वारकरी रोजनिशी

2510. देह मृत्याचे भातुके । कळो आले कवतुके ॥१॥ काय मानियेले सार । हेचि वाटते आश्चर्य ॥धृपद॥ नानाभोगांची संचिते । करूनि ठेविले आइते ॥२॥ तुका म्हणे कोडी । उगवून न सकती बापुडी ॥३॥

2510. मज करु दिली नाही सेवा । दाविले देवा देहींचे ॥१॥ जग व्यापक जनार्दन । सदा वसे परिपुर्ण ॥२॥ भिन्न भिन्न नाही मनी । भरलासे जनी वनी ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । सर्वा ठायी व्यापक जाण ॥४॥

2511. त्यागे भोग माझ्या येतील अंतरा । मग मी दातारा काय करू ॥१॥ आता असो तुझे पायी हे मोटळे । इंद्रिये सकळे काया मन ॥धृपद॥ सांडीमांडी विधिनिषेधाचा ठाव । न कळता भाव जाइल वाया ॥२॥ तुका म्हणे आता नको उजगरा । लपवी दातारा अंगी मज ॥३॥

2511. मानसींच ध्यान मानसींच स्नान । मानसींच अर्चन करु आम्ही ॥१॥ न करु साधन लौकिकापुरतें । न पुजूं दैवत आन वाया ॥२॥ मानसेंच तप मानसेंच जप । मानसी पुण्यपाप नाही आम्हा ॥३॥ मानसी तीर्थयात्रा मानसी अनुष्ठान । मानसें धरूं ध्यान जनार्दन ॥४॥

2512. दावूनिया मांड । पुरे न करीती भांड ॥१॥ जळो जळो तैसे जिणे । फटमरे लाजिरवाणे ॥धृपद॥ घेतले ते सोंग । बरवे संपादावे सांग ॥२॥ तुका म्हणे धीरे । देव नुपेक्षील खरे ॥३॥

2512. मानसींच अर्थ मानसींच स्वार्थ । मानसें परमार्थ दृढ असे ॥१॥ मानसींच देव मानसींच भक्त । मानसींच अव्यक्त दिसतसे ॥२॥ मानसींच संध्या मानसी मार्जन । मानसी ब्रह्मायज्ञ केला आम्ही ॥३॥ मानसी आसन मानसी जनार्दन । एका जनार्दनी शरण मानसींच ॥४॥

2513. न पालटे जाती जीवाचिये साठी । वाहे तेचि पोटी दावी वरी ॥१॥ अंतरी सबाही सारिखाचि रंग । वीट आणि भंग नाही रसा ॥धृपद॥ घणाचिया घाये पोटी शिरे हिरा । सांडू नेणे धीरा आपुलिया ॥२॥ तुका म्हणे कढे करावी शीतळ । ऐसे जातिबळ चंदनाचे ॥३॥

2513. बहुत पुराणे बहुत मतांतरें । तयांच्या आदरे बोल नोहे ॥१॥ शाब्दिक संवाद नोहे हा विवाद । सबाह्म परमानंद हृदयामाजीं ॥२॥ नोहे हे कवित्व प्रेमरस काढा । भवरोग पीडा दुरी होय ॥३॥ नोहे हे कामानिक आहे पै निष्कामनिक । स्मरतां नासे दुःख जन्मांतरीजें ॥४॥

2514. दिली मान तरी नेघावी शत्रूची । शरण आले त्यासी जतन जीवे ॥१॥ समर्थासी असे विचाराची आण । भली पापपुण्य विचारावे ॥धृपद॥ काकुळतीसाठी सत्याचा विसर । पडिले अंतर न पाहिजे ॥२॥ तुका म्हणे यश कीर्ती आणि मान । करिता जतन देव जोडे ॥३॥

2514. जो काळासी शासनकर्ता । तोचि आमुचा मातापिता ॥१॥ ऐसा उदार जगदानी जनार्दन त्रिभुवनी ॥२॥ आघात घात निवारी । कृपादृष्टी छाया करी ॥३॥ जन तोचि जनार्दन । एका जनार्दनी भजन ॥४॥

2515. विचारिले आधी आपुल्या मानसी । वांचो येथे कैसी कोण्या द्वारे ॥१॥ तव जाला साह्य हृदयनिवासी । बुद्धी दिली ऐसी नास नाही ॥धृपद॥ उद्वेगाचे होतो पडिलो समुद्री । कोण रीती तीरी पाविजेल ॥२॥ तुका म्हणे दुःखे आला आयुर्भाव । जाला बहु जीव कासावीस ॥३॥

2515. आम्हा काळांचें भय ते काय । जनार्दन बापमाय ॥१॥ पाजी प्रेमाचा तो पान्हा । नये मना आन दुजे ॥२॥ दिशाद्रुम भरला पाही । जनार्दन सर्वाठायी ॥३॥ एका जनार्दनी ध्यात । जनार्दन तो ध्यानाआंत ॥४॥

2516. आपुले वेचूनि खोडा घाली पाव । ऐसे तो हा जीव हीनबुद्धी ॥१॥ विषयांच्या संगे आयुष्याचा नास । पडियेले ओस स्वहितांचे ॥धृपद॥ भुलल्यांचे अंग आपणा पारिखे । छंदाच सारिखे वर्ततसे ॥२॥ तुका म्हणे दुःख उमटे परिणामी । लंपटासी कामी रतलिया ॥३॥

2516. स्वर्ग मृत्यु पाताळ सर्वावरी सत्ता । नाही पराधीनता जिणें आमुचे ॥१॥ नाही त्या यमाचे यातनेंचे भय । पाणी सदा वाहे आमुचे घरी ॥२॥ नाही जरामरण व्याधीचा तो धाक । सुखरुप देख सदा असों ॥३॥ एका जनार्दनी नामाच्या परिपाठ । सुखदुःख गोष्टी स्वप्नीं नाही ॥४॥

2517. केले शकुने प्रयाण । आता मागे फिरे कोण ॥१॥ होय तैसे हो आता । देह बळी काय चिंता ॥धृपद॥ पडिले पालवी । त्याचा धाक वाहे जीवी ॥२॥ तुका म्हणे जीणे । देवा काय हीनपणे ॥३॥

2517. जन्मोजन्मी आम्ही बहु पुण्य केले । मग या विठ्ठले कृपा केली ॥१॥ जन्मोनी संसारी झालों याचा दास । माझा तो विश्वास पांडुरंगीं ॥२॥ भ्रमर सुवासी मधावरी माशी । तैसे या देवासी मन माझे ॥३॥ आणिका देवासी नेघे माझे चित्त । गोड गाता गीत विठोबाचे ॥४॥

2518. आळणी ऐसे कळो आले । त्यासी भले मौनचि ॥१॥ नये काही वेचू वाणी । वेडे घाणी सांगाते ॥धृपद॥ वेगळे ते देहभावा । भ्रम जीवा माजिरा ॥२॥ तुका म्हणे कवतुक केले । किंवा भले दवडिता ॥३॥

2518. अगाध तुझी लीला आकळ कैसेनी कळे । ब्रह्मा मुंगी धरूनी तुझे स्वरुप सांवळे ॥१॥ तुज कैसे भजावे आपणां काय देखावे । तुजपाशी राहुनी तुजला कैसे सेवावे ॥२॥ अंगा देव तुं आम्हा म्हणसी मानवी । हेम अलंकार वेगळे निवडावे केवी ॥३॥ एका जनार्दनी सबाह्मभ्यंतरीं नांदे । मिथ्या स्वप्नजात जेवी जाय ते बोधे ॥४॥

2519. चित्ताचा चाळक । त्याचे उभय सूत्र एक ॥१॥ नाचवितो नानाछंदे । सुखे आपुल्या विनोदे ॥धृपद॥ चंद्र कमळणी । नाही धाडीत सांगोनि ॥२॥ तुका म्हणे उठी । लोह चुंबकाचे दृष्टी ॥३॥

2519. निरसिया वरू आपरूपें । नुपजता लग्न लाविले बापें ॥१॥ निरासिया वरू निरासिया वरू । निरासी गमला केला संसारू ॥२॥ निरासिया वरु साजिरा कैसा । अंगीचिया तेजे आरसा जैसा ॥३॥ निरासिया जोंवरी आस । संकल्पाशीं जो तोडितो पाश ॥४॥

2520. करिता ताडातोडी । वत्सा माते सोई ओढी ॥१॥ करित्याचा आग्रह उरे । एक एकासाठी झुरे ॥धृपद॥ भुके इच्छी अन्न । ते ही त्यासाठी निर्माण ॥२॥ तुका म्हणे जाती । एक एकाचिये चित्ती ॥३॥

2520. अविवेकें देखा नवल केले । अभिमानें कैसे लग्न लाविले ॥१॥ गुणाची नोवरी अवगुणाचा नोवरा । सख्या सहोदरा लग्न केले ॥२॥ पांचें सुरवाडी सासुरवाडी ये । अकल्पीचे शेजे निजलिये ॥३॥ अंगसंगेविण संतती जाहली । आब्रह्म कैसी तात्काळ व्याली ॥४॥

2521. निघाले दिवाळे । जाले देवाचे वाटोळे ॥१॥ आता वेचू नये वाणी । विचारावे मनिच्या मनी ॥धृपद॥ गुंडाळिली पोती । भीतरी लावियेली वाती ॥२॥ तुका म्हणे करा । ऐसा राहे माजी घरा ॥३॥

2521. एक माझी माता दोघेंजणे पिता । मज तीन कांता दोघे सुत ॥१॥ वेद जाणा बंधु दशक बहिणी । कन्या झाल्या तिन्ही माझे पोटी ॥२॥ बंधु बहिणींस लग्न ते लाविले । विपरीत झाले सांगवेना ॥३॥ एका जनार्दनी सांगतसे गूढ । नाही तरी गुढ होउनी राहे ॥४॥

2522. तीर्थाचिये आसे । पंथ तो निदैव । पाविजेतो ठाव अंतराय ॥१॥ म्हणऊनि भले निश्चळचि स्थळी । मनाचिये मुळी बैसोनिया ॥धृपद॥ संकल्पारूढ ते पराधीन जिणे । कार्यचि कारणे वाढतसे ॥२॥ तुका म्हणे कामा नाही एक मुख । जिरविता सुख होते पोटी ॥३॥

2522. विपरीत अर्थ ऐकता कानी । पुरुष गाभणी स्त्रीचेनि चिंतनीं ॥१॥ नवल गे माय नवल गे गाय । तीन पोरे व्याला सांगु काय ॥२॥ एक ब्रह्माचारीं कळिलावा मोठा । साठ पोरें व्याला पहा चोहटा ॥३॥ एक मेले गर्भीं असता गे माय । बारा वर्षे लपलें सांगूं मी काय ॥४॥

2523. क्षणक्षणा हाचि करावा विचार । तरावया पार भवसिंधु ॥१॥ नाशिवंत देह जाणार सकळ । आयुष्य खातो काळ सावधान ॥धृपद॥ संतासमागमी धरूनि आवडी । करावी तांतडी परमार्थी ॥२॥ तुका म्हणे इहलोकींच्या वेव्हारे । नये डोळे धुरे भरूनि राहो ॥३॥

2523. विटोळेंविण पोटा आला । अवघा संसार मिंधा केला ॥१॥ लग्न लागता आला पोटा । मग सोडिले अंतरपाता ॥२॥ ॐकारेसी बुडाली घडी । लग्न लाविले औटावे घडी ॥३॥ एका जनार्दनी लग्न समरसें । पाहो गेलिया त्या लाविले पिसे ॥४॥

2524. कोणाशी विचार करावा शेंवटी । एवढया लाभे तुटी झाल्यातरे ॥१॥ सांभाळितो शूर आला घावडाव । पुढे दिला पाव न करी मागे ॥धृपद॥ घात तो या नावे येथे अंतराय । अंतरल्या पाय गोविंदाचे ॥२॥ तुका म्हणे गडसंदीचा हा ठाव । केला तो उपाय कार्‍या येतो ॥३॥

2525. असा जी सोंवळे । आहा तैसेचि निराळे ॥१॥ आह्मी नयो तुमच्या वाटा । काय लटिकाचि ताठा ॥धृपद॥ चिंतनाचि पुरे । काय सलगी सवे धुरे ॥२॥ तुका म्हणे देवा । नका नावडे ते सेवा ॥३॥

2525. अवघ्या संसाराचा कळस जाला । आमुलाची कैसा पोट आला ॥१॥ पाठी बैसला तोचि पोटी । उघड्या दिठी देखतसे ॥२॥ अमोल्यांचें कुळ न सांगवें तोंडे । सोय धरी तरी सखीं भांवडें ॥३॥ पाठीम पोटी बैसला पाठी । सोयरीक गोष्टी एका जनार्दनी ॥४॥

2526. अहंकार तो नासा भेद । जगी निंद्य ओवळा ॥१॥ नातळे तो धन्य यासी । जाला वंषी दीपक ॥धृपद॥ करवितो आत्महत्या । नेदी आप्ता आतळो ॥२॥ तुका म्हणे गुरुगुरी । माथा थोरी धरूनि ॥३॥

2526. बोलणें बोलता हेंचि दुर्घट । नुपजत लेकासी लाविला पाट ॥१॥ बोलू नये याचे सत्ते भेणे । मौनची राहणें हेंचि शहाणपण ॥२॥ तेथील संतति म्हणाल पवित्र । न म्हणता तरी घात कुळगोत्र ॥३॥ कांही एक वेद बोलू गेला बोली । चवंढाई चिरुनी तीन कोंडें गेलीं ॥४॥

2527. इच्छिले ते शकुनवंती । होय देती तात्काळ ॥१॥ क्षीरा नीरा निवाड करी । वरावरी विठ्ठल ॥धृपद॥ भाग्याविण कैचे फळ । अंतर मळमूत्राचे ॥२॥ तुका म्हणे संचित कुडे । ते बापुडे करीतसे ॥३॥

2527. बाप तोचि माय होउनी आला पोटी । जातक वर्णिता गुंती पडली भेटी ॥१॥ बाप की माय म्हणावा पुत्र । भुललीया श्रुति करिता वृत्तान्त ॥२॥ मी बापापोटीं की बापु माझ्या पोटी । वर्णिता ज्योतिषी विसरले त्रिपुटी ॥३॥ एका जनार्दनी जातक मौनी । जन्मनाम ठेविले निःशब्द देउनी ॥४॥

2528. काशासाठी आम्ही जाळिला संसार । न करा विचार ऐसा देवा ॥१॥ कैसे नेणो तुम्हा करवते उदास । माझा प्रेमरस भंगावया ॥धृपद॥ समर्पूनि ठेलो देह हा सकळ । धरिता विटाळ न लजा माझा ॥२॥ तुका म्हणे अवघी मोकलूनि आस । फिरतो उदास कोणासाठी ॥३॥

2528. एकाचि दिठी एकाचे डोळे । एक चाले कैसे एकाचिये खोळे ॥१॥ सबाह्म अभ्यंतरी सारिखा चांग । दोघे मिळोनिया एकचि अंग ॥२॥ यापरि रिगाले अभिन्न अंगी । दोघे सामावाले अंगीच्या अंगी ॥३॥ ऐसे लेकीनें बापासी बांधलें कांकण । एका जनार्दनी केले पाणिग्रहण ॥४॥

2529. नाही तुम्हा काही लाविले मागणे । कांटाळ्याच्या भेणे त्रासलेती ॥१॥ एखादिये परी टाळावी करकर । हा नका विचार देखो काही ॥धृपद॥ पायाच्या वियोगे प्राणासंवसाटी । ने घवेसी तुटी झाली आता ॥२॥ तुका म्हणे तुम्हा मागेन ते आता । हेचि कृपावंता चरणी वास ॥३॥

2529. माये आधी लेक जन्मली । दोघींच्या लग्नाची आयती केली ॥१॥ कोण नोवारा कोण नोवरी । अर्थ पाहता न कळे निर्धारी ॥२॥ बापा आधी लेक जन्मला । लग्नाचा सोहळा बापाचा केला ॥३॥ वरात निघाली नोवरा नोवरी । एका जनार्दनी जाहली नवलपरी ॥४॥

2530. जग अमंगळ । लागे देखता विटाळ ॥१॥ धर्म भूतांची ते दया । सत्य कारण ऐसीया ॥धृपद॥ नव्हे माझे मत । साक्षी करूनि सांगे संत ॥२॥ तुका म्हणे जीवे । दावी उमटूनि अनुभवे ॥३॥

2530. स्वामीसेवका अबोला । ऐसा जन्मचि अवघा गेला ॥१॥ जन्मवरी जुने भाते । साधन शिऊं नेदी हातें ॥२॥ काम करु नेदी हाती । उसंत नाहे अहोरातीं ॥३॥ श्रद्धें विण अचाट सांगे । ढळॊं नेदी पुढे मांगें ॥४॥

2531. दंड अन्यायाच्या माथा । देखोनि करावा सर्वथा ॥१॥ नये उगे बहुता घाटू । सिसे सोनियांत आटू ॥धृपद॥ पापपुण्यासाठी । नीत केली आता खोटी ॥२॥ तुका म्हणे देवा । दोष कोणाचा तो दावा ॥३॥

2531. गो गोरसातीत स्वानंद साखरेसी । प्रेमे पेहें पाजीन संख्या सोयर्‍यासी ॥१॥ घेई घेई बाळा घोट एक । झणी पायरव होईल कुशलीं पडे तर्क ॥२॥ दृश्य न दिसे ते कांळी अवघे लावी होटीं । सद्युक्तीचें शिंपीवरी गिळी तैसे पोटी ॥३॥ अंतर तृप्त जाले सबाह्म कोंदलें । निज गोडिये गोडपणें तन्मय जाले ॥४॥

2532. आम्ही पापी तू पावन । हे तो पूर्वापार जाण ॥१॥ नवे करू नये जुने । सांभाळावे ज्याचे त्याणे ॥धृपद॥ मिरासीचा ठाव । राखी करोनि उपाव ॥२॥ वादे मारी हाका । देवा आइकवीतो तुका ॥३॥

2532. नयन तान्हेले पाजावें काई । मना खत झाले फाडुं कवण ठायी ॥१॥ ऐसा कोणीहि वैद्य मिळता का परता । सुखरुप काढी मनाची का व्यथा ॥२॥ डोळ्यांची बाहुली पाहता झडपली । तिसी रक्षा भली केवि करू ॥३॥ निढळींची अक्षरे चुकलीं कानामात्रे । शुद्ध त्याहावें कैसे लिहिणारें ॥४॥

2533. पाडावी ते बरी । गाठी धुरेसवे खरी ॥१॥ नये मरो लंडीपणे । काय बापुडे ते जिणे ॥धृपद॥ लुटावे भांडार । तरी जया नाही पार ॥२॥ तुका म्हणे नावे । कीर्ती आगळीने ज्यावे ॥३॥

2533. धरा अधर जाली वोटंगणे काई । जळे मळे ते धावें कवणे ठायी ॥१॥ ऐसा कोण्हीहा गुणीया मिळों का निरुता । भूते धरे धरी आपुलिया सत्ता ॥२॥ अग्नि हिवेला तापावे कोठे । पवना प्राणु नाही कवण लावी वाटे ॥३॥ गगन हारपलें पाहावेआं कवणे ठायी । मन मुळी लागले शांतीक ते पाही ॥४॥

2534. भांडणचि जाले । मग जीवाचे काय आले ॥१॥ येऊ नेदावी पुढती । आड भयाची ते जाती ॥धृपद॥ करिता सरोबरी । काही न ठेवावी उरी ॥२॥ तुका म्हणे शूर । व्हावे धुरेसींच धुरे ॥३॥

2534. हे सहजवि थोरावले । पृथ्वी आप तेज झाले । वायु आकाश संचलें । आनंदले सकलही ॥१॥ ते माहेरी येवढें चक्र । गगनी हा निर्धार । याचा पाहे पा विचार । चैतन्यामाजीं ॥२॥ तेथे वेदासी बोबडी । अनुभवी पैलथडी । एका जनार्दनी गोडी । नित्य घेतसे ॥३॥

2535. जन्मांतरी शुद्ध नाही आचरण । यालागी चरण अंतरले ॥१॥ वोढवले संचित येणे जन्म पाहता । आता पंढरिनाथा कृपा करी ॥धृपद॥ पतितपावन ब्रिद साच करी देवा । यालागी कुढावा करी माझा ॥२॥ अपराधी पातकी दृष्ट दुराचारी । अहाळलो भारी संवसारे ॥३॥

2535. आता आम्ही सहजचि थोर । ब्रह्मा विष्णु महेश्वर । परब्रह्मा स्वये ॐकार । परात्पर जगदात्मा ॥१॥ आम्ही सहजचि स्वतः सिद्ध । जागृति सुषुप्ति साध्य । तूर्या त्रिसाक्षीणी बोध । अति अगाध उन्मनी ॥२॥ ते उन्मनी परात्पर । निर्गुण हो निराकार । तुर्या तिचा आकार । एका जनार्दनी सगुणाकार देह झाला ॥३॥

2536. प्रथमभेटी आळिंगण । मन चरण वंदावे ॥१॥ ऐसा माझा भोळा बाप । हरी ताप कवळोनि ॥धृपद॥ न संगता सीण भाग । पांडुरंग जाणतसे ॥२॥ तुका म्हणे कृपावंते । द्यावे भाते न मागता ॥३॥

2536. उन्मनीचा हेलावा । तूर्या त्रिनयनीं दावावा । त्रिगुण तूर्या सांठवावा । ते कारण उन्मनी ॥१॥ हाती देऊनी बावन कस । भुमंडळईं फिरवा भलत्यास । नाहे लांछन हीनकसास । बाळकांस तेंवें ते ॥२॥ एका जनार्दनी हा बोध । उघड बोलिलो सुबोध । अनुभवोनि हा बोध । संतचरण धरावे ॥३॥

2537. वचनाचा अनुभव हाती । बोलविती देव मज ॥१॥ परि हे न कळे अभाविका । जडलोका जिवांसी ॥धृपद॥ अनुश्रुत हे प्रसादिक । कृपा भीक स्वामीची ॥२॥ तुका म्हणे वरावरी । जातो तरी सांगत ॥३॥

2537. नाभिस्थानीं ठेवा हृदयकमळीं पहावा । द्विदळीं अनुभवा एकभवा ॥१॥ अर्धमात्रा बिंदु पाहता प्रकार । होऊनी साचार सुखी राहे ॥२॥ प्रणव ओंकारू विचार करिता । बिंदुची तत्त्वता सर्वगत ॥३॥ कुंडलिनी गति सहजचि राहे । सहस्त्रदळीं पाहे आत्मरूप ॥४॥

2538. का रे तुह्मी ठेवा बहुता निमित्ते । माझिया संचिते वोढवले ॥१॥ भक्तीप्रेमगोडी बैसली जिव्हारी । आनंद अंतरी येणे झाला ॥धृपद॥ पुसिले पडळ त्रिमिर विठ्ठले । जगचि भरले ब्रह्मानंदे ॥२॥ तुका म्हणे केलो कामनेवेगळा । आवडी गोपाळा असे वरी ॥३॥

2538. रात्रंदिवस जप होती साठ घटिका । संख्या त्याची ऐका निरनिराळी ॥१॥ दीड घटिका पळे दहा निमिष दोन । प्रथम ते स्थान आधारचक्र ॥२॥ साडेसोळाआ घटिका दहा पळे लेखा । निमिषे तीन देखा स्वाधिष्ठानी ॥३॥ दहा पळें देखा घटिका साडेसोळा असती । मणिपुर गणती निमिष चार ॥४॥

2539. आसन शयन भोजन गोविंदे । भरले आनंदे त्रिभुवन ॥१॥ अवघिया केली काळे तडातोडी । अवसर घडी पुरो नये ॥धृपद॥ वांटणी घातले शरीराचे भाग । दुजियाचा लाग खंडियेला ॥२॥ आवडीच्या आले आहारासी रूप । पृथक संकल्प मावळले ॥३॥

2539. आंगुलींवरी आंगुली । खेळतसे तान्हुली । पडली तिची साउली । भिन्न माध्यान्ही ॥१॥ दिवसांचें पाहणें । पाहता दिसे लाजिरवाणे । खेळ मांडिला विंदानें । नवल ऐका ॥२॥ बारा सोळा घागरीं । पाणी नाही थेंबवरी । नाहायासी बैसली नारी । मुक्त केशें ॥३॥ घरधनी उभा ठेला । तेणे रांजण उचलिला । जाउनी समुद्री बुडाला । नवल ऐका ॥४॥

2540. ज्वरल्यासी काढा औषध पाचन । मूढा नारायण स्मरवितो ॥१॥ भवव्याधि येणे तुटेल रोकडा । करूनिया झाड निश्चयेसी ॥धृपद॥ आणिका उपाया अनुपान कठिण । भोगे बरे सीण शीघ्रवत ॥२॥ तुका म्हणे केला उघडा पसारा । भाग्य आले घरा दारावरी ॥३॥

2540. जगामध्यें काय हालत । ते दृष्टीसी नाही भरत । अचळ असोनि चळत । चंचळ म्हणत आहे मुठींत ॥१॥ कैसे बोटानें दाखवु तुला । सावध होई गुरूच्या मुला । हा शब्द अचोज वेगळा अर्थ जाणे सहस्त्रांत विरळा ॥२॥ कांही नसोनि ते दिसत । नाही म्हणता सत्य भासत । आकारीं आकार लपत । वाउगें जाणत्यासी भासत ॥३॥ अहं सोहं कोहं लपाला । उघड दृष्टीरूपा आला । जगी व्यापक नसोनि व्यापला । एका जनार्दनी गुरुपुत्र भला ॥४॥

2541. जपाचे निमित्त झोपेचा पसर । देहाचा विसरू पाडूनिया ॥१॥ ऐसी ती भजने अमंगळवाणी । सोंगसंपादणी बहुरूप्याची ॥धृपद॥ सेवेसी विकिले देहाचिये आसे । तया कोठे असे उरला देव ॥२॥ तुका म्हणे मानदंभ जया चित्ती । तयाची फजीती करू आम्ही ॥३॥

2541. चक्षुदर्पणी जग हे पहा । जगज्जीवनी मुरुनी रहा । तूर्या कालिंदि तीर्थी नाहा । पापपुण्यासी तिळांजुळीं वहा ॥१॥ डोळ्यांनों सत्य ही गुरूची खूण । आपुले स्वरूप घ्या ओळखून ॥धृ.॥ तिन्ही अवस्था सांडुनी मांगें । अर्ध चंद्राचा चांदण्यांत वागे ।

2542. परद्रव्य परकांता । नातळे जयाचिया चित्ता । आणि कर्मी तो तत्वता । बांधला नव जाय ॥१॥ ऐसा अनुभव रोकडा । विश्वासीतो जीवा जोडा । एकांत त्या पुढा । अवघा करी उकल ॥धृपद॥ सकळ आंबले ते अन्न । शोधी तेचि मद्यपान । विषमाने भिन्न । केले शुद्धाशुद्ध ॥२॥ तुका म्हणे नित । बरवे अनुभवे उचित । तरी काय हित । मोले घ्यावे लागते ॥३॥

2542. एक पांच तीन नावांचे शेवटी । अठरा हिंपुटी जयासाठी ॥१॥ सात तेरा चौदा घोकितां श्रमले । पंचवीस शिणले परोपरी ॥२॥ तेहतिसां आटणी चाळिसां दाटणीं । एकुणपन्नसांची कहाणी काय तेथे ॥३॥ एकाजनार्दनी एकपणे एक । बावन्नाचा तर्क न चालेचि ॥४॥

2543. भूक पोटापुरती । तृष्णा भरवी वाखती । करवी फजीती । हावे भार वाढला ॥१॥ कुळिकेसी लांस फांस । डोई दाढी बोडवी दोष । अविहितनाश । करवी वचन चुकता ॥धृपद॥ विधिसेवने विहिते । कार्यकारणापुरते । न वाटे जो चित्ते । अधर्माच्या तो त्यागी ॥२॥ आज्ञा पाळणे ते सेवा । भय धरोनिया जीवा । तुका म्हणे ठेवा । ठेविला तो जतन ॥३॥

2543. कान्होबा नवल सांगतो गोष्टी । एक वृक्ष दृष्टी देखिला तयावरी सृष्टी ॥१॥ कोडे रे कोडे कान्होबा तुझे कोडे । जाणती जाणती अर्थ पाहता उघडें॥ध्रृ०॥ वृक्षाग्री नाही मूळ वर शेंडा नाही सरळ । बावन शाखा पल्लव पत्र पुष्प भरले सकळ ॥२॥ एका जनार्दनीक वृक्ष सुढाळ । तयांवरी खेळे एक एकुलतें बाळ ॥३॥

2544. कळे न कळे ज्या धर्म । ऐका सांगतो रे वर्म । माझ्या विठोबाचे नाम । अटटाहासे उच्चारा ॥१॥ तो या दाखवील वाटा । तया पाहिजे त्या नीटा । कृपावंत मोटा । पाहिजे तो कळवळा ॥धृपद॥ पुसता चुका होतो वाटा । सवे बोळावा गोमटा । मोडो नेदी कांटा । घेऊ साटा चोरासी ॥२॥ तुका म्हणे मोल । न लगे द्यावे वेचा बोल । विठ्ठल विठ्ठल । ऐसा छंद मनासी ॥३॥

2544. पंचभूते नव्हतीं जईं । तै वृक्ष देखिला भाई । अधोभागी शेंडा मूळ पाही । वरी वेंधली तिसी पाय नाही ॥१॥ सांगे तू आमुचे कोडे कान्होबा सांग तू आमुचे कोडे । नाही तरी जाऊ नको पुढें॥धृ०॥ नवलक्ष जया शाखा । पत्रपुष्पें तेचि रेखा । पंचभूतें कोण लेखा । ऐसा वृक्ष देखिला देखा ॥२॥ तयावरी एक सर्पीण । तिने खादले त्रिभुवन । शरण एका जनार्दन । हे योगियांचें लक्षण रे ॥३॥

2545. तरी का वोळंगणे । राजद्वारी होती सुने ॥१॥ अंगी दावुनि निष्कामता । पोकळ पोकळी ते वृथा ॥धृपद॥ कासया मोकळ । भोवते शिष्यांचे गाबाळ ॥२॥ तुका म्हणे ढाळे । बाहेरमुदे ते निराळे ॥३॥

2545. सगुण निर्गुण नोहे वृक्ष । पाहता नित्रीं न भासे सादृश्य । देखता देखत होतो अदृश्य ॥१॥ सांग रे कान्होबा हे कोंडे । तुझे तुजपाशी केले उघडें । आम्हा न कळे वाडेंकोडें ॥२॥ एक मुळी वृक्ष देखिला । द्विशाखां तो शोभला । पाहता पत्र पुष्पें न देखिला ॥३॥ ऐसे वृक्ष अपरंपार । एकाजनार्दनी करा विचार । मग चुकेल वेरझार ॥४॥

2546. हरीच्या दासा सोपे वर्म । सर्व धर्म पाउले ॥१॥ कडिये देव बाहेर खांदी । वैष्णव मांदी क्रीडेसी ॥धृपद॥ सरती येणे आटाआटी । नाही तुटी लाभाची ॥२॥ तुका म्हणे समाधान । सदा मन आमुचे ॥३॥

2546. अलक्ष अगोचर म्हणती वृक्ष । तो दृष्टी न दिसे साक्ष । योगी म्हणती पाहिला लक्ष ॥१॥ कान्होबा तुझे कोडे । तुजपुढे केले उघडें । सांगता वेद जाहले वेडे रे ॥२॥ सहा अठरांची मिळणी । छत्तिसांचें घांतलें पाणी । तो वृक्ष देखिला नयनी रे ॥३॥ पंचाण्णवची एक शाखा । एका जनार्दनी वृक्ष देखा । अर्थ पाहता मोक्ष रेखा रे ॥४॥

2547. भूतांचिये नांदे जीवी । गोसावीच सकळा ॥१॥ क्षणक्षणा जागा जागा ठायी । दृढ पायी विश्वास ॥धृपद॥ दावूनिया सोंग दुजे । अंतर बीजे वसतसे ॥२॥ तुका म्हणे जाणे धर्म । धरी ते वर्म चिंतन ॥३॥

2547. अहं सोहं वृक्षा तो निघाला वोहं । याचा शेंडा नाही मा कोठे कोहं ॥१॥ कान्होबा उघद माझेंकोडें । बोल बोलती साबडे । अर्थ करे का रे निवाडे ॥२॥ वृक्ष जाहला मन पवन । वृक्ष तो सहजचि हवन । वृक्षें वेधले चराचर गहन रे ॥३॥ वृक्षे भेदिले आकाश । एका जनार्दनी निरवकाश । वृक्षचि जाहला अलक्ष रे ॥४॥

2548. संत आले घरा । तो मी अभागी दातारा ॥१॥ कासयाने पूजा करू । चरण हृदयीच धरू ॥धृपद॥ काया कुरवंडी । करुन ओंवाळून सांडी ॥२॥ तुका म्हणे भावे । हात जोडी असो ठावे ॥३॥

2548. नीळवर्ण वृक्ष तो अति दृश्य । पाहता सावकाश दृष्टी न पडे ॥१॥ भलें कोडे कान्होबा हे तुझे । लय लक्षा न कळे म्हणती माझे आणि तुझे ॥२॥ हो वृक्षांची वोळख धरा बरी । निवृत्ति ज्ञानदेव सोपान अधिकारी ॥३॥ एका जनार्दनी वृक्ष सगुण निर्गुण । जाहला पुंडलिकाकारणे ब्रह्मा सनातन ॥४॥

2549. भेद तुटलियावरी । आम्ही तुमचीच हो हरी ॥१॥ आता पाळावे पाळावे । आम्हा लडिवाळांचे लळे ॥धृपद॥ आणिकाची देवा । नाही जाणतचि सेवा ॥२॥ तुका म्हणे हेवा । माझा हेत पायी देवा ॥३॥

2549. वृक्ष व्याला आकाश पाताळ । वृक्षीं प्रसवलें लोकपाळ । आठ्ठ्यायेंशीं सहस्त्र ऋषिमंडळें ॥१॥ कान्होबा बोलो तुझे कोडे । अर्थ ऐकता ब्रह्मा जोडे । अभक्त होती केवळ वेडे रे ॥२॥ वृक्षाअंगीं पंचभुते । प्रसवला तत्त्वें निरुते । अहं सोहं पाहता ते होते ॥३॥ एका जनार्दनी पाहिला वृक्ष । गुरुकृपें वोळखिला साक्ष । भेदभाव गेला प्रत्यक्ष रे ॥४॥

2550. आमुची विश्रांति । तुमचे चरण कमळापती ॥१॥ हेचि एक जाणे । काया वाचा आणि मने ॥धृपद॥ पुढती पुढती नमन । घालूंनिया लोटांगण ॥२॥ नीच जना लोका । तिळले पायरीस तुका ॥३॥

2550. निर्गुण निराकार वृक्ष आकारला । पंचतत्त्वे व्यापक जाहला ॥१॥ कान्होबा हे बोलणें माझे कोडे । पंचाविसांचे ध्यानीं नातुडे रे ॥२॥ साठ ऐशीं शोभती शाखा । नवलक्ष पल्लव भोंवती रे ॥३॥ चौर्‍यांयशी लक्षांची मिळणी । वृक्षरूपीं एका जनार्दनी देखा रे ॥४॥

2551. विनवितो शेवटी । आहे तैसे माझे पोटी ॥१॥ कंठी राहावे राहावे । हेचि मागतसे भावे ॥धृपद॥ पुरली वासना । येणे होईल नारायणा ॥२॥ तुका म्हणे जो देहाडा । तोचि वर्णीन पवाडा ॥३॥

2551. ॐ कार हा वृक्ष विस्तारला । चतुःशाखें थोर जाहला । पुढे षडंतर शाखें विस्तारला । आठरांचा तया मोहोर आला ॥१॥ उघडें माझे कोडे । जाणती न जाणती ते वेडे । पडले विषयांचें सांकडे । तया न कळे हे कोडे रे ॥२॥

2552. आवडीची सलगी पूजा । विषम दुजा भाव तो ॥१॥ ऐसी उफराटी वर्मे । कळो भ्रमे न येती ॥धृपद॥ न लगे समाधान मोल । रुचती बोल प्रीतीचे ॥२॥ तुका म्हणे एका जीवे । सूत्र व्हावे गुंतले ॥३॥

2552. वृक्ष पाहता परतला आगम । निगमा न कळे दुर्गम । वेदशास्त्रांसी निरुते वर्म । तो वृक्ष देखिला विठ्ठलनाम ॥१॥ माझे सोपे कोंडें । कान्होबा करी तुं निवाडे । अर्थ सखोल ब्रह्मांड । भक्तिभाव तयासि उघडे रे ॥२॥

2553. बाळ माते लातेवरी । मारी तेणे संतोषे ॥१॥ सुख वसे चित्ता अंगी । ते हे रंगी मिळाले ॥धृपद॥ भक्षी त्याचा जीवमाग । आले भाग तो बरा ॥२॥ तुका म्हणे ॠणानुबंधे । सांगे सुदे सकळांसी ॥३॥

2553. सोपा वृक्ष फळासी आला । विठ्ठलनामें विस्तारला ॥१॥ वेदा न कळे मूळ शेंडा । शास्त्रे भांडतां पै तोंडा ॥२॥ पुराणे स्तवितां व्याकुळ जाहली । निवांत होऊनियां ठेली ॥३॥ मूळ वृक्ष जनार्दन । एका जनार्दनी विस्तार पूर्ण ॥४॥

2554. शिजल्यावरी जाळ । वाया जायाचे ते मूळ ॥१॥ ऐसा वारावा तो श्रम । अतिशयी नाही काम ॥धृपद॥ सांभाळावे वर्म । उचिताच्या काळे धर्म ॥२॥ तुका म्हणे कळे । ऐसे कारणाचे वेळे ॥३॥

2554. एक दोन तीन विचार करती । परि न कळे गति त्रिवर्गातें ॥१॥ त्रिरूप सर्व हा मायेचा पसार । त्रिवर्ग साचार भरले जग ॥२॥ त्रिगुणात्मक देह त्रिगुण भार आहे । त्रिमुर्ती सर्व होय कार्यकर्ता ॥३॥ एका जनार्दनी त्रिगुणांवेगळा । आहे तो निराळा विटेवरी ॥४॥

2555. उभा ऐल थडी । तेणे घालू नये उडी ॥१॥ पुढे गेल्याचे उपाय । करावे ते केले काय ॥धृपद॥ दिसते आहारी । नये जाऊ ऐशावरी ॥२॥ अळसाची धाडी । तुका म्हणे बहु नाडी ॥३॥

2555. चार देह चार अवस्था समाधी । कासया उपाधि करिसी बापा ॥१॥ चार वेद जाण युगें प्रमाण । पांचवें विवरण न करी बापा ॥२॥ जनार्दनाचा एक चतुर्थ शोधोनी पांचवें ते स्थानी लीन झाला ॥३॥

2556. शक्ती द्याव्या देवा । नाही पार्थीवाची सेवा ॥१॥ मुख्य आहे ऐसा धर्म । जाणते हो जाणा वर्म ॥धृपद॥ मना पोटी देव । जाणे जैसा तैसा भाव ॥२॥ तुका म्हणे सोसे । लागे लाविल्याचे पिसे ॥३॥

2556. पंचक पंचकाचा पसारा पांचाचा । खेळ बहुरूपियां पांचापासोनी ॥१॥ पृथ्वी आप तेज वायु आकाश जाण । पंचकप्राण मन पांचांमाजी ॥२॥ इंद्रियपंचक ज्ञान ते पंचक । कर्म ते पंचक जाणे बापा ॥३॥ धर्म तो पंचक स्नान ते पंचक । ध्यान ते पंचक जाणे बापा ॥४॥

2557. कार्यचि कारण । तृष्णा पावविते सीण ॥१॥ काय करुनि ऐसा संग । सोसे चिंतू पांडुरंग ॥धृपद॥ रूपी नाही गोडी । हावे हावे ऊर फोडी ॥२॥ तुका म्हणे पडे भारी । ऐशा वरदळाचे थोरी ॥३॥

2557. सहा ते भागले वेवादती सदा । सहांची आपदा होती जगी ॥१॥ सहांचे संगती घडतसे कर्म । सहा ते अधर्म कारिताती ॥२॥ सहांचे संगती नोहे योगप्राप्ती । होतसे फजिती सहायोगें ॥३॥ एका जनार्दनी सहांच्या वेगळा । सातवा आठवो मज वेळोवेळा ॥४॥

2558. संसाराच्या नावे घालूनिया शून्य । वाढता हा पुण्य केला धर्म ॥१॥ हरीभजने हे धवळिले जग । चुकविला लाग कळिकाळाचा ॥धृपद॥ कोणा ही नलगे साधनांचा पाग । करणे केला त्याग देहबुद्धी ॥२॥ तुका म्हणे सुख समाधि हरीकथा । नेणे भव्यकथा गाईल तो ॥३॥

2558. सातवा तो सर्वाठायीं वसे । शंकरादिक ध्याती तया अपेक्षा ॥१॥ तो सातवा हृदयी आठवा । आठवितो तुटे जन्ममरण ठेवा ॥२॥ सातवा हृदयी घ्यावा जनी वनी पहावा । पाहुनिया ध्यावा मनामाजीं ॥३॥ एक जनार्दनी सातवा वसे मनी । ध्नय तो जनी पुरुष जाणा ॥४॥

2559. विश्वासिया नाही लागत सायास । अनायासे रसा अंगा येतो ॥१॥ लेंकराच्या हाते घास मागे माता । वोरसोनि चित्ता सुख पावे ॥धृपद॥ गौरव त्या मानी आरुषा वचनी । भूषण ते वाणी मिरवावी ॥२॥ तुका म्हणे आहेस सकळ ही साक्षी । माझा तो कईपक्षी पांडुरंग ॥३॥

2559. आठवा आठवा वेळोवेळा आठवा । श्रीकृष्ण आठवा वेळोवेळां ॥१॥ कलीमाजी सोपे आठवा आठवण । पावन तो जन्म आठव्यानें ॥२॥ आठवा नामे तरी पांडवा सहाकारी । दुराचारियां मारी आठवा तो ॥३॥ एका जनार्दनी आठव्याची आठवण । हृदयी सांठवण करा वेंगी ॥४॥

2560. वैभवाचे धणी सकळा शरणागत । सत्यभावे चित्त अर्पीले ते ॥१॥ नेदी उरो देव आपणावेगळे । भावाचिया बळे ठायाठाव ॥धृपद॥ जाणोनि नेणोनि अंगा आली दशा । मग होय इच्छा आपणचि ॥२॥ तुका म्हणे बरे धाकुटयाचे जिणे । माता स्तनपाने वाढविते ॥३॥