वारकरी रोजनिशी

3312. देही शत्रु वसती दुर देशी । येता बहु दिवस लागती तयांसी ॥१॥ बाह्म शत्रुंचें अल्प दुःख । मनःशत्रुंचें वर्म अशेख ॥२॥ आसनी शयनी एकान्तीं । जपीं अथवा ध्यानस्थिती ॥३॥ ऐशिया पणाचे भुलले हावे । एका जनार्दनी नेणती देवे ॥५॥

3313. नका मजपाशी । वदो प्रपंचाचे विशी ॥१॥ आता नाइकावे कानी । मज देवाविण वाणी ॥धृपद॥ येऊनिया रूपा । कोण पाहे पुण्यपापा ॥२॥ मागे आजिवरी । झाले माप नेले चोरी ॥३॥

3313. मने ब्रह्मादिका केलीसे थोकडी । तेथे परवडी कोण मानवाची ॥१॥ इंद्रिय न चाले मनाविण देखा । मनाची मनरेखा नुल्लंघवे ॥२॥ शस्त्रे ते न सुटे जळ ते न बुडे । ऐसे ते पोवाडे मने होती ॥३॥ एक जनार्दनी मन ते स्वाधीन । करिता सर्व यज्ञ हाती जोडे ॥४॥

3314. माझे मज द्यावे । नाही करवीत नवे ॥१॥ सहस्रनामाचे रूपडे । भक्त कैवारी चोखडे ॥धृपद॥ साक्षीविण बोले । तरी मज पाहिजे दंडिले ॥२॥ तुका म्हणे माल । माझा खरा हा विठ्ठल ॥३॥

3314. मना दुजीं बुद्धि नको बा ही । संतसमागमीं राही । यापरतें कांही । दुजे नको सर्वथा ॥१॥ मीपणाचा ठावो । टाकीं हा संदेहो । पडसी प्रवाहो । वाउगाची शिणसी ॥२॥ बहुत मतमतांतरे । कासया शिणसी रे आदरे । संतचरणी झुरे । रात्रंदिवस मानसी ॥३॥ कायिक वाचिक सर्वथा । भजे भजे पंढरीनाथा । एका जनार्दनी तत्त्वता । संतचरणी लीन होय ॥४॥

3315. आम्हा लडिवाळांचे बोल । करा कवतुके नवल ॥१॥ करू स्तुती तरि ते निंदा । तुम्ही जाणा हे गोविंदा ॥धृपद॥ बोबड्या उत्तरी । तुह्मा रंजवितो हरी ॥२॥ मागतो भातुके । तुका म्हणे कवतुके ॥३॥

3315. दुजियाची निंदा नको रे करू मना । चिंती या चरण संताचिया ॥१॥ होउनी उदास गाई सदा नामक । बैसोनि निष्काम एकान्तासी ॥२॥ एकान्तीसी गोडी शंभु जाणे जोडी । आणिक परवडी न कळे कांही ॥३॥ एका जनार्दनी रामनाम सार । करिता उच्चार आळस नको ॥४॥

3316. न लाहिजे जपे न लाहिजे तपे । आम्हासी हे सोपे गीती गाता ॥१॥ न करिता ध्यान न करिता धारणा । तो नाचे कीर्त्तनामाजी हरी ॥धृपद॥ जयासी नाही रूप आणि आकार । तोचि कटी कर उभा विटे ॥२॥ अनंत ब्रम्हांडे जयाचिया पोटी । तो आम्हा संपुष्टी भक्तीभावे ॥३॥

3316. मना नको नको हिंडों दारोदारीं । कष्ट झाले भारी येता जाता ॥१॥ कल्पना सोडोनि संतासंगें राहे । सर्व सुख आहे त्यांचे पायी ॥२॥ ज्याचिया दरुशने शोक मोह जळे । पाप ताप पळे काळभय ॥३॥ जवळीच दिसे भावितां भाविता । एका जनार्दनी ध्याता सुख मोठे ॥४॥

3317. जालो बळिवंत । होऊनिया शरणागत ॥१॥ केला घरांत रिघावा । ठायी पडियेला ठेवा ॥धृपद॥ हाता चढले धन । ऐसे रचिले कारण ॥२॥ तुका म्हणे मिठी । पायी देउनि केली सुटी ॥३॥

3317. मना सांडीं विषयखोडी । लावी विठ्ठलेशीं गोडी ॥१॥ आणिक न लगे साधन । एकले मन करी उन्मन ॥२॥ विठ्ठल विठ्ठल सांवळा । पाहे पाहे उघडा डोळा ॥३॥ एका जनार्दनी शराण । मनाचि होय विठ्ठल पुर्ण ॥४॥

3318. लागपाठ केला । आता वाटा निट त्याला ॥१॥ करा जोडीचा हव्यास । आले दुरील घरास ॥धृपद॥ फोडिली भांडारे । मोहोरली एकसरे ॥२॥ अवघिया पुरते । तुका म्हणे घ्यावे हाते ॥३॥

3318. अरे अरे मना । कांही करी विचारणा ॥१॥ शरण विठोबासी जाई । मन राही भलते ठायी ॥२॥ वाउगा तुंचि सोस । मना न करी सायास ॥३॥ येतो काकुळती । एका जनार्दनी प्रीति ॥४॥

3319. एकी असे हेवा । येर अनावडी जीवा ॥१॥ देवे केल्या भिन्नजाती । उत्तम कनिष्ठ मध्यस्ती ॥धृपद॥ प्रीतिसाठी भेद । कोणी पूज्य कोणी निंद्य ॥२॥ तुका म्हणे लळा । त्याचा जाणे हा कळवळा ॥३॥

3319. न करी तळतळ मना । चिंती चरणा विठोबाचें ॥१॥ राहे क्षणभरी निवांत । न करी मात दुजीं कांही ॥२॥ संतचरण वंदी माथा । तेणे सर्वथा सार्थक ॥३॥ एका जनार्दनी मात । मना ऐके तू निवांत ॥४॥

3320. स्वामीचे हे देणे । येथे पावलो दर्षणे ॥१॥ करू आवडीने वाद । तुमच्या सुखाचा संवाद ॥धृपद॥ कळावया वर्म । हा तो पायाचाचि धर्म ॥२॥ तुका म्हणे सिद्धी । हेचि पावविली बुद्धी ॥३॥

3320. आणिक साधनी नको गुंतु मना । धरी या चरणी । विठोबाच्या ॥१॥ वाउगा बोभाट कासया खटपट । पंढरीची वाट सोपी बहु ॥२॥ एका जनार्दनी कायावाचामने । सतत राहणें संतापायीं ॥३॥

3321. रुसलो संसारा । आम्ही आप आणि परा ॥१॥ म्हणऊनि केली सांडी । देउनि पडिलो मुरकंडी ॥धृपद॥ परतेचि ना मागे । मोहो निष्ठुर झालो अंगे ॥२॥ सापडला देव । तुका म्हणे गेला भेव ॥३॥

3321. आणिकांची आस नको करू मना । चिंती तू चरणा विठोबाच्या ॥१॥ वाचे नाम गाये वाचे नाम गाये । वाचे नाम गाये विठोबाचे ॥२॥ करकटी उभा चंद्रभागें तटीं । पुंडलिकापाठीं धरूनी ध्यान ॥३॥ ठेविले चरण दोन्ही विटेवरी । वाट पाहे हरी भाविकाची ॥४॥

3322. हे तो वाटले आश्चर्य । तुम्हा न धरवला धीर ॥१॥ माझा फुटतसे प्राण । धाव धाव म्हणऊन ॥धृपद॥ काय नेणो दिशा । झाल्या तुम्हाविण वोसा ॥२॥ तुका म्हणे का गा । नाइकिजे पांडुरंगा ॥३॥

3322. अंतरींचा भाव दृढ धरी मना । सेवीं तू चरणा विठोबाच्या ॥१॥ आणिक नको कष्ट कांही । राममुखी गायी सदा नेमे ॥२॥ आकार निराकार सर्वही व्यापक । तो उभा सम्यकक समपदीं ॥३॥ एका जनार्दनी वाहूनियां आण । विठ्ठलाचे चरण ध्यावे आधी ॥४॥

3323. धावा केला धावा । श्रम होऊ नेदी जीवा ॥१॥ वर्षे अमृताच्या धारा । घेई वोसंगा लेंकुरा ॥धृपद॥ उशीर तो आता । न करावा हेचि चिंता ॥२॥ तुका म्हणे त्वरे । वेग करी विश्वंभरे ॥३॥

3323. वाउगी उपाधी न करी रे मना । चिंती या चरणा राघवाच्या ॥१॥ अंतकाळीं सखा कोणी नाही दुजा । पुत्र पत्‍नी वोजा न ये कामा ॥२॥ चालतांचि देह म्हणती माझा माझा । अंतकाळ पैजा यम बांधी ॥३॥ एका जनार्दनी सर्व हे मायिक । शाश्वत ते एकक श्रीरामनाम ॥४॥

3324. जोडिले अंजुळ । असे दान उताविळ ॥१॥ पाहा पाहा कृपादृष्टी । आणा अनुभवा गोष्टी ॥धृपद॥ तू स्वामी मी सेवक । आइक्य तो एका एक ॥२॥ करितो विनंती । तुका सन्मुख पुढती ॥३॥

3324. मना तू एक माझी मात । श्रीविठ्ठली न धरी का रे हेत ॥१॥ कांही पडता जड भारी । वाचे म्हणे विठ्ठलहरी ॥२॥ तुज ही खूण निर्वाणीं । शरण एका जनार्दनी ॥३॥

3325. ऐका महिमा आवडीची । बोरे खाय भिल्लटीची ॥१॥ थोर प्रेमाचा भुकेला । हाचि दुष्काळ तयाला ॥धृपद॥ पोहे सुदामदेवाची । फके मारी कोरडेचि ॥२॥ न म्हणे उच्छिष्ट अथवा थोडे । तुका म्हणे भक्तीपुढे ॥३॥

3325. मना ऐक हे विनंती । तू न करी दुजी खंती । विठ्ठलावांचुनी प्रीती । दुजी नको आणिक ॥१॥ वाउगा तू न करी सोस । दृढ घालीं तू कास । धरी पा विश्वास । विठ्ठलचरणीं ॥२॥ सांडीं माझे आणि तुझे । वाउगें नको वाहुं वौझें । निपजती बीजे । संतचरणी सकळ ॥३॥ हेंचि साधनांचे सार । विठ्ठलमंत्र उच्चार । एका जनार्दनी वेरझार । येणे तुटें समूळ ॥४॥

3326. कुंभ अवघा एक आवा । पाकी एकी गू फेडावा ॥१॥ ऐसे भिन्न भिन्न साटे । केले प्रारब्धाने वांटे ॥धृपद॥ हिरे दगड एक खाणी । कैचे विजातीला पाणी ॥२॥ तुका म्हणे शिरी । एक एकाची पायरी ॥३॥

3326. मना निश्चय तू करी । म्हणे जाईन पंढरी ॥१॥ नेमधर्मक हाचि माझा । पंढरीवांचूनि नाही दुजा ॥२॥ सर्व तीर्थाचें माहेर । विटे उभा कटी कर ॥३॥ आवडीने धरा भाव । एका जनार्दनी भेटे देव ॥४॥

3327. मांडे पुर्‍या मुखे सांगो जाणे मात । तोंडी लाळ हात चोळी रिते ॥१॥ ऐसियाच्या गोष्टी फिक्या मिठेंविण । रुचि नेदी अन्न चवी नाही ॥धृपद॥ बोलो जाणे अंगी नाही शूरपण । काय ते वचन जाळावे ते ॥२॥ तुका म्हणे बहुतोंडे जे वाचाळ । तेंगे तेचि मूळ लटिक्याचे ॥३॥

3327. भक्त करुणाकर दीनाचा वत्सल । उभा श्रीविठ्ठल विटेवरी ॥१॥ मना जाय तेथे मना जाय तेथे । मना जाय तेथे पंढरीये ॥२॥ पुरतील काम निवारेल गुंती । आहे ती विश्रांति संतसंगे ॥३॥ आषाढी कार्तिकी सोहळा आनंद । मिळालासे वृंद वैष्णवांचा ॥४॥

3328. न लगे चंदना पुसावा परिमळ । वनस्पतिमेळ हाकारुनी ॥१॥ अंतरीचे धावे स्वभावे बाहेरी । धरिता ही परी आवरे ना ॥धृपद॥ सूर्य नाही जागे करीत या जना । प्रकाश किरणा कर म्हूण ॥२॥ तुका म्हणे मेघ नाचवी मयूरे । लपविता खरे येत नाही ॥३॥

3328. विठ्ठल पंढरपुर निवासी । विठ्ठल उभा भिवरेसी । विठ्ठल पुंडलिकापाशीं । भक्ति प्रेमेशीं तिष्ठत ॥१॥ जाई जाई मना तेथे । सुखे वैष्णव नाचती जेथे । ब्रह्मानंदपद दरुशनमात्रें । देत आहे भक्तांसी ॥२॥ सुलभ सुलभ मंत्रराज । शंभु जाणे निजबीज । एका जनार्दनी गुज । सांगतसे भाविकां ॥३॥

3329. चंदनाचे हात पाय ही चंदन । परिसा नाही हीन कोणी अंग ॥१॥ दीपा नाही पाठी पोटी अंधकार । सर्वांगी साकर अवघी गोड ॥धृपद॥ तुका म्हणे तैसा सज्जनापासून । पाहाता अवगुण मिळेचि ना ॥२॥ अर्थ :

3329. लाभें लाभ हातासी ये । हेचि गोय धरी मना ॥१॥ वाउगा सोस नको वाहुं । सुखें गाऊ विठ्ठला ॥२॥ नको नको श्रम पसारा । सैरावैरा धांवु नको ॥३॥ निवांत सेवों हरिकीर्तना । एका जनार्दनी म्हणे मना ॥४॥

3330. मन करा रे प्रसन्न । सर्व सिद्धीचे कारण । मोक्ष अथवा बंधन । सुख समाधान इच्छा ते ॥१॥ मने प्रतिमा स्थापिली । मने मन पूजा केली । मने इच्छा पुरविली । मन माउली सकळांची ॥धृपद॥ मन गुरू आणि शिष्य । करी आपुलेंचि दास्य । प्रसन्न आपआपणास । गति अथवा अधोगति ॥२॥ साधक वाचक पंडित । श्रोते वक्ते ऐका मात । नाही नाही आनुदैवत । तुका म्हणे दुसरे ॥३॥

3330. निवांतपणे मना चित्ती तू चरण । आणिक कल्पना न करी कांही ॥१॥ चिंतीं पा विठ्ठल कायावाचामनें । संसारबंधन तुटेल तेणे ॥२॥ संसाराची वार्ता नुरेचि पा कांही । आणिकक प्रवाहीं पडुं नको ॥३॥ एका जनार्दनी विठ्ठलनामीं छंद । मना तू गोविंद आठवीं का रे ॥४॥

3331. मायबापे जरी सर्पीण कि बोका । त्यांचे संगे सुखा न पवे बाळ ॥१॥ चंदनाचा शूळ सोनियाची बेडी । सुख नेदी फोडी प्राण नाशी ॥२॥ तुका म्हणे नरकी घाली अभिमान । जरी होय ज्ञान गर्व ताठा ॥३॥ अर्थ :

3331. मना ऐक एक मात । धरी हरिनामीं हेत ॥१॥ तेणे चुकती बंधन । वाचे म्हणे नारायण ॥२॥ नारायण नाम । तेणे सर्व होय काम ॥३॥ दृढ धरी भाव । न करी आणिक उपाव ॥४॥

3332. शिकल्या बोलाचे सांगतील वाद । अनुभव भेद नाही कोणा ॥१॥ पंडित हे ज्ञानी करितील कथा । न मळिती अर्था निजसुखा ॥२॥ तुका म्हणे जैसी लांचासाठी ग्वाही । देतील हे ठावी नाही वस्तु ॥३॥ अर्थ :

3332. मना तू एक करी । वाचे आठवी श्रीहरी ॥१॥ आणिक न करी साधन । वाचे म्हणे नारायण ॥२॥ सर्व काळ हाचि धंदा । वाचे आठवी गोविंदा ॥३॥ तेणे जीवा सोडवण । शरण एका जनार्दन ॥४॥

3333. प्रारब्ध क्रियमाण । भक्ता संचित नाही जाण ॥१॥ अवघा देवचि जाला पाही । भरोनिया अंतर्बाही ॥धृपद॥ सत्वरजतम बाधा । नव्हे हरीभक्तांसि कदा ॥२॥ देवभक्तपण । तुका म्हणे नाही भिन्न ॥३॥

3333. अरे अरे मना । सत्य सत्य धरी ध्याना । पंढरीचा राणा । वेध ठेवी तयाचा ॥१॥ तुज नाहे रे बंधन । सहज आकळे ब्रह्माज्ञान । वाउगें शोधन । नको करू ग्रंथाचें ॥२॥ मागा तुज शिकविले । परि तू रे नायकशी वहिले । तुझे हितगुज कथिले । शुद्धि करी कांही ते ॥३॥ तू अनिवार सर्वांसी । म्हणोनि कींव भाकितो तुजसी । शरण गुरु जनार्दनासी । एका भावे जाई तू ॥४॥

3334. शास्त्राचे जे सार वेदांची जो मूर्ति । तो माझा सांगाती प्राणसखा ॥१॥ म्हणउनी नाही आणिकाचा पाग । सर्व जाले सांग नामे एका ॥धृपद॥ सगुण निर्गुण जयाचींये अंगे । तोचि आम्हा संगे क्रीडा करी ॥२॥ तुका म्हणे आम्ही विधीचे जनिते । स्वयंभ आइते केले नव्हो ॥३॥

3334. अरे माझ्या मना । नित्य भजे नारायणा ॥१॥ तेणे तुटेल बंधन । उभय लोकी कीर्ति जाण ॥२॥ मिळेल सकळ संपत्ति । नाश पावेल विपत्ति ॥३॥ प्राप्त होय ब्रह्मापद । वाचे वदावा गोविंद ॥४॥

3335. कोणे तुझा सांग केला अंगीकार । निश्चिंत त्वा थोर मानियेली ॥१॥ कोणे ऐसा तुज उपदेश केला । नको या विठ्ठला शरण जाऊ ॥धृपद॥ तेव्हा तुज कोण घालील पाठीसी । घासील भूमीसी वदन यम ॥२॥ का रे नागवसी आयुष्य खातो काळ । दिवसेंदिवस बळ क्षीण होते ॥३॥

3335. माझ्या मना लागो छंद । नित्य गोविंद गोविंद ॥१॥ तेणे निरसेल बंधन । मुखी वदे नारायण ॥२॥ ब्रह्मारूप होय काया । माया जाईल विलया ॥३॥ होय सर्व सुख धणी । चुके जन्ममरण खाणी ॥४॥

3336. साधुनी बचनाग खाती तोळा तोळा । आणिकाते डोळा न पाहावे ॥१॥ साधुनी भुजंग धरितील हाती । आणिके कापती देखोनिया ॥२॥ असाध्य ते साध्य करिता सायास । कारण अभ्यास तुका म्हणे ॥३॥ अर्थ :

3336. मने नागविले बहुतांपारीं । धांव धांव तू श्रीहरी ॥१॥ आता माझे मन । दृढ ठेवावें आकळुन ॥२॥ वाहात चालिलो मनामागें । बुडतसे प्रपंच गंगे ॥३॥ धांवे धांवे विठाबाई । एका जानर्दनीं लागे पायी ॥४॥

3337. आमची गोसावी आयचित वृत्ती । करवी शिष्या हाती उपदेश ॥१॥ दगडाची नांव आधींच ते जड । ते काय दगड तारू जाणे ॥१॥ तुका म्हणे वेष विटंबिला त्यांनी । सोंग संपादणी करिती परी ॥३॥ अर्थ :

3337. काय तुझे वेंचे देवा । मन आपुलें स्वाधीन ठेवा ॥१॥ हेंचि मागणें तुजप्रती । वारंवार हे विनंती ॥२॥ माझी ठेवा आठवण । म्हणे एका जनार्दन ॥३॥

3338. मृगजळा काय करावा उतार । पावावया पार पैल थडी ॥१॥ खापराचे होन खेळती लेंकुरे । काय त्या वेव्हारे लाभ हाणि ॥धृपद॥ मंगळदायक करिती कुमारी । काय त्यांची खरी सोयरीक ॥२॥ स्वप्नींचे जे सुखदुःख जाले काही । जागृती तो नाही साच भाव ॥३॥

3338. माझ्या मनाचे ते मन । चरणी ठेवावें बांधून ॥१॥ मग ते जाऊ न शके कोठे । राहे तुमच्या नेहटें ॥२॥ मनासी ते बळ । देवा तुमचे सकळ ॥३॥ एका जनार्दनी देवा । मन दृढ पायी ठेवा ॥४॥

3339. आंधळ्यासि जन अवघेचि आंधळे । आपणासि डोळे दृष्टी नाही ॥१॥ रोग्या विषतुल्य लागे हे मिष्टान्न । तोंडासि कारण चवी नाही ॥२॥ तुका म्हणे शुद्ध नाही जो आपण । तया त्रिभुवन सर्व खोटे ॥३॥ अर्थ :

3339. ठायी ठेविलिया मन । सहज होईल उर्तीण ॥१॥ आलो ज्या कारणा । तेंचि करवा पंढरीराणा ॥२॥ वाउगी ती आस । मनी नसावी सायास ॥३॥ येतो काकुलती । एका जनार्दना प्रती ॥४॥

3340. बोलविसी तैसे आणी अनुभवा । नाही तरी देवा विटंबना ॥१॥ मिठेंविण काय करावे मिष्टान्न । शव जीवेंविण शृंगारिले ॥धृपद॥ संपादणीविण मिटविले सोंग । गुणेंविण चांग रूप हीन ॥२॥ कन्यापुत्रेंविण मंगळदायके । वेचिले हे फिके द्रव्य तरी ॥३॥

3340. तापलिया तापें शिणलीया मार्गीं । पोहे ठाकी वेगी कृष्णकथा ॥१॥ कृष्णकथा गंगा सांवळे उदक । मना बुडी दे का वोल्हावसी ॥२॥ वोल्हावलें मन इंद्रियां टवटवी । गोपिराज जीवी सांठविलें ॥३॥ सांठविलें जीवी जाणा याची खुणा । जरी होय करुणा सर्वांभुतीं ॥४॥

3341. नाही आम्ही विष्णुदास । करीत आस कोणांची ॥१॥ का हे नष्ट करिती निंदा । नेणो सदा आमुची ॥धृपद॥ असो भलते ठायी मने । समाधाने आपुल्या ॥२॥ तुका म्हणे करू देवा । तुझी सेवा धंदा तो ॥३॥

3341. तुज सांगतसे मना । पाहे पंढरीचा राणा ॥१॥ नको दुजा छंद कांही । राहे विठ्ठलाचे पायी ॥२॥ विषयीक वासना । सोडी सोडी सत्य जाणा ॥३॥ जेणे घडे सर्व सांग । फिटे संसाराचा पांग ॥४॥

3342. काय माता विसरे बाळा । कळवळा प्रीतीचा ॥१॥ आवडीने गळा मिठी । घाली उठी बैसवी ॥धृपद॥ लावू धावे मुख स्तना । नये मना निराळे ॥२॥ भावंडाचे भाते दावी । आपुले लावी त्यास जी ॥३॥

3342. जन्ममरण सांकडे निवारावया कोडे । विठ्ठल उघडें पंढरीये ॥१॥ तयाचे चरणा मिठी घाली मना । नाही तुज यातना जन्मकोटी ॥२॥ चंद्रभागे स्नान पुंडलीक भेटी । पूर्वजा वैकुंठीं मार्ग सोपा ॥३॥ महाद्वारीं नाचा जोडोनियां पाणी । पुढे चक्रपाणी उभा विटे ॥४॥

3343. वचन ते नाही तोडीत शरीरा । भेदते अंतरा वज्रा ऐसे ॥१॥ काही न सहावे काशा हि कारणे । संदेह निधान देह बळी ॥धृपद॥ नाही शब्द मुखी लागत तिखट । नाही जड होत पोट तेणे ॥२॥ तुका म्हणे जरी गिळी अहंकार । तरी वसे घर नारायण ॥३॥

3343. (व्यभिचारिणी स्त्रीचे रूपक) बहुतांच्या आम्ही न मिळो मतासी । कोणी कैसी कैसी भावनेच्या ॥१॥ विचार करिता वाया जाय काळ । लटिके ते मूळ फजितीचे ॥धृपद॥ तुका म्हणे तुम्ही करा घटापटा । नका जाऊ वाटा आमुचिया ॥२॥

3343. मन रामी रंगले अवघे मनचि राम जाले । सबाह्म अभ्यंतरीं अवघे रामरुप कोंदलें ॥धृ.॥ चित्तचि हारपले अवघे चैतन्यचि जाले । देखता देखता अवघे विश्वा मावळले । पहाता पहाता अवघे सर्वस्व ठकलें ॥१॥ आत्मयारामाचे ध्यान लागले मज कैसे । क्रियाकर्म धर्म येणेचि प्रकाशे ।

3344. मायेचा मारिला अंगी नाही घाव । दुःखे तरी लव धडधडी ॥१॥ न लभे हा काळ न सुटे हातींचा । न बोलवे वाचा वेडावली ॥धृपद॥ न पवे धावणे न पवेचि लाग । न लगेची माग धरावया ॥२॥ भेणे तरि अंगा लावियेल्या राखा । तरी त्यासी वाखा करीतसे ॥३॥

3344. दशावतार - अभंग ३३४४ ते ३३६४ वेद नेतां शंखासुरी । मत्स्य अवतार होय हरी ॥१॥ मारुनिया शंखासुरा । ब्रम्हया तोषविलें निर्धारा ॥२॥ रसातळा जाता अवनी । तळी कांसव चक्रपाणी ॥३॥

3345. ढालतलवारे गुंतले हे कर । म्हणे मी झुंजार कैसा जुंझो ॥१॥ पोटी पडदाळे सिले टोप ओझे । हे तो झाले दुजे मरणमूळ ॥धृपद॥ बैसविले मला येणे अश्वावरी । धावू पळू तरी कैसा आता ॥२॥ असोनि उपाय म्हणे हे आपण । म्हणे हायहाय काय करू ॥३॥

3345. वेदान उद्धरते । मीनरुपेण जगन्निवहते । कच्छरुपेण भूगोल ते । पृथ्वी चक्रमुद्विभ्रामंते ॥१॥ ऊर्ध्व धारयंते । हिरण्याक्ष दैत्य शोधियंते । दंतावरी पृथ्वी धारयंते । वराहरुपेण दैत्य मारियंते ॥२॥ दैत्य प्रल्हाद छळयंते । स्तंभी प्रगट रुपंते । हिरण्यकशिपु विदारयंते । नृसिंहरुपेण ते ॥३॥ बळी दैत्य छळयंते । क्षत्र निक्षत्र कुर्वंते । त्रिपाद पृथ्वी दान मागंते । वामनरुपेण दारंते ॥४॥

3346. काय करू न करी धंदा । चित्त गोविंदा तुझे पायी ॥१॥ ऐशा संकल्पाच्या संधी । माझे बुद्धी धीर द्यावा ॥धृपद॥ कुटुंबाचा तुम्हा भार । मज व्यवहार निमित्त ॥२॥ तुका म्हणे करिता काम । हृदयी नाम धरीन ॥३॥

3346. मच्छरुप धरुनी शंखासुर मारिला । तेव्हा श्रमोनी जघनी कर ठेविले ॥१॥ कूर्मरुप धरुनी पृथ्वी धरलीं पृष्ठीं । तेणे श्रमोनी कर ठेविले कटी ॥२॥ हिरण्याक्ष मर्दुनी दाढेवरी धरली अवनी । तेणे श्रमोनी कर धरिले जघनी ॥३॥ रक्षिला प्रल्हाद भक्त विदारिला क्रूर दैत्य । भागला तेणे कटावर कर मिरवत ॥४॥

3347. येऊनि नरदेहा विचारावे सार । धरावा पै धीर भजनमार्गा ॥१॥ चंचळ चित्तासी ठेवूनिया ठायी । संतांचिये पायी लीन व्हावे ॥धृपद॥ भावाचा पै हात धरावा नश्चिये । तेणे भवभय देशधडी ॥२॥ नामापरते जगी साधन सोपे नाही । आवडीने गाई सर्वकाळ ॥३॥

3347. वेद घेऊनियां गेला शंखासुर । मत्स्य अवतार जयालागीं ॥१॥ तोचि महाराज भिवरेचे तटीं । उभा जगजेठी विटेवरी ॥२॥ घेउनी अवतार वेद आणियेले । ब्रम्हासी स्थापिले ब्रम्हपुरीं ॥३॥ शंखासुर वधुनी विजयी पै झाला । वर्णिता पै धाला जनार्दन ॥४॥

3348. बीज जाळुनि केली लाही । आम्हा जन्ममरण नाही ॥१॥ आकारासी कैचा ठाव । देह प्रत्यय झाला देव ॥धृपद॥ साकरेचा नोहे उस । आम्हा कैचा गर्भवास ॥२॥ तुका म्हणे अवघा जोग । सर्वा घटी पांडुरंग ॥३॥

3348. इंद्राचे कैवारे कांसव पै झाला । देव घुसळिती पृष्ठीं भार वाहिला ॥१॥ तो पहा महाराज विटे उभा नीट । भक्त तारावया केली पंढरी पेठ ॥२॥ एका जनार्दनी रत्नं चौदा काढिलीं । देव सुरवर जेणे सुखी केलीं ॥३॥

3349. वैकुंठीचा देव आणिला भूतळा । धन्य तो आगळा पुंडलीक ॥१॥ धारीष्ट धैर्‍याचा वरीष्ठ भक्तांचा । पवित्र पुण्याचा एकनिष्ठ ॥धृपद॥ पितृसेवा पुण्ये लाधला निधान । ब्रम्ह सनातन अंगसंगे ॥२॥ अंगसंगे रंगे क्रीडा करी जाणा । ज्या घरी पाहुणा वैकुंठीचा ॥३॥

3349. रसातळां जाता अवनी । घेतलें वराहरुप चक्रपाणी ॥१॥ तोचि महाराज पुंडलिकासाठी । कर ठेऊनी कटी उभा विटे ॥२॥ हिरण्याक्ष वधुनी सुखी केले देव । एका जनार्दनी त्याचे पायी ठाव ॥३॥

3350. रक्त श्वेत कृष्ण पीत प्रभा भिन्न । चिन्मय अंजन सुदले डोळा ॥१॥ तेणे अंजनगुणे दिव्यदृष्टि झाली । कल्पना निघाली द्वैताद्वैत ॥धृपद॥ देशकाळ वस्तुभेद मावळला । आत्मा निर्वाळला विश्वाकार ॥२॥ न झाला प्रपंच आहे परब्रम्ह । अहंसोहं ब्रम्ह आकळले ॥३॥

3350. भक्त प्रल्हादाकारणेणे नरसिंह झाला । विदारुनि दैत्य स्तंभी उद्वव केला ॥१॥ तोचि महाराज कर ठेऊनि कटी । उभा राहिला अठठावीस युगें पाठी ॥२॥ एका जनार्दनी भक्तकाज कैवारी । संहारुनी दैत्य वाढवी भक्तांची थोरी ॥३॥

3351. एक ब्रहाचारी गाढवा झोबता । हाणोनिया लाता पळाले ते ॥१॥ गाढवही गेले ब्रहाचर्य गेले । तोंड काळे झाले जगामाझी ॥धृ॥. हे ना तैसे झाले हे ना तैसे झाले । तुका म्हणे गेले वायांची ते ॥२॥ अर्थ :

3351. बळीचे द्वारी आपण वामन झाला । इंद्राच्या कैवारें बळी पाताळीं घातिला ॥१॥ तोचि महाराज उभा विटेवरी । करे धरिले कटी पावले दोन्ही साजिरी ॥२॥ भक्ताचिया काजा विटे उभा राहिला । एका जनार्दनी देव डोळा पाहिला ॥३॥

3352. पंडित वैदिक अथवा दशग्रंथी । परी सरी न पवती तुकयाची ॥१॥ शास्त्रही पुराणे गीता नित्य नेम । वाचिताती वर्म न कळे त्यासी ॥धृपद॥ कर्मअभिमाने वर्ण अभिमाने । नाडले ब्राम्हण कलियुगी ॥२॥ तैसा नव्हे तुका वाणी व्यवसाई । भाव त्याचा पायी विठोबाचे ॥३॥

3352. मातेच्या कैवारा सहस्त्रार्जुन वधी । एकवीस वेळां पृथ्वी नि:क्षत्रिय शोधी ॥१॥ तोचि मायबाप चंद्रभागेतीरी । कर कटावरी ठेउनी उभा ॥२॥ एका जनार्दनी ज्याची कीर्ति वर्णिता । द्वैत हारपले ममता देशधडी चिंता ॥३॥

3353. माझी मज आली रोकडी प्रचीत । होऊनि फजित दुःख पावे ॥१॥ काही द्वेष त्याचा करिता अंतरी । व्यथा या शरीरी बहुत झाली ॥धृपद॥ ज्ञानेश्वरे मज केला उपकार । स्वप्नी सविस्तर सांगितले ॥२॥ तुका सर्वा श्रेष्ठ प्रिय आंम्हा थोर । का जो अवतार नामयाचा ॥३॥

3353. सीतेच्या कैवारें रावण वधियेला । जाऊनिया लंके बिभीषण स्थापिला ॥१॥ तोचि महाराज चंद्रभागेतीरीं । कट दोनी धरुनी उभा विटेवरी ॥२॥ एका जनार्दनी रामनाम कीर्ति । त्याचे चरित्र ऎकतां समाधान वृत्ति ॥३॥

3354. वैष्णवांची याती वाणी जो आपण । भोगी तो पतन कुंभपाकी ॥१॥ ऐशी वेदश्रुती बोलती पुराणे । नाही ती दुषणे हरीभक्ता ॥धृपद॥ उंच नीच वर्ण न म्हणावा कोणी । जे का नारायणी प्रिय झाले ॥२॥ चहु वर्णासीहि असे अधिकार । करिता नमस्कार दोष नाही ॥३॥

3354. द्वापरी अवतार आठवा । कंसासुर वधियला श्रीकृष्ण साठवा ॥१॥ तो़चि महाराज चंद्रभागेतटीं । उभा राहिलासे कर ठेऊनि कटी ॥२॥ एका जनार्दनी चरणी पडली मिठी । आठवा आठवितां तुटे जन्मकोटी ॥३॥

3355. भक्त भागवत जीवन्मुक्त संत । महिमा अत्यद्भुत चराचरीं। ऐसिया अनंतामाजी तू अनंत । लीलावेश होत जगत्राता ॥१॥ ब्रह्मानंद तुके तुळे आला तुका । तो हा विश्वसखा क्रीडे जनी ॥धृपद॥ शास्र शीष्ठाचार अविरुद्ध क्रिया । तुझी भक्तराया देखियेली ।

3355. पुंलिकाकारणे वाळुवंटी उभा । भक्ताच्या कैवारें दिसतसे शोभा ॥१॥ पुढे चंद्रभागा वाहे अमृतमय । आषाढी कार्तिक वैष्णवांची दाटी होय ॥२॥ एका जनार्दनी जया वैष्णव गाती । विठ्ठलनाम उच्चारिता सायुज्यमुक्ति ॥३॥

3356. स्वर्गीचे अमर इच्छिताति देवा । मृत्युलोकी व्हावा जन्म आम्हा ॥१॥ नारायणा नामे होऊ जिवन्मुक्त । कीर्तिनी अनंत गाऊ गीती ॥धृपद॥ वैकुंठीचे जन सदा इच्छीतात । कइ येथे येती हरीचे दास ॥२॥ यमधर्म वाट पाहे निरंतर । जोडोनिया कर तिष्ठतसे ॥३॥

3356. कलंकी अवतार पुढे होईल श्रीहरी । लोपोनी जाता धर्म मग अवतार धरी ॥१॥ दहा अवतार भक्ताकारणें घेतो । भक्ताची आवडी म्हणोनी गर्भवासा येतो ॥२॥ अंबऋषी कैवारें दहा अवतार घेतले । एका जनार्दनी त्याचे चरित्र वर्णिलें ॥३॥

3357. आमुची मिरासी पंढरी । आमुचे घर भीमातिरी ॥१॥ पांडुरंग आमुचा पिता । रखुमाई आमुचि माता ॥धृपद॥ भाउ पुंडलीक मुनि । चंद्रभागा आमुची बहिणी ॥२॥ तुका जुन्हाट मिराशी । ठाव दिला पायापाशी ॥३॥

3357. लटकीयाची आण । लटिकेंचि प्रमाण । ऎसीयासी कोण । विश्वासेल ॥१॥ मागतां बळे बळी । उदकी देत चळी । अतिशय तळमळी । मीन जैसा ॥२॥ मागतां मांसा मासा । मुरुडू धांवे घसा । डावेनी हातें कैसा । शंख करी ॥३॥ अतिशय कृपण । शरण एका जनार्दन । बाळा दे स्तनपान । पिलीं पोसी ॥४॥

3358. गंगा गेली सिंधुपाशी । जरी तो ठाव नेदी तिशी ॥१॥ तिणे जावे कवण्या ठाया । मज सांगा पंढरिराया ॥धृपद॥ जळ क्षोभले जलचरा । माता बाळा नेदी थारा ॥२॥ तुका म्हणे आलो शरण । देवा त्वा का धरिले मौन ॥३॥

3358. मागतां देखोनि दिठी । हातपाय घालूनि पोटी । पर्वत पडिल्या पाठी । देणॆं नाही ॥१॥ मागतां न देसी । दांतीं भोये धरिसी । पांढरा डुकर होसी । तेणे कर्मे ॥२॥ ठेवणें न देंतां । जावों नेदी सर्वथा । बळीचिया ऎसा आता । बांधीन पायी ॥३॥ मागत निजनिर्धार । खांबामाजी तू गुरगुरी । तिखट नखे बोचकरी । क्रोधे करुनी ॥४॥

3359. संदेह गमला । कैसा रेडा बोलविला ॥१॥ सांगा देव का न होती । निर्जिव चालविली भिंती ॥धृपद॥ कोरडे कागद । उदकी न लागती बुंद ॥२॥ नीळा म्हणे खरा । देवा संतपायी थारा ॥३॥

3359. मागता कवतुक । दीन होऊनी रंक । दारोदारीं भीक । मागे धांवे ॥१॥ मग ते करी काय । पाठी देउनी पाय । रसातळीं पाहे । घालूं धावें ॥२॥ मागो जाता पुढे । मायेचें काढी मढें । उकसाबुकसी रडे । माये माये म्हणोनी ॥३॥ फ़रश घेउनी करी । ज्यातें त्याते मारी । रक्तें रक्त उरी । परि देणे नाही ॥४॥

3360. नाम वाचे श्रवणी कीर्ती । पाउले चित्ती समान ॥१॥ काळ सार्थक केला त्यांनी । धरिला मनी विठ्ठल ॥धृपद॥ कीर्तनाचा समारंभ । निर्दंभ सर्वदा ॥२॥ निळा म्हणे स्वरूपसिद्धी । नित्य समाधी हरिनामी ॥३॥

3360. ज्यासी दहा शिरें माथा । वीस हाती येता । नेदुनी सर्वथा । जीवे मारी ॥१॥ गांठी घ्यावया नाही । आता करील काई । म्हणोनि राखी गाई । गवळीयांच्या ॥२॥ तेथेंही न संडी परी । दही दूध चोरी । भोगिल्या परनारी । मूळ माईके ॥३॥ बुध्दी बोध ठेला । एका जनार्दनी अबोला । कांही न बोल बोला । ठेवणें गट्ट करुनी ठेला ॥४॥

3361. कामधेनूचे वासरू । खाया न मिळे काय करू ॥१॥ ऐसे आम्हा मांडियेले । विठो त्वा का सांडियेले ॥धृपद॥ बैसोनि कल्पद्रुमातळी । पोटासाठी तळमळी ॥२॥ तुका म्हणे नारायणा । भले लोकी हे दिसेना ॥३॥

3361. मागतां पै कैवाडे । लुंची लागे मुंडे । नागवा होऊनी पुढे । उभा ठाके ॥१॥ मागतां फ़ाडोवाडे । घाऊनियां घोडा चढे । स्वर्ग घेऊनि वाढे । करी मारामारी ॥२॥ कलंकी होऊनि पुढे ऋणामाजीं बुडे । कलीच्या अंती घडे । कर्म ऎसे ॥३॥ मागतां दाटोदाटी । नवल त्याची गोठी । लाविली लंगोटी । एका जनार्दनी नारदासी ॥४॥