वारकरी रोजनिशी

3113. क्षमाशस्त्र जया नराचिया हाती । दुष्ट तयाप्रति काय करी ॥१॥ तृण नाही तेथे पडिला दावाग्नि । जाय तो विझोनि आपसया ॥२॥ तुका म्हणे क्षमा सर्वांचे स्वहित । धरा अखंडित सुखरूप ॥३॥ अर्थ :

3113. भोगोनी नान योनी । आलासी आता या जनीं ॥१॥ ऐसा धरी मागील आठव । करी देहाचें वाटीव ॥२॥ नाही तरी जाशील वाया । पुनरपि यमालया ॥३॥ येता जाता शिणतोसी । एका जनार्दनी का न भजसी ॥४॥

3114. पाने जो खाईल बैसोनि कथेसी । घडेल तयासी गोहत्या ते ॥१॥ तमाखू ओढूनि काढिला जो धूर । बुडेल ते घर तेणे पापे ॥धृपद॥ कीर्तनी बडबड करील जो कोणी । बेडुक होउनी येईल जन्मा ॥२॥ जयाचिये मनी कथेचा कंटाळा । होती त्या चांडाळा बहु जाच ॥३॥

3114. अल्प आयुष्य नरदेहीं जाण । कांही तरी भजन करी वाचे ॥१॥ जाणार जाणार नरदेह जाणार । न चुकेक वेरझारा जन्ममृत्यु ॥२॥ करी धंदा आठवी गोविंदा । वाया तू आपदा नको घेऊ ॥३॥ एका जनार्दनी पंढरी पाहून । तेथे करी मन ठेवणे देखा ॥४॥

3115. कामांमध्ये काम । काही म्हणा रामराम । जाइल भवश्रम । सुख होईल दुःखाचे ॥१॥ कळो येईल अंतकाळी । प्राणप्रयाणाचे वेळी । राहाती निराळी । रांडापोरे सकळ ॥धृपद॥ जीता जीसी जैसा तैसा । पुढे आहे रे वोळसा । उगवुनि फासा । काय करणे ते करी ॥२॥ केले होते याचि जन्मे । अवघे विठोबाच्या नामे । तुका म्हणे वर्मे । जाणोनिया तरती ॥३॥

3115. पळ पळ आयुष्य खातसे काळ । का रे होसी सबळक पोसणा तू ॥१॥ वाढविसी देह काळाचे भातुकें । का रे तुज कौतुके सुख वाटे ॥२॥ नामस्मरण करिता लाजसी पामरा । भोगिसी अघोरा यमदंडा ॥३॥ एका जनार्दनी सांगतसे हित । का रे न घ्या त्वरित हरिनाम ॥४॥

3116. माउलीसी सांगे कोण । प्रेम वाढवी तान्हे ॥१॥ अंतरीचा कळवळा । करीतसे प्रतिपाळा ॥धृपद॥ मायबापाची उपमा । तुज देऊ पुरुषोत्तमा ॥२॥ ते ही साजेना पाहाता । जीवलगा पंढरिनाथा ॥३॥

3116. काळानें ग्रासिले सावधान व्हा रे । सोडवण करा रे हरिनामें ॥१॥ आयुष्य सरलीया कोण पा सांगाती । पुढे हो फजिती यमदंड ॥२॥ उपाय तो सोपा नामाचा गजर । न करी विचार पुढे काही ॥३॥ एका जनार्दनी तू का रे अंधळा । देखतोसी डोळा सुख दुःख ॥४॥

3117. कोड आवडीचे । पुरवीना बाळकाचे ॥१॥ तेव्हा कैसी ते माउली । जाणा काशासाठी व्याली ॥धृपद॥ वत्साचिये आसे । धेनु धावेना वोरसे ॥२॥ तुका म्हणे घरि । बाळ टाकिले वानरी ॥३॥

3117. आपुलिया हिता आपण जागिजे । वाया न नागविजे देही देहा ॥१॥ हाचि अनुताप घेऊनियां मना । करी पा चिंतना रामनाम ॥२॥ नाही कांही मोल सुलभ फुकाचे । घेई सदा वाचे रामनामक ॥३॥ एका जनार्दनी किती हे सांगावे । गुंतले ते हावे नायकती ॥४॥

3118. अवघ्या पातकांची मी एक रासी । अवघा तू होसी सर्वोत्तम ॥१॥ जैसा तैसा करणे लागे अंगीकार । माझा सर्व भार चालविणे ॥धृपद॥ अवघेचि मज गिळियेले काळे । अवघाच बळे तुझे अंगी ॥२॥ तुका म्हणे आता खुंटला उपाय । अवघेचि पाय तुझे मज ॥३॥

3118. का रे नागविसी काळा । मानिसी संसार सोहळा । शेवटी तो गळा । यमपाश पडतील ॥१॥ वाचे म्हणे रामनाम । आणीक नको दुजे काम । मोक्ष मुक्ति धाम । नामे एका जोडती ॥२॥ वाउगें जप तप कर्म । याचा न धरी संभ्रम । वाचे गाय सदा नाम । तेणे सर्व जोडतसे ॥३॥ एका जनार्दनी नेमक । कायावाचा - मने सप्रेम । वाचे सम्रतसे नाम । श्रीराम सर्वदा ॥४॥

3119. सावळे सुंदर रूप मनोहर । राहो निरंतर हृदयी माझे ॥१॥ आणीक काही इच्छा आम्हा नाही चाड । तुझे नाम गोड पांडुरंगे ॥धृपद॥ जन्मोजन्मी ऐसे मागितले तुज । आम्हासी सहज द्यावे आता ॥२॥ तुका म्हणे तुज ऐसे जी दयाळ । धुंडिता सकळ नाही आम्हा ॥३॥

3119. अशाश्वत देह काळाचे भातुकें पंचप्राण कौतुके खेळ तेथे ॥१॥ जीव शिव दोन्ही मध्य बैसाकार । व्यापारी व्यापार सर्व त्याचा ॥२॥ जीव गुंतलासे विषयाचे वोढी । शिव जाणे गौरी आत्मस्वरूप ॥३॥ ऐसा हा खेळ अनादि पसर । एका जनार्दनी निर्धार नाम जपा ॥४॥

3120. भक्तांहून देवा आवडते काइ । त्रिभुवनी नाही आन दुजे ॥१॥ नावडे वैकुंठ क्षीराचा सागर । धरोनि अंतर राहे दासा ॥धृपद॥ सर्वभावे त्याचे सर्वस्वे ही गोड । तुळसीदळ कोड करुनी घ्यावे ॥२॥ सर्वस्वे त्याचा म्हणवी विकिला । चित्त द्यावे बोला सांगितल्या ॥३॥

3120. देहाचिये माथा काळाची तो सत्ता । म्हणोनि सर्वथा घोका राम ॥१॥ आदि मध्य अंतीं काळ लागलाहे । क्षणक्षणां पाहे वास त्यासी ॥२॥ सर्व जाणोनिया अंधळें पै होती । काळ नेतांचि देखतो ते दुजा ॥३॥ परि रामनामी न धरिती विश्वास । निकट समयास धांवाधांवी ॥४॥

3121. हरी तुझे नाम गाईन अखंड । याविण पाखंड नेणे काही ॥१॥ अंतरी विश्वास अखंड नामाचा । कायामने वाचा हेचि देई ॥२॥ तुका म्हणे आता देई संतसंग । तुझे नामी रंग भरो मना ॥३॥ अर्थ :

3121. येवोनिया काळ बैसलासे उसां । झाकितोसी कैसा डोळे आता ॥१॥ वाचे नारायण वदे तू सादर । काळपाश साचार चुके जेणे ॥२॥ वाया हा संसार करसी हावभरी । काळाची तो फेरी निकट आली ॥३॥ एका जनार्दनी नको यातायाती । संसार फजिती जन्म दुःख ॥४॥

3122. करणे ते हेचि करा । नरका अघोरा का जाता ॥१॥ जयामध्ये नारायण । शुद्धपण ते एक ॥धृपद॥ शरणागता देव राखे । येरा वाखे विघ्नाचे ॥२॥ तुका म्हणे लीन व्हावे । कळे भावे वर्म हे ॥३॥

3122. आला रे आला आला काळ निकटी । राम नाम कोटी केव्हा जपसी ॥१॥ बाळ तरुण वृद्ध दशा ती पावली । काळाची पडली छाया अंगी ॥२॥ यातायाती करता जन्म वाया गेला परी नाही वदला मुखी राम ॥३॥ एका जनार्दनी फजितखोर जिणें । सवेंचि मरणें पुढती जन्म ॥४॥

3123. आणीक नका करू चेष्टा । व्हाल कष्टा वरपडी ॥१॥ सुखे करा हरीकथा । सर्वथा हे तारील ॥धृपद॥ अनाथाचा नाथ देव । अनुभव सत्य हा ॥२॥ तुका म्हणे बहुता रिती । धरा चित्ती सकळ ॥३॥

3123. देह हा काळाचा जाणार शेवटी । याची धरुनी मिठी गोडी काय ॥१॥ जाणार जाणार जाणार हे विश्व । वाउगाचि सोस करसी काय ॥२॥ प्रपंच काबाड एरंडाचे परी । रसस्वाद तरी कांही नाही ॥३॥ नाशिवंतासाठीं रडतोसी वाया । जनार्दनी शरण निघे तू पाया ॥४॥

3124. सेट्या ना चौधरी । पाडेपण वाहे शिरी ॥१॥ जकातीचा धंदा । तेथे पाप वसे सदा ॥२॥ गाई म्हैसी हेड । तुप विकी महा द्वाड ॥३॥ तुका म्हणे पाही । तेथे पुण्या रीघ नाही ॥४॥

3124. सावधान सर्व आहे । तुझे हात आणि पाय । तोंवरीं तू जाय । तीर्थयात्रेकारणेकं ॥१॥ सरलीया आयुष्यकाळ । इंद्रिये होतील विकळ । कांही न चाले बळ । वाउगी ते तळमळ ॥२॥ डोळे कान नाक आहे । तोंवरी संता शरण जाय । ही मावळलीया होय । हाय हाय तुजलागी ॥३॥ काय म्हणशी माझे माझे । हे तो शेवटींचें वोझे । एका जनार्दनी दुजे । तुज कोण सोडवील ॥४॥

3125. मागे बहुत झाले खेळ । आता बळ वोसरले ॥१॥ हालो नये चालो आता । घट रिता पोकळ ॥धृपद॥ भाजल्याची दिसे घडी । पट ओढी न साहे ॥२॥ तुका म्हणे पाहता घडी । जगा जोडी अंगारा ॥३॥

3125. काय याचे मुखी बैसे दांतखीळ । नामोच्चारा बळ क्षीण होते ॥१॥ काय याचे कर्ण बधिर पै वहिले । हरिकीर्तनी जाहले पांगुळ ते ॥२॥ काय याचे नेत्रां अंधत्व ते आलेक । न देखती सांवळे रूप कधी ॥३॥ एका जनार्दनी ऐसा तो चांडाळ । त्याचा मन विटाळ नको नको ॥४॥

3126. आळस आला अंगा । धाव घाली पांडुरंगा ॥१॥ सोसू शरीराचे भाव । पडती अवगुणाचे घाव ॥धृपद॥ करावी व्यसने । दुरी येउनि नारायणे ॥२॥ जवळील दुरी । झालो देवा धरी करी ॥३॥

3126. सुखरूप असता म्हणे माझे माझे । संकट देखोनिया घाली देवावरी वोझे ॥१॥ पापी तो अधममती । कदा नेणे नामस्मरण गती ॥२॥ नामावांचोनि गती नाही । ऐसेंक वेदशास्त्र बोलती पाही ॥३॥ एका जनार्दनी म्हणे भुलला । पुनः अधम जन्मा आला ॥४॥

3127. झंविली महारे । त्याची व्याली असे पोरे ॥१॥ करी संताचा मत्सर । कोपे उभारोनि कर ॥धृपद॥ बीज तैसे फळ । वरी आले अमंगळ ॥२॥ तुका म्हणे ठावे । ऐसे झाले अनुभवे ॥३॥

3127. होई शरणागत भाकी रे करुणा । तरीच बंधना चुकशील ॥१॥ आपुले तू हित करूनियां घेई । सदा वाचे गाई रामनाम ॥२॥ जंववरी आहे इद्रियसंबंध । तोंवरी तू बोध करी मना ॥३॥ एका जनार्दनी मावळलिया दीप । सहजची खेप येईल बापा ॥४॥

3128. जे जे वहावे संकल्प । तेचि पुण्य तेचि पाप ॥१॥ कारण ते मनापासी । मेळविल्या मिळे रसी ॥धृपद॥ सांडी मांडी हाली चाली । राहे तरि भली बोली ॥२॥ तुका म्हणे सार । नांव जीवनाचे सागर ॥३॥

3128. चौर्‍यायंशी लक्ष योनी फिरे । परि मनी सोय न धरे ॥१॥ दोचि अक्षरांचें काम । अधम नुच्चारी रामनाम ॥२॥ मरतीयां हांसे । आपण स्वये मरतसे ॥३॥ एका जनार्दनी भांड । जन्मोनी लाजविली रांड ॥४॥

3129. त्या हरीदासांची भेटी घेता । नरका उभयतांसी जाणे ॥१॥ माते परीस थोरी कथा । भाड घेता न लाजे ॥धृपद॥ देता घेता नरकवासी । उभयतांसी रवरव ॥२॥ तुका म्हणे नरकगांवा । जाती हावा धरोनि ॥३॥

3129. चोर्‍यांयशी लक्ष देहाप्रती । कोटी कोटी फेरे होती ॥१॥ अवचट देह मनुष्य जन्म । तेथे साधावें परब्रह्मा ॥२॥ जन्मोनिया मनुष्यदेहीं । परमार्थ साधिला तो नाही ॥३॥ सदा विषयी अनुसंधान । भुले प्रपंचीं अनुदिन ॥४॥

3130. भोगी झाला त्याग । गीती गाता पांडुरंग । इंद्रियांचा लाग । आम्हावरूनि चुकला ॥१॥ करुनि ठेविलो निश्चळ । भय नाही तळमळ । घेतला सकळ । अवघा भार विठ्ठले ॥धृपद॥ तळी पक्षिणीचे परी । नखे चोंची चारा धरी । आणुनिया घरी । मुखी घाली बाळका ॥२॥ तुका म्हणे ये आवडी । आम्ही पायी दिली बुडी । आहे तेथे जोडी । जन्मांतरींचे ठेवणे ॥३॥

3130. देहाचि तो देह जोडी । साधी परमार्थ घडी ॥१॥ हेंचि निकें रे साधन । येणे न घडे बंधन ॥२॥ देही देह शुद्ध पाहे । सहज परमार्थ होये ॥३॥ सांडोनिया देही आटी । एका जनार्दनी तै भेटी ॥४॥

3131. कुंकवाची ठेवाठेवी । बोडकादेवी काशाला ॥१॥ दिवस गमा भरा पोट । का गे नेटनेटावा ॥धृपद॥ दिमाख हा कोणा दावा । लटकी जीवा चरफड ॥२॥ तुका म्हणे झोंडगी हो । फुंदा का हो कोरडी ॥३॥

3131. आयुष्य देहींचें जंव पुरलें नाही । तंवचि हृदयी राम जपा ॥१॥ आपुलेच देही करा सोडवण । चुकवा पतन यमलोकीं ॥२॥ संसाराचा छंद वाउगा पसारा । यांत सैरावैरा हिंडुं नका ॥३॥ एका जनार्दनी धरा भरंवसा । श्रीराम सरसा वाचे वदा ॥४॥

3132. आम्ही आइते जेवणार । न लगे सोसावे डोंगर । सुखाचा वेव्हार । तेणेचि वाढेले ॥१॥ ठेवा जोडला मिरासी । ठाव झाला पायापासी । नव्हे आणिकासी । रीघ तेथे यावया ॥धृपद॥ बळी दिला जीवभाव । नेणे आणिकाचे नांव । धरिला एक भाव । तो विश्वास फळला ॥२॥ तुका म्हणे झालो बळी । आम्ही निकट जवळी । बोलिलो ते पाळी । वचन स्वामी आमुचे ॥३॥

3132. तू म्हणशील बा हे माझे । वाया वाहसी वाउगें ओझे ॥१॥ सोडी दे टाकूनी परता येई । रामनाम वाचे सदा गाई ॥२॥ नामाचि जाण सत्य सार । वाया का वाहशील भार ॥३॥ एका जनार्दनी नाम सार । वेदशास्त्री हा निर्धार ॥४॥

3133. कोण आमची योगतपे । करू बापे जाणावी ॥१॥ गीत संतसंगे गाऊ । उभी ठाऊ जागरणी ॥धृपद॥ आमुचा तो नव्हे लाग । करू त्याग जावया ॥२॥ तुका म्हणे इंद्रियांसी । येचि रसी रंगवू ॥३॥

3133. जन्ममरणांच्या चुकवा रे खेपा । यासी तो सोपा राममंत्र ॥१॥ वेळोवेळां वाचे उच्चारावे नाम । तेणे निष्काम प्राणी होय ॥२॥ सायास नाही अनायासे वर्म । वाचे रामनाम आठवावे ॥३॥ एका जनार्दनी नामविण काही । आणिक थोर नाही कलीमाजी ॥४॥

3134. आम्हा वैष्णवाचा कुळधर्म कुळीचा । विश्वास नामाचा एका भावे ॥१॥ तरीच हरीदास म्हणविता श्लाघीजे । निर्वासना कीजे चित्त आधी ॥धृपद॥ गाऊ नाचू प्रेमे आनंदे कीर्तनी । भक्ति मुक्ति दोन्ही न मगो तुज ॥२॥ सगुण निर्गुण एकची आवडी । चित्ते दिली बुडी चिदानंदी ॥३॥

3134. साडंआ वाउगे ते बोल । वाचे म्हणा विठ्ठल विठ्ठल ॥१॥ तेणे तुटती यातना । भवपाश तुटेल जाणा ॥२॥ बैसला जिव्हारी । व्यापूनि ठेला तो अंतरी ॥३॥ एका जनार्दनी ध्यान । ध्यानीं मनी विठ्ठल पूर्ण ॥४॥

3135. उदंड पाहिले उदंड ऐकिले । उदंड वर्णिले क्षेत्रमहिमे ॥१॥ ऐसी चंद्रभागा ऐसे भीमातीर । ऐसा विटे वरी देव कोठे ॥धृपद॥ ऐसे संतजण ऐसे हरीदास । ऐसा नाम घोष सांगा कोठे ॥२॥ तुका म्हणे आम्हा अनाथा कारणे । पंढरी निर्माण केली देवे ॥३॥

3135. सीमगीयाचे सणीं । रामकृष्ण न म्हणे कोण्ही ॥१॥ महाशब्द उच्चारण । कैसे भुलले अज्ञान ॥२॥ गजरे शब्द करी । एका जनार्दनी म्हणा हरी ॥३॥

3136. पावलो हा देह कागटाळी न्याये । न घडे उपाये घडो आले ॥१॥ आता माझी खंडी देह देहांतरे । अभय दातारे देऊनिया ॥धृपद॥ अंधळ्याचे पाठी धनाची चरवी । अघटित तेंवि घडो आले ॥२॥ तुका म्हणे योग घडला बरवा । आता कास देवा न सोडी मी ॥३॥

3136. नामाचा उच्चार करिता कोण्ही हांसे । तयासी होतसे नरकवास ॥१॥ साबडे बोबडे गावोत भलते । परि ते सरते पांडुरंगा ॥२॥ अभाविकनें मांडिला पसारा । तया नाही थारा उभयलोकीं ॥३॥ एकाजनार्दनी भावाचें भजन । दंभाचे कारण नाही देवा ॥४॥

3137. सांडावी हे भीड अधमाचे चाळे । मद्यपीर बरळे भलत्या छंदे ॥१॥ ऐसे तव तुम्ही नाही जी दिसत । का हे अनुचित वदलेती ॥धृपद॥ फांटा झाला त्यासी नाही वोढा वारा । बेरसाचा खरा हा तो गुण ॥२॥ तुका म्हणे नाही ज्याच्या बापा ताळ । तो देखे विटाळ संता अंगी ॥३॥

3137. नेणतेपण पाडुरंगा ध्याई । सदोदित गाई रामनाम ॥१॥ मग तुज सोपे मार्ग ते असती । पांडुरंग चित्ती दृढ धरी ॥२॥ एका जनार्दनी काया वाचा मन । करी समर्पण देवापायीं ॥३॥

3138. आवडे हे रूप गोजिरे सगुण । पाहाता लोचन सुखावले ॥१॥ आता दृष्टीपुढे ऐसाचि तू राहे । जो मी तुज पाहे पांडुरंगा ॥धृपद॥ लांचावले मन लागलीसे गोडी । ते जीवे न सोडी ऐसे झाले ॥२॥ तुका म्हणे आम्ही मागावी लडिवाळी । पुरवावी आळी मायबापे ॥३॥

3138. का रे नायकसी गव्हारा । का रे न भजसी ईश्वरा ॥१॥ सोपा मंत्र विठ्ठराज । तेणे पुरे सर्व काज ॥२॥ नको संसाराचे कोड । अंतकांळीं यमदंड ॥३॥ एका जनार्दनी कींव भाकी । रामनाम वदा मुखी ॥४॥

3139. तिळ एक अर्ध राई । सीतबिंद पावे काई । तया सुखा नाही । अंतपार पाहता ॥१॥ म्हणउनी करा लाहो । नका मागे पुढे पाहो । अवघ्यामध्ये आहो । अवघे साव चित्त तो ॥धृपद॥ तीर्थे न येती तुळणी । आजिया सुखाची धणी । जे काशी गयेहुनी । जी आगळी असती ॥३॥ येथे धरी लाज । वर्ण अभिमान काज । नाडला सहज । तुका म्हणे तो येथे ॥३॥

3139. मंत्रामाजीं मंत्र विठ्ठल त्रिअक्षरी । जपतां निर्धारी सुख होय ॥१॥ म्हणोनिया करा लागपाठ बळे । संसारी अंधळे होऊं नका ॥२॥ संसारसागर भरला दुस्तर । विठ्ठल पैलपार नौका जगी ॥३॥ तापत्रयें तापली भवार्णवीं पीडिली । तया विठ्ठलवली प्रकाशली ॥४॥

3140. विठोबाचे नाम ज्याचे मुखी नित्य । त्या देखिल्या पतित उद्धरती ॥१॥ विठ्ठलविठ्ठल भावे म्हणे वाचे । तरी तो काळाचे दात ठेंची ॥धृपद॥ बहुत तारिले सांगो किती आता । ऐसा कोणी दाता दुजा नाही ॥२॥ तुका म्हणे म्या ही ऐकोनिया कीर्ती । धरिला एकांती हृदयामाजी ॥३॥

3140. एक वेळ वाचे वेद का रे नाम । निरसे सर्व श्रम भवदूःख ॥१॥ नाम हे नौका नाम हे नौका । जगी तारक देखा भाविकांसी ॥२॥ एका जनार्दनी नाम हे अमृत । सेविता त्वरित मुक्ति होय ॥३॥

3141. आड पडे काडी । तरि ते बहुत पाणी खोडी ॥१॥ ऐशी दुर्जनसंगती । बहुतांचे घात होती ॥धृपद॥ एक पडे मासी । तरी ते बहु अन्न नासी ॥२॥ तुका म्हणे रांड । ऐसी का ते व्याली भांड ॥३॥

3141. घ्यावया वोखदाची वाटी । माता साखर दे चिमुटी ॥१॥ तेणेंक घोटी गोडपणें । हारे व्याधी नाना पेणे ॥२॥ तयासाठीं घाबरी । माता होय ती निर्धारी ॥३॥ शरण एका जनार्दनी । तैसा लोभ ठेवा मनी ॥४॥

3142. पंढरीचे भूत मोठे । आल्या गेल्या झडपी वाटे ॥१॥ बहु खेचरीचे रान । जाता वेडे होय मन ॥धृपद॥ तेथे जाऊ नका कोणी । गेले नाही आले परतोनि ॥२॥ तुका पंढरीसी गेला । पुन्हा जन्मा नाही आला ॥३॥

3142. भवरोगा औषध जाण । नाममात्रा नारायण ॥१॥ तेणे निरसे भवरोग । न लगे साधन अष्टांग ॥२॥ कामक्रोधाची झाडणी । नामे होय तत्क्षणीं ॥३॥ एका जनार्दनी नाममात्रा । उद्धरील कुळगोत्रा ॥४॥

3143. काय करू आता या मना । न संडी विषयांची वासना । प्रार्थितांही राहेना । आदरे पतना नेऊ पाहे ॥१॥ आता धावधावे गा श्रीहरी । गेलो वाया नाही तरी । न दिसे कोणी आवरी । आणीक दुजा तयासी ॥धृपद॥

3143. सुख एक आहे हरि आठविता । इतर जपतां दुःख बहु ॥१॥ ऐशी आठवण धरूनि मानसी । हरि गावा मुखासी दिननिशी ॥२॥ सारे दिन करा संसाराचा हेत । परी भजनीं प्रीत असों द्यावी ॥३॥ एका जनार्दनी धरूनि विश्वास । होई का रे दास संतचरणी ॥४॥

3144. पाषाण परिस भूमि जांबूनद । वंशाचा संबंध धातयाचा ॥१॥ सोनियाची पुरी समुद्राचा वेढा । समुदाय गाढा राक्षसांचा ॥धृपद॥ ऐंशी सहस्र जया सुंदरा कामिनी । माजी मुखरणी मंदोदरी ॥२॥ पुत्रपौत्राचा लेखा कोण करी । मुख्य पुत्र हरी इंद्रा आणी ॥३॥

3144. नाथिलाचि देह नाथिला प्रपंच । नाथिली कचकच अवघे वांव ॥१॥ नाथिलेंचि दान नाथिलाचि धर्म । नाथिलेंचि कर्म नाथिले हे ॥२॥ नाथिला आचार नाथिला विचार । नाथिला अविचार सर्व देही ॥३॥ एका जनार्दनी नाथिलाचि देह । नाथिला संदेह मिथ्या जाणा ॥४॥

3145. लाभ पुढे करी । घात नारायण वारी ॥१॥ ऐसी भक्ताची माउली । करी कृपेची साउली ॥धृपद॥ माय बाळकासी । जीव भाव वेची तैसी ॥२॥ तुका म्हणे नाड । नाही शरणागता आड ॥३॥

3145. स्वप्नवत देह स्वप्नवत संसार । नाही पारावार दुःखा तेथे ॥१॥ काय त्याची गोडी लागसीसे मूढा । नाचतो माकोडा गारोड्याचा ॥२॥ स्त्री पुत्र धन कवणाचे ते आप्त । वाया भुललें चित्त म्हणे माझे ॥३॥ सावध होउनी गाये रामनाम । एका जनार्दनी विश्राम तेणे तुज ॥४॥

3146. तुजविण काही । स्थिर राहे ऐसे नाही ॥१॥ कळो आले बहुता रीती । पांडुरंगा माझ्या चित्ती ॥धृपद॥ मोकलोनी आस । सर्वभावे झालो दास ॥२॥ तुका म्हणे तूचि खरा । येर वाउगा पसारा ॥३॥

3146. जिता मायबापा न घालिती अन्न । मेल्या प्रेतावरी करिती पिंडदान ॥१॥ पहा पहा संसारींचा कैसा आचारु । जिता अबोला मा मेल्या उच्चारु ॥२॥ जित्या मायाबापा न करिती नमन । मेल्यामगें करिती मस्तक वपन ॥३॥ जित्या मायबापा धड गोड नाही । श्राद्धीं तळण मळण परवडी पाही ॥४॥

3147. खोंकरी आधन होय पाकसिद्धी । हे तो घडो कधी शकेचि ना ॥१॥ खापराचे अंगी घासिता परिस । न पालटे कीस काढिलिया ॥२॥ पालथे घागरी रिचविता जळ । तुका म्हणे खळ तैसे कथे ॥३॥ अर्थ :

3147. जगाची ती रहाटी । जैशी अंधाहातीं दिली काठी । चिखलाची पाउती । काय मार्ग दिसे ॥१॥ तैसे भुलोनिया जन । गेले म्हणती माझे जाण । बा कवणाचें कवण । कामा न ये शेवटी ॥२॥ चालतो पाहतो ऐकतो कानी । दुजियाचे गुणदोश मनी । नका आणू चुकवा पतनी । पुढील पेणे अंतरू नका ॥३॥ हेंचि बोधाचे लक्षण । धरा हृदयी याची खुण । शरण एका जनार्दन । वारंवार विनवितसे ॥४॥

3148. नागले देखोनि चांगले बोले । आपुले वेचूनि त्याजपुढे खुले ॥१॥ अधमाचे ओंगळ गुण । उचित नेणे तो धर्म कोण ॥धृपद॥ आर्तभूता न घली पाण्याचा चुळ । न मगे त्यासी घाली साखर गुळ ॥२॥ एकासी धड न बोले वाचा । एकासी म्हणे मी तुझे बांदीचा ॥३॥

3148. प्रपंची सदा सक्त । रामनामी नाही चित्त ॥१॥ तया म्हणावे ते काय । व्यर्थ शिणविली माय ॥२॥ वाया जिणे पै तयाचे । सदा मान दंभीं नाचे ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । तया सोडवील कोण ॥४॥

3149. पिंडपोशकाच्या जळो ज्ञानगोष्टी । झणी दृष्टिभेटी न हो त्याची ॥१॥ नाही संतचिन्ह उमटले अंगी । उपदेशालागी पात्र झाला ॥धृपद॥ पोहो नये कासे लावितो आणिका । म्हणावे त्या मूर्खा काय आता ॥२॥ सिणले ते गेले सिणलियापासी । झाली त्या दोघासी एक गति ॥३॥

3149. कैंचे ध्येय ध्याता ध्यान । अवघे विषयावरी मन ॥१॥ तेथे कैचें कर्माचरण । सदा विषयींच मन ॥२॥ कैंचा दोष कैंचा गुण । अवघे विषयींच मन ॥३॥ कैंचा बोध कैंचा भेद । सदा विषयी तो धुंद ॥४॥

3150. संतचिन्हे लेउनि अंगी । भूषण मिरविती जगी ॥१॥ पडिले दुःखाचे सागरी । वहावले ते भवपुरी ॥धृपद॥ कामक्रोधलोभ चित्ती । वरीवरी दाविती विरक्ती ॥२॥ आशापाशी बांधोनि चित्त । म्हणती झालो आम्ही मुक्त ॥३॥

3150. ऐसे लागलिया ध्यान । अंतकाळीं ठसावें मन ॥१॥ म्हणोनि भोगक्षयें जाण । मागील देहाचें अनुसंधान ॥२॥ मागील सांडी रे दगड । का घालिसी पायखोडा ॥३॥ भुलोनि जाऊ नको वाया । एका जनार्दनी लागे पाया ॥४॥

3151. राम कृष्ण ऐसी उच्चारिता नामे । नाचेन मी प्रेमे संतांपुढे ॥१॥ काय घडेल ते घडो ये सेवटी । लाभ आणि तुटी देव जाणे ॥धृपद॥ चिंता मोह आशा ठेवीन निराळी । देईन हा बळी जीव पायी ॥२॥ तुका म्हणे काही उरो नेदी उरी । सांडीन हे थोरी ओवाळोनि ॥३॥

3151. वैर करुनी मन मारावें । मनाधीन पै न व्हावे ॥१॥ मनामार्ग जाऊ नये । मन आकळुनी मन पाहे ॥२॥ मन म्हणे ते न करावे । मनी मनासी बांधावें ॥३॥ मन म्हणेल ते सुख । परी पाहता अवघे दुःख ॥४॥

3152. का गा कोणी न म्हणे पंढरीची आई । बोलाविते पाही चाल नेटे ॥१॥ तेव्हा माझ्या मना होय समाधान । जाय सर्व शीण जन्मांतरिंचा ॥२॥ तुका म्हणे माझी होईल माउली । वोरसोनि घाली प्रेमपान्हा ॥३॥ अर्थ :

3152. पांथस्थ घरासी आला । प्रातःकाळी उठोनि गेला ॥१॥ तैसे असावे संसारी । जैसी प्राचीनाची दोरी ॥२॥ बाळीं घराचार मांडिला । तो सवेंचि मोडूनि गेला ॥३॥ एका विनवी जनार्दना । ऐसे करी गा माझ्या मना ॥४॥

3153. वेद अनंत बोलिला । अर्थ इतुलाचि शोधिला ॥१॥ विठोबासी शरण जावे । निजनिष्ठा नाम गावे ॥धृपद॥ सकळशास्त्रांचा विचार । अंती इतुलाचि निर्धार ॥२॥ अठरापुराणी सिद्धांत । तुका म्हणे हाचि हेत ॥३॥

3153. लटिका संसार । वाचे उच्चारी हरिहार ॥१॥ तरी दुःख निरसन । मना होय समाधान ॥२॥ नित्य करी संतसेवा । शुद्ध भावे भजे देवा ॥३॥ एका जनार्दनी धाला । तोंचि संसार तरला ॥४॥

3154. नाही पाक होत उफराटे चाली । बोलिली ते केली व्हावी नीत ॥१॥ नाही मानू येत वांजटाचे बोल । कोरडेच फोल चवी नाही ॥धृपद॥ तरुवरा आधी कोठे आहे फळ । चावटा बरळ म्हणा त्यासी ॥२॥ तुका म्हणे किती ठकली बापुडी । गव्हा नाही गोडी मांडे पुऱ्या ॥३॥

3154. दुबळ्यांसी धन । सांपडलिया नोहे जतन । अभाविकांसी नाम जाण । तैशा रीती ॥१॥ धनलोभीयाचे परी । जैसे चित्त धनावरी । तैसे हृदया माझारीं । नाम जप ॥२॥ कामी पुरुषाचे ध्यान । तया न कळे आप्तजन । जैसा पारध्याधीन । मृग होय ॥३॥ अभाविकाचे बोल । नव्हती ते फोल । एका जनार्दनी मोल । तया नाही वेंचत ॥४॥

3155. झाली हरीकथा रंग वोरसला । उचितासी आला पांडुरंग ॥१॥ वाटितो हे प्रेम उचिताचा दाता । घेई रे तू आता धणीवरी ॥धृपद॥ प्रेम देऊनिया अवघी सुखी केली । जे होती रंगली विठ्ठली ती ॥२॥ तुके हे दुर्बळ देखियले संती । म्हणउनि पुढती आणियेले ॥३॥

3155. देह अशाश्वत नाम हे शाश्वत । म्हणोनि विवादत श्रुति शास्त्रे ॥१॥ नाशिवंतासाठीं राननाम तुटी । ससाराची आटी करिती जन ॥२॥ जडत्व पाषाण नामेंचि तरले । अभेदें भरले देह ज्याचे ॥३॥ शुद्धभाव पोटी वासना निर्मळ । संकल्प बरळ नव जाती ॥४॥

3156. भय नाही भेव । अनुतापी नव्हता जीव ॥१॥ जेथे देवाची तळमळ । तेथे काशाचा विटाळ ॥धृपद॥ उच्चारिता दोष । नाही उरो देत लेश ॥२॥ तुका म्हणे चित्त । होय आवडी मिश्रित ॥३॥

3156. नाशिवंत सकळीक । शाश्वत माझा नायक ॥१॥ बरवे मजला कळलें । पूर्वपुण्य ते फळले ॥२॥ प्रपंच अवघा दुःखरूप । सुखरुप आत्मस्वरुप ॥३॥ स्वरुपी रमल्या भय नाही । एक जनार्दनाचे पायी ॥४॥

3157. ध्यानी ध्याता पंढरिराया । मनासहित पालटे काया ॥१॥ तेथे बोला कैची उरी । माझे मीपण झाला हरी ॥धृपद॥ चित्तचैतन्यी पडता मिठी । दिसे हरीरूप अवघी सृष्टि ॥२॥ तुका म्हणे सांगो काय । एकाएकी वृत्ति हरीमय ॥३॥

3157. उपाय यासी एक आहे । जो या जाय शरण विठ्ठला ॥१॥ मग न चले काळाचे बळ । घेता सरळ नामक वाचे ॥२॥ आम्हा आलेसे प्रचीत । म्हणोनि मात सांगतो ॥३॥ शरण एका जनार्दनी । विठ्ठल वदनी उच्चारा ॥४॥

3158. देव तिळी आला । गोडे गोड जीव धाला ॥१॥ साधला हा पर्वकाळ । गेला अंतरीचा मळ ॥धृपद॥ पापपुण्य गेले । एका स्नानेचि खुंटले ॥२॥ तुका म्हणे वाणी । शुद्ध जनार्दन जनी ॥३॥

3158. नाकळे जो आकळ । भक्तिप्रेमाचा वत्सल । रूप धरूनि कोमळ । भीमातटीं उभा ॥१॥ त्याचा छंद असो जनी । काया वाचा आणि मनी । संचिताची हानी । कदा काळी न होवो ॥२॥ जे जे होत कर्माकर्म । अथवा उत्तम ते धर्म । प्राचीन ते कर्म । तयापासूनि सोडवी ॥३॥ एकविधि धरी भाव । मागे देवापदीं ठाव । संचिताची हाव । तयापाशीं नुरेचि ॥४॥

3159. अन्यायासी राजा न करिता दंड । बहुत ते लंड पीडी जना ॥१॥ न करिता निगा न काढिता तन । कैची येती कण हातासी ते ॥धृपद॥ तुका म्हणे संता करू नये अनृत । पाप नाही नित विचारिता ॥२॥ अर्थ :

3159. अवघा वाया संसार । अवघा सार विठ्ठल ॥१॥ अवघे आले वाया जाती । फजिती हे समजेना ॥२॥ अवघे नरदेहीं चोर । अवघा सार विठ्ठल ॥३॥ अवघे वाया जाते जन्म । अवघे कर्म चुकेना ॥४॥

3160. काय उणे मज पांडुरंगा पायी । रिद्धिसिद्धी ठायी वोळगती ॥१॥ कोण पाहे सुखा नासिवंताकडे । तृष्णेचे बापुडे नहो आम्ही ॥धृपद॥ स्वर्गसुखे आम्ही केली पावटणी । पापपुण्ये दोन्ही उलंडिली ॥२॥ तुका म्हणे घरी आणिले वैकुंठ । वसविली पेठ वैष्णवांची ॥३॥

3160. शिणल्या भरल्या विठोबाचें नाम । विश्रांतीचे धाम पंढरपुर ॥१॥ म्हणोनिया करा नामाचाचि लाहो । पंढरीचा नाही पहा डोळा ॥२॥ एका जनार्दनी पुरवील आशा । पंढरीनिवासा पाहतांचि ॥३॥

3161. अर्भकाचे साठी । पंते हाती धरिली पाटी ॥१॥ तैसे संत जगी । क्रिया करुनी दाविती अंगी ॥धृपद॥ बालकाचे चाली । माता जाणुनि पाउल घाली ॥२॥ तुका म्हणे नांव । जनासाठी उदकी ठाव ॥३॥

3161. तोचि एक संसारी । वाचे हरिनाम उच्चारी ॥१॥ न करी आणिक पै धंदा । नित्य आठवी गोंविदा ॥२॥ हरिनाम चिंतना । ज्याची रंगली रसना ॥३॥ एका जानर्दनीं संत । ज्याचे समाधान चित्त ॥४॥

3162. सारासार विचार करा उठाउठी । नाम धरा कंठी विठोबाचे ॥१॥ तयाच्या चिंतने निरसले संकट । तराल दुर्घट भवसिंधु ॥धृपद॥ जन्मोनिया कुळी वाचे स्मरे राम । धरी हाचि नेम अहर्निशी ॥२॥ तुका म्हणे कोटी कुळे ती पुनीत । भावे गाता गीत विठोबाचे ॥३॥

3162. चौर्‍यांयशीं भोगितां । दुःख न सरे सर्वथा । संतसमागम घडता । दुःख नासे तात्काळ ॥१॥ नको गुतूं या संसारी । पडसी काळाचे आहारीं । संतसमागम धरी । तै यातना चुकती ॥२॥ मागे बहुतांचा उद्धार । संतीं केलासे साचार । तोचि हा धरी निर्धार । संतसंग सर्वदा ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । संतसंग सुलभ जाण । भोळ्याभाविकांक तारण । समागम संतांचा ॥४॥