वारकरी रोजनिशी

2408. काय धर्म नीत । तुम्हा शिकवावे हित ॥१॥ अवघे रचियेले हेळा । लीळा ब्रम्हांड सकळा ॥धृपद॥ नाम महादेव । येथे निवडला भाव ॥२॥ तुका म्हणे वेळे । माझे तुम्हा का न कळे ॥३॥

2408. प्रतिमाचि देवो ऐसा ज्याचा भावो । तो न करी निर्वाहो आम्हांलागीं ॥१॥ असता सबराभरित बाहेर जो अंतरी । तो संपुष्टामाझारी म्हणती देवो ॥२॥ द्वारका पंढरी देवयात्रा करी । सर्वत्र न धरी तोचि भावो ॥३॥ सुक्षेत्रीं पुण्य मा अन्यत्र ते पाप । नवल हा संकल्प कल्पनेचा मतवाद्या ॥४॥

2409. भांडावे ते गोड । पुरे सकळ ही कोड ॥१॥ ऐसा घरींचा या मोळा । ठावा निकटा जवळा ॥धृपद॥ हाक देता दारी । येती जवळी सामोरी ॥२॥ तुका म्हणे शिवे । मागितले हाती द्यावे ॥३॥

2409. स्मरण स्वयाती नलगे ती जपमाळ हाती । नाठवितां चित्ती स्मरण होय ॥१॥ तैसा देही देवो परिसुनीं भावो । नाठव तोचि आठवो होत असे ॥२॥ वस्तु वस्तुपणें जडोनि गेली अंगी । आठवू तो विसरु वेगी जाला वावो ॥३॥ अगाध डोहीं गगन बुडाले दिसे । परि न बुडतांचि असे गगनी गगन ॥४॥

2410. तेरा दिवस जाले निश्चक्र करिता । न पवसी अनंता मायबापा ॥१॥ पाषाणांची खोळ घेउनि बैसलासी । काय हृषीकेशी झाले तुज ॥धृपद॥ तुजवरी आता प्राण मी त्यजीन । हत्या मी घालीन पांडुरंगा ॥२॥ फार विठाबाई धरिली तुझी आस । करीन जीवा नास पांडुरंगा ॥३॥

2410. सर्वाभुतीं दिसे देव । जया ऐसा अनुभव ॥१॥ तया चित्ती देव असे । जिकडे पाहे तिकडे दिसे ॥२॥ देव जन देव विजन । देवीं जडले तन मन ॥३॥ देव घरी देव दारी । देव दिसे व्यवहारीं ॥४॥

2411. लोक फार वाखा अमंगळ जाला । त्याचा त्याग केला पांडुरंगा ॥१॥ विषया वंचलो मीपणा मुकलो । शरण तुज आलो पांडुरंगा ॥धृपद॥ घर दार अवघी तजिली नारायणा । जीवींच्या जीवना पांडुरंगा ॥२॥ तुका म्हणे पडिलो पुंडलिकापाशी । धाव हृषीकेशी आळिंगी मज ॥३॥

2411. पाहो गेलो देवालागीं । देवरुप झालो अंगी ॥१॥ मीतुंपणा ठाव । उरला नाही अवघा देव ॥२॥ सुवर्णाचीं झाली लेणीं । देव झाला जगपणीं ॥३॥ घटी मृत्तिका वर्तत । जगी देव तैसा व्याप्त ॥४॥

2412. करिसी की न करिसी माझा अंगीकार । हा मज विचार पडिला देवा ॥१॥ देसी की न देसी पायाचे दर्शन । म्हणऊनि मन स्थिर नाही ॥धृपद॥ बोलसी की न बोलसी मजसवे देवा । म्हणोनिया जीवा भय वाटे ॥२॥ होईल की न होय तुज माझा आठव । पडिला संदेह हाचि मज ॥३॥

2412. ब्रह्मी नाही कर्म नाही उपासना । नाही ध्येय ध्याना ठाव जेथे ॥१॥ जाणीव नेणीव भगवंती नाही । विज्ञान जे तेंहीं लया जाय ॥२॥ नामरुपा ठाव नाही जया ठायी । ज्ञेय ज्ञाता तेंही नाही जेथे ॥३॥ एका जनार्दनी आहे एकरुप । सहज स्वरुप नित्य शुद्ध ॥४॥

2413. ऐसा माझा कोण आहे भीडभार । नावाचा मी फार वाया गेलो ॥१॥ काय सेवा रुजु आहे सत्ताबळ । ते मज राउळ कृपा करी ॥धृपद॥ काय याती शुद्ध आहे कुळ कर्म । तेणे पडे वर्म तुझे ठायी ॥२॥ कोण तपोनिध दानधर्मसीळ । अंगी एक बळ आहे सत्ता ॥३॥

2413. आजीचा सुदीनु आम्हा झाला आनंदु । सकळा स्वरुपी स्वये देखे गोविंदु ॥१॥ पाहिला गे माय आता सांगु मी कैसे । जेथे पाहे तेथेंक गोविंदु दिसे ॥२॥ पाहता पाहणें तटस्थ ठेले । सबाह्म अभ्यंतरीं पुरुषोत्तम कोंदलें ॥३॥ यापरी पाहता हरुष होतसें मना । एका जनार्दनी धणी न पुरे मना ॥४॥

2414. साच मज काय कळो नये देवा । काय तुझी सेवा काहे नव्हे ॥१॥ करावे ते बरे जेणे समाधान । सेवावे हे वन न बोलावे ॥धृपद॥ शुद्ध माझा भाव होईल तुझे पायी । तरि च हे देई निवडूनि ॥२॥ उचित अनुचित कळो आली गोष्टी । तुझे कृपादृष्टी पांडुरंगा ॥३॥

2414. साधन कांही नेणे मी अबळा । शाम हे रूप बैसलेंसे डोळा । लोपली चंद्रसुर्याची कळा । तो माझा राम जीवांचा जिव्हाळा ॥१॥ राम हे माझे जीवींचे जीवन । पाहता मन हे माझे उन्मन ॥२॥ प्रकाश दाटला दाही दिशा । पुढेंही मार्ग न दिसे आकाशा ।

2415. नाही कंटाळलो परि वाटे भय । करावे ते काय न कळता ॥१॥ जन वन आम्हा समान चि झाले । कामक्रोध गेले पावटणी ॥धृपद॥ षडऊर्मी शत्रु जिंतिले अनंता । नामाचिया सत्ताबळे तुझ्या ॥२॥ म्हणऊनि मुख्य धर्म आम्हा सेवकांचा ऐसा । स्वामी करी शिरसा पाळावे ते ॥३॥

2415. पातला रे भवगजपंचानन । निरसूनियां जन झाला जनार्दन ॥१॥ नाभी नाभी नाभीसी काह्मा । नाथिला संसार लटकी ही माया ॥२॥ वचनाचेनि घाये संशय तोडिले । अनेकत्व मोडुनि एकत्व जोडिले ॥३॥ वांझेचा पुत्र कळिकाळाचा वैरी । एक जनार्दनी संसार तोडरीं ॥४॥

2416. वायाविण वाढविला हा लौकिक । आणिला लटिक वाद दोघा ॥१॥ नाही ऐसा जाला देव माझ्या मते । भुकेले जेविते काय जाणे ॥धृपद॥ शब्दज्ञाने गौरविली हे वैखरी । साच ते अंतरी बिंबे चि ना ॥२॥ जालो परदेशी गेले दोन्ही ठाय । संसार ना पाय तुझे देवा ॥३॥

2416. पहाला तो दीन हरिखाचा आम्हा । सर्वाभुतीं अभिन्न सदा देखो श्रीरामा ॥१॥ काय सांगु गोविंदा तुझी आवडी । जनी वनी नयनी नीत नवी गोडी ॥२॥ निमिष्य जैसे वर्ष तैसे आम्हा गोडी । हरिरुप पाहता हरिखे मनबुद्धि वेडी ॥३॥ जनवनमन अवघे जाले जनार्दन । एकाएकी पाहता तेथे हारपले मन ॥४॥

2417. न कळे तत्त्वज्ञान मूढ माझी मती । परि ध्यातो चित्ती चरणकमळ ॥१॥ आगमाचे भेद मी काय जाणे । काळ तो चिंतने सारीतसे ॥धृपद॥ काही नेणे परि म्हणवितो दास । होईल त्याचा त्यास अभिमान ॥२॥ संसाराची सोय सांडिला मारग । दुराविले जग एका घाये ॥३॥

2417. हरिखाची गुढी बोधावा आला । अहंकार गर्जतु अविवेकु मारिला ॥१॥ संतोषें विवेक आपाआपणिया विसरला । लाजुनी महाहारुष आनंदासी गेला ॥२॥ मारविला क्रोध ममता सती निघाली । तुटला मत्सर शांति सुखें सुखावली ॥३॥ एका जनार्दनी पाहता सहजीं पै सहजे । स्वराज्य सांग तेथे नाही पै दुजे ॥४॥

2418. संसारसोहंळे भोगिती सकळ । भक्ता त्याचे बळ विटोबाचे ॥१॥ भय चित्ती धाक न मनिती मनी । भक्ता चक्रपाणि सांभाळीत ॥धृपद॥ पापपुण्य त्यांचे धरू न शके अंग । भक्तांसी श्रीरंग सर्वभावे ॥२॥ नव्हती ते मुक्त आवडे संसार । देव त्यांचा भार सर्व वाहे ॥३॥

2418. वेणुनादाचिया किळा । पान्हा फुटला निराळा ॥१॥ आर्तभूत जीव तिन्ही । चातक निवाले जीवानी ॥२॥ स्वानुभवाचे सरितें । जेवी जीवना दाटे भरतें ॥३॥ एका एक गजे घनीं । पूर आला जनार्दनी ॥४॥

2419. देवासी अवतार भक्तांसी संसार । दोहीचा विचार एकपणे ॥१॥ भक्तांसी सोहंळे देवाचिया अंगे । देव त्यांच्या संगे सुख भोगी ॥धृपद॥ देवे भक्ता रूप दिलासे आकार । भक्ती त्याचा पार वाखाणिला ॥२॥ एका अंगी दोन्ही झाली ही निर्माण । देवभक्तपण स्वामिसेवा ॥३॥

2419. उपवास पडिले भारी । ती वेदना जाणे हरी ॥१॥ मज जाली नाही बाधा । देही देखता गोविंदा ॥२॥ देहींचें दुःख अथवा सुख । भेटो नयेचि सन्मुख ॥३॥ एका जनार्दनी सुख । विसरला तहान भुक ॥४॥

2420. हुंबरती गाये तयांकडे कान । कैवल्यनिधान देउनि ठाके ॥१॥ गोपाळांची पूजा उच्छिष्ट कवळी । तेणे वनमाळी सुखावला ॥धृपद॥ चोरोनिया खाये दुध दही लोणी । भावे चक्रपाणि गोविला तो ॥२॥ निष्काम तो झाला कामासी लंपट । गोपिकांची वाट पाहात बैसे ॥३॥

2420. पाहता पाहता वेधले मन । झाले उन्मन समाधिस्था ॥१॥ ऐसा परब्रह्मा पुतळा देखिलासे डोळा । पाहिला सावळा डोळेभरी ॥२॥ तनु मन वेधले तयाचे चरणी । शरण एका एकपणे जनार्दनी ॥३॥

2421. वाढविले का गा । तुम्ही एवढे पांडुरंगा ॥१॥ काय होती मज चाड । एवढी करावया बडबड ॥धृपद॥ ब्रम्हसंतर्पण । लोकी करावे कीर्तन ॥२॥ निमित्याचा धणी । तुका म्हणे नेणे कोणी ॥३॥

2421. कल्पित देह कल्पित प्रबंध । कल्पित षट् चक्रमाळा । कल्पित धारण कल्पित सुषुम्ना । कल्पित मेरुमंडळ रे ॥१॥ कल्पित छांडो कल्पित छांडो । निर्विकल्प वृत्ति मांडो । सहजी सहज भरपुर भरले । देह विदेह दुरी छांडो ॥धृ.॥

2422. आनंद अद्वय नित्य निरामय । जे का निजध्येय योगियांचे ॥१॥ ते हे समचरण साजिरे विटेवरी । पहा भीमा तिरी विठ्ठलरुप ॥धृ॥ पुराणासी वाड श्रुती नेंणती पार । ते झाले साकार पुंडलिका ॥२॥ तुका म्हणे ज्याते सनकादिक ध्यात । ते आमुचे कुळ दैवत पांडुरंग ॥३॥

2422. खांबसुत्राची बाहुली । सुत्राआधीन उगली ॥१॥ माझे मीपण नाही स्वतंत्र । क्रियाकर्म ते परतंत्र ॥२॥ बाहुलीये नाही स्वतंत्रता तैसा नव्हे कर्म कर्ता ॥३॥ एका एकपणाचे सूत्र । जनार्दनपायीं स्वतंत्र ॥४॥

2423. वाचेचिया आळा कवळिले ब्रम्ह । चुकविला श्रम पृथक तो ॥१॥ सुलभ झाले सुलभ झाले । जवळी आले पंढरिये ॥धृपद॥ नामरूपाचे बांधले मोटळे । एक एका वेळे सारियेले ॥२॥ तुका म्हणे वाटे चुकली वसती । उधार तो हाती आणियेला ॥३॥

2423. वदे तोचि कल्पित शास्त्र ते शाब्दिक । पुराणा सकळिक बाष्कळचि ॥१॥ बाहुली तो जीव सुत्रधारी तो शिव । मिथ्याचि हे भाव जग सर्व ॥२॥ येथे कैंचा मुक्त मुळींच नाही बद्ध । सर्वहि अबद्ध दिसे जे का ॥३॥ एका जनार्दनी ऐसी याची खूण । जाणे तोचि धन्य गुरुपुत्र ॥४॥

2424. सवंग झाले सवंग झाले । घरा आले बंदरींचे ॥१॥ आता हेवा करु सोस । भक्तीरस बहु गोड ॥धृपद॥ पाउल वेचे चिंता नाही । आड काही मग नये ॥२॥ तुका म्हणे संचिताचे । नेणे काये राहो ते ॥३॥

2424. जेथे निरसोनिया द्वैत म्हणताती अद्वैत । त्याहुनी अतीत स्वरुप माझे ॥१॥ ते मी लक्ष्याही लक्ष्य पराचेंही पर । जेथे वेदशास्त्रे लाजोनी गेली ॥२॥ गिळोनी अज्ञान निखळ म्हणती ज्ञान । उभयाहुनी भिन्न स्वरुप माझे ॥३॥ सच्चिदानंदा प्रतिपादिती वेद । याहुनी अगाध स्वरुप माझे ॥४॥

2425. तुम्ही संत मायबाप कृपावंत । काय मी पतित कीर्ती वाणू ॥१॥ अवतार तुम्हा धराया कारणे । उद्धरावे जन जड जीव ॥धृपद॥ वाढविले सुख भक्ती भाव धर्म । कुळाचार नाम विठोबाचे ॥२॥ तुका म्हणे गुण चंदनाचे अंगी । तैसे तुम्ही जगी संतजन ॥३॥

2425. देव जाला पाठींपोटी । तया नाही आटापाटी ॥१॥ जेथे जाय तेथे देव । नाही भेव सर्वथा ॥२॥ संसारासी मारुनी लाथा । केला तत्त्वता देशोधडी ॥३॥ विषयांचें ठेचिलें तोंड । मोडिलें बंड पांचाचें ॥४॥

2426. पाठी लागे तया दवडी दुरी । घाली या बाहेरी संवसारा ॥१॥ येउनि दडे तुमच्या पायी । धावे तई छो म्हणा ॥धृपद॥ पारखियाचा वास पडे । खटबड उठी ते ॥२॥ तुका म्हणे लाविला धाक । नेदी ताक खाऊ कोणी ॥३॥

2426. साचपणें देवा शरण पै जाती । तया वैकुंठपती विसरेना ॥१॥ जैसी कन्या दुरदेशीं एकटी । रात्रंदिवस संकटीं घोकी मायबाप ॥२॥ पतिव्रतेचें सर्व मन पतिपायीं । तैसा देव ठायींतिष्ठतसे ॥३॥ एका जनार्दनी मज हा अनुभव । जनार्दने देव दाखविला ॥४॥

2427. सांखळिलो प्रीती गळा । भुंके वेळा जाणोनिया ॥१॥ तुमचे मी केशीराजा । सुने या काजा पाळिलो ॥धृपद॥ आले गेले कळे वाटा । कोण निटा वाकडिया ॥२॥ तुका म्हणे आले वारी । दुरिते दुरी नातळता ॥३॥

2427. नेणतिया ठायी पाहुं जाय देवा । तो अवघे या केशवा व्यापियेलें ॥१॥ नेणतपण गेले पाहता पाहणे पडियेलें टक । अवघाचि हरिख वोसंडला ॥३॥ एका जनार्दनी पडियेलें टक । जाणता नेणतां सर्वाभुतीं देख ॥४॥

2428. पाळोनिया मोठे केले । त्यासी बोले ओळखी ॥१॥ जवळोनि नवजे दुरी । लाड करी कवतुक ॥धृपद॥ खून उभा विटेवर । काटींकर ठेउनिया ॥२॥ तुका म्हणे घातली वरी । झुली थोरी मोलाची ॥३॥

2428. जाणती हे कळा हारपोनि गेली जाणती हे कळा हारपोनि गेली । वृत्ति मावळली तयामाजीं ॥१॥ पाहता पहाणें हारपोनि गेले । मी माझे सरलें तयामाजीं ॥२॥ अंतर बाहेरीं पाहता शेजारी । शून्याची वोवरी ग्रासियेली ॥३॥

2429. सुनियांची आवडी देवा । घेत सेवा नाही काही ॥१॥ सिकविले जवळी बैसो । जेथे असो तेथे चि ॥धृपद॥ नेदी दुजे बोलो करू । गुरुगुरु न साहे ॥२॥ तुका म्हणे कृवाळिता । अंग सत्ता संगाची ॥३॥

2429. सत्त्व रज तम गेले निरसोनी । दृश्याची लावणी कैशी झाली ॥१॥ गेलिआ माघारीं पाहता न दिसे । स्वतः तो प्रकाशे सदोदित ॥२॥ अंतर बाहेरीं पाहता शेजारी । प्रकाशतां अंतरी लखलख ॥३॥ एका जनार्दनी प्रकाश संपुर्ण । सर्व नारायण बिंबलासे ॥४॥

2430. शिळे खाता आला वीट । सुने धीट पाय धरी ॥१॥ कान्होबा ते जाणे खूण । उन उन घास घाली ॥धृपद॥ आपुले ठायीचे घ्यावे । लाड भावे पाळावा ॥२॥ तुका म्हणे मी जुनाट सुने । मोहो आट परतला ॥३॥

2430. चित्त चैतन्य पडली गांठी न सुटे मिठी । संचित कर्माचि झाली आटी उरफाटी दृष्टी ॥१॥ कैंचा आठव दृश्याचा । खुंटली वाचा उदय झाला सुखाचा ॥२॥ देह विदेह वाढिलें मीतूंपणे । एका जनार्दनी सहज एकपणे ॥३॥

2431. लागले भरते । ब्रह्मानंदाचे वरते ॥१॥ झाला हरीनामाचा तारा । सीड लागले फरारा ॥धृपद॥ बैसोनि सकळ । बाळ चालिले गोपाळ ॥२॥ तुका म्हणे वाट । बरवी सांपडली नीट ॥३॥

2431. देखिले कंदर्पाच्या बापा । आम्ही नेणो पुण्य पापा ॥१॥ कैंचे पाप कैंचे पुण्य । देह नामे पडले शून्य ॥२॥ शुन्य म्हणताती बिंदुलें । तेंचि विश्वाकार झाले ॥३॥ एका शुन्याचा विस्तारु । जनार्दनीक जगदाकारु ॥४॥

2432. धन वित्ते कुळे । अवघियाने ते आगळे ॥१॥ ज्याचे नारायण गाठी । भरला हृदय संपुटी ॥धृपद॥ अवघे चि गोड । त्याचे पुरले सर्व कोड ॥२॥ तुका म्हणे अस्त । उदय त्याच्या तेजा नास्त ॥३॥

2432. ध्येय ध्यातेविण ध्यान । ज्ञेय ज्ञातेविण ज्ञान ॥१॥ ऐसे जनार्दनाचें ध्यान । साधनांचे निज साधन ॥२॥ साध्य साधनेंविण साधणे । दृश्य द्रष्टत्वेंविण देखिणें ॥३॥ बोल बोलणेविण बोलणें । एकाएकी जनार्दने ॥४॥

2433. बोलावे ते आम्ही आता अबोलणे । एकाचि वचने सकळांसी ॥१॥ मेघवृष्टी काही न विचारी ठाव । जैसा ज्याचा भाव त्यासी फळे ॥धृपद॥ तुका म्हणे नाही समाधाने चाड । आपणा ही नाड पुढिलांसी ॥२॥ अर्थ :

2433. नेत्राचेनीं तेजे पोळला चंडाश । नभचि नाही तेथे कैंचे अवकाश ॥१॥ रात्र हारपली पाहुं मी कोठे । दिवस रुसुनी गेला पहाता न भेटे ॥२॥ अंगाचेनी तेजे डोळा आली चवी । पाहु गेलों तंव बुडाला रवी ॥३॥ एका जनार्दनी पाहता पाहणें । रात्रंदिवस दोन्ही गेले हरपोन ॥४॥

2434. अधिकार तैसा करू उपदेश । साहे ओझे त्यास तेची द्यावे ॥ १ ॥ मुंगीवरि गजाचे पालाण । घालिता ते कोण कार्यसिद्धी ॥ २ ॥ #तुका म्हणे फासे वाघुरा कुर्र्हडी । प्रसंगी ते काढी पारधी तो ॥ ३ ॥ अर्थ :

2434. जळ स्पर्शा जाता स्नानीं । तंव चिन्मात्र भासे जीवनीं ॥१॥ कैसी वहाताहे गंगा । स्नानीं हारपले अंगा ॥२॥ अंगत्व मुकलें अंगा । स्नानीं सोवळी जाली गंगा ॥३॥ एका जनार्दनी मज्जन । सकळ तीर्थे जालीं पावन ॥४॥

2435. नव्हों वैद्य आम्ही अर्थाचे भुकेले । भलते द्यावे पाले भलत्यासी ॥१॥ कुपथ्य करूनि विटंबावे रोगी । का हे सलगी भीड त्याची ॥२॥ तुका म्हणे लांसू फांसू देऊं डाव । सुखाचा उपाव पुढे आहे ॥३॥ अर्थ :

2435. येणे जानें खुंटले क्रियाकर्म ठेले । मज माझे भेटलें आत्मरुप ॥१॥ त्यागुं ते काय भोगुं ते काय । सर्व ब्रह्मारुप पाहे कोंदाटले ॥२॥ क्रियाकर्मधर्म निखिळ परब्रह्मा । त्यागुं भोगुं तेथे केवळ भ्रम ॥३॥ एका जनार्दनी सहजीं सहज एक । एकीएक पहाता कैंचे अनेक ॥४॥

2436. मागे चिंता होती आस । केला नास या काळे ॥१॥ तुम्ही आम्हा उदासीन । भिन्नाभिन्न वारिले ॥धृपद॥ मोहजाळे दुःख वाढे । ओढे ओढे त्यास ते ॥२॥ तुका म्हणे कोण देवा । आता हेवा वाढवी ॥३॥

2437. असो खटपट । आता वाउगे बोभाट ॥१॥ परिसा हे विनवणी । असो मस्तक चरणी ॥धृपद॥ अपराध करा । क्षमा घडले दातारा ॥२॥ तुका म्हणे वेथा । तुह्मा कळे पंढरिनाथा ॥३॥

2437. शुन्य निरशुन्य तयामाजी बीज । तया नांव गुज निजवस्तु ॥१॥ जाणण्याचें मूळ अकुळांचें कुळ । अलक्ष्याचें स्थळ तयाठायीं ॥२॥ एकाजर्नादनीं प्रसाद लाधला । जनार्दनी वोळला सुखरुप ॥३॥

2438. अहो उभा विटेवरी । भरोवरी चुकविली ॥१॥ निवारले जाणे येणे । कोणा कोणे रुसावे ॥धृपद॥ संकल्पासी वेचे बळ । भारे फळ निर्माण ॥२॥ तुका म्हणे उभयता । भेटी सत्ता लोभाची ॥३॥

2438. सोनियांचा देव सोनियाचें देऊळ । सोनियांचा भक्त पूजी सोनियाच्या कमलें ॥१॥ नामची पै रूप ते अभिन्न । जगी जनार्दन तोचि पाहे ॥२॥ मृत्तिकेचा घट मृत्तिकेची वेळणी । मृत्तिकेचे आळें तेथे मृत्तिकेची माथणी ॥३॥ भिन्न भिन्नाकारीं मृत्तिका दिसते. साकार । एका जनार्दनी निज निर्विकार ॥४॥

2439. वारकरी पायापाशी । आले त्यासी विनविले ॥१॥ काय काय ते आइका । विसरो नका रंकासी ॥धृपद॥ चिंतावोनि चिंता केली । हे राहिली अवस्था ॥२॥ तुका म्हणे संसारा । रुसलो खरा यासाठी ॥३॥

2439. अभेदाच्या द्वारापाशीं । तीर्थे प्रयागादि काशीं ॥१॥ भक्तिमुक्तिचें माहेर । अभेदाचें ते घर ॥२॥ ऐसी अभेद भक्ति घडे । कामक्रोध तेथे दडे ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । अभेद भक्ति मुख्य ज्ञान ॥४॥

2440. जीवीचे का नेणा । परि हे आवडी नारायणा ॥१॥ वाढवावे हे उत्तर । काही लाड करकर ॥धृपद॥ कोठे वाया गेले । शब्द उत्तम चांगले ॥२॥ तुका म्हणे बाळा । असता तात्पर्य खेळा ॥३॥

2440. समुळ मुळी पाहता पाहण्या उपरम 2440 समुळ मुळी पाहता पाहण्या उपरम । भोग भोक्ता तेथे सहज परब्रह्मा ॥१॥ भोगुं मी काय त्यागुं मी काय । त्याग भोग दोन्ही चैतन्य माय ॥२॥ भोग भोगितां भोग त्यागितां त्याग । दोन्हींचें निखळ अधिष्ठान अंग ॥३॥

2441. वोढविले अंग । आता करूनि घ्यावे सांग ॥१॥ काय पूजा ते मी नेणे । जाणावे जी सर्वजाणे ॥धृपद॥ पोटा आले बाळ । त्याचे जाणावे सकळ ॥२॥ तुका म्हणे हरी । वाहावे जी कडियेवरी ॥३॥

2441. देह जाईल तरी जावो राहील तरी राहो । दोराचिया सर्पा जिणें मरणे न वावो ॥१॥ आम्ही जिताची मेलो जिताची मेलो । मरोनियां जालो जीवेविण ॥२॥ मृगजळाचें जळ भरले असता नाही । आटलिया तेथे कोरडे होईल काई ॥३॥ एका जनार्दनी जगाचि जनार्दन । जिणें मरणें तेथे सहज चैतन्यघन ॥४॥

2442. शेवटींची हे विनंती । पाय चित्ती रहावे ॥१॥ ऐसे करा कृपादान । तुम्हा मन सन्निध ॥धृपद॥ भाग्याविण कैची भेटी । नव्हे तुटी चिंतने ॥२॥ तुका म्हणे कळसा आले । हे विठ्ठले परिसावे ॥३॥

2442. पाणियाचा मासा जाला । नामरूपा नाही आला ॥१॥ ते पूर्वीच पाणी आहे । तेथे पारधी साधील काय ॥२॥ जंव पारधी घाली जाळें । तंव त्याचेंच तोंड काळे ॥३॥ एका जनार्दनी सर्वही पाणी । माशियाची कैंची खाणी ॥४॥

2443. करूंनिया शुद्ध मन । नारायण स्मरावा ॥१॥ तरीच हा तरिजे सिंधु । भवबंधू तोडोनिया ॥धृपद॥ तेथे सरे शुद्ध साचे । अंतरीचे बीज ते ॥२॥ तुका म्हणे लवणकळी । पडता जळी ते होय ॥३॥

2443. मीच देवो मीच भक्त । पूजा उपचार मी समस्त ॥१॥ मीच माझी करी पुजा । मीच माझा देवो सहजा ॥२॥ हेंचि उपासनाकांडाचे सार । आगमनिगमांचे गुह्मा भांडार ॥३॥ एका जनार्दनी देव । स्वये पाहे देवाधिदेव ॥४॥

2444. जिकडे पाहे तिकडे देव । ऐसा भाव दे काही ॥१॥ काय केलो एकदेशी । गुणदोषी संपन्न ॥धृपद॥ पडे तेथे तुझ्या पाया । करी वाया न वजते ॥२॥ तुका म्हणे विषमे सारी । ठाणे धरी जीवासी ॥३॥

2444. लागले दैवत अक्षत सांगा । देव देऊळ आले अंगा ॥१॥ देव देऊळ अवघाचि देव । देखोनिया भाव लागतसे ॥२॥ जाणता नेणतां उरी नुरे मना । यालागी शरण एका जनार्दना ॥३॥

2445. सरे ऐसे ज्याचे दान । त्याचे कोण उपकार ॥१॥ नको वाढू ऐसे काचे । दे वो साच विठ्ठला ॥धृपद॥ रडत मागे सांडी पोर । ते काय थोर माउली ॥२॥ तुका म्हणे कीर्ती वाढे । धर्म गाढे ते ऐसे ॥३॥

2445. सकळ गोडिये जे गोड आहे । ते रसनाची जाली स्वये ॥१॥ आता चाखावे ते काये । जिव्हा अमृता वाकुल्या वाये ॥२॥ तया गोडपणाच्या लोभा । कैशा सर्वांगी निघती जिभा ॥३॥ एका जनार्दनी गोड । तया क्षण एक रसना न सोडी ॥४॥

2446. लोभावरी ठेवुनि हेत । करी असत्य न्याय नीत ॥१॥ त्याच्या पूर्वजा पतन । नरकी किडे होती जाण ॥धृपद॥ कोटिगोहत्यापातक । त्यासी घडेल निष्टंक ॥२॥ मासा श्रवे जे सुंदरा । पाजी विटाळ पितरा ॥३॥

2446. जो जो कोणी मनी ध्याये । तो मीचि होऊनियां राहे ॥१॥ ऐसा अनुभव बहुता । अर्जुनादि सर्वथा उद्धवा ॥२॥ एक एक सांगता गोष्टी । कल्प कोटी न सरेचि ॥३॥ शरण येता जीवेभावें । एका जनार्दनी भावे हरीसी ॥४॥

2447. देह जाईल जाईल । यासी काळबा खाईल ॥१॥ का रे नुमजसी दगडा । कैचे हत्ती घोडे वाडा ॥धृपद॥ लोडे बालिस्ते सुपती । जरा आलिया फजिती ॥२॥ शरीरसंबंधाचे नाते । भोरड्या बुडविती सेताते ॥३॥

2447. साक्षीभूत आत्मा म्हणती आहे देही । वाया का विदेही जाहला मग ॥१॥ नानामतें तर्क करिता विचार । पापांचे डोंगर अनायासें ॥२॥ देही असोनि देव वाया का शिणती । एका जनार्दनी फजिती होती तया ॥३॥

2448. मागे बहुता जना राखिले आडणी । धावसी निर्वाणी नाम घेता ॥१॥ ऐसे ठावे झाले मज बरव्या परी । म्हणऊनि करी धावा तुझा ॥धृपद॥ माझेविशी तुज पडिला विसरु । आता काय करू पांडुरंगा ॥२॥ अझुनि का नये तुह्मासी करुणा । दुरि नारायणा धरिले मज ॥३॥

2448. आत्मत्वाचें ठायी सर्व एकाकार । नाही नारीनर भेद भिन्न ॥१॥ वर्णाश्रम धर्म ज्ञाति कुलगोत । एकाकारी होत आत्मतत्त्वीं ॥२॥ सदोदित पाहे सर्वाठायीं आहे । एकाजनार्दनी सोय धरी त्याची ॥३॥

2449. कळले माझा तुज नव्हे रे आठव । काय काज जीव ठेवू आता ॥१॥ तू काय करिसी माझिया संचिता । धिग हे अनंता झाले जिणे ॥धृपद॥ पतितपावन राहिलो या आशा । आइकोनि ठसा कीर्ती तुझी ॥२॥ आता कोण करी माझा अंगीकार । कळले निष्ठुर झालासी तू ॥३॥

2449. देही वाढे जों जों शांती । तो तो विरक्ति बाणे अंगी ॥१॥ ऐसा आहे अनुभव । देही देव प्रकाशे ॥२॥ देही आत्मा परिपुर्ण । भरला संपूर्ण चौदेहीं ॥३॥ एका जनार्दनी रिता ठाव । नाही वाव पाहता जगी ॥४॥

2450. तरि का मागे वाया कीर्ती वाढविली । जनांत आपुली ब्रिदावळी ॥१॥ साच करिता आता फिरसी माघारा । ठायीचे दातारा नेंणवेचि ॥धृपद॥ संतासी श्रीमुख कैसे दाखविसी । पुढे मात त्यासी सांगईन ॥२॥ घेईन डांगोरा तुझिया नामाचा । नव्हे अनाथांचा नाथ ऐसा ॥३॥

2450. बहुतापुण्येंकरूनि जोडला नरदेह । नाही त्याचा वेवसाव घडला कांही ॥१॥ न करावे ते केले मनामागें धांवणे । परि नारायणें करुणा केली ॥२॥ आवरुनि इंद्रियें धरियेली हाती । कामक्रोधाची शांती केली सर्व ॥३॥ वाया जाये परि श्रीगुरु भेटला । एका जनार्दनी जाहला कृतकत्य ॥४॥

2451. लाजती पुराणे । वेदा येऊ पाहे उणे ॥१॥ आम्ही नामाचे धारक । किविलवाणी दिसो रंक ॥धृपद॥ बोलिले ते संती । बोल वायांविण जाती ॥२॥ तुका म्हणे देवा । रोकडी हे मोडे सेवा ॥३॥

2451. विदेहदेह विस्मृति पावले । देहादेही फिटले द्वैताद्वैत ॥१॥ ऐसे जनार्दने उघड दाविले । देहींच आटले देहपण ॥२॥ एका जनार्दनी चौदेहा वेगळा । दाविलासे डोळा उघड मज ॥३॥

2452. आम्ही तुझ्या दासीं । जरि जावे पतनासी ॥१॥ तरि हे दिसे विपरीत । कोठे बोलिली हे नीत ॥ध्रु.॥ तुझे नाम कंठी । आम्हा संसार आटी ॥२॥ तुका म्हणे काळ । करी आम्हांसी विटाळ॥३॥

2452. निमाले राहिले गेले ऐसे म्हणती । वाया फजीत होती आपुल्या मुखें ॥१॥ नासलें कलेवर घेऊनिया मांडीं । वाउगे ते तोंडी बोलताती ॥२॥ स्वये आत्मज्योति जया नाही आदिअंत । तो आत्मा प्रत्यक्ष निमाला म्हणती ॥३॥ एका जनार्दनी उफराटी बोली । कैसी भ्रांती पडली त्यांचे मनी ॥४॥

2453. आहारनिद्रे न लगे आदर । आपण सादर तेचि होय ॥१॥ परमितेविण बोलणे ते वाया । फार थोडे काया पिंड पीडी ॥धृपद॥ समाधान त्याचे तोचि एक जाणे । आपुलिये खुणे पावोनिया ॥२॥ तुका म्हणे होय पीडा ते न करी । मग राहे परी भलतिये ॥३॥

2453. व्याघ्रामुखीं सांपडे गाय । अद्वैतीं तू रामनाम ध्याय ॥१॥ वाचे गांतां रामनाम । निवारेल क्रोधाकाम ॥२॥ भेदभावाची वासना । रामनामे निरसे जाणा ॥३॥ एकपणे जनीं वनी । एका शरण जनार्दनी ॥४॥

2454. भूमि अवघी शुद्ध जाणा । अमंगळ हे वासना ॥१॥ तैसे वोसपले जीव । सांडी नसता अंगी घाव ॥धृपद॥ जीव अवघे देव । खोटा नागवी संदेह ॥२॥ तुका म्हणे शुद्ध । मग तुटलिया भेद ॥३॥

2454. रामनाम स्मरे पुरुषोत्तम रे । सहज विद्या ज्ञेय हाही अविद्या धर्म रे ॥१॥ अहं आत्मा हेंही न साही सर्व क्रिया भ्रम रे । विजनवन निरंजन जनार्दन रे ॥२॥ अगम्य गति ध्येय ध्यान साधन बंधन रे । एका जनार्दनी एका स्वानंद परिपुर्ण रे ॥३॥

2455. सरते माझे तुझे । तरि हे उतरते ओझे ॥१॥ न लगे सांडावे मांडावे । आहे शुद्ध चि स्वभावे ॥धृपद॥ घातला तो आशा । मोहोजाळे गळा फासा ॥२॥ सुखदुःखाचा तो मान । नाही दुःखाचा तो शीण ॥३॥

2455. दर्पणामाजीं आपण । जीवरुपें शिव जाण ॥१॥ जेणे स्वरूपें आपण । तद्रूप बिंब दिसे जाण ॥२॥ अग्नि राखें झाकोळिला । तरी अग्नीपणें संचला ॥३॥ जीवशिव दोन्ही हो का एक । तरी मलीन एक चोख ॥४॥

2456. तुज करिता होत ऐसे । मूढ चतुर पंडित पिसे ॥१॥ परि वर्म नेणे ते कोणी । पीडाखाणी भोगितील ॥धृपद॥ उल्लंघिते पागुळ गिरी । मुके करी अनुवाद ॥२॥ पापी होय पुण्यवंत । न करी घात दुर्जन ॥३॥

2456. आपणा आपण पाहे विचारुनी विचारतां मनी देव तुंचीं ॥१॥ तूंचि देव असता फिरशी वनोवनीं । प्रगटली काहाणी बोलायासी ॥२॥ देहींचे देवळीं आत्माराम नांदे । भांबावला भक्त हिंडे सदा रानें ॥३॥ एका जनार्दने भ्रमाची गोष्टी । वायांचि शिणती होती कष्टी ॥४॥

2457. पिकवावे धन । ज्याची आस करी जन ॥१॥ पुरोनि उरे खाता देता । नव्हे खंडन मविता ॥धृपद॥ खोली पडे ओली बीज । तरी च हाता लागे निज ॥२॥ तुका म्हणे धणी । विठ्ठल अक्षरे या तिन्ही ॥३॥

2458. करिसी लाघवे । तू हे खेळसी आघवे ॥१॥ केला अहंकार आड । आम्हा जगासी हा नाड ॥धृपद॥ इत्थंभुते यावे । दावू लपोही जाणावे ॥२॥ तुका म्हणे हो श्रीपती । आता चाळवाल किती ॥३॥

2458. देव मनुष्य सुताचें बाहुलें । बापें बोळवणा सांगाते दिले ॥१॥ शेवट पालऊन दिसे मधु । नेसो जाय तंव अवघाचि संबंधू ॥२॥ आंत बाहेरी अवघेचि सूत । स्वरूप देखता निवताहे चित्त ॥३॥ नीच नवा शोभतु साउला । एका जनार्दनी मिरवला ॥४॥