वारकरी रोजनिशी

2166. भार देखोनि वैष्णवांचे । दूत पळाले यमाचे ॥१॥ आले आले वैष्णववीर । काळ कापती असुर ॥धृपद॥ गरुडटकयाच्या भारे । भूमी गर्जे जेजेकारे ॥२॥ तुका म्हणे काळ । पळे देखोनिया बळ ॥३॥

2166. द्रोणु बानी नरुषत । ते सर्वांगी खडतरत । अशुद्धाचे पुर वाहत । तयेवेळी ॥१५१॥ परी न मानी तयाचिया मना । जंव गदाघातु द्याबा द्रोणा । तंव कर्णे केले संधाना । तयेवेळी ॥१५२॥ तैसाच दिधला अवघातू । मोडिला कर्णाचा रथू । तयेवेली तो सूर्यसुतू । चरणी चाले ॥१५३॥ कर्ण द्रोण वरुण चाली । वरुषताती शरधारी । तेथे खोचे जिव्हारी । महावीरु तो ॥१५४॥

2166. आम्हांसी विश्वासी पुरे एक भाव । या विठ्ठलावांचोनि देव न मानो कोण्हा ॥१॥ विश्रांतीचे घर संताचें माहेर । करिती निर्धार वेदशास्त्रे ॥२॥ जनार्दनाचा एका प्रेमे तो आठवी । विठ्ठल साठवी हृदयामाजीं ॥३॥

2167. रंगी रंगे रे श्रीरंगे । काय भुललासी पतंगे ॥१॥ शरीर जायांचे ठेवणे । धरिसी अभिळास झणे ॥धृपद॥ नव्हे तुझा हा परिवार । द्रव्य दारा क्षणभंगुर ॥२॥ अंतकाळींचा सोइरा । तुका म्हणे विठो धरा ॥३॥

2167. ऐसे जाणत मनी । पांडवा सारथी चक्रपाणी । तरी कासया निर्वाणी । येता तुह्मी ॥१७६॥ तया सारथी देवरावो । तो पांडवांसी देईल जयो । कौरवांसी करी क्षयो । हे निभ्रांत जाणा ॥१७७॥ धरूनि मच्छाचा वेषू । दैत्य वधिला तो शंखू । कूर्मवेषे भूमि गोळकू । धरिला पृष्टी ॥१७८॥ जै वराहरूप नटला । तो हिरणाक्षु दैत्य वधिला । हिरण्यकश्यपू वधिला । नरसिंहवेषे ॥१७९॥

2167. पाउला पाउली चिंतावी माउली । विठाई साउली आदि अंती ॥१॥ नोहे परता भाव नोहे परता भाव । आतुडेचि देव हाति मग ॥२॥ बैसलासे दृढ हृदयमंदिरी । सब्राह्माभ्यंतरीं कोंडोनिया ॥३॥ एकाजनार्दनी जडला विठ्ठल । नोहें तो निर्बळ आता कधी ॥४॥

2168. जन्मा येउनि काय केले । तुवा मुदल गमाविले ॥१॥ का रे न फिरसी माघारा । अझुनि तरी फजितखोरा ॥धृपद॥ केली गांठोळीची नासी । पुढे भीके चि मागसी ॥२॥ तुका म्हणे ठाया । जाई आपुल्या आलिया ॥३॥

2168. तरी तुम्ही कालच्या दिवशी । रणी वधिले अभिमन्यूसी । ते मूळ आहे तुह्मांसी । यमयातना ॥२०१॥ असो तुम्हासी काय सांगणे । तुह्मी ठाईंहूनि कपट करणे । तैसेंच भोगाल पतने । सत्य जाणा ॥२०२॥ ऐसे बोलोनी घेतले बाण । तोडिले तयाचे संधान । तंव आणिक आले तीव्रपणे । तेंहि तोडिले ॥२०३॥ तितकीया वीरांचे संधान । एकलचि सांवरी त्राण । जैसे नपूंसकाचे जिणे । निरर्थक ॥२०४॥

2168. बहु मतें बहु मतांतरें । आम्हा निर्धारे नावडती ॥१॥ अविनाश आहे सुख पंढरीसी । यालागी तयासी न विसंबो ॥२॥ विठ्ठल देवो जेथे उभे । पुढे शोभे पुंडलीक ॥३॥ एकाजनार्दनी भ्रमर । कमळ परिकर विठोबा ॥४॥

2169. पंढरीस जाते निरोप आइका । वैकुंठनायका क्षेम सांगा ॥१॥ अनाथांचा नाथ हे तुझे वचन । धावे नको दीन गांजो देऊ ॥धृपद॥ ग्रासिले भुजंगे सर्पे महाकाळे । न दिसे हे जाळे उगवता ॥२॥ कामक्रोधसुनी श्वापदी बहुती । वेढलो आवर्ती मायेचिये ॥३॥

2169. तो खवळला महाबाहो । रथ घोडिया एक चि घावो । फेडीतु वैरियाचा ठावो । महावीरू ॥२२६॥ मागे म्हाळसेनाचे वीर । तेहि भंगिले कौरवांचे भार । थोर होताहे हल-कल्लोळ । रणामाजी ॥२७॥ पुढे पळे कौरवसैन्य । पाठी धांवे ह्माळ-सेन । थोर होताहे कंदन । कौरवांचे ॥२२८॥ तंव दुर्योधनु बोले । गुरु तुह्मी विचारिलेम । की हा मेलिया भले जाले । सकळिकांचे ॥२२९॥।

2169. देव प्रसन्न जाला माग म्हणे वहिला । भक्त घरोघरी विचार पुसो गेला ॥१॥ भाव की भ्रांति आळस की भक्ती । विचारुनी व्यक्ति ठायी ठेवा ॥२॥ अरे हे गुह्मा गोप्य कुडे करु नये उघडे । तरी द्वारोद्वार पुसुं जाय वेडे ॥३॥ विलंब करिता पहा हो उदास जाला देवो । निवालिया खंती न घाली म्हणे घावो ॥४॥

2170. कृपाळू सज्जन तुम्ही संतजन । हेचि कृपादान तुमचे मज ॥१॥ आठवण तुम्ही द्यावी पांडुरंगा । कीव माझी सांगा काकुलती ॥धृपद॥ अनाथ अपराधी पतिताआगळा । परि पायावेगळा नका करू ॥२॥ तुका म्हणे तुम्ही निरविल्यावरी । मग मज हरी उपेक्षीना ॥३॥

2170. धगधगीत तत्क्षणी । शस्त्र आले गगनींहुनी । ते हाणितले गदे करुनी । थोर निघाते ॥२५१॥ घाये उसळला बाण । गेला र-विमंडळा भेदून । पुनरपी मावळता दीन । उतरले भूमी ॥२५२॥ रणी भीडता महावीर । द्यावो लागला पाठीमोरा । बाण खडतरल सामोरा । ह्लदयावरी ॥२५३॥ बाण ह्लदयी खडतरला । मूर्च्छागतु भूमी पडला । जैसा मेरु उलंडला । पृथ्वीवरी ॥२५४॥

2170. सर्वाठायीं ज्याची सत्ता । तो भक्ताधीन तत्त्वता ॥१॥ ज्याची आज्ञा प्रमाण । बारा अंगुळें विचरे प्राण ॥२॥ आज्ञा ज्याची धडफुडी । पर्वत बैसका न सोडी ॥३॥ ज्याचे आज्ञेविण । पवनु न चाले एक क्षण ॥४॥

2171. संतांचिया पायी हा माझा विश्वास । सर्वभावे दास झालो त्यांचा ॥१॥ तेचि माझे हित करिती सकळ । जेणे हा गोपाळ कृपा करी ॥धृपद॥ भागलिया मज वाहतील कडे । त्यांचियाने जोडे सर्व सुख ॥२॥ तुका म्हणे शेष घेईन आवडी । वचन न मोडी बोलिलो ते ॥३॥

2171. हरीश्चंद्रराजाचे चरित्र सत्त्वाचा सागर राजा हरिश्चंद्र । स्वप्नी हे समग्र दिले राज्य ॥१॥ ब्राह्मणासी सुवर्ण औटभार । संकल्प हा त्वरे सोडियेला ॥२॥ जागृतीमाजी येऊनि ब्राह्मण । मागती सुवर्ण राजयासी ॥३॥

2171. भक्त देवातें भजती । देव भक्ती धरी प्रीती ॥१॥ ऐसा एकमेंकांचा ठावो । भक्ताअंगीं देव पहा हो ॥२॥ अलंकार एक सुवर्ण । तैसे नाही दुजेपण ॥३॥ एका आर्धी एक पाठी । एका जनार्दनी राहाटी ॥४॥

2172. लाघवी सूत्रधारी दोरी नाचवी कुसरी । उपजवी पाळूनि संहारी नानापरिची लाघवे ॥१॥ पुरोनि पंढरिये उरले भक्तीसुखे लांचावले । उभे चि राहिले कर कटी न बैसे ॥धृपद॥ बहु काळे ना सावळे बहु कठिण ना कोंवळे । गुणत्रया वेगळे बहुबळे आथीले ॥२॥ असोनि नसे सकळांमधी मना अगोचर बुद्धी । स्वामी माझा कृपानिधि तुका म्हणे श्रीविठ्ठल ॥३॥

2172. श्रीयाळ चरित्र सूर्यवंशी राजा असे तो श्रीयाळ । पंच वरुषी बाळ चिलया त्यासी ॥१॥ पतिव्रता कांता नाम ते चांगुणा । अतिता भोजन घाली नित्य ॥२॥ कैलासी नारद वर्णी यांची कीर्ति । सत्व पाह्याप्रति आले शिव ॥३॥

2172. एक एकाच्या भावा । गुंतुनीं ठेलेंक अनुभवा ॥१॥ प्रेम न समाये गगनी । धन्य धन्य चक्रपाणी ॥२॥ उद्धरी पतिता । मोक्ष देतो सायुज्यता ॥३॥ एका शरण जनार्दनी । उदार हा जगदानी ॥४॥

2173. कीर्तन ऐकावया भुलले श्रवण । श्रीमुख लोचन देखावया ॥१॥ उदित हे भाग्य होईल कोणे काळी । चित्त तळमळी म्हणऊनि ॥धृपद॥ उतावीळ बाह्या भेटिलागी दंड । लोटांगणी धड जावयासी ॥२॥ तुका म्हणे माथा ठेवीन चरणी । होतील पारणी इंद्रियांची ॥३॥

2173. प्रल्हाद चरित्र. दैत्य राजा थोर महा बळिवंत । जगी तो विख्यात हिरण्यकश्यप ॥१॥ करुनिया तप तोषवी ब्रम्हाया । मागे वर तया दैत्यराव ॥२॥ वरदान मागे नसावा तो मृत्यु । कवणाचे हातु देव सुरा ॥३॥

2173. आधी देव पाठी भक्त । ऐसे मागे आले चालते ॥१॥ हेंहि बोलणेंचि वाव । भक्ता आधी कैचा देव ॥२॥ भक्त शिरोमणी भावाचा । देव लंपट जाला साचा ॥३॥ भक्तासाठीं अवतार । ऐसा आहे निर्धार ॥४॥

2174. नाम घेता कंठ शीतळ शरीर । इंद्रिया व्यापार नाठवती ॥१॥ गोड गोमटे हे अमृतासी वाड । केला कइवाड माझ्या चित्ते ॥धृपद॥ प्रेमरसे जाली पुष्ट अंगकांति । त्रिविध नसती ताप क्षणे ॥२॥ तुका म्हणे तेथे विकाराची मात । बोलो नये हित सकळांचे ॥३॥

2174. ऐसे हो असता देव खेळे मेळा । सहित गोपाळा चाल केली ॥१॥ भय ते मानुनी स्त्री पाठवी माहेरा । होता तो उदरा भक्तराज ॥२॥ अकस्मात्‌ वाटे नारद भेटला । उपदेश केला दैत्यपत्नी ॥३॥ हरिमंत्र शुद्ध पडता श्रवणी । गर्भस्थ ते क्षणी स्वहित मानी ॥४॥

2174. सप्रेम करिता भजन । नोहे भावाचें बंधन ॥१॥ भक्तांचे आधीन देवो । नाही नाही हो संदेहो ॥२॥ भक्तीची एवढी गोडी । वैकुंठाहुनी घाली उडी ॥३॥ भक्तामाजीं देव असे । देवा अंगी भक्त दिसे ॥४॥

2175. स्वामिकाज गुरुभक्ती । पितृवचन सेवा पति ॥१॥ हेचि विष्णूची महापूजा । अनुभव नाही दुजा ॥धृपद॥ सत्य बोले मुखे । दुखवे आणिकाच्या दुःखे ॥२॥ निश्चयाचे बळ । तुका म्हणे तेचि फळ ॥३॥

2175. घेऊनिया गुरू आले राजसभे । वंदूनिया उभे सन्मुख तो ॥१॥ ह्मणे काय पढसी तू सांग । म्हणे लागू वेगे हरीहरी ॥२॥ ऐकता वचन बोले क्रोधावोनि । पापीयासी झणी नका येथे ॥३॥ माझा जो वैरी तया आठवितो । कुळघात होतो ऐशानेंचि ॥४॥

2175. देव भक्त दोन्ही समचि सारखें । पाहातां पारिखे न दिसे दुजे ॥१॥ भक्ताचें अंगें देव असे । देवाचे हृदयी भक्त वसे ॥२॥ ऐसी परस्परें मिळणी । शरण एका जनार्दनी ॥३॥

2176. चित्त घेऊनिया तू काय देसी । ऐसे मजपासी सांग आधी ॥१॥ तरि च पंढरिराया करिन साटोवाटी । नेघे जया तुटी येईल ते ॥धृपद॥ रिद्धिसिद्धि काही दाविसी अभिळास । नाही मज आस मुक्तीची ही ॥२॥ तुका म्हणे तुझे माझे घडे तर । भक्तीचा भाव रे देणे घेणे ॥३॥

2176. आघात न चले आणची जवळी । म्हणे कोण बळी साह्यकर्ता ॥१॥ कोठे राहतो कैसा कोण सांग । येरू म्हणे वेग नाही कोठे ॥२॥ सर्वा ठायी आहे व्यापुनी सगळा । नाही तो निराळा कोठे पाहता ॥३॥ जळी काष्ठी आहे माझे अंतरंग । सखा पांडुरंग मायबाप ॥४॥

2176. भक्तांवांचुनी देवा । कैचें रुप कैंचे नांवा ॥१॥ भक्तिं धरूनी आवडी । देवा लाविलीसे गोडी ॥२॥ भक्तांवाचुनीं पुसें कोण । देवा नाही महिमान ॥३॥ भक्ति करूनि निर्धार । देवा धरविला अवतार ॥४॥

2177. तुझा संग पुरे संग पुरे । संगति पुरे विठोबा ॥१॥ आपल्या सारिखे करिसी दासा । भिकारिसा जग जाणे ॥धृपद॥ रूपा नाही ठाव नावा । तैसे आमुचे करिसी देवा ॥२॥ तुका म्हणे तोये आपुले भेंडोळे । करिसी वाटोळे माझे तैसे ॥३॥

2177. वर्णावया रूप कांही स्फुर्ती देई । नरसिंह तू होई साह्यभूत ॥१॥ मुख ते सिंहाचे शरीर मानवाचे । भयंकर देवाचे रूप असे ॥२॥ अनंत भूषणे जडित बाहूची । गळा पदकाची थाटी बहू ॥३॥ केशर चंदन लावियले अंगा । अखंड श्रीरंगा देवाजीचे ॥४॥

2177. देव म्हणे भक्तांसी आवडी । मी जाहलों तुमचा गडी ॥१॥ सांगाल ते करीन काम । मजवर ठेवा तुमचे प्रेम ॥२॥ भाव भुज द्यावा । आणिक मज नाही हेवा ॥३॥ आवडीनें देव बोले । भक्तांमाजीं स्वये खेळे ॥४॥

2178. आता मज तारी । वचन हे साच करी ॥१॥ तुझे नाम दिनानाथ । ब्रिदावळी जगविख्यात ॥धृपद॥ कोण लेखी माझ्या दोषा । तुझा त्रिभुवनी ठसा ॥२॥ वाया जाता मज । तुका म्हणे तुम्हा लाज ॥३॥

2178. अज्ञान बांळंक तुझा प्रल्हाद धांवा करिता । आणि त्रिभुवन देवता नाभी नाभींरे आता । माझा प्रर्‍हादु असे वो केउता । तो कवणे पा गांजिला ॥१॥ वदन पसरूनि विक्राळ । झरझरीत झरे लाळ ।

2178. माझा भक्त मज अंतरी । मी सदा बाहेरी तिष्ठतसें ॥१॥ ऐशी परस्परें खूण । जाणती ते ब्रह्माज्ञान ॥२॥ माझी सायुज्यता मुक्ति । घेउनी बळे मीच होती ॥३॥ सायुज्यापरीस भक्ती गोड । एका जनार्दनी धरिती चाड ॥४॥

2179. विठ्ठल आमुचा निजांचा । सज्जन सोयरा जीवाचा ॥१॥ मायबाप चुलता बंधु । अवघा तुजशी संबंधु ॥धृपद॥ उभयकुळींसाक्ष । तू चि माझा मातुळपक्ष ॥२॥ समर्पीली काया । तुका म्हणे पंढरिराया ॥३॥

2179. ध्रुवचरित्र. राजयासी सर्व वृत्तांत ठाउका । असोनी बाळका पाही नातो ॥१॥ कामीक जगासी कामचि आवडे । स्त्रीमोहाने वेडे झाले बहु ॥२॥ रावणाने वेदा ऋचा पदे केली । सीतेलागी आली भ्रांती कैसी ॥३॥

2179. बहु बोलाचे नाही कारण । मी देह भक्ति आत्मा जाण ॥१॥ माझा देह शरीर जाण । भक्त आंत पंचप्राण ॥२॥ नांदे सहज भक्त आंत । मी देह भक्त देहातील ॥३॥ एका जनार्दनी भक्त । देवपणा मी भक्तांकित ॥४॥

2180. वेदाचा तो अर्थ आम्हासीच ठावा । येरांनी वाहावा भार माथा ॥१॥ खादल्याची गोडी देखिल्यासी नाही । भार धन वाही मजुरीचे ॥धृपद॥ उत्पित्त पाळण संहाराचे निज । जेणे नेले बीज त्याचे हाती ॥२॥ तुका म्हणे आम्हा सापडले मूळ । आपणची फळ आले हाती ॥३॥

2180. पतीव्रता मोठी सुमती सुंदरी । वाचेने उच्चारी गुणदोष ॥१॥ संचित क्रियमाण वाहोनिया सकळ । प्रारब्ध केवळ सारीतसे ॥२॥ गाते हरिनाम अखंड अंतरी । प्राणेश्वरावरी भाव निका ॥३॥ बाळकाची कळा ठाउकी तियेसी । जीवे प्राण पोसी निरंतरा ॥४॥

2180. नामरुप मज आणिले जिही । त्यांचिया उपकार नोहें उतराई ॥१॥ भक्तांचे उपकार कशानें फेडीं । यालागी त्याचे उच्छिष्ट काढी ॥२॥ भक्ताचेनी पालटे येतो गर्भवास । उपकार उतराई नोहे कैसा ॥३॥ एका जनार्दनी उतराई नोहे । यालागी भक्तांसी न विसंबे जीवे ॥४॥

2181. आमचा तू ॠणी ठायीचाचि देवा । मागावया ठेवा आलो दारा ॥१॥ वर्म तुझे आम्हा सापडले हाती । धरियेले चित्ती दृढ पाय ॥धृपद॥ बैसलो धरणे कोंडोनिया द्वारी । आतूनि बाहेरी येओ नेदी ॥२॥ तुज मज सरी होईल या विचारे । जळो भांडखोरे निलाजिरी ॥३॥

2181. लागले वरुष पांचवे बाळासी । खेळे तो मुलांसी नेटेंपाटे ॥१॥ पाहाती ते लोक विस्मय पावती । त्याची अंगकांती कोण वाणी ॥२॥ चंद्रा ऐसे मुख पंकजलोचन । धैर्यासी मंडण तोचि एक ॥३॥ सांवळा सुकुमार उंद्धर गोजिरा । बुद्धीचा अंतरा बोधवीत ॥४॥

2181. मज भक्त आवडता फार । ऐसा माझा निर्धार ॥१॥ भक्तांअंगीं मीच वसे । माझा भक्त मजमाजीं असे ॥२॥ मज आणलें नामरुपा । भक्त सखा माझा तो ॥३॥ एकाजनार्दनी निर्गुण । भक्तें सगुण मज केले ॥४॥

2182. काय धोविले बाहेरी मन मळले अंतरी । गादले जन्मवरी असत्यकाटे काटले ॥१॥ सांडी व्यापार दंभाचा शुद्ध करी रे मन वाचा । तुझिया चित्ताचा तू च ग्वाही आपुला ॥धृपद॥ पापपुण्यविटाळ देही भरिता न विचारिसी काही । काय चाचपसी मही जी अखंड सोंवळी ॥२॥ कामक्रोधा वेगळा ऐसा होई का सोवळा । तुका म्हणे कळा गुंडुन ठेवी कुसरी ॥३॥

2182. मातेलागी पुसे पिता माझा कोण । ते म्हणे वचन ऐक बाळा ॥१॥ क्षिराब्धीपासोनी चंद्रमा का जैसा । होसी तूंहि तैसा राजपुत्र ॥२॥ तरी का आम्हा त्याने टाकीले निवडोन । संचित ते म्हणे पूर्वकर्म ॥३॥ जाऊ भेटू त्याला बोलवू का मागे । नको बा तुज काय उणे असे ॥४॥

2182. तुमचे अप्रमाण होता बोल । मग फोल जीवित्व माझे ॥१॥ कासया वागवुं सुदर्शन । नाही कारण गदेचे ॥२॥ तुमचा बोल व्हावा निका । हेंचि देखा मज प्रिय ॥३॥ मज यावे उणेपण । तुमचे थोरपण प्रकाशुं द्या ॥४॥

2183. सत्यकर्म आचरे रे । बापा सत्यकर्म आचरे रे ॥१॥ सत्यकर्म आचरे होईल हित । वाढेल दुःख असत्याचे ॥धृपद॥ ऊंस वाढविता वाटली गोडी । गुळ साकर हे त्याची परवडी ॥२॥ साकरेच्या आळा लाविला कांदा । सुळसानापरि वाढे दुर्गंधा ॥३॥

2183. कोणे एके दिवशी खेळत खेळत । गेला सभेआंत राजयाच्या ॥१॥ पाहिले राजाने ओळखिला पुत्न । झळंबले गात्र आवडीने ॥२॥ गोजिरा गोमटा शाहाणा चपळ । नेत्न ते विशाळ पुंजाळले ॥३॥ नामा म्हणे चंद्र पूर्णमेचा पाहातो । समुद्रा ये भरते तैसे झाले ॥४॥

2183. माझा ब्रीदावळी । कदाकाळीं न संडी मी ॥१॥ तुम्हा पडता अंतर । मज वाटे हुरहुर ॥२॥ तुमची न होते भेटी । मज दुःख पोटी अनिवार ॥३॥ अंकिता अंकिलोंक तुमचा । एका जनार्दनी सत्य साचा ॥४॥

2184. पाषाण देव पाषाण पायरी । पूजा एकावरी पाय ठेवी ॥१॥ सार तो भाव सार तो भाव । अनुभवी देव ते चि जाले ॥धृपद॥ उदका भिन्न पालट काई । गंगा गोड येरा चवी काय नाही ॥२॥ तुका म्हणे हे भाविकांचे वर्म । येरी धर्माधर्म विचारावे ॥३॥

2184. पाचारिले ध्रुवाजवळी त्या रायाने । जाणोनी सन्माने आला पाशी ॥१॥ संतोष तो कांही बोलवेना वाचे । उदार प्रेमाचे झळंबती ॥२॥ अंकी बैसविता कैसा तो शोभला । कोंदण रत्नाला जयापरी ॥३॥ चुंबोनिया मुख पुसतो मंजूळ । मी कोण ते न कळे तुज कांही ॥४॥

2184. तुम्हासांठी उणेपण । स्वये मजलागुन येऊ द्या ॥१॥ प्रतिज्ञा तुमची न्यावी सिद्धि । मधी उपाधी येऊ नेदी ॥२॥ घेउनी हाती सुदर्शन । आले विघ्न निवारी ॥३॥ दारवंटा राखीन तुमचा । एका जनार्दनी साचा ब्रीद माझे ॥४॥

2185. जन्मा येऊनि का रे निदसुरा । जाये भेटी वरा रखुमाईच्या ॥१॥ पाप ताप दैन्य जाईल सकळ । पावसी अढळउत्तम ते ॥धृपद॥ संतमहंतसिद्धहरीदासदाटणी । फिटती पारणी इंद्रियांची ॥२॥ तुका म्हणे तेथे नामाचा गजर । फुकाची अपार लुटी घेई ॥३॥

2185. सापत्न माउली होती वोंवरींत । ऐकीला भावार्थ दोघांचाहि ॥१॥ बुद्धीचा कांतर बुब्दुदला मोठा चावीतसे ओंठा खेद बहु ॥२॥ निघुनी ते वेगी आली रायापाशी । म्हणे या पोरासी का घेतले ॥३॥ मांडी बैसवीसी लाडाने बोलवीसी । पाहू आता कैसी लोचनी मी ॥४॥

2185. देव गुज सांगे भक्ता । अंकित अंकिता तुमचा मी ॥१॥ तुम्हालागीं अवतार । धरणे साचार मजलागी ॥२॥ तुम्हा न यावे उणेपण । माझे थोरपण कोण वानी ॥३॥ म्हणोनि गळा घालीं मिठी । एका जनार्दनी पडली गांठी ॥४॥

2186. काय धोविले कातडे । काळकुट भीतरि कुडे ॥१॥ उगा राहे लोकभांडा । चाळविल्या पोरे रांडा ॥धृपद॥ घेसी बुंथी पानवथा । उगा च हालविसी माथा ॥२॥ लावूनि बैसे टाळी । मन इंद्रिये मोकळी ॥३॥

2186. बाईल आधीन होती जे का नर । ते म्हणो पामर श्वानरूपे ॥१॥ नेणती स्वहित कामाचिया वृत्ती । प्रवृत्ति निवृत्ति सोडोनिया ॥२॥ इष्ट मित्र गुरु ऐसा कैसा भाव । सर्वही निर्वाह तेचि एका ॥३॥ नाचविले तिणे तैसे ते नाचती । माकडाच्या गति गारुडयाच्या ॥४॥

2186. भावे करिता माझी भक्ति । मी आतुडें भक्ताहातीं ॥१॥ माझे भक्तीपरतें । साधन नाही वों निरुते ॥२॥ माझे भक्तीचें महिमान । भक्त जाणती सज्ञान ॥३॥ एका जनार्दनी भाव । स्वये बोलतसे देव ॥४॥

2187. येई वो येई वो येई धावोनिया । विलंब का वाया लाविला कृपाळे ॥१॥ विठाबाई विश्वंभरे भवच्छेदके । कोठे गुंतलीस अगे विश्वव्यापके ॥धृपद॥ न करी न करी न करी आता अळस अव्हेरु । व्हावया प्रकट कैचे दूरि अंतरु ॥२॥ नेघे नेघे नेघे माझी वाचा विसावा । तुका म्हणे हावा हावा हावा साधावा ॥३॥

2187. उठविता बाळ आक्रंदले पोटी । निघे उठाउठी चमत्कारे ॥१॥ आवसेंचा शशी तैसा राजा झाला । येरु हा निघाला कळावंत ॥२॥ आळवावा तरी धाक बाईलेचा । तेणे त्याची वाचा चाकाटली ॥३॥ ह्रदय फुटले प्रेमही दाटले । तरी काय चाले तियेपुढे ॥४॥

2187. जो जो कोणी भजनीं बैसे । तेथे मी दिसे तैसाची ॥१॥ उपासनेचा निर्वाहो । सर्वाभूति देवाधिदेवो ॥२॥ हो का माझी प्रतिमा मूर्ति । अंतर्ज्योति मी वसे ॥३॥ तेथे करिता भावे भक्ति । एका जनार्दनी मुक्ति तयासी ॥४॥

2188. तरि का पवाडे गर्जती पुराणे । असता नारायण शिक्तहीन ॥१॥ कीर्तीविण नाही नामाचा डांगोरा । येर का इतरा वाणीत ना ॥धृपद॥ तरि च म्हणा तो आहे चिरंजीव । केलियाचा जीव सुखी गुणे ॥२॥ चांगलेपण हे निरुपायता अंगी । बाणले श्रीरंगा म्हणऊनि ॥३॥

2188. चालिले बाळक रुदन करीत । देखोनी गांवांत हाहा: कार ॥१॥ पाहा हे रायाने मांडिले अनुचित । कासया तो भ्रांत झाला नेणो ॥२॥ देवोनिया रत्न घेतला चिंचोका । दिला कवडी एका चिंतामणी ॥३॥ कामधेनु नेधे पोशीले बोकड । अस्पदे माकड पाळावया ॥४॥

2188. जे भजती मज जैसे वासना । मीही तया तैसा असे ॥१॥ जया जैशी पै वासना । मीहि तैसा होय जाणा ॥२॥ हो का माझी प्रतिमा मूर्ति । आदरे करिता माझी भक्ति ॥३॥ मी जनी असोनीं निराळा । एकाजनार्दनी अवलीला ॥४॥

2189. तेव्हा धाले पोट बैसलो पंगती । आता आम्हा मुक्तिपाग काई ॥१॥ धावा केला आता येईल धावोन । येथे काही करणे न लगे संदेह ॥धृपद॥ गायनाचा आता कोठे उरला काळ । आनंदे सकळ भरी आले ॥२॥ देवाच्या सख्यत्वे विषमासी ठाव । मध्ये कोठे वाव राहो सके ॥३॥

2189. घरा येता बाळ देखिले मातेने । दाटली दु:खाने बोलवेना ॥१॥ आक्रंदोनि पुढे मोकळोनि धाये । नेणो कैसे काय झाले यासी ॥२॥ घालोनिया कव घेता कडेवरी । दोन्ही नेत्र करी पुसीतसे ॥३॥ काय झाले बाळा सांग बा वृत्तांत । बा कोण तूंते पाहो नेणे ॥४॥

2189. मज जे अनुसरले काय वाचा मने । त्याचे चालवणें सर्व मज ॥१॥ ऋणवई त्यांचा आनंद जन्माचा । जे गाती वाचा कीर्ति माझी ॥२॥ तयांचियां द्वारी लक्षीसहित । उभा मी तिष्ठत याचकपणें ॥३॥ सर्व जडभारी जाणे योगक्षेम । एकाजनार्दनी नेम जाणा माझा ॥४॥

2190. हेचि याच्या ऐसे मागावे दान । वंदूनि चरण नारायणा ॥१॥ धीर उदारी व निर्मळ निर्मत्सर । येणे सर्वेश्वर ऐसे नांव ॥धृपद॥ हाचि होईजेल याचिया विभागे । अनुभववी अंगे अनुभविल्या ॥२॥ जोडे तयाचे का न करावे सायास । जाला तरि अळस दीनपणे ॥३॥

2190. न कळता मुलांसंगे मी खेळत । गेलो सभेआंत राजयाच्या ॥१॥ काय सांगो माये जाहला अपमान । तेणे माझे मन । दुखावले ॥२॥ माते प्रेमभावे राये आळवीले । मांडी बैसवीले सन्मानेशी ॥३॥ आली आकस्मात्‌ दुर्धर कोपोन । लांस की ते कोण मी तो नेणे ॥४॥

2190. मजसि जेणे विकिले शरीर । जाणे मी निर्धारे अंकित त्याचा ॥१॥ त्याचे सर्व काम करीन मी अंगें । पडों नेदीं व्यंगें सहासा कोठे ॥२॥ एका जनार्दनी त्याचा मी अंकित । राहे पै तिष्ठत त्याचे द्वारी ॥३॥

2191. सत्ताबळे येतो मागता विभाग । लावावया लाग निमित्य करू ॥१॥ तुझी ऐसी मुखे करू उच्चारण । बोले नारायण सांपडवू ॥धृपद॥ आसेविण नाही उपजत मोहो । तरि च हा गोहो न पडे फंदी ॥२॥ तुका म्हणे आता व्हावे याजऐसे । सरिसे सरिसे समागमे ॥३॥

2191. ऐकोनिया वाणी पातली ते रमा । बोलिली विश्रामा जीवाचिया ॥१॥ दुर्जनाचा भाव ऐसाचि वोखटा । दर्प त्याचा मोठा आवरेना ॥२॥ दुसर्‍याचे बरे ते कैसे सोशिती । बळे निखंदिती साटोपाने ॥३॥ दीपाचा प्रकाश सोशीना पतंग । जळताही अंग झेंप घाली ॥४॥

2191. सर्व कर्म मदर्पण । करिता मन शुद्ध होय ॥१॥ न्य़ुन ते चढतें जाण । करी संपुर्ण मी एक ॥२॥ माझ्या ठायी ठेवुनी मन । करी कीर्तन आवडी ॥३॥ मन ठेवुनी माझ्या ठायी । वसो कोठे भलते ठायी ॥४॥

2192. करिता होय होय चित्तचि नाही । घटापटा काही करू नये ॥१॥ मग हालत चि नाही जवळून । करावा तो सीण सीणवितो ॥धृपद॥ साहत चि नाही काही पाकुळले । उगल्या उगले ढळत आहे ॥२॥ तुका म्हणे तरी बोलावे झांकून । येथे खुणे खूण पुरते चि ॥३॥

2192. पूर्वजज्मी त्याने साधियेला योग । कांहींसा वियोग झाला होता ॥१॥ कैसा नेटेपाटे उन्मखे फुटला बालपणी त्याला ज्ञाम झाले ॥२॥ विरक्ती वोळगे पाइक होउनी । शांती पुढारुनी माळ घाली ॥३॥ शमदम अंकित पुढारले बळे । योग तो अढळ सदा तेथे ॥४॥

2192. साक्षात्कार होता । साच बद्धता नुरे तत्त्वता ॥१॥ माझा होता अनुभव । कल्पनेसी नुरे ठाव ॥२॥ माझे देखता चरण । संसारचि नुरे जाण ॥३॥ माझी भक्ति करिता । दोष नुरेचि सर्वथा ॥४॥

2193. संतसंगे याचा वास सर्वकाळ । संचला सकळ मूर्तीमंत ॥१॥ घालूनिया काळ अवघा बाहेरी । त्यासी च अंतरी वास दिला ॥धृपद॥ आपुलेसे जिंही नाही उरो दिले । चोजविता भले ऐसी स्थळे ॥२॥ तुका म्हणे नाही झांकत परिमळ । चंदनाचे स्थळ चंदन चि ॥३॥

2193. संकल्पाचा मळु नेत्री नीडारला । त्यालागी तो डोळा काय दिसे ॥१॥ जेथे देखो तेथे तोचि तो कोंदला । विश्वामाजी भरला विश्वंभर ॥२॥ मोठे थोर थोर तापसी नाडीले । कामाने वोढिले माघौतेची ॥३॥ वेदाचे पुनीत यज्ञशीळ सारे । झकवती बारे वास नेणे ॥४॥

2193. भाविकांच्या उदकासाठीं । रमा नावडे गोमटी ॥१॥ भाविकांचें उदक घेता । मज समाधान चित्ता ॥२॥ भाविकांचें उदकापुढें । मज वैकुंठही नावडे ॥३॥ ऐशी भाविकांची गोडी । एकाजनार्दनी घाली उडी ॥४॥

2194. पुष्ट कांति निवती डोळे । हे सोहंळे श्रीरंगी ॥१॥ अंतर्बाही विलेपन । हे भूषण मिरवू ॥धृपद॥ इच्छेऐसी आवडी पुरे । विश्वंभरे जवळी ॥२॥ तुका करी नारायण । या या सेवन नामाचे ॥३॥

2194. केला नमस्कार मातेला उठोनी । निघाला तेथुनी लागवेगे ॥१॥ वनी बैसोनिया धरोनी विश्वास । आळवावा ईश ऐसे चित्ती ॥२॥ हाक मारीत मागे माउली चालली । तियेसवे बोली करीना ते ॥३॥ एकाकी तो नीट चालीला त्वरेने । पाहोंनिया जन स्तब्ध झाले ॥४॥

2194. स्वर्ग नरक इहलोक । यांची प्रीति सांडोनि देख ॥१॥ भावे करिता माझी भक्ति । भाविक आपें आप उद्धरती ॥२॥ गव्हांची राशी जोडिल्या हाती । सकळ पक्कान्न त्याची होती ॥३॥ द्रव्य जाहलें आपुले हाती । सकल पदार्थ घरां येती ॥४॥

2195. सुकाळ हा दिवसरजनी । नीत धणी नवीच ॥१॥ करुनि सेवू नानापरी । राहे उरी गोडीने ॥धृपद॥ सरे ऐसा नाही झरा । पंक्ती करा समवेत ॥२॥ तुका म्हणे बरवा पान्हा । कान्हाबाई माउलीचा ॥३॥

2195. नगरी नरनारी समस्तही । म्हणती झाले कांही राजयाला ॥१॥ बाळ ते केवढे धाडीले वनासी । याचीया धैर्यासी दुजा नाही ॥२॥ मागे बहु झाले नाही हे देखीले । हे तो नव्हे भले विचारिता ॥३॥ सर्वांदिकी त्यासी सांगितली वृत्त । कांरे तू निवांत बैसलासी ॥४॥

2195. माझा शरणागत न दिसे केविलवाणा । ही तो लाज जाणा माझी मज ॥१॥ एकविध भावे आलिया शरण । कर्म धर्म जाण पूर्ण त्याचे ॥२॥ समर्थाचे मुला काय खावयाची चिंता । तैसे मी त्या तत्त्वता न विसंबे ॥३॥ एका जनार्दनी हा माझा नेम । आणीक नाही वर्म भावेंविण ॥४॥

2196. पाहता तव एकला दिसे । कैसा असे व्यापक ॥१॥ ज्याचे त्याचे मिळणी मिळे । तरी खेळे बहुरूपी ॥धृपद॥ जाणिवेचे नेदी अंग । दिसे रंग निवडेना ॥२॥ तुका म्हणे ये चि ठायी । हे तो नाही सर्वत्र ॥३॥

2196. म्हणे बा आता करिशील कायी । एकाला ये ठायी येऊनिया ॥१॥ वय हे केवढे बुद्धि हे केवढी । वांया काढाकाढी तपाची का ॥२॥ व्याघ्र आणि सिंह जंबुक विखार । नांदती या घोर वनामाजी ॥३॥ म्हैषा मसको भूते वसती रानी । तुज माये रानी झोंबतील ॥४॥

2196. माझा भक्त मज भीतरी । मी स्वये असे तया माझारीं ॥१॥ बहु बोलाचे नाही कारण । मी देह तो आत्मा जाण ॥२॥ माझिया भक्तिसी जे लागले । ते तीच होउनी ठेले ॥३॥ एकाजनार्दनी अभेद । तया हृदयी मी गोविंद ॥४॥

2197. तुम्हासाठी आम्हा आपुला विसर । करिता अव्हेर कैसे दिसे ॥१॥ विचारा जी आता ठायीचे हे देवा । आम्हा नये हेवा वाढविता ॥धृपद॥ आलो टाकोनिया सुखाची वसती । पुढे माझ्या युक्ती खुंटलिया ॥२॥ तुका म्हणे जाला सकळ वृत्तांत । केला प्रणिपात म्हणऊनि ॥३॥

2197. मधुवन चांगले लोचनी देखीले । तेथे मन रंगले बाळकाचे ॥१॥ राहू येथे करू देवाची प्रार्थना । म्हणोनिया मना बोधवीत ॥२॥ सरोवर दिव्य त्यामाजी कल्हारे । भोंवताले मयुर नाचताती ॥३॥ साउली सुंदर सुमने मनोहर । देवाचा विहार तये ठायी ॥४॥

2197. पुजी माझिया भक्तांतें । तेणे संतोष होत माते ॥१॥ भक्त माझा मी भक्तांचा । ऐसी परंपरा साचा ॥२॥ देवभक्तपण । वेगळीक नाही जाण ॥३॥ भक्त जेवितांची धालो । एका जनार्दनी लाधलो. ॥४॥

2198. करावा उद्धार हे तुम्हा उचित । आम्ही केली नीत कळली ते ॥१॥ पाववील हाक धावा म्हणऊन । करावे जतन ज्याचे तेणे ॥धृपद॥ दुश्चितासी बोल ठेवायासी ठाव । ऐसा आम्ही भाव जाणतसो ॥२॥ तुका म्हणे माझे कायावाचामन । दुसरे ते ध्यान करित नाही ॥३॥

2198. राजा म्हणे बाळा देतो पंच ग्राम । तो म्हणे आत्माराम देता आहे ॥१॥ आशा सांडोनिया निराश जाहला । शरण देवाला जावयासी ॥२॥ चतुर्थ भागाने राज्य घे वांटोनी । म्हणे चक्रपाणी देता आहे ॥३॥ अर्धे भूमंडळ घेईंरे उदारा । म्हणे विश्वंभरा लाज माझी ॥४॥

2198. वमिल्या मिष्टान्ना । परतोई श्रद्धा न धरी रसना ॥१॥ ऐसे आठवितां माझे गुण । मिथ्या ठायी नसें ज्ञान ॥२॥ जेथे कर्माचे परिपाठी । हे तो पुन्हा नये गोष्टी ॥३॥ येव्हढें कथेचे महिमान । एका जनार्दनी शरण ॥४॥

2199. संताचे उपदेश आमुचे मस्तकी । नाही मृत्यु लोकी राहाणेंसा ॥१॥ म्हणऊनि बहु तळमळी चित्त । येई वो धावत पांडुरंगे ॥धृपद॥ उपजली चिंता लागला उसीर । होत नाही धीर निढळ वाटे ॥२॥ तुका म्हणे पोटी रिघालेसे भय । करू आता काय ऐसे जाले ॥३॥