वारकरी रोजनिशी

2355. ऐसा ज्याचा एक भाव । तेथे नाही द्वैता ठाव ॥१॥ द्वैत अद्वैत हारपलें । अवघे एकरुप जाहलें ॥२॥ संकल्प विकल्प विराला । अवघा देही देव जाहला ॥३॥ एका जनार्दनी ठाव । स्वयमेव भरला देव ॥४॥

2356. ऐका ऐका भाविकजन । कोण कोण व्हाल ते ॥१॥ तर्कीकाचा टाका संग । पांडुरंग स्मरा हो ॥धृपद॥ नका शोधू मतांतरे । नुमगे खरे बुडाल ॥२॥ कलिमध्ये दास तुका । जातो लोका सांगत ॥३॥

2356. परमात्मा एकला एक । एकपणे तोचि अनेक ॥१॥ तेथे जाती विजाती नाही देखा । महा सुखा सुखपात्र ॥२॥ म्हणे जनार्दनाचा एक । आत्मा सारिखा सर्व देही ॥३॥

2357. आपुलिया आंगे तोडी मायाजाळ । ऐसे नाही बळ कोणापाशी ॥१॥ रांडापोरे त्याग करी कुटुंबाचा । नावरे हे वाचा आणि मन ॥धृपद॥ हर्षामर्ष जो हे नाही जो जिराले । तोवरी हे केले चार त्यांनी ॥२॥ मुक्त जालो ऐसे बोलो जाये मुखे । तुका म्हणे दुःखे बांधला तो ॥३॥

2357. आत्मा केवळ एकला एक । तेथे सुखदुःख कैंचे ॥१॥ आत्मा सुखदुःखावेगळा । हे तो न कळे कळा तयाची ॥२॥ म्हणे जनार्दनाचा एका । आत्मा देखाक सर्वघटीं ॥३॥

2358. आलिया अतीता म्हणतसा पुढे । आपुले रोकडे सत्त्व जाय ॥१॥ काय त्याचा भार घेऊनि मस्तकी । हीनकर्मी लोकी म्हणावया ॥धृपद॥ दारी हाका कैसे करवते भोजन । रुची तरि अन्न कैसे देते ॥२॥ तुका म्हणे ध्वज उभारिला कर । ते शक्ती उदार काय जाली ॥३॥

2358. घटामाजी घालिजे अमृत । अथवा घालिजे खात मूत ॥१॥ घट घाई करिता चूर । आकाशासी नुमटे चीर ॥२॥ घट फोडुनी केला नाश । आकाश तैसेंचि अविनाश ॥३॥ तेवीं देव नश्वर जाण । एका जनार्दनी परिपुर्ण ॥४॥

2359. जेथे लक्ष्मीचा वास । गंगा आली पापा नास ॥१॥ तुझी पाऊली सुकुमार । तेथे मन माझे भ्रमर ॥धृपद॥ ठाव धरिला संतजनी । सुखे राहिले लोपोनि ॥२॥ तुका म्हणे वांकी । भाट जाली तिही लोकी ॥३॥

2359. घटामाजी जीवन घालिता अभ्र दिसो लागें सर्वथा ॥१॥ घट फुटलिया जाण । अभ्र न नासेचि पुर्ण ॥१॥ घटाकार देहस्थिती । जाणावी पा त्वा निश्चिती ॥३॥ एका जनार्दनी पूर्ण । सबाह्म आत्मा परिपुर्ण ॥४॥

2360. रूपी जडले लोचन । पायी स्थिरावले मन ॥१॥ देहभाव हरपला । तुज पाहाता विठ्ठला ॥धृपद॥ कळो नये सुखदुःख । तहान हरपली भूक ॥२॥ तुका म्हणे नव्हे परती । तुझ्या दर्शने मागुती ॥३॥

2361. जाणते लेकरू । माता लागे दूर धरू ॥१॥ तैसे न करी कृपावंते । पांडुरंगे माझे माते ॥धृपद॥ नाही मुक्तफळा । भेटी मागुती त्या जळा ॥२॥ तुका म्हणे लोणी । ताक सांडी निवडूनि ॥३॥

2361. वाया वाया शिणती साधक जन । साधक तितुके ज्ञानघन । साध्य साधन मानितां भिन्न । निजात्मा पुर्ण नव्हती ॥१॥ साखरेवेगळी पाहता गोडी । पाहे म्हणती ते बुद्धि कुडी । साखर अवघी गोड धाकुडी । आत्मा निरवडी जग तैसे ॥२॥ साधने साधू आत्मायासी । ऐसे म्हणती ते परम पिसी । आत्मा प्रकाशी साधनासी । तो केवी त्यासी आकळे ॥३॥ एक ते मंत्र उपदेशिती । जपू करावा नेणो किती । जेणे होय निजात्मप्रत्पि । ते मंत्रयुक्ति न कळे ॥४॥

2362. तुजविण कोणा । शरण जाऊ नारायणा ॥१॥ ऐसा न देखे मी कोणी । तुजा तिही त्रिभुवनी ॥धृपद॥ पाहिली पुराणे । धांडोळिली दरुषणे ॥२॥ तुका म्हणे ठायी । जडून ठेलो तुझ्या पायी ॥३॥

2362. एक आधार खोंचुनी स्वाधिष्ठाना येती मणिपुरी घेताती झटे । चंद्रसुर्य कला म्हणती बारा सोळा पवनासी करिती उफराटे । सतरावीचे क्षीर सेउनी शरीर कलीकाळवंचनीं ताठे । सबाह्म आत्माराम नेणुनी विश्राम व्यर्थचि करिती या चेष्टे ॥१॥

2363. ऐसे भाग्य कई लाहाता होईन । अवघे देखे जन ब्रम्हरूप ॥१॥ मग तया सुखा अंत नाही पार । आनंदे सागर हेलावती ॥धृपद॥ शांति क्षमा दया मूर्तीमंत अंगी । परावृत्त संगी कामादिका ॥२॥ विवेकासहित वैराग्याचे बळ । धगधगित ज्ज्वाळ अग्नी जैसा ॥३॥

2363. चौ देहांचा पूर्णघट । त्याचा अवघा बोभाट ॥१॥ माझे माझे म्हणती वेडे । घट भरला रिता फूडे ॥२॥ ऐसे भांबावले देहा । दिवसां नागविले पहा ॥३॥ एका जनार्दनी पुर्ण घट । एक नांदे उघड प्रगट ॥४॥

2364. कासया करावे तपाचे डोंगर । आणीक अपार दुःखरासी ॥१॥ कासया फिरावे अनेक ते देश । दावितील आस पुढे लाभ ॥धृपद॥ कासया पुजावी अनेक दैवते । पोटभरे तेथे लाभ नाही ॥२॥ कासया करावे मुक्तीचे सायास । मिळे पंढरीस फुका साठी ॥३॥

2364. फुटलिया घट । नसे जीवन प्रगट ॥१॥ घटमाजीं जीवन । घट फूटतां नसे जाण ॥२॥ घटामाजी आकाश । आकाश घटेंचि न नासे ॥३॥ एका जनार्दनी मिथ्या । घट विरालिया सत्या ॥४॥

2365. वैष्णवमुनिविप्रांचा सन्मान । करावा आपण घेऊ नये ॥१॥ प्रभु जाला तरी संसाराचा दास । विहित तयासी यांची सेवा ॥२॥ तुका म्हणे हे आशीर्वादे बळी । जाईल तो छळी नरकायासी ॥३॥ अर्थ :

2365. स्थापक व्यापक सर्वदेशीं भरला । पाहता तो भला पंढरीये ॥१॥ असोनिया नसे नसोनियां असे । योगिया हृदयी वसे दृष्टी न पडे ॥२॥ एका जनार्दनी भुवैकुंठनायक । उभा असे सम्यक विटेवरी ॥३॥ २३६६ .

2366. देव वसे चित्ती । त्याची घडावी संगती ॥१॥ ऐसे आवडते मना । देवा पुरवावी वासना ॥धृपद॥ हरीजनासी भेटी । नहो अंगसंग तुटी ॥२॥ तुका म्हणे जिणे । भले संतसंघष्टणे ॥३॥

2367. भाग सीण गेला । माझा सकळ विठ्ठला ॥१॥ तुझा म्हणवितो दास । केली उिच्छष्टाची आस ॥धृपद॥ राहिली तळमळ । तई पासोनी सकळ ॥२॥ तुका म्हणे धाले । पोट ऐसे कळो आले ॥३॥

2367. सुर्य आहे डोळा नाही । तेथे पाहणें न चले कांही ॥१॥ सुर्य आणि दृष्टी दोन्ही आहे । परि दृश्य पाहणें नाही होय ॥२॥ सुर्य प्रकाशी रूपासी । एका जनार्दनी स्वरुपासी ॥३॥ २३६८

2368. रायाचे सेवक । सेवटीचे पीडी रंक ॥१॥ हा तो हिणाव कवणा । का हो नेणा नारायणा ॥धृपद॥ परिसेंसी भेटी । नव्हे लोहोपणा तुटी ॥२॥ तुझे नाम कंठी । तुक्या काळासवे भेटी ॥३॥

2369. सुखरूप ऐसे कोण दुजे सांगा । माझ्या पांडुरंगा सारिखेंते ॥१॥ न लगे हिंडणे मुंडणे ते काही । साधनाची नाही आटाआटी ॥धृपद॥ चंद्रभागे स्नान विध तो हरीकथा । समाधान चित्ता सर्वकाळ ॥२॥ तुका म्हणे काला वैकुंठी दुर्लभ । विशेष तो लाभ संतसंग ॥३॥

2369. पंचभूतांचें हे शरीर खरें । निर्माणक ते बरें केले देवे ॥१॥ पृथ्वी आप तेज वायु हे आकाश । यांचा हा सौरस आत्माराम ॥२॥ एका जनार्दनी पंचभुत आत्मा । सर्व परमात्मा । नेणती ते ॥३॥

2370. नसता अधिकार । उपदेशासी बलात्कार । तरि ते केले हो चार । माकडा आणि गारूडी ॥१॥ धन धान्य राज्य बोल । वृथा रंजवणे फोल । नाही तेथे ओल । बीज वेची मूर्ख तो ॥धृपद॥ नये बांधो गाठी । पदरा आण ऐसी तुटी । असोन कसोटी । शिष्टाचारअनुभव ॥२॥ उपदेसी तुका । मेघ वृष्टीने आइका । संकल्पासी धोका । सहज ते उत्तम ॥३॥

2370. जगाचियें देही नांदतो आपण । तरी करतें कर्म परियेसा ॥१॥ जीव शिव दोन्ही शरीरी नांदती । कर्मधर्म स्थिति तया हाती ॥२॥ शिव तो उपाधीवेगळाचि वसे । कामक्रोध पिसे जीवालागीं ॥३॥ लिगाडाचे मिसे जीवासी बंधन । एका जनार्दनी जाण शिव मुक्त ॥४॥

2371. घालुनिया मापी । देवभक्त बैसले जपी ॥१॥ तैसी होते सांडउलंडी । निजनिजांची मुर्कुंडी ॥धृपद॥ अमुपी उखते । आपण वोस आपण याते ॥२॥ देव आता जाला । उगवे संकोच वहिलाऊ ॥३॥

2371. एका देहामाजीं दोघे पै वसती एका देहामाजीं दोघे पै वसती । एकासी बंधन एका मुक्त गति ॥१॥ पहा हो समर्थ करी तैसे होय । कोण त्यासी पाहे वक्र दृष्टी ॥२॥ पापपुण्य दोन्ही भोगवी एक हाती । ऐशी आहे गति अतर्क्य ते ॥३॥

2372. उंबरांतील कीटका । हेचि ब्रम्हांड ऐसे लेखा ॥१॥ ऐसी उंबरे किती झाडी । ऐशी झाडे किती नवखडी ॥धृपद॥ हे चि ब्रम्हांड आम्हासी । ऐसी अगणित अंडे कैसी ॥२॥ विराटाचे अंगी तैसे । मोजू जाता अगणित केंश ॥३॥

2372. जाणीव फेडा जाणीव फेडा । जाणिवेने वेडा लावियेले ॥१॥ नेणपणें मज होता जो भाव । जाणीवेने कैसे मज नागविले ॥२॥ नेणपणें मी सर्वांसी मानी । जाणीव येता कोण्हा न मानी ॥३॥ जाणीण नेणीव नेणेंचि कांही । एक जनार्दनी लागला पायी ॥४॥

2373. ब्रम्हज्ञान तरी एके दिवसी कळे । तात्काळ हा गळे अभिमान ॥१॥ अभिमान लागे शुकाचिये पाठी । व्यासे उपराटी दृष्टी केली ॥धृपद॥ जनकभेटीसी पाठविला तेणे । अभिमान नाणे खोटे केले ॥२॥ खोटे करूनिया लाविला अभ्यासी । मेरुशिखरासी शुक गेला ॥३॥

2373. माझा देही असता डोळा । काय जाले रे गोपाळा ॥१॥ माझा डोळा गिवसोनी दीजे । मी पाऊल न सोडी तुझे ॥२॥ डोळा मुराला डोळियांत । कवण जाणे तेथील मात ॥३॥ एका जनार्दनी अवलीला । पाहता त्रैलोक्य जाहला डोळा ॥४॥

2374. सहज पावता भगवंती । परि ही विकल्पे परती । फुकाची हे चित्ती । आठवण न धरिती ॥१॥ हरी व्यापक सर्वगत । हे तव मुख्यत्वे वेदांत । चिंतनासी चित्त । असो द्यावे सावध ॥धृपद॥ विरजाहोम याचि नावे । देह नव्हे मी जाणावे । मग का जी यावे । वरी लागे संकल्पा ॥२॥ कामक्रोधे देह मिळण । स्वाहाकारी कैचे पुण्य । मंत्री पूजियेला यज्ञाने । मनमुंडण नव्हेचि ॥३॥

2374. मीच देवो मीच भक्त । पूजा उपचार मी समस्त ॥१॥ हीच उपासना भक्ति । धर्म अर्थ सर्व पुरती ॥२॥ मीच गंध मीच अक्षता । मीच वाहें मीच पुर्ता ॥३॥ मीच धुप मीच दीप । मी माझे देख स्वरुप ॥४॥

2375. आह्मी जाणावे ते काई । तुझे वर्म कोणे ठायी । अंतपार नाही । ऐसे श्रुति बोलती ॥१॥ होई मज तैसा मज तैसा । साना सकुमार हृषीकेशा । पुरवी माझी आशा । भुजा चारी दाखवी ॥धृपद॥ खालता सप्तही पाताळा । वरता स्वर्गाहूनि ढिसाळा । तो मी मस्यक डोळा । कैसा पाहो आपला ॥२॥ मज असे हा भरवसा । पढीये वोसी तया तैसा । पंढरीनिवासा तुका । म्हणे गा विठोबा ॥३॥

2375. मी तो स्वये परब्रह्मा । मीचि स्वये आत्माराम ॥१॥ मी तो असे निरुपाधी । मज नाही आधिव्याधी ॥२॥ मी तो एकट एकला । द्वैतभाव मावळला ॥३॥ मजविण नाही कोणी । एका शरण जनार्दनी ॥४॥

2376. वृक्ष वल्ली आम्हा सोयरे वनचरे । पक्षी ही सुस्वरे आळविती ॥१॥ येणे सुखे रुचे एकाताचा वास । नाही गुण दोष अंगा येत ॥धृपद॥ आकाश मंडप पृथिवी आसन । रमे तेथे मन क्रीडा करी ॥२॥ कंथाकुमंडलु देहउपचारा । जाणवितो वारा अवसरु ॥३॥

2376. ब्रह्मी स्फुरें जे स्फुरण शुद्ध सत्त्वाचें लक्षंण । तो तू लक्षी लक्ष्यातीत परिपुर्ण रे ॥१॥ कान्हु सच्चिदानंदु शब्द अरुता रे । त्याही परता तुं निजानंदु रे ॥२॥ जेथे नाही गुणागुण नाही कायासी कारण । तो तुं गुणा गुणातीत परिपुर्न रे ॥३॥ एकाएकी जनार्दन वेद भाष्य वचन । तो तुं शब्दादी गिळुन राहिलासी रे ॥४॥

2377. अनंत ब्रम्हांडे । एके रोमी ऐसे धेडे ॥१॥ तो या गौळियांचे घरी । उंबरा चढता टेंका धरी ॥धृपद॥ मारीले दैत्य गाडे । ज्यांचे पुराणी पवाडे ॥२॥ तुका म्हणे कळा । अंगी जयाच्या सकळा ॥३॥

2377. सर्व देशी सर्व जीवी तो हरी । सर्वाठायी सर्व भावे सर्व मुरारी ॥१॥ सर्व गांवी सर्व रुपीं भरुनी उरला । सर्व व्यापक सर्वा भूतीं तो व्यापला ॥२॥ सर्व आदि सर्व अंतीं सर्वी सर्वे भावो । एका जनार्दनी देखा देवाधिदेवो ॥३॥

2378. सावधान ऐसे काय ते विचारा । आले हो संसारा सकळ ही ॥१॥ अंती समयाचा करणे विचार । वेचती सादर घटिका पळे ॥धृपद॥ मंगळ हे नोहे कन्यापुत्रादिक । राहिला लौकिक अंतरपाट ॥२॥ तुका म्हणे देव अंतरला दुरी । डोळिया अंधारी पडलीसे ॥३॥

2378. माझ्या देहाचें देहपण । नागविता नारायण ॥१॥ माझे मीपणा पाडिलें वोस । वाया का मज ठेविला दोष ॥२॥ जेथे; मीपण जाले वाव । तेथे करतेपणाचा ठाव ॥३॥ एका जनार्दनी अभिमान । सांडोनिया झाला लीन ॥४॥

2379. लवण मेळविता जळे । काय उरले निराळे ॥१॥ तैसा समरस जालो । तुजमाजी हरपलो ॥धृपद॥ अग्नीकर्पुराच्या मेळी । काय उरली काजळी ॥२॥ तुका म्हणे होती । तुझी माझी एक ज्योती ॥३॥

2379. तुझे तुझ्या ठायी । तुजचि शुद्धि नाही । मी मी म्हणती काई । न कळे तुज ॥१॥ मीपण ठेविता ठायी । तुंचि ब्रह्मा पाही । इतर साधन कांही । नलगे येथे ॥२॥ मीपण तत्त्वता । साच जेथे अहंता । एका जनार्दनी तेचि ते निजात्मता ॥३॥

2380. सुख नाही कोठे आलिया संसारी । वाया हावभरी होऊ नका ॥१॥ दुःखबांदवडी आहे हा संसार । सुखाचा विचार नाही कोठे ॥धृपद॥ चवदा कल्पेवरी आयुष्य जयाला । परी तो राहिला ताटीखाली ॥२॥ तुका म्हणे वेगी जाय सुटोनिया । धरूनि हृदयामाजी हरी ॥३॥

2380. कानावाटें मी नयनासी आलो । शेखी नयनाचा नयन मी जाहलों ॥१॥ दृष्टीद्वारां मी पाहे सृष्टी । सृष्टी हरपली माझे पोटी ॥२॥ ऐस जनार्दने मज केले । माझे चित्ताचें जीवपण नेलें ॥३॥ एका जनार्दनी जाणोनि भोळा । माझा सर्वांग जाहला डोळा ॥४॥

2381. तुज करिता होय ऐसे काही नाही । डोंगराची राई रंक राणा ॥१॥ अशुभाचे शुभ करिता तुज काही । अवघड नाही पांडुरंगा ॥धृपद॥ सोळा सहस्त्र नारी ब्रम्हचारी कैसा । निराहारी दुर्वासा नवल नव्हे ॥२॥ पंचभ्रतार द्रौपदी सती । करिता पितृशांती पुण्य धर्मा ॥३॥

2381. आम्हा येणे न जाणे जिणें ना मरणें । करणे ना भोगणें पापपुण्य ॥१॥ जैसे असों तैसे आपोआप प्रकाशों । कवणा न दिसो ब्रह्मादिका ॥२॥ नवल नवल सांगती सखोल । अनुभवीं हे बोल जाणताती ॥३॥ आम्हा कवण पदा जाणे ना कवण देवा भेटणें । आप आपणांमाजी राहणें अखंडीत ॥४॥

2382. आवडीच्या ऐसे झाले । मुखा आले हरीनाम ॥१॥ आता घेऊ धणीवरी । मागे उरी नुरे तो ॥धृ॥ साठवण मना ऐसी । पुढे रासी अमुप ॥२॥ तुका म्हणे कारण झाले । विठ्ठल या ती अक्षरी ॥३॥

2382. सात्विकाभरणें रोमासी दाटणे । स्वेदाचे जीवन येऊ लागे ॥१॥ कांपे तो थरारी स्वरुप देखे नेत्री । अश्रु त्या भीतरी वाहताती ॥२॥ आनंद होय पोटी स्तब्ध जाती कंठी । मौन वाक्पृटीं धरुनी राहे ॥३॥ टाकी श्वासोच्छवास अश्रुभाव देखा । जिरवुनी एका स्वरुप होय ॥४॥

2383. उपजोनिया मरे । परि हेचि वाटे बरे ॥१॥ नाही आवडीसी पार । न म्हणावे जाले फार ॥धृपद॥ अमृताची खाणी । उघडली नव्हे धणी ॥२॥ तुका म्हणे पचे । विठ्ठल हे मुखा साचे ॥३॥

2383. बोधभानु तया नाही माध्यान्ह सायंप्रातर नाही तेथे कैंचा अस्तमान ॥१॥ कर्माचि खुंटले करणेंचि हारपलें । अस्तमान गेले अस्तमाना ॥२॥ जिकडे पाहे तिकडे उदयोचि दिसे । पूर्वपश्चिम तेथे कैंचा भासे ॥३॥ एका जनार्दनी नित्य प्रकाशा । कर्माकर्म जाले दिवसा चंद्र जैसा ॥४॥

2384. लटिकेची साच दाविले अचळ । पिडीतसे काळ किती म्हणू ॥१॥ सत्य तू सत्य तू सत्य तू विठ्ठला । का गा हा दाविला जगदाकार ॥धृपद॥ सांभाळी सांभाळी आपुली हे माया । आम्हासी का भयभीत केले ॥२॥ रूप नाही त्यासी ठेविले नाम । लटिकाची भ्रम वाढविला ॥३॥

2384. श्रवणीं ऐकोनी पाहावया येणे । तंव डोळेचि जाले देखणे ॥१॥ आता पहावे ते काये । जे पाहे ते आपणचि आहे ॥२॥ जे जे देखो जाये दिठी । ते देखणे होउनी नुठी ॥३॥ एका जनार्दनी पाहे लीला । पाहता पाहणें अवलीळा ॥४॥

2385. आमच्या कपाळे तुज ऐसी बुद्धी । धरावी ते शुद्धी योगा नये ॥१॥ काय या राहिले विनोदावाचून । आपुलिया भिन्न केले आम्हा ॥धृपद॥ कोठे मूर्त्तिमंत दावी पुण्यपाप । काशासी संकल्प वाहाविसी ॥२॥ तुका म्हणे आता आवरावा चेडा । लटिकी च पीडा पांडुरंगा ॥३॥

2385. रतीच्या अंती जे होय सुख । सर्वांगी ते सर्वदा देख ॥१॥ इंद्रियाविण आहे गोडी । तेथींचा स्वादु कवण काढी ॥२॥ आधींच करणी कैसी यक्षिनी । गोडपणें कैसी देत आहे धणी ॥३॥ एका जनार्दनी लागला छंदु । एकपणेंविण घेतला स्वादु ॥४॥

2386. न बोलावे ऐसे जनासी उत्तर । करितो विचार बहु वेळा ॥१॥ कोण पाप आड ठाकते येऊन । पालटिति गुण अंतरीचा ॥धृपद॥ संसारा हाती सोडवूनि गळा । का हे अवकळा येती पुढे ॥२॥ तुका म्हणे सेवे घडेल अंतराय । यास करू काय पांडुरंगा ॥३॥

2386. पाहता पाहता कैसे पालटले मन । देखणेचि दाविलेंक चोरुनी गगन ॥१॥ आनंदें जनार्दना लागलों मी पाया । गेली माझी माया नाहींपणे ॥२॥ देखणेंचि केवळ दिसताहे सकळक । सुखाचे निष्फळ वोतिलें जग ॥३॥ एक जनार्दनी निमाला एकपणे । मोहाचे सांडणे माया घेऊनी ॥४॥

2387. आता हे उचित माझे जना हाती । पाहिजे फजीती केली काही ॥१॥ मग हे तुमचे न सोडी चरण । त्रासोनिया मन येईल ठाया ॥धृपद॥ वाउगे वाणीचा न धरी कांटाळा । ऐसी का चांडाळा बुद्धी मज ॥२॥ तुका म्हणे जरि माथा बैसे घाव । तरि मग वाव नेघे पुढे ॥३॥

2387. ताट भोक्ता आणि भोजन । जो अवघाचि झाला आपण ॥१॥ भली केली आरोगण । सिद्ध स्वादुचि झाला आपण ॥२॥ कैसी गोडी ग्रासोग्रासी । चवी लागली परम पुरुषी ॥३॥ रस सेविता स्वमुखे । तेणे जगदुदर पोखे ॥४॥

2388. मायेवरी सत्ता आवडीची बाळा । संकोचोनि लळा प्रतिपाळी ॥१॥ अपराध माझे न मनावे मनी । तुम्ही संतजनी मायबापी ॥धृपद॥ आरुषा वचन लेंकुराची आळी । साहोनि कवळी मागुताली ॥२॥ तुका म्हणे अंगी काय नाही सत्ता । परि निष्ठुरता उपेजना ॥३॥

2388. मारग ते बहु बहुत प्रकार । प्रणव विचार जयापरी ॥१॥ आदि अंतु नाही मार्गाची ग्वाही । साधने लवलाही वाया पंथे ॥२॥ जया जी भावना तोचि मार्ग नीट । परी समाधान चित्त नाहे तेथे ॥३॥ एका जनार्दनी संतमार्ग खरा । येर तो पसारा हाव भरी ॥४॥

2389. कैसा होतो कृपावंत । बहुसंत सांगती । पुसणे नाही यातीकुळ । लागो वेळ नेदावा ॥१॥ ऐसी काय जाणो किती । उतरती उतरले ॥धृपद॥ दावी वैकुंठीच्या वाटा । पाहाता मोठा संपन्न । अभिमान तो नाही अंगी । भक्तालागी न बैसे ॥२॥ आले द्यावे भलत्या काळे । विठ्ठल बळे आगळा । तुका म्हणे आळस निद्रा । नाही थारा त्या अंगी । ॥३॥

2389. शय्याशयन आणि शेजार । ते अवघेंचि जाले शरीर ॥१॥ कैसे नीज घेतसे निजे । नीज देखोनी समाधी लाजे ॥२॥ जागृती जागे निजे । स्वप्न सुषुप्तीचे निजगुंजें ॥३॥ एका जनार्दनी निजला । तो नीजचि होउनी ठेला ॥४॥

2390. सदैव हे वारकरी । जे पंढरी देखती । पदोपदी विठ्ठल वाचा । त्यासी कैचा संसार ॥१॥ दोष पळाले पळाले । पैल आले हरीदास ॥धृपद॥ प्रेमभाते भरले अंगी । निर्लज्ज रंगी नाचती । गोपीचंदनाची उटी । तुळसी कंठी मिरवती ॥२॥ दुर्बळा या शिक्तहीना । त्या ही जना पुरता ॥तुका म्हणे देव चित्ती । मोक्ष हाती रोकडा । ३॥

2390. सन्मुख देखोनिया भेटी धांवा । तंव दशादिशा उचलल्या खेंवा ॥१॥ आता नवल भेटी देव । पुढे आलिंगितां सर्वांगी खेंव ॥२॥ आलिंगनीं गगन लोपे । खेंव द्तां गगन हारपे ॥३॥ एका जनार्दनी भेटी भावो । जिण्या मरण्या नुरेचि ठावो ॥४॥

2391. ऐसी ठावी वर्मे । तरी सांडवलो भ्रमे ॥१॥ सुखे नाचतो कीर्तनी । नाही आशंकित मनी ॥धृपद॥ ऐसे आले हाता । बळ तरी गेली चिंता ॥२॥ सुखे येथे जाले तरी । नाही आणिकाची उरी ॥३॥

2391. तळी हारपली धरा । वरी ठावो नाही अंबरा ॥१॥ ऐसा सहजीसहज निजे । एकाएकपणेंविन शेजे ॥२॥ डावे उजवे कानी । निजे नीज कोंदलें नयनी ॥३॥ दिवसनिशीं हारपली दोन्ही । एका निजिजे जनार्दनी ॥४॥

2392. चित्ती बैसले चिंतन । नारायण नारायण ॥१॥ न लगे गोड काही आता । आणीक दुसरे सर्वथा ॥धृपद॥ हरपला द्वैतभाव । तेणे देह जाला वाव ॥२॥ तुका म्हणे आम्ही । जालो निष्काम ये कामी ॥३॥

2392. पाहुं जाता नारायणा । पाहता मुकिजे आपणा ॥१॥ ऐसा भेटीचा नवलाव । पाहता नुरे भक्तदेव ॥२॥ पाहता नाठवेचि दुजे । तेंचि होइजे सहजें ॥३॥ एका जनार्दनी भेटी । जन्ममरण होय तुटी ॥४॥

2393. नव्हे परी म्हणवी दास । काही निमित्तास मूळ केले ॥१॥ तुमचा तो धर्म कोण । हा आपण विचार ॥धृपद॥ नाही शुद्ध आचरण । परी चरण चिंतितो ॥२॥ तुका म्हणे पांडुरंगा । ऐसे का गा नेणा हे ॥३॥

2393. मुनीजन साधिती साधनी । तो हरी कोंदला नयनी ॥१॥ नवल हो नवल वाटलें । निरखितां निरखितां मनहीं आटले ॥२॥ स्थूल देही देहधर्मा । गोष्टी केली हो परब्रह्मां ॥३॥ व्यापला तो एका जनार्दनी । पाहता दिसे जनी वनी ॥४॥

2394. व्यापिले सर्वत्र । बाहेरी भीतरी अंतर ॥१॥ ऐसे गोविंदे गोविले । बोले न वजाये बोलिले ॥धृपद॥ संचिताची होळी । करूनि जीव घेतला बळी ॥२॥ तुकयाबंधु म्हणे नाही । आता संसारा उरी काही ॥३॥

2394. उघडा देव दिंगबर भक्त । दोहींचा सांगात एक जाहला ॥१॥ देव नागवा भक्त नागवा । कोणाची केशवा लाज धरु ॥२॥ देव निलाजरा भक्त बाजारी । देहामाझारी उरीं नाही ॥३॥ उघडे नागवें जाहलें एक । एका जनार्दनी देखणे देख ॥४॥

2395. आम्हापाशी सरे एक शुद्ध भाव । चतुराई जाणींव न लगे कळा ॥१॥ सर्वजाण माझा स्वामी पांडुरंग । तया अंगसंगे गोपाळासी ॥२॥ तुका म्हणे कर्मधर्मे नये हाता । तयावरी सत्ता भाविकांची ॥३॥ अर्थ :

2395. भूमी शोधोनी साधिले काज । गुरुवचन बीज पेरियलें ॥१॥ कैसे पिक पिकलें प्रेमाचें । सांठवितां गगन टाचें ॥२॥ सहाचारी शिणले मापारी । कळला नव्हे अद्याप वरी ॥३॥ एकजनार्दनी निजभाव । देही पिकला अवघा देव ॥४॥

2396. प्रीति करी सत्ता । बाळा भीती मातापिता ॥१॥ काय चाले त्याशी बळ । आळी करिता कोल्हाळ ॥धृपद॥ पदरी घाली मिठी । खेदी मागे पुढे लोटी ॥२॥ बोले मना आले । तुका साहिला विठ्ठले ॥३॥

2397. आवडीचे भेटी निवे । चित्त पावे विश्रांती ॥१॥ बरवियाचा छंद मना । नारायणा अवीट ॥धृपद॥ तूळणे काही साम्या पुरे । हे तो नुरे ये रुचि ॥२॥ तुका म्हणे बरवे जाले । फावले हे कळे त्या ॥३॥

2397. मी मी म्हणता माझे मीच मी नेणे । चुकली रविकिरणे सुर्या धुंडिती ॥१॥ मजलागी मी तो म्या भेटावे ते कैंसें । दीपप्रभा पुसे दीपकासी ॥२॥ सबाह्म अभ्यंतरीं गगन सावकाश । तैसे घटावकाश महदाकाशी ॥३॥ एका जनार्दनी एकत्वे जन वन । जन आम्हा दिसे जनार्दन ॥४॥

2398. केलियाचे दान । करा आपुले जतन ॥१॥ माझी बुद्धी स्थिर देवा । नाही विषयांचा हेवा ॥धृपद॥ भावा अंतराय । येती अंतरती पाय ॥२॥ तुका म्हणे जोडी । आदी अंती राहो गोडी ॥३॥

2398. भावों देव की देवीं भाव । दोहींचा उगव करुनी दावा ॥१॥ भावा थोर की देव थोर । दोहींचा निर्धार करुनी दावा ॥२॥ जंव जंव भाव तंव तंव देव । भाव नाही तेथे देवाचि वाव ॥३॥ एका जनार्दनी भावेंचि देव । लटिके म्हणाल तरी हृदयी साक्ष पहा हो ॥४॥

2399. माझे हाती आहे करावे चिंतन । तुम्ही कृपादान प्रेम द्यावे ॥१॥ मागति या भांडवल आळवण । नामाची जतन दातियासी ॥धृपद॥ बाळक धावोनि आड निघे स्तनी ॥घालावा जननी प्रेम पान्हा ॥२॥ तुका म्हणे करी कासवाचे परी । आहे सूत्रदोरी तुझे हाती ॥३॥

2399. पहालें रे मना पहालें रे । बुद्धिबोधें इंद्रियां सम जाले रे ॥१॥ नयनी पहाता न दिसे बिंब । अवघा प्रकाश स्वयंभ ॥२॥ एका जनार्दनी पहाट । जनी वनी अवनी लखलखाट ॥३॥

2400. वाट दावी त्याचे गेले काय । नागवला जो वारिता जाय ॥१॥ ऐसी मागे ठकली किती । सांगता खाती विषगोळा ॥धृपद॥ विचारोनि पाहे त्यास । न वजे जीवा नव्हे नास ॥२॥ तुका म्हणे जो रुसला जीवा । तयासी केशवा काय चाले ॥३॥

2400. कवण देव कवण भक्त । एक दिसे दोही आंत ॥१॥ भक्त ध्यानीं जंव बैसला । पूज्य पुजक स्वये जाहला ॥२॥ ध्यानीं हारपलें मन । सरले ध्याता ध्येय ध्यान ॥३॥ एका जनार्दनी भाव । देव म्हणण्या नुरे ठाव ॥४॥

2401. अनुभवावाचून सोंग संपादणे । नव्हे हे करणे स्वहिताचे ॥१॥ तैसा नको भुलो बाहिरल्या रंगे । स्वहित ते चि वेगे करूनि घेई ॥धृपद॥ बहुरूपी रूपे नटला नारायण । सोंग संपादून जैसा तैसा ॥२॥ पाषाणाचे नांव ठेविले देव । आणिका तारी भाव परि तो तैसा ॥३॥

2401. घर सोडोनि जावे परदेशा । मजसवें देव सरिसा ॥१॥ कडे कपाटे सीवरी । जिकडे पाहे तिकडे हरी ॥२॥ आता कोणीकडे जावे । जिकडे पाहे तिकडे देव ॥३॥ एका बैसला निरंजनी । न जाइजे जनी वनी ॥४॥

2402. मज नष्टा माया मोह नाही लोभ । अधिक हो क्षोभ आदराचा ॥१॥ धिग हे शरीर अनउपकार । न मनी आभार उपकाराचा ॥धृपद॥ मजहून नष्ट आहे ऐसा कोण । नावडे मिष्टान्न बहुमोल ॥२॥ न दिसती मज आपलेसे गुण । संचित ते कोण जाणे मागे ॥३॥

2403. उभ्या बाजारांत कथा । हे तो नावडे पंढरिनाथा ॥१॥ अवघे पोटासाठी सोंग । तेथे कैचा पांडुरंग ॥धृपद॥ लावी अनुसंधान । काही देईल म्हणऊन ॥२॥ काय केले रांडलेंका । तुला राजी नाही तुका ॥३॥

2403. कृष्णचंदन आणिले । सकळ वेधिलेंक परिमळें ॥१॥ तेणेंक फुटती अंकुर । अंगी भावाचे तरुवर ॥२॥ खैर धामोडे चंदन । कृष्णवेधें वेधिलें मन ॥३॥ एका एक हरिख मनी । वसंत दाटे जनार्दन ॥४॥

2404. असोत लोकांचे बोल शिरावरी । माझी मज बरी विठाबाई ॥१॥ आपंगिले मज आहे ते कृपाळु । बहुत कनवाळु अंतरींची ॥धृपद॥ वेदशास्त्रे जिसी वर्णिती पुराणे । तिचे मी पोसणे लडिवाळ ॥२॥ जिचे नाम कामधेनु कल्पतरू । तिचे मी लेंकरू तुका म्हणे ॥३॥

2404. बोलिजे ते नव्हे । बोलणें तेंही ती आहे । बोला आंतु बाहेर पाहे । पाहता कवण आहे ॥१॥ हरि हरि हरि हरि । अहं सोहं नुरेचि उरी । आत्मा एक चराचरी । एकपण नाही निर्धारी ॥२॥ दृश्य तो जाला नाही । दृश्यमात्रें त्यातेंच पाही । आहे नाही ऐसे जे कांही । प्रकाशे त्याच्याच ठायी ॥३॥ एकपणे पाहे अनेक । अनेकीं आहे एक । एक ना नव्हे आणीक । एक जनार्दनीक तोचि देख ॥४॥

2405. वाराणसी गया पाहिली द्वारका । परी नये तुका पंढरीच्या ॥१॥ पंढरीसी नाही कोणा अभिमान । पाया पडे जन एकमेका ॥२॥ तुका म्हणे जाय एकवेळ पंढरी । तयाचिये घरी यम न ये ॥३॥ अर्थ :

2405. राहातें एक जाते दोनपणें । तेथेंचि नाही पा देखणे ॥१॥ एकचि एक बोलता रे साचे । एक नाही तेथे अनेक कैंचे ॥२॥ अनेकी एक निर्धारितां पाही । मुळी मन ठेवुनियां ठायी ॥३॥ राहातें जाते दोन्हींही वाव । एका जनार्दनी एकचि भाव ॥४॥

2406. सांडुनिया सर्व लौकिकाची लाज । आळवा यदुराज भक्तीभावे ॥१॥ पाहूनिया झाडे वरबडूनि पाला । खाऊनि विठ्ठला आळवावे ॥धृपद॥ वेंचूनिया चिंध्या भरूनिया धागा । गुंडाळूनि ढुंगा आळवावे ॥२॥ तुका म्हणे ऐसे मांडिल्या निर्वाण । तया नारायण उपेक्षीना ॥३॥

2406. भाव भावित भाव भावित भावित निजभाव भावना । निजबोध जालिया कैंची भाव भाविक भावना ॥१॥ भक्ति भावित शक्ति बोधीत शोधीत निजसत्त्व । भक्तिमुक्ति विरहित बोधिते निजसत्व ॥२॥ मायामोहित काय कामीते क्षोभती निजक्रोध । एक जनार्दनी एकपणे आणिती निजबोधा ॥३॥

2407. दहयाचिया अंगी निघे ताक लोणी । एका मोले दोन्ही मागो नये ॥१॥ आकाशाचे पोटी चंद्र तारांगणे । दोहींशी समान पाहो नये ॥धृपद॥ पृथ्वीचा पोटी हिरा गारगोटी । दोहोसी समसाटी करू नये ॥२॥ तुका म्हणे तैसे संत आणि जन । दोहींसी समान भजू नये ॥३॥

2407. रसने रसभोग्य रसाचा भोक्ता रस ग्रासी होय भेटी । रसस्वादाचा सौरसु तोची ब्रह्मारसो कृष्णीं पडतसे गांठी ॥१॥ आत्मा कान्हा भोग निधी । आम्ही सकळा भोग अवघी॥धृ०॥ श्राव्य श्रावक श्रवणा समाधान सहजी सिद्धचि पाहे ।