वारकरी रोजनिशी

3262. संत देखोनिया स्वये दृष्टी टाळी । आदरे न्याहाळी परस्त्रीसी ॥१॥ वीट ये कर्णासी संतवाक्यामृता । स्त्रीशब्द ऐकता निवे कर्ण ॥धृपद॥ कथेमाजी निज वाटे नित्यक्षणी । स्त्रियेचे कीर्तनी प्रेमे जागे ॥२॥ तुका म्हणे तुम्ही क्रोधासी न यावे । स्वभावा करावे काय कोणी ॥३॥

3262. सुखे संसारा हा करी । वाचे उच्चारावा हरी ॥१॥ दुःखरूप हा संसार । रामनामे सुख साचार ॥२॥ रामनामाचें स्मरण । नाश पावे जन्ममरण ॥३॥ जयापाशीं नाम असे । नारायण तेथे वसे ॥४॥

3263. भोळे भाविक हे जुनाट चांगले । होय तैसे केले भक्तिभावे ॥१॥ म्हणउनि चिंता नाही आम्हा दासा । न भ्यो गर्भवासा जन्म घेता ॥धृपद॥ आपुलिया इच्छा करू गदारोळ । भोगू सर्वकाळ सर्व सुखे ॥२॥ तुका म्हणे आम्हा देवाचा सांगात । नाही विसंबत येर येरा ॥३॥

3263. निवांत बैसे तू अचळ । मन करुनी निश्चळ । नको कांही तळमळ । नाम गाय सर्वदा ॥१॥ सोडी मागिलाची आस । दृढ मना घालीं कास । भक्तिभाव समरस । रामनामी तू धरी ॥२॥ नको समाधी उन्मनी । धांवूं नको सैरा रानीं । एका जनार्दनाचे चरणी । दृढभावें विनटे ॥३॥

3264. नाही बळयोग अभ्यास कराया । न कळे ते क्रिया साधनाची ॥१॥ तुझिये भेटीचे प्रेम अंतरंगी । नाही बळ अंगी भजनाचे ॥धृपद॥ काय पांडुरंगा करू बा विचार । झुरते अंतर भेटावया ॥२॥ तुका म्हणे सांगा वडिलपणे बुद्धी । तुजविण दयानिधी पुसो कोणा ॥३॥

3264. नित्य ध्याता हरिचे चरण । करी भक्त दुःखहरण ॥१॥ चरणरज पवित्रता । सदा घ्यावेंचि माथा ॥२॥ लागला पाषाणा चरण । ती स्त्रीची जाली पावन ॥३॥ ऐसे चरणींचे मान । शरण एका जनार्दन ॥४॥

3265. हेचि सुख पुढे मागतो आगळे । आनंदाची फळे सेवादान ॥१॥ जन्मजन्मांतरी तुझाचि अंकिला । करूनि विठ्ठला दास ठेवी ॥धृपद॥ दुजा भाव आड येऊ नेदी चित्ता । करावा अनंता नास त्याचा ॥२॥ अभय देऊनि करावे सादर । क्षण तो विसर पडो नेदी ॥३॥

3265. स्वगोत्र परगोत्र यांचा भरंवसा । मानूं नये सहसा अरे मूढा ॥१॥ वेदींचे वचन वेदी ते प्रमाण । एक नारायण सार जप ॥२॥ शास्त्रांचा प्रभाव शास्त्रिकांसी ठावा । उघड जपावा राममंत्र ॥३॥ न करी आळस नको पडों भरीं । एका जनार्दनी हरी स्मरे देही ॥४॥

3266. बहुता जन्मा अंती जन्मलासी नरा । देव तू सोइरा करी आता ॥१॥ करी आता बापा स्वहिताचा स्वार्थ । अनर्थाचा अर्थ सांडी परता ॥धृपद॥ सांडि कुडी कल्पनेची वाट । मार्ग आहे नीट पंढरीचा ॥२॥ पंढरीस जावे सर्व सुख घ्यावे । रूप ते पाहावे विटेवरी ॥३॥

3266. चिंतातुर मन नसावें कदाकाळीं । हृदयी नामावळी जप करी ॥१॥ श्रीअनंता माधवा गोविंदा । हाचि जप सदा चिंत्तामाजी ॥२॥ वारंवार चिंतावीं देवाचीं पाउले । जेणे जन्मजाळें उकलेल ॥३॥ एका जनार्दनी आलासे प्रत्यय । सर्वभावे गाय नाम त्याचे ॥४॥

3267. पवित्र ते कुळ पावन तो देश । जेथे हरीचे दास घेती जन्म ॥१॥ कर्मधर्म त्याचे झाला नारायण । त्याचेंनि पावन तिन्ही लोक ॥धृपद॥ वर्णअभिमाने कोण झाले पावन । ऐसे द्या सांगून मजपाशी ॥३॥ अंत्यजादि योनि तरल्या हरीभजने । तयाची पुराणे भाट झाली ॥३॥

3267. गोविंद गोपाळ वदता वाचे । पायी यमदूताचें भय नाही ॥१॥ नित्य जया ध्यान गोविंद स्मरण । संसारबंधन तया नाही ॥२॥ उठता बैसतां खेळतां हासतां । गोविंद गीती गाता मोक्ष जोडे ॥३॥ गोविंदाचे नाम सदा ती समाधी । एका जनार्दनी उपाधी तुटली त्याची ॥४॥

3268. ऐसे कैसे झाले भोंदू । कर्म करोनि म्हणति साधु ॥१॥ अंगा लावूनिया राख । डोळे झांकुनी करिती पाप ॥धृपद॥ दावुनि वैराग्याची कळा । भोगी विषयाचा सोहंळा ॥२॥ तुका म्हणे सांगो किती । जळो तयांची संगती ॥३॥

3268. सांडा सांडा वाया छंद । धरा गोविंद मानसी ॥१॥ नका भरुं आडरानी । सोडविता कोनी मग नाही ॥२॥ पडाल यमाचे पीडणीं । लक्ष चौर्‍यांयशीं पतनी ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । एकपणे जनार्दन ॥४॥

3269. मानू काही आम्ही आपुलिया इच्छा । ना तरि सरसा रंकरावो ॥१॥ आपुल्या उदास आहो देहभावी । मग लज्जाजीवी चाड नाही ॥धृपद॥ तुका म्हणे आम्ही खेळो सहजलीळे । म्हणोनी निराळे सुख दुःखचा ॥२॥ अर्थ :

3269. वेरझार खुंटे नाम वदता वाचे । आणिक सायासाचें न करी कोड ॥१॥ तुटे रे बंधन नोहेंचि पतन । वाचे जनार्दन जप करी ॥२॥ एका जनार्दनी वाचे जपे नाम । आणिक दुर्गम साधन नको ॥३॥

3270. फिरविले देऊळ जगामाजी ख्याति । नामदेवा हाती दुध प्याला ॥१॥ भरियेली हुंडी नरसी मेहत्याची । धनाजी चाटयाची सेते पेरी ॥धृपद॥ मिराबाईसाठी प्याला तो विषाचा । लाख्या कोलाटयाचा ढोल पिटी ॥२॥ कबीराचे मागी विणू लागे शेले । मूल उठविले कुंभाराचे ॥३॥

3270. हित अनाहिताची असतीं वचनें । तेथे अनुमोदन देता भले ॥१॥ परमार्थाचे वचनी द्यावे अनुमोदन । तेथे नारायण संतोषत ॥२॥ विषयिक वचना देता अनुमोदन । तेणे नारायण क्रोध पावे ॥३॥ भक्तिप्रेम वचना द्यावे अनुमोदन । तेणे नारायण संतोषत ॥४॥

3271. निरंजनी आम्ही बांधियेले घर । निराकारी निरंतर राहिलोंसे ॥१॥ निराभासी पूर्ण झालो समरस । खंड ऐक्यास पावलो आम्ही ॥२॥ तुका म्हणे आता नाही अहंकार । झालो तदाकार नित्य शुद्ध ॥३॥ अर्थ :

3271. दाता तोचि म्हणावा । नामावांचोनि नेणे जीवा ॥१॥ थोर तोचि म्हणावा । नेणे भूताचा तो हेवा ॥२॥ लहान तोचि म्हणावा । काया वाचा भजे देवा ॥३॥ एका जनार्दनी म्हणे । देवावांचुनी कांही नेणे ॥४॥

3272. पांडुरंगे सत्य केला अनुग्रह । निरसोनि संदेह बुद्धीभेद ॥१॥ जीवशिवा शेज रचली आनंदे । आउटाविए पदी आरोहण ॥२॥ निजी निजरूपी निजविला तुका । अनुहाते बाळका हल्लरु गाती ॥३॥ अर्थ :

3272. उत्तम पुरुषाचे उत्तम लक्षण । जेथे भेद शून्य मावळला ॥१॥ भेदशुन्य जाला बोध स्थिरावला । विवेक प्रगटला ज्ञानोदय ॥२॥ जिकडे पाहे तिकडे उत्तम दरुशन । दया शांति पूर्ण क्षमा अंगी ॥३॥ एका जनार्दनी उत्तम हे पाप्ती । जेथे मावळती द्वैताद्वैत ॥४॥

3273. नाना मतांतरे शब्दाची व्युत्पत्ति । पाठांतरे होती वाचाळ ते ॥१॥ माझ्या विठोबाचे वर्म आहे दुरी । कैची तेथे उरी देहभावा ॥धृपद॥ यज्ञयाग जप तप अनुष्ठान । राहे ध्येय ध्यान आलीकडे ॥२॥ तुका म्हणे होय उपरति चित्ति । अंगी सप्रेमता येणे लागे ॥३॥

3273. जेथे सत्त्वाचें प्राधान्य । जेथे सात्विकाचे आचरण । तो परलोक साधुन । साधूनी गेला ॥१॥ जेथे राजाचें प्राधान्य । त्याचे लोभी वसे मन । ज्ञान सांगे मुख्य करून । परि निष्ठा नाही ॥२॥ जेथे प्राधान्य तामस । तो द्वेषी आणि कर्कस । ज्ञान सांगे अपरोक्ष । परी अंतईं कठीण ॥३॥ जेथे प्राधान्य तूर्या । तेथे सत्त्व शांति दया । विवेक वैराग्य करूनियां । सर्वासीं भजे ॥४॥

3274. नाही शब्दाधीन वर्म आहे दुरी । नव्हे तंत्री मंत्री अनुभव तो ॥१॥ हर्षामर्षा अंगी आदळती लाटा । कामक्रोधे तटा सांडियेले ॥धृपद॥ न सरे ते भक्ति विठोबाचे पायी । उपरति नाही जेथे चित्ता ॥२॥ तुका म्हणे सुख देहनिरसने । चिंतने चिंतन तद्रूपता ॥३॥

3274. म्हणा तुम्ही विष्णुदास । तेणे पुरे तुमची आस । काळा पडे त्रास । नामस्मरणें करूनी ॥१॥ उघडा मंत्र विठ्ठल हरी । सदा वाचे जो उच्चारी । होतसे बोहरी । पातकांसी तात्काळ ॥२॥ न लगे कांही साधन । वाचे म्हणा रामकृष्ण । एका जनार्दनी शरण । कायावाचामनेंसी ॥३॥

3275. शोधूनि अन्वय वंश वंशावळी । परस्परा कुळी उच्चारण ॥१॥ म्हणविले मागे पुढे चाले कैसे । केला सामरस्ये अभिषेक ॥धृपद॥ एकछत्र झळके उन्मनी निशाणी । अनुहात ध्वनी गगन गर्जे ॥२॥ तुकया स्वामी स्थापी निजपदी दासा । करूनि उल्हासा सप्रेमता ॥३॥

3275. आपुला न टाकीं पा आचार । उपजले कुळींचा वेव्हार । स्वधर्म तो सार । पाळीं पाळीं बापा ॥१॥ त्याते म्हणणे संसार । येर बोलणें असार । निष्ठावंत जे नर । देवाचि समान ॥२॥ अथीतासी द्यावे अन्न । गोब्राह्मणांचें पूजन । मुखी नामस्मरण । तोचि एक संसारी ॥३॥ सांडोनिया गृह दारा । धांव घेतली डोंगरा । अंतरी भरला सारा । विषयीक भाव ॥४॥

3276. प्रवृत्तिनिवृत्तीचे आटूनिया भाग । उतरिले चांग रसायण ॥१॥ ज्ञानाग्निहुताशी कडशिले वोज । आत्मसिद्धिकाजा लागूनिया ॥धृपद॥ ब्रम्ही ब्रम्हरस सिध्द झाला पाक । घेतला रुचक प्रतीतीमुखे ॥२॥ स्वानुभवे अंगी झाला समरस । साधनी निजध्यास ग्रासोग्रासी ॥३॥

3276. नित्य नैमित्तिक कर्मे आचरावीं । तिही ते पावावी चित्तशुद्धि ॥१॥ चित्त स्थिर होण्या करी उपासना । भजे नारायणा एका भावे ॥२॥ विवेक वैराग्य प्राप्ति तत्प्रसादें । चित्ता लागे वेध सद्‍गुरूचा ॥३॥ सदगुरुकृपेने पूण बोध होय । नित्य त्याचे हृदयी धरी ॥४॥

3277. पुराणिक म्हणविती । जाणोनी कांदे ते भक्षिती ॥१॥ अगस्तीचे मुत्र मळ । लावूनी म्हणती कृष्णावळ ॥धृपद॥ श्रेष्ठ वर्ण ब्राम्हणाचा । संग न सुटे शुद्रीचा ॥२॥ बदराईच्या पाडी दाढा । लगे तुकयाचा हुंदडा ॥३॥

3277. न कळे जयाचे विंदान । हरिहर नेणती महिमान । शिणलें शेषाचें वदन । तो तटस्थ राहिला ॥१॥ ऐसा आकळ त्रिभुवनी । न कळे वेद शास्त्रा मनी । पुराणांची आयणी । कुंठीत जाहली ॥२॥ तो सोपा नाममंत्रें । वाचे वर्णिता पवित्रें । एका जनार्दनी वक्त्रें । म्हणा रामकृष्ण हरी ॥३॥

3278. स्वप्नी तोहि कैसा न पडसी डोळा । सुंदर सावला घवघवीत ॥१॥ चतुर्भूज माळा रुळे येकावळी । कस्तुरी निढळी रेखिलीसे ॥धृपद॥ शंक चक्र गदा रुळे वैजयंती । कुंडले तळपती श्रवणी दोन्ही ॥२॥ तुका म्हणे स्वप्नी दावी आता पाय । पांडुरंगे माया कृपावंते ॥३॥

3278. कायावाचामने छंद । धरा गोविंद ह्रुदयीं ॥१॥ नका जाऊ लिगाडामागें । ऐसे सांगे वेदशास्त्र ॥२॥ पुराण पठण यज्ञयाग । नोहे भाग कलीमाजी ॥३॥ एका जनार्दनी नाम सार । उतरील पार भवसागरीं ॥४॥

3279. सातादिवसांचा जरी झाला उपवासी । तरी कीर्तनासी टाकु नये ॥१॥ फुटो हा मस्तक तुटो हे शरीर । परी नामाचा गजर सोडू नये ॥धृपद॥ शरीराचे होत दोनी तेही भाग । परि कीर्तनाचा रंग सांडो नये ॥२॥ तुका म्हणे ऐसा नामी झाला निर्धार । तेथे निरंतर देव वसे ॥३॥

3279. निवांत श्रीमुख पहावे डोळेभरी । तेणे नुरे अंतरी इच्छा कांही ॥१॥ चरणी ते मिठी घालावे दंडवत । तेणे पुरे आर्त सर्व मनींचें ॥२॥ ध्यान ते दृष्टी भरूनि पहावे । आलिंगन द्यावे वेळोवेळा ॥३॥ हृदयकमळीं पहावा तैसा ध्यावा । एका जनार्दनी विसावा सहजची ॥४॥

3280. पहिली माझी ओवी ओवीन जगन्न । गाईन पवित्र पांडुरंग ॥१॥ दुसरी माझी ओवी दुजे नाही कोठे । जनी वनी भेटे पांडुरंग ॥धृपद॥ तिसरी माझी ओवी तिला नाही ठाव । अवघाची देव जनी वनी ॥२॥ चवथी माझी ओवी वैरिले दळण । गाईन निधान पांडुरंग ॥३॥

3280. शरणागत आलिया नुपेक्षी सर्वथा । ऐसा बोध चित्ता आहे माझ्या ॥१॥ सर्व भावे जावे नाम वाचे गावें । जिवलगा भेटावे विठोबासी ॥२॥ साधुसंत गाती आनंदें नाचती । क्षेम तयाप्रति द्यावे सुखें ॥३॥ एका जनार्दनी पाहता विठ्ठल । जन्ममरण निवारेल हेळामात्रें ॥४॥

3281. अनाथा जीवन । आम्हा तुमचे चरण । करुनी साठवण । ते धरिले हृदयी ॥१॥ पुष्ट झाली अंगकांती । आनंद न समाये चित्ती । कवतुके प्रीती । गाऊ नाचो उल्हासे ॥धृपद॥ करुणाउत्तरी । करू आळवण हरी । जाऊ नेंदू दुरी । प्रेमप्रीतीपडीभरे ॥२॥ मोहममता करी गोवा । एसे आहेजी केशवा । तुका म्हणे सेवा । आणिक नाही जाणत ॥३॥

3281. व्यापूनियां भरला देव । रिता ठाव कोठे पा ॥१॥ तयाचे करा रे चिंतन । मग तुम्हा न पडे न्यून ॥२॥ वाचे वदा विठ्ठल साचा । सोइरा साचा अंतकाळी ॥३॥ मागे पुढे उभा असे । एका जनार्दनी दिसे ॥४॥

3282. घ्या रे भाई घ्या रे भाई । कोणी काही थोडे बहु ॥१॥ येच हाटी येच हाटी । बांधा गाठी पारखून ॥धृपद॥ वेच आहे बेच आहे । सरले पाहे मग खोटे ॥२॥ उघडे दुकान उघडे दुकान । रात्री झाली कोण सोडी मग ॥३॥

3282. भुक्तिमुक्तीचा पांग आमुचिये गांवी । जनी जनार्दन वागवी देह सर्व ॥१॥ भुक्ति आणि मुक्ति कासया ते वोझे । जनार्दने सहजें निर्दाळिलें ॥२॥ कल्पिक कल्पना आवरुनी ठायी । जनार्दन पाही सबराभरीत ॥३॥ त्याचियेनी सत्ते जाहलीसे मिळणी । एका जनार्दनी एकमय ॥४॥

3283. गुणाची आवडी वाचेचा पसरू । पडिला विसरू सर्वरसा ॥१॥ आदि मध्य अंती नाही अवसान । जीवानी जीवन मिळोनी गेले ॥धृ॥ रामकृष्ण नाममाळा हे साजिरी । ओविली गोजिरी कंठाजोगी ॥२॥ तुका म्हणे तनु झालीसे शीतळ । अवघी सकळ ब्रम्हानंदे ॥३॥

3283. विश्वपाळिता हे हरी । दासा केवी तो अव्हेरी ॥१॥ नव मास गर्भवास । नाही भागला आम्हांस ॥२॥ बाळपणी वांचविलें । स्तनीं दुग्ध ते निर्मिलें ॥३॥ कीटक पाषाणांत वसे । त्याचे मुखी चारा असे ॥४॥

3284. जैसी तैसी तरि वाणी । मना आणी माउली ॥१॥ लेकरांच्या स्नेहे गोड । करी कोड त्या गुणे ॥धृपद॥ मागे पुढे रिघे पोटी । साहे खेटी करी ते ॥२॥ तुका विनवी पांडुरंगा । ऐसे पैंगा आहे हे ॥३॥

3284. जनार्दन पाया धरूनियां राहे । संसार तो काय करील तुझे ॥१॥ स्वरूपाचें ज्ञान नोहे अनायासें । ज्याचे श्रुति पिसे लागलेंसे ॥२॥ जाणीव नेणीव सांडोनिया मागे । शरण रिघे वेगे एका जनार्दनी ॥३॥

3285. देवाचि भंडारी । आदा विनियोग करी ॥१॥ आता न माखे हातपाय । नेणो होते कैसे काय ॥धृपद॥ देवे नेली चिंता । झाला सकळ करिता ॥२॥ तुका म्हणे धनी । त्यासी अवघी पुरवणी ॥३॥

3285. मेघदर्शनें मयूर नाचतीं । चंद्रदरुशनें चकोर सुखावती ॥१॥ धेनुदर्शन वत्से सुखावती । साधुदर्शनें जीवा आनंदवृत्ती ॥२॥ सुर्यदर्शनें जीवाते सुख होय । पितृदर्शनें सुपुत्रा आनंद होय ॥३॥ मातृदर्शनें कन्या सुख माने । मित्रदर्शने सुमित्रा आनंदी ठाणें ॥४॥

3286. पेणावले ढोर मार खाय पाठी । बैसले ते नुठी तेथूनिया ॥१॥ तैसी माझ्या मना परी झाली देवा । धावे अहंभावा सांडवलो ॥धृपद॥ कडा घाली उडी मागिलांच्या भेणे । पडणे मरणे न कळेचि ॥२॥ तुका म्हणे झालो त्यापरी दुःखित । असे बोलावीत पांडुरंगा ॥३॥

3286. स्वामीदर्शनें पतिता आनंद । देवदर्शनें संतोषें भक्तवृंद ॥१॥ यापरी आनंद सदा मनी हरि । वांचूनी छंद दुजा नाही मनी ॥२॥ एका जनार्दनी प्रेमयुक्त छंद । गीता गाता आवडी गोविंद ॥३॥

3287. झालिया दर्शन करीन मी सेवा । आणीक काही देवा न लगे दुजे ॥१॥ प्रारब्धा अधीन अन्न अच्छादन । स्थिर करोनी मन ठेवी पायी ॥धृपद॥ येगा येगा येगा कृपाळूवा हरी । निववी अभ्यंतरी देऊनि भेटी ॥२॥ आसावले मन जीवनाचे ओढी । नामी रूपी गोडी लावियेली ॥३॥

3287. होउनी उदास । मागा प्रेम सावकाश ॥१॥ उभा विटेवरी उदित । देता न पाहे चित्त वित्त ॥२॥ जे जे पाहिजे जयालागीं । ते ते देतो त्या प्रसंगी ॥३॥ न म्हणे उत्तम चांडाळ । ऐसा भक्तीचा भुकाळ ॥४॥

3288. हरिःॐ तत्सदिति सूत्राचे जे सार । कृपेचा सागर पांडुरंग ॥१॥ हरिःॐ दत्त उदात्त अनुदात्त । प्रचुररहित पांडुरंग ॥धृपद॥ सर्वस्व व्यापिले सर्वाही निराळे । वेदाचे जे मूळ तुका म्हणे ॥२॥ अर्थ :

3288. अगाध चरणाचें महिमान । वेदशास्त्रां पडिले मौन ॥१॥ चरणे तारिले पाषाण । चरणे तारिले भक्तजन ॥२॥ तारियेलें प्रल्हादासी । उद्धारिले अजामेळासी ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । चरण तिही लोकी पावन ॥४॥

3289. किती सांगो तरी नाईकती बटकीचे । पुढे सिंदळीचे रडतील ॥१॥ नका नका करू रांडेची संगती । नेईल अधोगती घाली यम ॥धृपद॥ तुका म्हणे जरी देवी नाही चाड । हाणोनि थोबाड फोडी काळ ॥२॥ अर्थ :

3289. चरणांची थोरी । जाण गौतम सूंदरीं ॥१॥ हृदयाची थोरी । भक्त जाणती परोपरी ॥२॥ करांची ती थोरी । जाणे सुदामा निर्धारी ॥३॥ समचरणींची शोभा । एका जनार्दन उभा ॥४॥

3290. पिकलिया सेंद कडुपण गेले । तैसे आम्हा केले पांडुरंगे ॥१॥ काम क्रोध लोभ निमाले ठायींचि । सर्व आनंदाची सृष्टि झाली ॥धृपद॥ आठव नाठव गेले भावाभाव । झाला स्वयमेव पांडुरंग ॥२॥ तुका म्हणे भाग्य या नावे म्हणीजे । संसारी जन्मीजे याचि लागी ॥३॥

3290. चरण वंदिती का निंदिती । तेही हरिपदा जाती ॥१॥ एक तरले चरण पूजितां । कोणी तरलें चरण ध्याता ॥२॥ चरण वंदितां तरली शिळा । निंदितां तारिले शिशुपाळा ॥३॥ ऐसे चरणाचें महिमान । एका जनार्दनी शरणक ॥४॥

3291. कारणा कारण वारीयेले जेथे । जातो तेणे पंथे संतसंगे ॥१॥ संती हे पईल लाविले निशाण । ते खुण पाहोन नाम गर्जे ॥२॥ तुका म्हणे तुम्ही चला याची वाटे । पाडुरग भेटे भरंवसेनी ॥३॥ अर्थ :

3291. नीर मंथुनी मंथन पै केले । सार असार ते चवीस आले ॥१॥ ताक तेंहीं गोड दूध देंही गोड । रसनेची चाड पारुषली ॥२॥ मंथन करिता बुडाला रवी । सर्वांगी सर्व निज नाचवी ॥३॥ एका जानर्दनीं अवघेंचि सार । मानस मंथोनी पावलों पार ॥४॥

3292. आइत्या भाग्या धणी व्हावे । केणे घ्यावे न सरे ते ॥१॥ केणे आहे पंढरपुरी । उधारीचे लाभीक ॥धृपद॥ बाखराची करुनी रिती । भरा पोती सकळ ॥२॥ तुका म्हणे संतांपाडे । करा पुढे वाखती ॥३॥

3292. नवजों योगाचिया वाटा । न चढों आगम निगम ताठा । न लागों उपामाळा खटपटा । आत्मनिष्ठ होउनी असों ॥१॥ विठ्ठल उघड विराजित । साबाह्माभ्यंतर नांदत ॥२॥ कर्मे करुनीं नव्हों कर्मठा । निष्कर्माच्या न लागों झटा । संतरज आमुचा वांटा । मुक्ति फुकटा तेणे लाभे ॥३॥

3293. सिंदळीचे चित्त परपुरुषावारी । पति चुरमुरी रात्रंदिवस ॥१॥ ऐसे ते वोंगळी जाय हो नरका । तिच्या दोषे देखा पती जाय ॥धृपद॥ आपण बुडती पती बुडविती । दोन्ही कुळे नेती अधःपाता ॥२॥ तुका म्हणे तिची न करावी संगती । होईल फजिती मागे पुढे ॥३॥

3293. उद्धवास बोध - अभंग ३२९३ ते ३२९४ शहाणा तो जाण रे । उद्धवा आत्मत्वें पाहे रे । नेणता तो जाण रे । उद्धवा देहबुद्धीस वाहे रे ॥१॥ उद्धव म्हणे कान्होबा सांग रे । गोडा गोडा गोष्टी स्वभाव रे । निज गोडा गोष्टी ऐकता । चित्त चैतन्य फांवे रे ॥२॥ सज्ञान तोची रे उद्धवा । ज्याची जाणीव विरे । अज्ञान तोची रे उद्धवा । ज्ञानग्र्वें हुंबरे ॥३॥

3294. मायबाप सवे नये धनवित्त । करावे संचित भोगावे ते ॥१॥ म्हणवुनि लाभ काय तो विचारी । नको चालीवरी चित्त ठेवू ॥धृपद॥ आयुष्य शेवटी सांडूनि जाणार । नव्हेचि साचार शरीर हे ॥२॥ तुका म्हणे काळे लावियेले माप । जमा धरी पापपुण्याचीही ॥३॥

3294. भावे जनार्दन बोले उद्धवासी । बारे तू परीयेसी गुह्मा गोष्टी ॥१॥ गुह्मा गोष्ट तुज सांगतो निभ्रांत । हृदयें फुटत आनंदेंसी ॥२॥ आनंदाचा रस न संडी प्रसंग । होसी जीवलग म्हणोनिया ॥३॥ म्हणोनी उद्धवा तुजसी बोलता । भेदाचीये वार्ता नाही मज ॥४॥

3295. मोटळे हाटी सोडिल्या गाठी । विकर्‍या घातले कण । ज्याचे भाग त्यासी देऊनि वारिले । सारूनि लिगाड दान । खरे माप हाती घेऊनि बैसलो । मानिती तेचि चौघे जन । खरे वित्त तेथे आले चोजवीत । गिर्‍हाइक संतजन ॥१॥

3295. मनास उपदेश - अभंग ३२९५ ते ३३४३ मन एके ठायी । राहे ऐसे करी कांही ॥१॥ सर्व साधनांचे सार । मनी करावा विचार ॥२॥ एकाग्र ते मन । करूनि करावे भजन ॥३॥ मन जिंकावें पा आधी । तेणे तुटेल उपाधी ॥४॥ एका जनार्दनी मन । दृढ ठेवावे बांधुन ॥५॥

3296. आम्हा काही आम्हा काही । आता नाही या बोले ॥१॥ मोल सांगा मोल सांगा । घेणे तीही गा पुसावे ॥धृपद॥ कैसे घडे कैसे घडे । बडबड तुज मज ॥२॥ मुद्दले साठी मुद्दले साठी । लाभ पोटी त्यामध्ये ॥३॥

3296. मने करूनि विश्वास । संतचरणी व्हा रे दास ॥१॥ आणीक न लगे साधन । मन आवरुनी करी भजन ॥२॥ मन धरी मृष्टीमाजीं । वाव तूम न शिणे सहजीं ॥३॥ मन दृढ देवापायीं । एका जनार्दनी पाही ॥४॥

3297. काय मागावे कवणासी । ज्यासी मागो तो मजपाशी ॥१॥ जरी मागो पद इंद्राचे । तरी शाश्वत नाही त्याचे ॥धृपद॥ जरी मागो धृवपद । तरी त्यासी येथील छंद ॥२॥ स्वर्गभोग मागो पूर्ण । पुण्य सरल्या मागुती येणे ॥३॥

3297. मने कल्पोनियां केली विटंबना । हिंडविले रानां वासनेच्या ॥१॥ तैसे नका करू वाउगे चिंतन । मन आकळुन कार्य करा ॥२॥ मनाचे आकलन करावे पा आधी । वाउगी उपाधी तुटतसे ॥३॥ एका जनार्दनी आवरुनी मन । मग करी भजन सुखरूप ॥४॥

3298. रुसलो आह्मी आपुलिया संवसारा । तेथे जनाचारा काय पाड ॥१॥ आम्हा इष्ट मित्र सज्जन सोयरे । नाही या दुसरे देवाविण ॥धृपद॥ दुराविले बंधु सखे सहोदर । आणीक विचार काय तेथे ॥२॥ उपाधिवचन नाइकती कान । त्रासले हे मन बहु माझे ॥३॥

3298. नका धावूं तुम्ही सैरा । मना मागे या सत्वरा ॥१॥ मन करा पै आधीन । तेणे जोडे संतचरण ॥२॥ मन आहे महापापी । लावावें ते हरिरुपी ॥३॥ मन स्थिर करूनी निश्चये । एका जनार्दनी पाहे ॥४॥

3299. सांडुनि सुखाचा वाटा । मुक्ति मागे तो करंटा ॥१॥ का रे न घ्यावे हे जन्म । काय वैकुठा जाऊन ॥धृपद॥ येथे मिळतो दही भात । नाही वैकुंठी ते मात ॥२॥ तुका म्हणे मुक्ती नलगे । राहेन संतांचिये संगे ॥३॥

3299. करिता अनुष्ठान । मन धांवे सहज जाण ॥१॥ मंत्र जंत्र यंत्र भेद । मने केला वादावाद ॥२॥ आधी मनाते जिंकावें । सहज रूप मग पहावे ॥३॥ मन करे आधीन आधी । एका जनार्दनी तुटे व्याधी ॥४॥

3300. तरिच शोभे वेडी । नग्न होय धड फाडी ॥१॥ काय बोलाचे गौरव । आत वरी दोन भाव ॥धृपद॥ मृगजळा न्याहाळिता । ताहान न वजे सेविता ॥२॥ न पाहे आणिकाचीवास । शूर बोलिजे तयास ॥३॥

3300. मन करूनिया सावध । वाचे स्मरे तू गोविंद ॥१॥ तेणे साधे सर्व काज । सकळ साधनांचे निज ॥२॥ मन धरी एकमुष्टी । वाचे जपे नाम गोष्टी ॥३॥ मन धांवे भलतीकडे । साधन वाया जाय कोडे ॥४॥ मन आवरुनी साधन । तेणे पावसी निजखुण ॥५॥ खूण संतांवांचुनी । एक जनार्दनी ध्यानी ॥६॥

3301. आग्रहा नावे पाप । योगी सारावे संकल्प ॥१॥ सहजा ऐसे भांडवल । असोनि का सारा बोल ॥धृपद॥ तै न भेटे ते काय । मना अंगींचे उपाय ॥२॥ तुका म्हणे धरी सोय । वासनेची फोडा डोय ॥३॥

3301. न करी सायास आणिक संकल्प । वायांचि विकल्प न धरी मनी ॥१॥ मनाचे जे मन करी ते स्वाधीन । तेणे नारायण कृपा करी ॥२॥ एका जनार्दनी टाकूनि कल्पना । श्रीसंतचरणा शरण जाई ॥३॥

3302. न करी पठन घोष अक्षरांचा । बीजमंत्र आमुचा पांडुरंग ॥१॥ सर्वकाळ नामचिंतन मानसी । समाधान मनासी समाधि हे ॥धृपद॥ न करी भ्रमण न रिघे कपाटी । जाईन तेथे दाटी वैष्णवांची ॥२॥ आन नेणे काही न वजे तपासी । नाचे दिंडीपाशी जागरणी ॥३॥

3302. अखंड सदा ध्यान । पाडुरंगी लावा मन ॥१॥ ऐसा उदार हा हिरा । टाकूनी वेचिताती गारा ॥२॥ अमृत सांडोनी । बळे घेती कांजवंणी ॥३॥ कामधेनु कल्पतरु । एका जनार्दनी आगरु ॥४॥

3303. पुंडलिकाचे निकटसेवे । कैसा धावे बराडी ॥१॥ आपुले थोरपण । नारायण विसरला ॥धृपद॥ उभा कटी ठेवुनि कर । न म्हणे पर बैससे ॥२॥ तुका म्हणे जगदीशा । करणे आशा भक्तांची ॥३॥

3303. मन करूनियां स्थिर । हृदयी ध्याई तो साचार ॥१॥ मग सुखाची वसती । सदा समाधान चित्ती ॥२॥ समाधि समाधान । सहज घडे ब्रह्माज्ञान ॥३॥ तुटे संसाराचा कंद । वाचा नामस्मरण छंद ॥४॥

3304. बाळ काय जाणे जीवनउपाय । वाहे मायबाप सर्व चिंता ॥१॥ आइते भोजन खेळणे अंतरी । अंकिताच्या शिरी भार नाही ॥धृ॥ आपुले शरीर रक्षिता न कळे । सांभाळूनि लळे पाळी माय ॥२॥ तुका म्हणे माझा विठ्ठल जनिता । आमुची ते सत्ता तयावरी ॥३॥

3304. मन मनासी होय प्रसन्न । तेव्हा वृत्ति होय निरभिमान ॥१॥ पावोनि गुरुकृपेची गोडी । मना मन उभवी गुढी ॥२॥ साधकें संपुर्ण । मन आवरावें जाण ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । मने होय समाधान ॥४॥

3305. काय करतील केली नित्य पापे । वसे नाम ज्यापे विठोबाचे ॥१॥ तृणी हुताशन लागला ते रासी । जळतील तैसी क्षणमात्रे ॥धृपद॥ विष्णुमूर्तीपाद पाहता चरण । तेथे कर्म कोण राहू शके ॥२॥ तुका म्हणे नाम जाळी महादोष । जेथे होय घोष कीर्तनाचा ॥३॥

3305. संकल्प विकल्प जाण । हेंचि मनाचे लक्षण ॥१॥ सुख दुःखे उभीं । मन वर्ते धर्माधर्मीं ॥२॥ स्वर्ग नरकक बंध मोक्ष । मन जाणतें प्रत्यक्ष ॥३॥ शुभ अशुभ कर्म । मनालागीं कळे वर्म ॥४॥

3306. माकडा दिसती कंवटी नारळे । भोक्ता तो निराळे वरील सारी ॥१॥ एका रस एका तोंडी पडे माती । आपुलाले नेती विभाग ते ॥धृपद॥ सुनियांसी क्षीर चारील्या ओकवी । भोक्ता तो पोसवी धणीवरी ॥२॥ तुका म्हणे मूर्ख वागविती भार । नेतील ते सार परीक्षक ॥३॥

3306. मनाचा सविस्तार । ऐका तुम्ही वो निर्धार ॥१॥ मने केले सगुण निर्गुण । मने दाखविले चैतन्य ॥२॥ मने नागविले देवा । मने लोळविलें जीवां ॥३॥ मन अज्ञानाची राशी । मन धांवें ते सायासी ॥४॥

3307. भेटीची आवडी उताविळ मन । लागलेसे ध्यान जीवी जीवा ॥१॥ आता आवडीचा पुरवावा सोहंळा । येऊनी गोपाळा क्षेम देई ॥धृपद॥ नेत्र उन्मळित राहिले ताटस्थी । गंगा अश्रुपाती वहावली ॥२॥ तुका म्हणे तुम्ही करा साचपणा । मुळींच्या वचना आपुलिया ॥३॥

3308. धवळले जगदाकार । आंधार तो निरसला ॥१॥ लपोजाता नाही ठाव । प्रगट पाही पसारा ॥धृपद॥ खरियाचा दिवस आला । वाढी बोला न पुरे ॥२॥ तुका म्हणे जिवे साठी । पडिली मिठी धुरेसी ॥३॥

3308. मना तु अधीर अधीर । बहु पातकी पामर । न राहासी स्थिर । क्षणभर निश्चये ॥१॥ किती शिकवावें तूंते । नायकसी एक चिंत्तें । बहु गुणें बोलता तूंते । नायकसी पामरा ॥२॥ एकपणे धरी भाव । दृढ चित्ती विठ्ठलराव । वाउगा तो भेव । नको धरूं आणीक ॥३॥ हेंचि धरी शिकविले । कांही नको आन दुजे वहिले । एका जनार्दनी बोले । करुणा भरीत मनासी ॥४॥

3309. मातेची अवस्था काय जाणे बाळ । तिसी तो सकळ चिंता त्याची ॥१॥ ऐसे परस्परे आहेचि विचारा । भोपळ्याचा तार दगडासी ॥धृपद॥ भुजंग पोटाळी चंदनाचे अंग । निवे परि संगे नव्हे तैसा ॥२॥ तुका म्हणे करा परिसाचे परी । मज ठेवा सरी लोखंडाचे ॥३॥

3309. बैसता निश्चळ । मन करी तळमळ ॥१॥ ध्यान धारण ते विधी । मने न पावेचि सिद्धि ॥२॥ जप तप अनुष्ठान । अवघे मनेंची मळीन ॥३॥ दया शांती क्षमा । मने न येती समा ॥४॥

3310. लावूनि कोलित । माझा करितील घात ॥१॥ ऐसे बहुतांचे संधी । सापडला खोळेमधी ॥धृपद॥ पाहातील उणे । तेथे देती अनुमोदने ॥२॥ तुका म्हणे रिघ । पुढे नाही झाले धींद ॥३॥

3310. कौतुक वाटतें मनाचे । नामस्मरण नेणे साचे ॥१॥ का रे मानिशी कंटाळा । मना खळा अधम तू ॥२॥ नका घालु गोंवागुंती । तेणे फजिती मागे पुढे ॥३॥ एका जनार्दनी भाव । अवघा दिसे देवाधिदेव ॥४॥

3311. ऐसी एका अटी । रीती सिणती करंटी ॥१॥ साच आपुल्या पुरते । करून न घेती का हिते ॥धृपद॥ का ही वेचितील वाणी । निरर्थक चि कारणी ॥२॥ तुका म्हणे देवा । काही समर्पूनि सेवा ॥३॥

3311. सांडी मांडी नको करू । वाउगा भरूं श्रमाचा ॥१॥ जेथे तेथे धावें मन । करा खंडन तयाचे ॥२॥ नका घालु गोंवागुंती । तेणे फजिती मागे पुढे ॥३॥ एका जनार्दनी भाव । अवघा दिसे देवाधिदेव ॥४॥

3312. चालिले सोबती । काय मानिली निश्चिंती ॥१॥ काय करिसी एकला । काळ सन्निध पातला ॥धृपद॥ काही सावध तो बरवा । करी आपुला काढावा ॥२॥ चालिले अगळे । हळूच कान केश डोळे ॥३॥