वारकरी रोजनिशी

2861. पूजन तो एक पुरे । वाचे स्मरे रामनाम ॥१॥ नको गंधाक्षता तुळशी । मुखी नाम अहर्निशी ॥२॥ धूप दीप नैवेद्य तांबूल । सदा वाचे नाम बोल ॥३॥ आर्ती धूपार्ती अक्षता । राम गाऊ निःसीमता ॥४॥

2862. काय उरली ते करू विनवणी । वेचलो वचनी पांडुरंगा ॥१॥ अव्हेरलो आता कैचे नामरूप । आदर निरोप तरि तो नाही ॥धृपद॥ माझा मायबाप ये गेलो सलगी । तो हे तुम्हा जगी सोयरिका ॥२॥ तुका म्हणे आता जोडोनिया हात । करी दंडवत ठायिंचा ठायी ॥३॥

2862. सहजची पूजा पुरे । श्रम वाउगांची उरे ॥१॥ आठवीन वेळोवेळां । केशवा माधव गोपाळा ॥२॥ मंत्रस्नान विभूती । मुखी राम जपविती ॥३॥ नाही आणीक काम । वाचे म्हणे रामनाम ॥४॥

2863. आवडी धरूनि करू गेलो लाड । भक्तिप्रेमकोड न पुरेचि ॥१॥ म्हणऊनि जीव ठेला असावोनि । खेद होतो मनी बहुसाल ॥धृपद॥ वेठीऐसे वाटे निर्फळ कारण । शीतळ होऊन खोडावलो ॥२॥ तुका म्हणे सरते नव्हेचि पायापे । बळ केले पापे नव्हे भेटी ॥३॥

2863. देवांचे पूजन । घडता रामस्मरण ॥१॥ हेचि एका पूजा सार । वाया कासया पसर ॥२॥ करु बैसे देवपूजे । मनी भाव आन दुजे ॥३॥ ऐसे पूजेचे लक्षण । सांगे एका जनार्दन ॥४॥

2864. प्रीतीचा तो कळवळा । जिव्हाळाचि वेगळा ॥१॥ बहु नेदी रडो माता । दुश्चित होता धीर नव्हे ॥धृपद॥ वरी वरी तोंडापुरते । मोहोरी ते कळतसे ॥२॥ जाणोनिया नेणता तुका । नव्हे लोकांसारिखा ॥३॥

2864. बरवी ती पूजा । जेणे पावे अधोक्षजा ॥१॥ मुखी नाम वाहे टाळी । पूजा केली उत्तम हे ॥२॥ तुळशीमाळा गोपिचंद । पूजा छंद हाची मनी ॥३॥ व्रत करी एकादशी । जागरण निशी सर्वदा ॥४॥

2865. हा गे हाचि आता लाहो । माझा अहो विठ्ठला ॥१॥ दंडवत दंडवत । वेगळी मात न बोले ॥धृपद॥ वेगळाल्या कोठे भागे । लाग लागे लावावा ॥२॥ तुका म्हणे केल्या जमा । वृत्ति क्षमा भाजूनि ॥३॥

2865. देवपुजा करी आदरे । अतीत आलिया न बोले सामोरें ॥१॥ कासया पूजन दांभिक । तेणे देवा नोहे सुख ॥२॥ अतीतासी देणे पूजा । तेणे संतोषें पावे पूजा ॥३॥ एका जनार्दनी पूजा । ऐसी न करी गरुडध्वजा ॥४॥

2866. तुम्हासी न कळे सांगा काय एक । कासया संकल्प वागवू मी ॥१॥ आहे तेथे सत्ता ठेविले स्थापूनि । प्रमाणेंचि वाणी वदे आज्ञा ॥धृपद॥ कृपा झाली मग न लगे अंगसंग । निजध्यासे रंग चढता राहे ॥२॥ तुका म्हणे मागे बोलिलो ते वाव । आता हाचि भाव दृढ झाला ॥३॥

2866. डोळियांनें रूप पहावे साचार । मुखानें उच्चार रामनाम ॥१॥ हृदयी आठव नाम ते वसावें । करे पै अर्पावे संतचरण ॥२॥ पदें प्रदक्षणा करी तीर्थाटन । हेंची पै कारण पूजनाचें ॥३॥ एका जनार्दनी ऐशी करी पूजा । तेणे गुरुराजा तोष पावे ॥४॥

2867. आवडी न पुरे मायबापापासी । घडो का येविसी सकईल ॥१॥ होईल नेमले आपुलिया काळे । आलीयाचे बळे आग्रहो उरे ॥धृपद॥ जाणविले तेथे थोडे एक वेळा । सकळ ही कळा सर्वोत्तमी ॥२॥ तुका म्हणे निवेदिले गुह्य गुज । आता तुझी तुज सकळ चिंत्ता ॥३॥

2867. जीव शिव दोन्ही एकचि आसनी । पूजी अवसानी सर्वकाळ ॥१॥ कामक्रोध यांचा मानूनि विटाळ । पूजन सर्वकाळ बरें होय ॥२॥ परद्रव्य परस्त्री येथे आसक्त नोहे मन । तेणे जनार्दन पूजा पावे ॥३॥ एका जनार्दनी ममता टाकुनी । संतांचे चरणी पूजन करी ॥४॥

2868. झाले आता साठे । कासयाचे लहान मोठे ॥१॥ एक एका पडिलो हाती । झाली तेव्हांची निश्चिंती ॥धृपद॥ नाही फिरो येत मागे । झाले साक्षीचिया अंगे ॥२॥ तुका म्हणे देवा । आता येथे नाही हेवा ॥३॥

2868. आपुली पूजा आपण करावी । ही जंव ठावी राहटीं नाही ॥१॥ कासया ती पूजा जाणिवेचा शीण । त्याहुनी अज्ञान बरा दिसे ॥२॥ एका जनार्दनी ज्ञानाज्ञाने । पुजावें श्रीचरण विठोबाचे ॥३॥

2869. वोखटा तरी मी विटलो देहासी । पुरे आता जैसी जोडी पुन्हा ॥१॥ किती मरमर सोसावी पुढती । राहिलो संगती विठोबाचे ॥धृपद॥ आता कोण याचा करील आदर । जावो कलेवर विटंबोनि ॥२॥ तुका म्हणे आता सांडि तेचि सांडि । कोण फिरे लंडी यासी मागे ॥३॥

2869. नाना ते चरित्र श्रीहरीचे वाचे । आठवावे साचे अघहरणा ॥१॥ केशव माधव अच्युत गोपाळ । गोविंद गोकुळपाळ वाचे वदा ॥२॥ वामन श्रीरामकृष्णातें आठवा । हृदयी साठवा वेळोवेळां ॥३॥ एका जनार्दनी ऐसा जया हेत । तो वसे जगांत जगरूप ॥४॥

2870. हेंही ऐसे तेही ऐसे । उभय पिसे अविचार ॥१॥ अभिमानाचे ठेलाठेली । मधी झाली हिंपुष्टी ॥धृपद॥ धीरा शांती ठाव नुरे । हाचि उरे आबाळ्या ॥२॥ कौतुक हे पाहे तुका । कढता लोका अधणी ॥३॥

2870. हृदयींच स्नान हृदयींच ध्यान । हृदयींच भजन सर्वकाळ ॥१॥ हृदयींच दान हृदयींच धर्म । ह्रुदयींच नेम सर्व जोडे ॥२॥ हृदयींच कथा पुराण श्रवण । हृदयींच चिंतन सर्व सदा ॥३॥ हृदयींचा दिसे एक जनार्दनी । हृदयींच एकपणीं बिंबलासे ॥४॥

2871. हित जाणे चित्त । कळो येतसे उचित ॥१॥ परिहार ते संपादणी । सत्य कारण कारणी ॥धृपद॥ वरदळ ते नुतरे कसी । आगीमध्ये तेंथे रसी ॥२॥ तुका म्हणे करुनी खरे । ठेविता ते पुढे बरे ॥३॥

2871. हृदयींचे देव हृदयींच भक्त । हृदयींच होत पूजा सर्व ॥१॥ ह्रुदयींच ध्यान हृदयी जे मन । हृदयी ते आसन देव वसे ॥२॥ ह्रुदयीं ते भुक्ति ह्रुदयीं ते मुक्ति । हृदयी सर्वस्थिती देव जाणो ॥३॥ एका जनार्दनी हृदयींच पाहाल । ते सुख घ्याल हृदयामाजीं ॥४॥

2872. देवे दिला देह भजना गोमटा । तो या झाला फाटा बाधिकेचा ॥१॥ ताठोनिया मान राहिली वरती । अहंकारा हाती लवो नेदी ॥धृपद॥ दास म्हणावया न वळे रसना । सइर वचना बा सगळे ॥२॥ तुका म्हणे कोठे ठेवावा विटाळ । स्नाने नीर्मळ व्हावयासी ॥३॥

2872. हृदयस्थ जया नाही ठावा देव । पूजा करती वाव सर्वभावे ॥१॥ जाणावा अंतरी मानावा हृदयी । पहावा सर्वांतरीं परमात्मा ॥२॥ एका जनार्दनी व्यापक सर्वांठायीं । भरुनीं उरला ठाई जेथे तेथे ॥३॥

2873. काय करू पोरा लागली चट । धरी वाट देउळाची ॥१॥ सांगितले नेघे कानी । दुजे मनी विठ्ठल ॥धृपद॥ काम घरी न करी धंदा । येथे सदा दुश्चित ॥२॥ आमचे कुळी नव्हते ऐसे । हेंच पिसे निवडले ॥३॥

2873. देवासी तो पुरे एक प्रेमभाव । पूजा अर्चा वाव सर्व जाणा ॥१॥ मनापासूनियां करिता कीर्तन । आनंदें नर्तन गाता गीत ॥२॥ रामकृष्णहरि उच्चार सर्वदा । कळिकाळ बाधा तेणे नोहे ॥३॥ एका जनार्दनी हाचि पै विश्वास । सर्वभावे दास होईन त्याचा ॥४॥

2874. कारणापे असता दृष्टी । शंका पोटी उपजेना ॥१॥ शूर मिरवे रणांगणी । मरणीच संतोषे ॥धृपद॥ पाहिजे तो कळवळा । मग बळा काय उणे ॥२॥ तुका म्हणे उदारपणे । काय उणे मनाचे ॥३॥

2874. सप्रेमें करिता भजन । तेणे घडती कोटी यज्ञ ॥१॥ प्रेम सार प्रेम सार । वाया भार कुंथेचा ॥२॥ प्रेमेंविण न भेटे देवो । अवघा वावो पसारा ॥३॥ एका जनार्दनी प्रेम सार । तुटे वेरझार येणे जाणे ॥४॥

2875. नव्हती हे उसणे बोल । आहाच फोल रंजवण ॥१॥ अनुभव तो वरावरी । नाही दुरी वेगळा ॥धृपद॥ पाहिजे ते आले रुची । काचाकुची काशाची ॥२॥ तुका म्हणे लाजे आड । त्याची चाड कोणासी ॥३॥

2875. बह्मांडाची दोरी । हालवी जो एक्याकरीं ॥१॥ भूतीं परस्पर मैत्री । ती ऐक ठायी असतीं वरी ॥२॥ पंचप्राणांचें जे स्थान । तये कमळीं अधिष्ठान ॥३॥ एका जनार्दनी सुत्रधारी । बाहुली नाचवी नानापरी ॥४॥

2876. जो जो घ्यावा सोस । माझे वारी गर्भवास । लटिक्याचा दोष । अधिक जडे अंगेसी ॥१॥ आता आहे तैसे असो । अनुताप अंगी वसो । येवढेंचि नसो । माझे आणि परावे ॥धृपद॥ जागा झालेपणे । काय असावे स्वप्ने । शब्दाचिया शिणे । कष्ट मिथ्या मानावे ॥२॥ छाये माकड विटे । धावे कुपी काय भेटे । तुका म्हणे फुटे । डोई गुडघे कोंपर ॥३॥

2876. मिथ्या मायेच्या धाकासाठीं । योगी रिगाले कपाटी ॥१॥ आसन घालूनिया जाण । आकळिती पंचप्राण ॥२॥ क्षुधेने खादली भूक । तृषा तहान प्याली देख ॥३॥ बुद्धी सुबुद्धि धरूनि हाती । आकळितसे इंद्रियवृत्ती ॥४॥

2877. गुणाचाचि साठा । करू न वजो आणिका वाटा ॥१॥ करिती छंद नानापरी । भरोन सिणती आडभरी ॥धृपद॥ नेमली पंगती । आम्हा संतांची संगती ॥२॥ तुका म्हणे लीळा । येर कवतुक पाहो डोळा ॥३॥

2877. प्राणपानांची मिळणी । शक्ति चेतवी कुंडलिनी ॥१॥ ती आधारशक्ति अचाट । चढे पश्चिमेचा घाट ॥२॥ कुंडलिनी चालता वाटा । चुकल्या आधिव्याधींच्या हाटा ॥३॥ साधितां उल्हाट शक्ति उलटे । उघडले ब्रह्मारंध्राचें कपाट ॥४॥

2878. शिकल्या शब्दाचे उत्पादितो ज्ञान । दर्पणींचे धन उपर वाया ॥१॥ अनुभव कइ होईन भोगिता । साकडे ते आता हेचि आले ॥धृपद॥ गाये नाचे करी शरीराचे धर्म । बीजनाम वर्म तुमचे दान ॥२॥ तुका म्हणे केला उशीर न साहे । द्याल तरी आहे सर्व सद्धि ॥३॥

2878. समुद्र क्षोभे वेळोवेळीं । योगिया क्षोभेना कोण्हाकाळीं ॥१॥ समुद्रा भरिते पर्वसंबंधे । योगी परिपूर्ण परमानंदे ॥२॥ समुद्र सर्वदा तो क्षार । तैसा नव्हे योगीश्वर ॥३॥ समुद्री वरुषतां घन । जीवनीं मिळतसे जीवन ॥४॥

2879. सिकविला तैसा पढो जाणे पुसा । कैची साच दशा तैसी अंगी । स्वप्नींच्या सुखे नाही होत राजा । तैसा दिसे माझा अनुभव ॥१॥ कासया हा केला जिव्हे अळंकार । पायासी अंतर दिसतसे ॥धृपद॥ दर्पणींचे धन हाती ना पदरी । डोळा दिसे परी सत्याचिये ।

2879. सर्प बिळामाजीं रिगें । हे तो देखतीक सवेगे ॥१॥ तैसा योगियांचा योग । सर्पापरी भूमी व्यंग ॥२॥ दाविता आचारू । हासताती लहान थोरू ॥३॥ म्हणती एक कर्मठ । ऐक म्हणती योगभ्रष्ट ॥४॥

2880. अनुभव तो नाही तुमच्या दर्शनी । अइकिले काने वदे वाणी । जेविल्याचा कैसा अनुभव अंतरी । म्हणता मांडे पुरी काय होते ॥१॥ नाही नाही गेली तळमळ दातारा । का जी हरीहरा चाळविले ॥धृपद॥ पत्री कुशळता भेटी अनादर । काय ते उत्तर येईल मानू ।

2880. प्राण रक्षणापुरतें । योगी मागती भिक्षेतें ॥१॥ तैसा साधावा हा योग । जेणे साधे अंतरंग ॥२॥ रिघोनी कमळिणीपाशी । भ्रमर लोंधे अमोदासी ॥३॥ कोरडेंक काष्ठ भेदूनि जाय । तो कमळदळीं गुंतोनि राहे ॥४॥

2881. केले तरी आता साचची करावे । विचारिले द्यावे कृपादान ॥१॥ संकल्पासी नाही बोलिला विकल्प । तुम्हा पाप पुण्य कळे देवा ॥धृ॥ उदार विख्यात तुम्ही भूमंडळी । ऐसी ब्रीदावळी गर्जतसे ॥२॥ तुका म्हणे अहो रखुमाईच्या वरा । उपरोध धरा माझा आता ॥३॥

2881. चार मुद्रा आणि समाधी त्या चारी । दिसती चक्राकारी स्वरुप हे ॥१॥ चहू समाधीचें पाही हे देखणे । विकळतां तेणेंक सहजीं व्हावी ॥२॥ जिकडे पाहता तिकडे स्वरूपचि दिसे । तयामाजी ठसे आणिक बिंब ॥३॥ मसूरप्रमाण शून्य महा ते कारण । गुरुमुखें खूण जाणावी पै ॥४॥

2882. अहो पुरुषोत्तमा । तुम्हा काशाची उपमा ॥१॥ सतत तो नाही बुद्धी । नाळविता नाही शुद्धि ॥धृपद॥ जागविले तरी । तुम्हा व्यक्ती येणे हरी ॥२॥ तुका म्हणे देवा । तुम्हा नित्य दिस नवा ॥३॥

2882. कैसे झाले देवदर्शन । देवा पाहता आहे कोण ॥१॥ डोळा उघडॊनियां पाहे । पैल देव दिसताहे ॥२॥ पैल देव तो मी भक्त । दोहींसी कोण आहे देखत ॥३॥ एका जनार्दनी पाहे । पाहणें पाहता देवाचि आहे ॥४॥

2883. मथने भोगे सार । ताके घडे उपकार ॥१॥ बरवी सायासाची जोडी । अनुभविया ठावी गोडी ॥धृपद॥ पाक आणि रुचि । जेथे तेथे ते कइंची ॥२॥ वाढितो पंगती । तुका आवडी संगती ॥३॥

2883. दुबार बाहुली वस्तुरूप झाली । पाहता सोहं मेळी चिदांनंद ॥१॥ अधमात्रा स्थान नयनींच प्रमाण । मसुरेसमान हा वर्ण जेथे ॥२॥ सुषुम्ना कुंडलिनी कासीया सांगातिनी । निश्चिती ते नयनी बिंदुरूप ॥३॥ एका जनार्दनी पाहे डोळियां भीतरी । सबाह्म अभ्यंतरीं तरीच दिसे ॥४॥

2884. चिंतनाची जोडी । हाचि लाभ घडोघडी ॥१॥ तुम्ही वसूनि अंतरी । मज जागवा निर्धारी ॥धृपद॥ जेथे जेथे जाय मन । आड घाला सुदर्शन ॥२॥ तुका म्हणे भोजे । मग मी नाचेंन निर्ल्लज ॥३॥

2884. स्वाहिताकारणें विचार न कळे । संध्येंचें हे मुळ आम्ही जाणो ॥१॥ अर्ध बिंबीं सूर्य धरूं माध्यान्हासी । अस्तु जाता त्यासी अर्घ्य देतो ॥२॥ नासिकेचें अग्र सुषुम्ना विंदान । करी प्राणायाम वेगळाची ॥३॥ साहीं चक्र जप वर्णदळीं संकल्प । पूजा तर्पणयुक्त मंत्र सहज ॥४॥

2885. आवडीवी न पुरे धणी । प्रीत मनी बैसली ॥१॥ नित्य नवा कळवळा । मायबाळामध्ये तो ॥धृपद॥ सुख सुखा भेटो आले । होय वाल्हे पोटींचे ॥२॥ तुका म्हणे ब्रम्हानंदे । संतवृंदे चरणापे ॥३॥

2885. विधियुक्त नोहे संध्यास्नान । तेणे घडें पतन कल्पकोटी ॥१॥ रेचक पूरक कुंभक ब्रहाटक । प्राणायाम देखन साधेचि ॥२॥ मूळ मंत्र न्यास विधि बीज । न घडता सहज दोष लागे ॥३॥ हृदय कवच शिखा शिरी । नेत्र अस्त्रादिक फटकारीन साचे ॥४॥

2886. जडलो तो आता पायी । होऊ काई वेगळा ॥१॥ तुम्ही संती कृपा केली । गंगे चाली ओघाची ॥धृपद॥ सांभाळिलो मायबापा । केलो तापावेगळा ॥२॥ वोरसे या जीव धाला । तुका ठेला मौन्यचि ॥३॥

2886. निर्लज्ज होऊनि नाचे महाद्वारी । वाचे वदे हरी सर्वकाळ ॥१॥ व्रत करी सदा नामाचे पारणे । अखंड ते तेणे रामकृष्ण ॥२॥ पंढरीची वारी घडे सर्वकाळ । कीर्तन कल्लोळ मुखी सदा ॥३॥ एका जनार्दनी भजनीं सादर । सर्व वेरझार खुंटे त्याची ॥४॥

2887. काळावरी सत्ता । ऐशा करितो वारता ॥१॥ तो मी हीना हूनि सांडे । देवे दुऱ्हे काळतोंडे ॥धृपद॥ मानूनी भरवसा । होतो दासा मी ऐसा ॥२॥ तुका म्हणे मान । गेलो वाढवू थोरपण ॥३॥

2887. देह - अभंग २८८७ ते ३०१२ मिथ्या भूतकाया मिथ्या भूतमाया । मिथ्या भूतछाया जेवी वसे ॥१॥ मिथ्याभूत नाशिवंत जाण । मिथ्याभूत भान सर्व दिसे ॥२॥ मिथ्या भूत जन मिथ्या भूत वन । एका जनार्दन शरण वेगी ॥३॥

2888. समर्थाचे सेवे कोठे नाही घात । पाहो नये अंत पांडुरंगा ॥१॥ आहे तैसी नीत विचारावी बरी । येऊनी भीतरी वास करा ॥धृपद॥ निढळ राखिले तरी भयाभीत । हर्षामर्ष चित्त पावतसे ॥२॥ तुका म्हणे तरी कळेल निवाड । दर्शनाची चाड शुभकीर्ति ॥३॥

2888. नाशिवंत धन नाशिवंत मान । नाशिवंत जाण काया सर्व ॥१॥ नाशिवंत देह नाशिवंत संसार । नाशिवंत विचार न करती ॥२॥ नाशिवंत स्त्रीपुत्रादिक बाळें । नाशिवंत बळे गळा पडती ॥३॥ एका जनार्दनी सर्व नाशिवंत । एकचि शाश्वत हरिनाम ॥४॥

2889. बहु धीर केला । जाण न होसी विठ्ठला ॥१॥ आता धरीन पदरी । करीन तुज मज सरी ॥धृपद॥ झालो जीवासी उदार । उभा राहिलो समोर ॥२॥ तुका विनवी संता । ऐसे सांगा पंढरिनाथा ॥३॥

2889. नाशिवंत देह जाणार जाणार । हा तो निराधार स्वप्नत ॥१॥ अभ्रींची छाया क्षणिक साचार । तैसा हा प्रकार नाशिवंत ॥२॥ मृगजळाचें जीवन क्षणिक निर्धार । तैसा हा विचार व्यर्क्थ सर्व ॥३॥ एका जनार्दनी नाशिवंतासाठीं । केवढी आटाआटी प्राणी करती ॥४॥

2890. नेदावी सलगी न करावा संग । करी चित्ता भंग वेळोवेळा ॥१॥ सर्प शांतिरूप न म्हणावा भला । झोंबे खवळीला तात्काळ तो ॥२॥ तुका म्हणे दुरी राखावा दुर्जन । करावे वचन न घडे ते ॥३॥ अर्थ :

2890. रडती रांडापोरे नाशिवंतासाठीं । केवढी आटाआटी जीवी होसी ॥१॥ कुडीसी मरण न कळेचि जाण । आत्मा अविनाश परिपूर्ण स्वयंज्योती ॥२॥ एका जनार्दनी नाथिलाची भास । विठ्ठलनामें सौरस न घे कोणी ॥३॥

2891. अभयदान मज देई वो दातारा । कृपेच्या सागरा मायबापा ॥१॥ देहभाव तुझ्या ठेवियेला पायी । आणीक मी काही दुजे नेणे ॥धृपद॥ सेवाभक्तिहीन नेणता पतित । आता माझे हित तुझ्या पायी ॥२॥ तुका म्हणे तुझे नाम दिनानाथ । ते मज उचित करी आता ॥३॥

2891. भांबावले जन म्हणती माझे माझे । वाउगेंचि वोझे वाहताती ॥१॥ खराचिये परी उकरडा सेविती । नोहे तया गती अधम जाणा ॥२॥ स्तंभ असोनिया चोर म्हणती आला । नसोनि प्रपंच खरा भासिला ॥३॥ मृगजळवत् जाणार सर्व । अभ्रीचें सावेव वाया जैसे ॥४॥

2892. करावा वर्षाव । तृषाक्रांत झाला जीव ॥१॥ पाहे आकाशाची वास । जाणता तू जगदिश ॥धृपद॥ संयोगे विस्तार । वाढी लागे तो अंकूर ॥२॥ तुका म्हणे फळे । चरणांबुजे ते सकळ ॥३॥

2892. पांचा जाणाचें । आणिले जयाचे । मिरवण तयाचे । कोण सुख ॥१॥ नवल विस्मयो कैसा । देखत देखत झांसा । मृगजळाची आशा । केवी आहे ॥२॥ आता नेती मग नेती । ज्याचे ते घेउनी जाती । मूढ जन म्हणती । माझे माझे ॥३॥ स्वप्नींचें निज भोज । कोल्हार मंडपीचें चोज । गंधर्व नगरी राज्य । केवी घडे ॥४॥

2893. करी ऐसी धावाधावी । चित्त लावी चरणापे ॥१॥ मग तो माझा मायबाप । घेईल ताप हिरूनी ॥धृपद॥ बहुतांच्या मते गोवा । होऊ जीवा नेदावा ॥२॥ तुका म्हणे करुणाबोले । धीर विठ्ठले निघेना ॥३॥

2893. फुले झडे तंव फळ सोसे । तया पाठी तेंहीं नासे ॥१॥ एक मागे एक पुढे । मरण विसरले बापुडे ॥२॥ शेजारीं निमाले कोणाचे खांदी । लपों गेला सापें खादली मांदी ॥३॥ मरण ऐकता परता पळे । पळे तोही मसणीं जळे ॥४॥

2894. काय तुज कैसे जाणवेगा देवा । आणावे अनुभवा कैशा परी ॥१॥ सगुण निर्गुण थोर की लहान । न कळे अनुमान मज तुझे ॥धृपद॥ कोण तो निर्धार करू हा विचार । भवसिंधु पार तरावया ॥२॥ तुका म्हणे कैसे पाय आतुडती । न पडे श्रीपती वर्म ठावे ॥३॥

2894. त्रिगुणात्मक देह पंचभुतीं खेळ । शेवटी निर्फळ होईल रया ॥१॥ दिसती भूताकृति वाउगी ते मिथ्या । शेवटी तत्त्वता कांही नुरे ॥२॥ पंचभुते विरती ठायींचे ठायी । वाया देहादेही बद्धमुक्त ॥३॥ एका जनार्दनी नाथीलाची खेळ । अवघा मायाजाळ जाईल लया ॥४॥

2895. एकविध नारायण । तेथे विषमाचा सीण । पालटोंचि भिन्न । नये अणुप्रमाण ॥१॥ अवघे सारावे गाबाळ । चुकवूनिया कोल्हाळ । आनंदाचे स्थळ । एकाएकी एकांत ॥धृपद॥ कायावाचामन । स्वरूपेचि अनुसंधान । लक्ष भेदी बाण । ये पाडे लवलाहो ॥२॥ तुका म्हणे आळस निद्रा । येथे देउनिया चिरा । देउनिया धीरा । मिठी जाणा जागृती ॥३॥

2895. गर्भवासीचें दुःख सांगता आटक । मलमुत्र दाथरी जननीं जठरी अधोमुख ॥१॥ शिव शिव सोहं सोहं । कोहं कोहं सांडुई पाहे निज जीवन ॥२॥ गर्भवासीचे सांकडे सांगावे कवणापुढे । सर्वांगी विष्टालेपु नाकीं तोंडीं किडे ॥३॥ एका जनार्दनी भेटी तै जन्ममरणा तुटी । जननी पयपान पुढती न करणे गोष्टी ॥४॥

2896. हारपोनि गेली निशी । निद्रा कैसी न देखो ॥१॥ नारायणी वसले घर । निरंतर आनंद ॥धृपद॥ अवघा रुधविला ठाव । नेला वाव मी माझे ॥२॥ तुका म्हणे एके ठावी । असू नाही क्षणभिन्न ॥३॥

2896. उगम संगम प्रवास गती । ऐसी त्रिविध देहस्थिती ॥१॥ बाळत्व तारुण्य वृद्धत्व । ऐसे देहाचें विविधत्व ॥२॥ जरामरण नाश पावे । ऐसा देह व्यर्थ जाये ॥३॥ ऐसियाचा भरंवसा । एका जनार्दनी ठसा ॥४॥

2897. देवे केले कैसे कैसे । उद्धरिले अनायसे ॥१॥ ऐका नवलायाची ठेव । नेणताही भक्तिभाव ॥धृपद॥ कैलासासी नेला । भिल्ल पानेडी बसैला ॥२॥ पंखांच्या फडत्कारी । उद्धरुनी नेली घारी ॥३॥

2897. एक एक योनी कोटी कोटी फेरा । नरदेह थारा अवचटा ॥१॥ मांडिलासे खेळ मांडिलासे खेळ । मांडियेला खेळ नरदेहीं ॥२॥ स्त्री पुत्र नातु बाहुले असती । नाचवितो पती त्रैलोक्याचा ॥३॥ एका जनार्दनी मांडियेला खेळ । त्रैलोक्य सकळ बाहुलें त्याचे ॥४॥

2898. अनुभव ऐसा । मज लागला सरिसा ॥१॥ पाठी बैसली शेजारी । नव्हे शांत कोणे परी ॥धृपद॥ कोठे न लगे जावे । काही घालावया ठावे ॥२॥ तुका म्हणे कोटि । दुःखाच्याच तये पोटी ॥३॥

2898. चौर्‍यांयशी लक्ष योनी फिरतां चौर्‍यांयशी लक्ष योनी फिरता । अवचट नरदेह आला होता ॥१॥ करी याचे समाधान । वाचे गाई नारायण ॥२॥ सोडविता तुज कोणी । नाही नाही त्रिभुवनी ॥३॥

2899. पाठीवरी भार । जातो वाहूनिया खर ॥१॥ संत नेतील त्या ठाया । माझी आधीन त्या काया ॥धृपद॥ मोटचौफळ । अंती उच्छिष्टाचे बळ ॥२॥ न संडी मारग । येथे न चोरूनि अंग ॥३॥

2899. कोटी कोटी फेरे घेऊनि आलासी अद्यापि पडसी गर्तैं रया ॥१॥ कोण तुज सोडी कोण तुज सोडी । पडेल जेव्हा बेडी पायी रया ॥२॥ हाणिती मारिती निष्ठुर ते दूत । विचकुनियां दांत पडसी रया ॥३॥ एका जनार्दनी मागील आठव । कांही तरी भेव धरी रया ॥४॥

2900. मागे पुढे झालो लाटा । अवघा मोटा सरळ ॥१॥ नाही कोठे रिते अंग । नित्य रंग नवाचि ॥धृपद॥ पोसिंद्याचे पडिलो हाती । वोझे माती चुकली ॥२॥ जोगावलो पोटी खर । पाठी भार वरी नाही ॥३॥

2900. ऐसे वेरझारी कोटी कोटी फेरा । वरी त्या पामरा समजेना ॥१॥ माझे माझे म्हणोनि झोंबतसे बळे । केलेंसे वाटोळे नरदेहा ॥२॥ फजितीचा जन्म मरावे जन्मावें । हे किती सांगावे मूढ जना ॥३॥ एका जनार्दनी माझे माहे टाकुनीं । वैष्णव कीर्तनी नाचे सुखें ॥४॥

2901. सुनियाचा हाचि भाव । आपुला ठाव राखावा ॥१॥ दुजियाचा येऊ वारा । नेदू घरावरी देऊ ॥धृपद॥ केली याची फाडाफाडी । तडामोडी क्षेत्राची ॥२॥ पातेजत नाही लोका । देव तुका वाचूनि ॥३॥

2901. किती किती जन्म किती किती फेरे । किती किती अघोरें भोगिताती ॥१॥ न सुटे न सुटे न सुटे बंधन । याची आठवण धरा चित्ती ॥२॥ किती किती विषय भोगिती वासना । यमाचे सदना जावयासी ॥३॥ एका जनार्दनी न करी विचार । नरक तो अघोर भोगिताती ॥४॥

2902. धन्य तो ग्राम जेथे हरीचेदास । धन्य तोचि वंश भक्ति भाग्य ॥१॥ ब्रम्हज्ञान तेथे असे घरोघरी । धन्य त्या नरनारी चतुर्भुज ॥धृपद॥ नाही पापा रिघ काळाचे खंडन । हरीनामकीर्त्तन घरोघरी ॥२॥ तुका म्हणे तिही तारिले सकळा । आपुल्या कोटिकुळासहित पै ॥३॥

2902. इकडुनी तिकडे चालू जैसे माप । तैशी जन्ममरण खेप प्राणियांसी ॥१॥ भोगितां नूतन सांडिती ते जाण । तैसे जन्ममरण प्राणियांसी ॥२॥ पुष्पाचा परिमळ घेऊनी सांडिती जाण । तिसें जन्ममरण प्राणियांसी ॥३॥ देह धरूनी आला न करा स्वहित । करी अपघात आपणासी ॥४॥

2903. भय होते आम्हीपणे । पाठी येणे घातले ॥१॥ अवघा आपुलाचि देश । काळा लेश उरेचि ना ॥धृपद॥ समर्थाचे नाम घेता । मग चिंता काशाची ॥२॥ तुका म्हणे नारायणे । केले जिणे सुखाचे ॥३॥

2903. मरणापाठीं जन्म जन्मापाठी मरण । ही शिदोरी जाण पडती पदरी ॥१॥ शतवर्ष कराल घेता वाते गोड । कर्माकर्म सुघड न कळे कांही ॥२॥ मरणाची भ्रान्ती विसरुनी गूढ । वागवी काबाडे प्रपंचाचे ॥३॥ बाळ तरुणदशा वृद्धाप्य पावला । सवेंचि तो गेला अधोगती ॥४॥

2904. मारू नये सर्प संतांचिये दृष्टी । होतील ते कष्टी व्यापकपणे ॥१॥ एक सूत्र जीवशिवी आइक्यता । रोम उपडिता अंग कापे ॥धृपद॥ नाही साहो येत दुखाची ते जाती । परपीडा भूती साम्य झाली ॥२॥ तुका म्हणे दिला नीतीचा संकेत । पुजा नावे चित्त सुखी तेणे ॥३॥

2904. माझे माझे म्हणोनि करितोसी कष्ट । उडाला तो हंस राहिले फलकट ॥१॥ तनांचे बुजवणें तैशी देहस्थिती । चित्ता अग्नि उजळोनि मिळे मातीसी माती ॥२॥ स्वजन स्वगोत्र सारे करती विचार । काढा काढा म्हणती जाला भूमीभार ॥३॥ देहाची जनकें केवळ मातापिता । गेला गेला म्हणती तोचि देह असता ॥४॥

2905. विषम वाटे दुरवरी । चालूनि परती घरी । मागील ते उरी । नाही उरली भयाची ॥१॥ मुख्य न व्हावा तो नाड । सेवटाचे हाती गोड । सरलिया चाड । मग कैचे उद्योग ॥धृपद॥ होता पहिला अभ्यास । समयी घालावया कास । तेव्हा लटिके दोष । योगे अनुतापाच्या ॥२॥ तुका म्हणे आहे । बुद्धी केलियाने साहे । जवळीच पाहे । देव वाट स्मरणाची ॥३॥

2905. आयुष्य भविष्य हे तंव कवणा हाती । वायांची वाहती कुंथाकुंथी ॥१॥ आयुष्याचा अंत आलिया जवळी । कोण तया वेळी सांभळीत ॥२॥ गुंतुनीं संसारी पडती अघोरी । न चुकेची फेरी येता जाता ॥३॥ एका जनार्दनी संतकृपेंविण । कोण वारी शीण जन्मामृत्यु ॥४॥

2906. आता कोठे धावे मन । तुझे चरण देखिलिया ॥१॥ भाग गेला सीण गेला । अवघा झाला आनंदु ॥धृपद॥ प्रेमरसे बैसली मिठी । आवडी लाठी मुखासी ॥२॥ तुका म्हणे आम्हा जोगे । विठ्ठल घोगे खरे माप ॥३॥

2906. नरदेहीं आयुष्य शत ते प्रमाण । अर्ध रात्र जाण जाय मध्ये ॥१॥ बाळत्व तारुण्य जरामय जाया । संपलें गणना होती त्याची ॥२॥ एका जनार्दनी राहिले भजन । सवेंचि मरण पावला वेगी ॥३॥

2907. विश्वी विश्वंभर । बोले वेदांतींचा सार ॥१॥ जगी जगदीश । शास्त्रे वदती सावकाश ॥धृपद॥ व्यापिले हे नारायणे । ऐसी गर्जती पुराणे ॥२॥ जनी जनार्दन । संत बोलती वचने ॥३॥

2907. शत वरुषांची घेउनी आला चिठ्ठी । अर्ध रात्रीं खादले उठाउठी ॥१॥ केव्हा जपसील रामनाम वाचे । आयुष्य सरलीया पडतील यमफांसे ॥२॥ अज्ञानत्व गेले वरुषे बारा । खेळतसे विटीदांडु भोंवरा ॥३॥ उपरी तारुण्य मदाचा ताठा । करी बैसोनि विषयाच्या चेष्टा ॥४॥

2908. निरोधती परि न मोडे विकार । बहु ही दुस्तर विषयद्वारे ॥१॥ राहातेति तुम्ही भरोनि अंतरी । होतो तदाकारी निर्विषयची ॥धृपद॥ कृपेचिया साक्षी असती जवळी । वचने मोकळी सरत नाही ॥२॥ तुका म्हणे ताळा मेळवणीपाशी । विनंती पायाशी हेचि करी ॥३॥

2908. शत वर्षाचा कउल घेउनी । आलासी योनी नरदेहा ॥१॥ गर्भ जठरी सोहं सोहम् । जन्मतांची म्हणसी कोहं कोहम् ॥२॥ ऐसा ठकरा पापिष्ठा । पुढे कारिसी विषयचेष्टा ॥३॥ बाल तारूण्य गेले । पुढे वृद्धाप्य वयही आले ॥४॥

2909. अद्वय चिद्वय झालेचि कारण । धरिले नारायणे भक्तिसुख ॥१॥ अपरोक्ष आकार झाला चतुर्भुज । एकतत्व बीज भिन्न नाही ॥धृपद॥ शून्य निरसुनी राहिले निर्मळ । ते दिसे केवळ विटेवरी ॥२॥ सुखे घ्यावे नाम वदनाही वाड । सरिता वापी आड एक पाणी ॥३॥

2909. येती नरदेहा गमाविती आयुष्य । प्रथम बाळदशेस । भोगिताती ॥१॥ वाचा नाही तया रडे आक्रंदोनी । जननीं तो स्तंनीं लावी बळे ॥२॥ क्षुधा लागलीया औषध पाजिती । उदर दुखतां देती स्तन बळे ॥३॥ संपता द्वादशा जालासे शहाणा । करुनी अंगना वेगी देती ॥४॥

2910. उदार चक्रवर्ती । वैकुंठीचा भूपति । पुंडलिकाचिया प्रीती । विटेवरी राहिला ॥१॥ सर्वसिद्धीचा दातार । सवे आणिला परिवार । भक्त अभयंकर । घ्याघ्या ऐसे म्हणतसे ॥धृपद॥ जेणे हे विश्व निर्मिले । महर्षीदेवा संस्थापिले । एकवीस स्वर्गांते धरिले । सत्तामात्रे आपुलिया ॥२॥ तुका म्हणे कृपावंत । इच्छिले पुरवी मनोरथ । रिद्धिसिद्धिमोक्ष देतसे । शेखी संग आपुला ॥३॥

2910. जंव देहाते देखती तंव माझे म्हणती । निमालीया रांडा पोरें रडतीं ॥१॥ पहा कैसा अनुभव लौकिकाचा । देह निमाला की न कळे साचा ॥२॥ जीव आत्मा न मरे कोणे काळी । निमाला देह चतुष्टयाची होळी ॥३॥ एका जनार्दनी देहा देखती मरण । गेला आला नाही तो तैसाचि जाण ॥४॥

2911. सकल गुणे संपन्न । एक देवाचे लक्षण ॥१॥ वरकड कोठे काही कोठे काही । एक आहे एक नाही ॥धृपद॥ षड्गुण ऐश्वर्य संपन्न एक । भगवंती जाण ॥२॥ तुका म्हणे जेंजे बोला । तेंते साजे या विठ्ठला ॥३॥