवटासी । करितील नासि अंतराय ॥२॥ तुका म्हणे भय वाटतसे जीवा । धावणिया धावा लवकरी ॥३॥

2831. ज्यासी करणे चित्तशुद्धी । कर्मे आचरावीं आधी ॥१॥ तरीच होय मनः शुद्धी । सहज तुटती आधि व्याधि ॥२॥ चित्ताची स्थिरता । होय उपासने तत्त्वता ॥३॥ चित्त झालिया निश्चळ । सहज राहील तळमळ ॥४॥

2832. सत्य माप वाढे । गाबाळाची चाली खोडे ॥१॥ उत्तरे ते कळे कसी । विखरोनि सर्वदेशी ॥धृपद॥ घरामध्ये राजा । नव्हे हो पट्ट पूजा ॥२॥ तुका म्हणे साचे । रूप ते दर्पणीचे ॥३॥

2832. जया करणे आत्महित । स्वधर्म आचरावा सतत ॥१॥ कर्मे नित्य नैमित्तिक । ब्रह्माप्राप्ति लागीं देख ॥२॥ तींचि नित्य आचरावीं । चित्तशुद्धि तेणे व्हावी ॥३॥ एका जनार्दनी कर्म । इश भक्तीचें हे वर्म ॥४॥

2833. नाही खंड झाला । माझा तुमचा विठ्ठला ॥१॥ कैसे कैसे हो दुश्चित । आहे चौघांपाशी नीत ॥धृपद॥ मुळींचे लिहिले । मज आता सापडले ॥२॥ तुका म्हणे मज । न लगे बोलणे सहज ॥३॥

2833. आलिया द्विजासी द्यावे अन्नदान । नसता अभ्युत्थान द्यावे त्यासी ॥१॥ तेणे जोडे यज्ञ सर्व धर्म जाण । विन्मुख गेलिया पतन घडतसे ॥२॥ एका जनार्दनी घडता नमस्कार । तेणे हरिहर संतोषती ॥३॥

2834. हेचि वादकाची कळा । नाही येऊ येत बळा ॥१॥ धीर करावा करावा । तरी तो आहे आम्हा देवा ॥धृपद॥ रिघावे पोटांत । पाया पडोन घ्यावा अंत ॥२॥ तुका म्हणे वरी । गोडा आणावा उत्तरी ॥३॥

2834. देवातळींचें वस्त्र ते म्हणती अपवित्र । उदके भिजविलें ते जाले पवित्र ॥१॥ देवापरीस जळ सबळ केले । ज्ञान ते दुर्बळ होऊनीं ठेले ॥२॥ नीचाचेनी स्पर्शे देवो विटाळला । पाणीये प्रक्षाळुनी सोंवळा केला ॥३॥ एका जनार्दनी साच नाही भाव । संशयची देव नाही केला ॥४॥

2835. एक परि बहिरे बरे । परि ती ढोरे ग्यानगंडे ॥१॥ कपाळासी लागली अगी । अभागी का जीतसे ॥धृपद॥ एक परि बरे वेडे । तर्कि कुडे जळो ते ॥२॥ तुका म्हणे खातडवासी । अमृतासी नोळखे ॥३॥

2835. कर्म धर्म ऐसा आहे । ब्रह्मी शोदूनियां पाहे ॥१॥ स्नान करावे ते कैसे । संध्या आपरुप असे ॥२॥ कैसा आहे ब्रह्मायज्ञ । मन अर्जवा ते नमन ॥३॥ एका जनार्दनी भजे । कर्म धर्म सहज बुजे ॥४॥

2836. खेळो मनासवे जीवाच्या संवादे । कौतुक विनोदे निरांजनी ॥१॥ पची पडिले ते रुचे वेळोवेळा । होतसे डोहळा आवडीसी ॥धृपद॥ एकाताचे सुख जडले जिव्हारी । वीट परिचारी बरा आला ॥२॥ पाणी ऐसी बुद्धी नव्हे आता कदा । लंपट गोविंदा झालो पायी ॥३॥

2836. विचारीं पा धडफुडें । देह तंव केवळ जडमूढे । कर्मसंबधन तयाकडे । केवी लागे ॥१॥ आत्मनीं न रिघे कर्म । कर्म केवळ श्रम । थिल्लरी जेवी सोम । चळी कांपे ॥२॥ देह जगत्व न लगे देही । अथवा न लगे आत्म्याच्या ठायी । आता कर्म ते मिथ्या पाही ॥३॥ भ्रमरुप वाढविता कर्मठपण । ठकलें सज्ञान जन । एका जनार्दनी कर्म भ्रमण । बोळवण रया ॥४॥

2837. झाली झडपणी खडतर देवता । संचरली आता निघो नये ॥१॥ मज उपचार झणी उपचार झणी आता करा । न साहे दुसरा भार काही ॥धृपद॥ नेऊनिया घाला चंद्रभागे तिरी । जीवा नाही उरी काही आता ॥२॥ तुका म्हणे कळो आले वर्तमान । माझे तो वचन आच्छादले ॥३॥

2837. कर्म केवळ देहाच्या माथा । आत्मा देही असोनि विदेहता । शेखी म्हणती तत्त्वता । कर्मे बांधला आत्मा ॥१॥ आकाश जाता दळे । तै कर्मीं ब्रह्मा आतळे । कर्म अकर्मा नातळे । परब्रह्मा रया ॥२॥ कर्माचें न कळे वर्म । तंव केवी फळे परब्रह्मा । म्हणोनि न सोडी श्रम । साधकासी ॥३॥ कर्माकर्म विवंचना । न कळे पै सज्ञाना । एका शरण जनार्दना । परि तुझीच कल्पना रया ॥४॥

2838. अंगी देवी खेळे । का रे तुम्हासी न कळे । कोणाचे हे चाळे । सुख दुःख न मनिता ॥१॥ मी तो आता येथे नाही । ओळखी वचनाच्या ठायी । पालटाचा घेई । भाव खरा लोपे ना ॥धृपद॥ आपुलाले तुम्ही पुसा । सोवा पेव्याच सरिसा । स्थिरावल्या कैसा काय । जाणो विचार ॥२॥ तुका म्हणे लाभकाळ । तेथे नसावे शीतळ । मग तैशी वेळ । कोठे जाते सांपडो ॥३॥

2838. कर्माच्या पोटी भ्रम । की भ्रमाच्या पोटी कर्म । हे दोहींचे न कळे वर्म । जाणत्यासी ॥१॥ घटी उदक भरिलें । तेणे घटाकाश नव्हे बोले । कर्मीं ब्रह्मा संचलें । कर्मातीत ॥२॥ वाढविता कर्मभ्रम । न कळे परब्रह्मा । मीमांसक धर्म । अनश्वर ॥३॥ कर्माची कर्मगती । न सोडी पुनरावृत्ति । निशेष कर्म निश्चिती । ब्रह्माप्राप्ती ॥४॥

2839. उचिताचा काळ । साधावया युक्तिबळ । आपले सकळ । ते प्रसंगी पाहिजे ॥१॥ नेम नाही लाभ हानि । अवचित घडती दोनी । विचारूनि मनी । पाहिजे ते प्रयोजावे ॥धृपद॥ जाळ जाळा काळे । करपोनेदावे आगळे । जेविता वेगळे । ज्याचे त्याचे तेथे शोभे ॥२॥ पाळी नांगर पाभारी । तन निवडूनि सोंकरी । तुका म्हणे घरी । सेज जमा शेवटी ॥३॥

2839. करू जाता निजकर्म । कर्मक्रिया अति दुर्गम ॥१॥ कर्म केवळ देहाचे माथा । आत्मा देही विदेहता ॥२॥ कर्म अकर्माचें सांकडें । कांही न घेडी आत्म्याकडे ॥३॥ एका जनार्दनी कर्म । देहांचे देही परब्रह्मा ॥४॥

2840. पडिलिया ताळा । मग अवघा निर्वाळा । तेथे कोणी बळा । नाही येत कोणासी ॥१॥ जोडिले ते लागे हाती । आपआपली निश्चिंती । हर्ष आणि खंती । तेथे दोनी नासली ॥धृपद॥ सहज सरलिया कारणे । मग एकला आपण । दिसे तरी भिन्न । वचनाचा प्रसंग ॥२॥ करूनि झाडा पाडा । तुका वेगळा लिगाडा । निश्चिंतीच्या गोडा । गोष्टी म्हणु लागती ॥३॥

2840. उदयो अस्तु मावळले भान । कर्माकर्मीं सहज समाधान ॥१॥ कर्म ते गेले करणे हारपलें । सहजीं पारुषले धर्माधर्म ॥२॥ उदयो अस्तुभान न देखे समाधान । अवघा जनार्दन जनी वनी ॥३॥ एका जनार्दनी एकपणे कर्म । देहींच देह धर्म एकरूप ॥४॥

2841. जो वितो तो माझा पिता । उखता तो उखत्यांचा ॥१॥ जनार्दनी सरती कर्मे । बाधा भ्रमे अन्यत्र ॥धृपद॥ अपसव्य सव्यामधी । ऐसी शुद्धी न धरिता ॥२॥ तुका म्हणे खांद्या पाने । सिंचता भिन्न कोरडी ॥३॥

2841. वेदवाणी देवे केली । येर काय चोरापासून झाली ॥१॥ सकळ वाचा वदवी देव । का वाढावा अहंभाव ॥२॥ ज्या ज्या वाणी स्तुती केली । ते तीक देवासी पावली ॥३॥ एका जनार्दनी मातु । वाचा वाचक जगन्नाथु ॥४॥

2842. माउलीची चाली लेंकराचे ओढी । तयालागी काढी प्राण प्रीती ॥१॥ ऐसी बळिवंत आवडी जी देवा । संतमहानुभावा विनवितो ॥धृपद॥ मोहे मोहियेले सर्वकाळ चित्त । विसरु तो घेत नाही क्षण ॥२॥ तुका म्हणे दिला प्रेमाचा वोरस । सांभाळिले दास आपुले ते ॥३॥

2842. आब्रह्म भुवन एक । तर्पण जाहलें ऐक्य ॥१॥ कैसा होता हे ब्रह्मयज्ञ । ब्रह्मा दृष्टी ब्रह्मार्पण ॥२॥ सव्य अपसव्य न लगे जाण । पितरापितर जनार्दन ॥३॥ एका जानर्दनीं तिलोदक । ब्रह्मरुप तिन्ही लोक ॥४॥

2843. केवढा तो अहंकार । माझा तुम्हा नव्हे दूर ॥१॥ आता कोण पडे पाया । तुमच्या अहो पंढरिराया ॥धृपद॥ का जी कृपेने कृपण । वेचतसे ऐसे धन ॥२॥ तुका म्हणे देवे । दुजियाचे पोते न्यावे ॥३॥

2843. कर्म करिता फलाशा वाढे । ते ते फल भोगणें घडे ॥१॥ कर्म करिता फळ बाधक । न करिता प्राप्त नरक ॥२॥ ऐशीं कर्माची रहाटी । सदैव देखे उफराटी ॥३॥ एका जनार्दनी कर्म । तेथे कैंचा भवभ्रम ॥४॥

2844. अपराधी म्हणोन येतो काकुलती । नाही तरी होती काय चाड ॥१॥ येईल तारू तरी तारा जो जी देवा । नाही तरी सेवा घ्यावी भार ॥धृपद॥ कासया मी आता वंचू हे शरीर । आहे बारगीर जायजणे ॥२॥ तुका म्हणे मन करूनि मोकळे । आहे साळेंढाळे उदार ते ॥३॥

2844. कर्म करता काही न कळे विचार । परि द्वेषाद्वेष संचार होता असे ॥१॥ राजस तामस सात्विक ते देखा । उपाधी ते देखा मूळ जाणा ॥२॥ यथाविधी कर्म न घडे निश्चये । उणें पडता जाय पतनासी ॥३॥ एका जनार्दनी नाम मुखी गाता । सर्व कर्मे तत्त्वता घडती सांग ॥४॥

2845. माझे तो फुकाचे काय वेचे कष्ट । नव्हे क्रियानष्ट तुम्हाऐसा ॥१॥ काहीच न वंची आजिच्या प्रसंगी । सकळा ही अंगी करीन पूजा ॥धृपद॥ द्यावे तुम्ही काही हे तो नाही आस । असो या उदास देहभावे ॥२॥ तुका म्हणे माझी मावळली खंती । समाधान चित्ती सर्वकाळ ॥३॥

2845. नाना कर्माचियां लागता पाठी । भ्रमचि जगा होय शेवटी ॥१॥ नोहे कर्म यथासांग वाउगाचि मग श्रम होय ॥२॥ जाय तळा येत वरी । बुडक्या परी बुडतसे ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । कर्म न करु जाण ॥४॥

2846. स्वामीचिया सत्ता । आधी वर्मे येती हाता । पुढती विशेषता । लाभे लाभ आगळा ॥१॥ कर्री कवतुकाचे बोल । परि जिव्हाळ्याची ओल । आवडे रसाळ । मायबापा लाडाचे ॥धृपद॥ मन मेळविले मना । नाही अभावी शाहणा । अंतरींच्या खुणा । वरी दिल्या उमटोनि ॥२॥ पराश्रमे काळा । अवघ्या जागविल्या वेळा । देवासी निराळा । तुका क्षण न सोडी ॥३॥

2846. संध्यावंदनीं प्रणव जपावा । वाच्य वाचकु प्रणव अवघा ॥१॥ कैसी संध्येसी साधिली संधी । देही हारपली देहबुद्धी ॥२॥ छंद ऋषि मंत्र उच्चार । ती अक्षरीं झाले अक्षर ॥३॥ जपी जपमाळा मौनी । संध्या साधिली निज समाधानीं ॥४॥

2847. एके ठायी अन्नपाणी । ग्रासोग्रासी चिंतनी ॥१॥ वेळोवेळा जागवितो । दुजे येईल म्हणु भीतो ॥धृपद॥ नाही ही गुंतत उपचारी । मानदंभाचे वेव्हारी ॥२॥ तुका झालासे शाहाणा । आड लपे नारायणा ॥३॥

2847. कर्म करसी तरी कर्मठचि होसी । परि निष्कर्म नेणसी कर्मामाजीं ॥१॥ ब्रह्मालागीं कर्म सांडणे हे कुंडें । पाय सांडोनि पुढे चालुं पाहसी ॥२॥ डोळ्यांची नव्हाळी घेवो जाता करतळी । पाहो जाता मुळी पाहणेंचि नाही ॥३॥ एका जनार्दनी सर्व कर्म पाही । सांडी मांडी नाही तये ठायी ॥४॥

2848. वैरागरापाशी रत्नाचिया खाणी । हेचि घ्यावी धणी फावेल तो ॥१॥ येथे नाही तर्कवितर्काची चाड । होतसे निवाड खऱ्याखोट्या ॥धृपद॥ उगाच सारवा वाढिला तो ठाव । वाढितिया भाव कळतसे ॥२॥ तुका म्हणे नव्हे टांचणीचे पाणी । येथे झरवणी जैशा तैसे ॥३॥

2848. कर्मक्रिया जेणे कळे । तोचि कर्मी का नाकळे ॥१॥ काय करुनी कर्म सकळ । हरिप्राप्तीविण निष्फळ ॥२॥ कर्मीं ब्रह्मा प्रतीति नाही । तरी त्या कर्म केले काई ॥३॥ एका जनार्दनी कर्म । कर्मीं पाहे परब्रह्मा ॥४॥

2849. समर्थ या नावे दिनांचा कृपाळ । हे तव सकळ स्वामीअंगी ॥१॥ मज काय लागे करणे विनवणी । विदित चरणी सकळ आहे ॥धृपद॥ दयासिंधु तुम्हा भांडवल दया । सिंचावे आता या कृपामृते ॥२॥ तुका म्हणे अहो पंढरिनिवासे । बहु जीव आसे लागलासे ॥३॥

2849. कोटी जन्म आम्ही करू हरिकथा । कर्मकांड माथा धरूनियां ॥१॥ ऐहिकादि कर्मे करुनी सर्वदा । भजो जी गोविंदा निरंतर ॥२॥ यजन याजन करुनी अग्निहोत्र । पूजोनि पवित्र द्विजवर ॥३॥ एका जनार्दनी कर्म ब्रह्मा एक । वेदान्ती विवेक बोलियेला ॥४॥

2850. लेखिले कवित्व माझे सहज बोल । न लगेचि ओल जिव्हाळ्याची ॥१॥ नयेचि उत्तर काही परतोनि । झालो नारायणे न सरते ॥धृपद॥ लाजिरवाणी का वदली हे वाचा । नव्हेचि ठायीचा मननशीळ ॥२॥ तुका म्हणे फळ नव्हेचि सायासा । पंढरीनिवासा काय झाले ॥३॥

2850. मर्दुनी शंखासुरा हातें वागविसी कलीवरा । तेवी निवटोनि अहंकारा । माझ्या वागविशी शरीरा ॥१॥ येथे नवल नव्हे पहा हो । माझा देहचि वागवे देवो ॥२॥ शंख वाजविशी नाना स्वरा । ते तंव न बाधी शंखासुरा ॥३॥ तैसी चेतउनी माझी गिरा । बोली बोलविता तू खरा ॥४॥

2851. येणे झाला तुझ्या पोतडीचा झाडा । केलासी उघडा पांडुरंगा ॥१॥ भरूनिया घरी राहिलो वाखती । आपुली निश्चिंती आपुल्यापे ॥धृपद॥ आता काय उरी उरली ते सांगा । आणिलेति जगाचिये साक्षी ॥२॥ तुका म्हणे कोठे पाहोजासी आता । माझी झाली सत्ता तुम्हावरी ॥३॥

2851. जाणतेपणें विधिनिषेध पोटी । अज्ञान ते दृष्टी पळे दूर ॥१॥ अज्ञान बरवे अज्ञान बरवे । सज्ञान ते हावे बुडोनि जाये ॥२॥ अज्ञानें ज्ञान होतसे आपण । सज्ञानें मीतूपण घडतसे ॥३॥ एका जनार्दनी अज्ञानाची बरा । सज्ञनाचा वारा नको मज ॥४॥

2852. तुमच्या पाळणा ओढतसे मन । गेलो विसरोन आपणासी ॥१॥ लागेल पालट फेडावे उसणे । येणेचि प्रमाणे पांडुरंगा ॥धृपद॥ तुमचे आवडी संबंधाचा त्याग । घेतला से लाग जगनिंदेचा ॥२॥ तुका म्हणे जैसा माझा जीव ओढे । तैसेंच तिकडे पाहिजेल ॥३॥

2852. आम्हा विधिनिषेधाचे नाही पै कारण । नाम मुखी स्मरण गोविंदाचे ॥१॥ घडेल ते घडो जोडेल ते जोडो । आम्ही तो न सोडोंक रामकृष्ण ॥२॥ शरीर पतन घडे अनायासें । काय ते सायासें जतनेंचि ॥३॥ एका जनार्दनी श्रीरामावांचुनीं । दुजा छंद मनी हा न वाहे ॥४॥

2853. नाही मज कोणी उरला दुर्जन । मायबापाविण ब्रम्हांडांत ॥१॥ कासया जिकीर करणे येविसी । भयाची मानसी चिंता खंती ॥धृपद॥ विश्वंभराचिये लागलो सांभाळी । सत्तेने तो चाळी आपुलिये ॥२॥ तुका म्हणे माझे पाळणपोषण । करिता आपण पांडुरंगा ॥३॥

2854. मज काही सीण न व्हावा यासाठी । कृपा तुम्हा पोटी उपजली ॥१॥ होते तैसे केले आपले उचित । शिकविले हित बहु बरे ॥धृपद॥ आम्ही न मनावी कोणाची आशंका । तुम्हा भय लोका आहे मनी ॥२॥ तुका म्हणे आता संचिताचा ठेवा । वोढवला घ्यावा जैसा तैसा ॥३॥

2854. काय जाणो विधि- । निषेधाचे ते बुद्धी ॥१॥ आम्ही गाऊ नाम मुखे । नाचुं सुखे कीर्तनी ॥२॥ न पडो भलतिया भरीं । वाचे म्हणो हरिहरी ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । विधिनिषेध गेला पूर्ण ॥४॥

2855. कोणाचे चिंतन करू ऐशा काळे । पायाचिया बळे कंठीतसे ॥१॥ पाहातसे वाट येई गा विठ्ठला । मज का हा केला परदेश ॥धृपद॥ बहुतांचे सत्ते झालो कासावीस । जाय रात्रंदिवस वैरियांचा ॥२॥ तुका म्हणे बैसे मनाचिये मुळी । तरीच ही जाळी उगवती ॥३॥

2855. विधिनिषेध धरिता मनी । सहजें कार्य होय हानीं ॥१॥ जे जे वेळे जे जे घडे । विधिनिषेध सर्व जोडे ॥२॥ अन्य नाही विचारणा । कार्यकारण सर्व जाणा ॥३॥ एका जनार्दनी खूण । जाणते ते परिपुर्ण ॥४॥

2856. का जी तुम्ही ऐसे नव्हा कृपावंत । निवे माझे चित्त ठायीच्या ठायी ॥१॥ काही शम नये विषम अंतरा । शांतीचा तो बरा ऐसा योग ॥धृपद॥ दुःखी होतो पंचभूताच्या विकारे । जडत्वे दातारे राखावी ती ॥२॥ तुका म्हणे मोडा अहंकाराची मान । धरितो चरण म्हणऊनि ॥३॥

2856. पूजा यथासांग पूर्ण । न घडे तरी संतपूजन ॥१॥ करिता ऐसा संकल्प । तेणे जोडे महातप ॥२॥ ध्यानीं ध्याता संतचरण । होईल मना समाधान ॥३॥ ऐसा पूजेचा सोहळा । एका जनार्दनी पाहे डोळा ॥४॥

2857. मागत्याची कोठे घडते निरास । लेंकरा उदास नाही होत ॥१॥ कासया मी होऊ उतावीळ जीवी । जाणता गोसावी सर्व आहे ॥धृपद॥ झाला तरी वेळ कवतुकासाठी । निर्दया तो पोटी उपजेना ॥२॥ तुका म्हणे त्यासी ठाउके उचित । होईंल संकेत नेमियेला ॥३॥

2857. पूजा करू तरी पूजे नाही ठाव । भाव धरूं तरी देवचि देव ॥१॥ करु तरी पूजा कवणाचि सांगा । देवाविण जागा रिती कोण ॥२॥ एका जनार्दनी पूजेसी नाही ठाव । अवघा व्यापला देवाधिदेव ॥३॥

2858. आरुषा वचनी मातेची आवडी । म्हणऊनि तांतडी घेत नाही ॥१॥ काय होईल माझे मांडिले कवतुक । आदराची भूक रडारोवी ॥धृपद॥ लपोनिया करी चुकुर माऊली । नाही होती केली निष्ठा सांडी ॥२॥ तुका म्हणे करी पारखी वचने । भेवउनि तान्हे आळवावे ॥३॥

2858. पूजेचे प्रकार असती सोळा बारा । ते मी दातारा नेणे कांही ॥१॥ म्हणविता दास मनी धरूनि आस । धरिलीसे कास जनार्दना ॥२॥ सायास संकट न करी व्रताचार । गाईन निरंतर जनार्दनु ॥३॥ एका जनार्दनी शरआण मने वाचे । तया पूजनाचें सुख होय ॥४॥

2859. प्रीतीच्या भांडणा नाही शिरपाव । वचनाचेचि भाव निष्ठुरता ॥१॥ जीणे तरी एका जीवे उभयता । पुत्राचिया पिता दुखवे दुःखे ॥धृपद॥ काय जाणे तुटो मायेचे लिगाड । विषम ते आड उरो नेणे ॥२॥ तुका म्हणे मज करुणा उत्तरे । करिता विश्वंभरे पाविजेल ॥३॥

2859. पूजा करु कैशी देवा । वाचे आठवुं केशवा ॥१॥ हेचि माझी पूजाविधी । सर्व टाकिली उपाधी ॥२॥ घालूनि निर्मळ आसन । पूजुं संतांचे चरण ॥३॥ दृढ करू भाव साचा । सदा छंद रामनामाचा ॥४॥

2860. नको घालू झांसा । मना उपाधिवोळसा ॥१॥ जे जे वाहावे संकल्प । पुण्य तरी तेचि पाप ॥धृपद॥ उपजतो भेव । होतो कासावीस जीव ॥२॥ तुका म्हणे पाहो । होईल ते निवांत साहो ॥३॥

2860. देवपूजे ठेवितां भावो । तो स्वयेंचि जाला देवो ॥१॥ आता कैसेनी पूजुं देवा । माझी मज होतसे सेवा ॥२॥ अन्न गंध धूप दीप । तेंही माझेंचि स्वरुप ॥३॥ एका जनार्दनी करी पूजा । तेथे पूज्य पूजकू नाही दुजा ॥४॥

2861. बीजी फळाचा भरंवसा । जतन सिंचनासरिसा । चाविलिया आशा । काकुलती ते नाड ॥१॥ हा तो गडसंदीचा ठाव । पिके पिकविला भाव । संकोचोनि जीव । दशा केली जतन ॥धृपद॥ माती घाली धनावरी । रांडा रोटा वरीवरी । सुखाचे सेजारी । दुःख भ्रमे भोगीतसे ॥२॥ तुका म्हणे दिशाभुली । झाल्या उफराटी चाली । निवाड्याची बोली । अनुभवे साक्षीसी ॥३॥