वारकरी रोजनिशी

3163. ज्याची जया आस । तयाजवळी त्या वास ॥१॥ येर जवळी ते दुरी । धेनु वत्स सांडी घरी ॥धृपद॥ गोडी प्रियापाशी । सुख उपजे येरासी ॥२॥ तुका म्हणे बोल । घडे तयाठायी मोल ॥३॥

3163. आशापाश सोडोनि देई । संतासीं तू शरण जाई । चौर्‍याशींचें भय नाही । प्राणिया तुज ॥१॥ आवडी धरी संतसंग । कामक्रोधा होय भंग । षडवैरीयां मार्ग । मोकळाची ॥२॥ संतसंग धरतां चित्ती । उपाधी ते सर्व तुटती । भावे होय मोक्षप्राप्ती । क्षणमात्रें ॥३॥ नाही आणीक साधन । संतसंगतीवांचून । शरण एका जनार्दन । संतसंग धरी ॥४॥

3164. द्रव्य घेऊनिया कथा जरी करी । तरी भंगो हरी देह माझा ॥१॥ माझी कथा करा ऐसे म्हणे कोणा । तरी नारायण जिव्हा झडो ॥धृपद॥ साह्य तू झालासी काय उणे तुपे । आणीक भूतांपे काय मागो ॥२॥ तुका म्हणे सर्व सिद्धी तुझे पायी । तू माझा गोसावी पांडुरंगा ॥३॥

3164. पळभरी संतसंगती । कोटीयुगें तया विश्रांती । ऐसे बोलतसे श्रुती । पाहे पा जना ॥१॥ वेदशास्त्रा पुराण । महिमा संतांचाचि जाण । शुकादिक रंगून । रंगले रंगी ॥२॥ अर्जुना उपदेशिलें । उद्धवातें बोधिले । व्यासादिक रंगले । हृदयी सदा ॥३॥ ते दृढ हृदयी धरी । आणीक नको पाहुं फेरी । एका जनार्दनी धरी । हृदयामाजीं ॥४॥

3165. जरि हा हो कृपा करिल नारायण । तरी हेचि ज्ञान ब्रम्ह होय ॥१॥ कोठोनिया काही न लगे आणावे । न लगे कोठे जावे तरावया ॥धृपद॥ जरी देव काही धरिल पै चित्ती । तरि हेचि होती दिव्य चक्षु ॥२॥ तुका म्हणे जरी देव दावील आपणा । तरि जीवपणा ठाव नाही ॥३॥

3165. देही धर्म विहित करी । अद्वैत भाव चित्ती धरी । सर्वभावे नमस्कारी । एक आत्मा म्हणोनी ॥१॥ तेणे तुटे रे बंधन । वाचे जपे जनार्दन । आणिक नको रे साधन । रामकृष्ण स्मर सुखें ॥२॥ पवित्र त्याचे हे कुळ । आचार त्याचाचि सुशीळ । अखंड जे सर्वकाळ । नाम जपती ॥३॥ एका जनार्दनी नाम । परब्रह्मा ते निष्काम । हरे भवश्रम । जन्मजराव्याधी ॥४॥

3166. रात्री दिवस आम्हा युद्धाचा प्रसंग । अंतर्बाह्य जग आणि मन ॥१॥ जीवा ही आगोज पडती आघात । येऊनिया नित्य नित्य वारू ॥धृपद॥ तुका म्हणे तुझ्या नामाचिया बळे । अवघीयांचे काळे केले तोंड ॥२॥ अर्थ :

3166. येणे पंथे बहुत तरले निश्चिती । आवडी जे गाती विठोबासी ॥१॥ तारक हा मंत्र सोपा पै सर्वासी । उच्चारिता अहर्निशी सर्वसिद्ध ॥२॥ पापा प्रायश्चित कलियुगी नाम । आणिक सोपे वर्म संतसेवा ॥३॥ न लगे दंडन मुंडन ते आटी । नाम घेता होटीं सर्व जोडें ॥४॥

3167. होईन खडे गोटे । चरणरज साने मोठे । पंढरीचे वाटे । संतचरणी लागेन ॥१॥ आणीक दुजे काही । मी मागे न तुजपासी । आठविता सुख । भय नास नाही ज्यासी ॥धृपद॥ होइन मोचे वाहणा । पायी सकळा संतजना । मांजर सुकर सुणा । जवळी शेष घ्यावया ॥२॥ सांडोवा पायरी । वोहळ बावी गंगातिरी । होइन तयावरी । संतसज्जन चालती ॥३॥

3167. भाव धरी का रे साचा । उच्चार करी नामाचा । पंथ विठोबाचा । दृढ धरी ॥१॥ विठ्ठल विठ्ठल वाचे । वदे का रे तू साचे । दोष जातील जन्माचें । संदेह नाही ॥२॥ आळस न करी क्षणभरी । वाचे उच्चार श्रीहरी । यमयातना बोहरी । तेणे होय ॥३॥ भक्ति दृढ धरी नामी । पडुं नको वाउगा श्रमीं । विठोबाचे नामी । विश्वास धरी ॥४॥

3168. कासया व्हावे आम्ही जीवन्मुक्त । सांडुनिया थीत प्रेमसुख ॥१॥ वैष्णवाचा दास झाला नारायण । काय त्या मिळोन असो सुखी ॥धृपद॥ काय त्या गाठीचे पडले सुटोन । उगलाचि बैसोन धीर धरू ॥२॥ सुख आम्हासाठी केले हे निर्माण । निर्दैव तो कोण हाणे लाता ॥३॥

3168. दुस्तर सायास न करी । वाचे म्हणे हरिहरी । वैकुंठ पायरी । सोपी तेणे ॥१॥ ते नाम विठोबाचें । सुलभ वदे का रे वाचे । अनंता जन्माचें दोष जाती ॥२॥ प्रचीत पाहे अर्धक्षण । नाम उच्चारी रे जाण । तेणे तुटे भवबधन । यमदुतांचें ॥३॥ नाम घेता उठाउठी । पातकाच्या पळती थाटी । पुर्वज उद्धरती कोटी । बेचाळिसासहित ॥४॥

3169. आवडे पंढरी भीमा पांडुरंग । चंद्रभागा लिंग पुंडलिक ॥१॥ कामधेनु कल्पतरु चिंतामणी । आवडीची धणी पुरवीती ॥२॥ तुका म्हणे जीवा थोर झाले सुख । नाठवे हे भूक तहान काही ॥३॥ अर्थ :

3169. संसार असार जाणोनि निर्धार । केलासे विचार सनकादिकी ॥१॥ नामी आतुडले नामी आतुडले । साधन साधिले हेंचि एक ॥२॥ अर्जुना उपदेश हाचि सांगे कृष्ण । एका जनार्दनी खूण बाणलीसे ॥३॥

3170. प्रपंच परमार्थ संपादोनि दोन्ही । एक ही नीदानी न घडे त्यासी ॥१॥ दोही पेवावरी ठेवू जाता हात । शेवटी अपघात शरीराचा ॥२॥ तुका म्हणे तया दोहीकडे धक्का । शेवटी तो नरकामाजी पडे ॥३॥ अर्थ :

3170. घाली देवावरी भार । आणिक न करी विचार । योगक्षेम निर्धार । चालवील तुझा ॥१॥ वाचे गाय नामावळी । वासुदेवी वाहे टाळीं । प्रेमाचें कल्लोळीं । नित्यानंदें सर्वथा ॥२॥ सोस घेई का रेक वाचे । रामकृष्ण वदता साचे । धरणे उठतें यमाचें । निःसंदेह ॥३॥ शरण एका जनार्दनी । करी रामनाम ध्वनी । कैवल्याचा दानी । रक्षी तुज निर्धारे ॥४॥

3171. आम्हा भय धाक कोणाचा रे पाहे । काळ मशक काय मानव हे ॥१॥ आम्हासी ते काय चिंता या पोटाची । माउली आमुची पांडुरंग ॥धृपद॥ काय करावी हे कोणाची मान्यता । करिता अनंता कोण वारी ॥२॥ नाही शीण आम्हा झाले कवतुक । पुनीत हे लोक करावया ॥३॥

3171. नेम धरी विठ्ठलामीं । पडुं नको वाउगा भ्रमी । सांगतसे गृहस्थाश्रमीं । साधन सोपे ॥१॥ करी नामस्मरण । वाचे म्हणे नारायण । चुकेल पतन । यातायाती ॥२॥ इहलोक परलोक । धन्य होती सकळीक । उभय कुळ पावन देख । नाम स्मरता ॥३॥ कलीमाजी सोपे वर्म । उच्चारी तू श्रीराम । आणिक नको श्रम । वाउगाची ॥४॥

3172. तांबीयाचे नाणे न चले खऱ्या मोले । जरी हिंडविले देशोदेशी ॥१॥ करणीचे काही न मने सज्जना । यावे लागे मना वृद्धांचिया ॥धृपद॥ हिरियासारिका दिसे शिरगोळा । पारखी ते डोळा न पाहाती ॥२॥ देऊनिया भिंग कामाविले मोती । पारखिया हाती घेता नये ॥३॥

3172. बहु जन्मांचे सायास । विटे उभा हृशेकेश । पाहे पुंडलीकास । सम चरणी ॥१॥ जाई जाई पंढरपुरा । स्नान करी तू भीवरा । जन्माचातो फेरा । तेणे चुके ॥२॥ व्रत करी एकादशी । जागरण अहर्निशी । संतसभे सरसी । टाळी वाहे ॥३॥ आळस तू न करी । वाचे म्हणे विठ्ठल हरी । सांडोनिया थोरीं । नाम घे आवडी ॥४॥

3173. चित्ता मिळे त्याचा संग रुचिकर । क्षोभविता दूर तेचि भले ॥१॥ ऐसी परंपरा आलीसे चालत । भलत्याची नीत त्यागावरी ॥धृपद॥ हो का पिता पुत्र बंधु कोणी तेही । विजाति संग्रही धरू नये ॥२॥ तुका म्हणे सत्य पाळावे वचन । अन्यथा आपण करू नये ॥३॥

3173. जया म्हणती नीचवर्ण । स्त्री शुद्रादि हीनजन ॥१॥ सर्वाभूतीं देव वसे । नीचा ठाई काय नसे ॥२॥ नीच कोठोनि जन्मला । पंचभूता वेगळा जाला ॥३॥ तया नाही का जनन । सवेंचि होत पतन ॥४॥

3174. आपुली कसोटी शुद्ध राखी कारण । आगीने भूषण अधिक पुटा ॥१॥ नाही कोणासवे बोलणे लागत । निश्चिंतीने चित्तसमाधान ॥धृपद॥ लपविले ते ही ढेकरे उमटे । खोटियाचे खोटे उर फोडी ॥२॥ तुका म्हणे निंदा स्तुति दोन्ही वाव । आपुलाला भाव फळा येतो ॥३॥

3174. शास्त्रज्ञ पंडित हो का वेदवक्ते । परी हरि भजनी रत वंद्य सदा ॥१॥ भक्तीचे कारण तेणे सरतेपण । वाउगाची शीण जाणिवेचा ॥२॥ मी एक जाणता पैल नेणता । ऐसा विकल्प भाविता पतन जोडे ॥३॥ एका जनार्दनी विकल्प त्यजोनी । विठ्ठल चरणी मिठी घाली ॥४॥

3175. आणिकाच्या घाते मानिता संतोष । सुखदुःख दोष अंगी लागे ॥१॥ ऐसे मनी वाहू नयेती संकल्प । करू नये पाप भांडवल ॥धृपद॥ किल्मीशाची चित्ती राहाते कांचणी । अंगी ते जोडोनी ठाव जाळी ॥२॥ तुका म्हणे कोपे घडे पुण्यक्षय । होणार ते होय प्रारब्धेचि ॥३॥

3175. साधिता साधन योगी शिणताती । तेथे तुझी मति काय बापा ॥१॥ उलट पालट न करी गोल्हाट । आहे तोचि नीट पाहे बापा ॥२॥ पंचाग्नी साधन धूम्रपान यज्ञ । आहे तो संपूर्ण उभा बापा ॥३॥ साधन खटपट वाउगा तो बोभाट । एका जनार्दनी नीट उभा बापा ॥४॥

3176. अज्ञानाची भक्ती इच्छिती संपत्ती । तयाचिये मती बोध कैंचा ॥1॥ अज्ञानाची पूजा कामिक भावना । तयाचिया ध्याना देव कैंचा ॥ध्रु.॥ अज्ञानाचे कर्म फळी ठेवी मन । निष्काम साधन तया कैंचें ॥2॥ अज्ञानानाचें ज्ञान विषयावरी ध्यान । ब्रह्म सनातन तया कैंचें ॥3॥

3176. शिणसी का रे वाया । वाचे वदे पंढरीराया ॥१॥ मग तुज नाही रे बंधन । पारुषे पा कर्माकर्म ॥२॥ कर्म धर्म न करी तू सोस । अवघा विठ्ठलचि देख ॥३॥ नको करू कुंथाकुंथी । तेणे होते फजिती ॥४॥

3177. गुळे माखोनिया दगड ठेविला । वर दिसे भला लोकाचारी ॥१॥ अंतरी विषयाचे लागले पै पिसे । बाहिरल्या वेषे भुलवी लोका ॥धृपद॥ ऐसिया दांभिका कैची हरीसेवा । नेणेचि सद्भावा कोणे काळी ॥२॥ तुका म्हणे येणे कैसा होय संत । विटाळले चित्त कामक्रोधे ॥३॥

3177. जरी न बनेचि गुरुवचनीं । तरी बैसोनि सहजासनीं । हेंचि एक निर्वाणी । साधेजे सुख ॥१॥ सकळीं सकळपणें । अखंडरूप पाहणें । साध्य हेंचि साधने । करुनी घेईं ॥२॥ जया संतचरणी नाही भावो । त्यासी लडिवाळ संदेहो । तेथे साधनामाजीं देवो । दिसे कैसा ॥३॥ हेतु मातु अनुमाना । आकळी दृध एकमना । अधिकचि कल्पना । वाढविली ॥४॥

3178. संतांचा पढीयावो कैशापरि लाहो । नामाचा आठवो कैसा राहे ॥१॥ हेचि थोर चिंता लागली मनासी । निजता निद्रेसी न लगे डोळा ॥धृपद॥ जेविता जेवणी न लगे गोड धड । वाटते काबाड विषयसुख ॥२॥ ऐसिया संकटी पाव कृपानिधी । लावी संतपदी प्रेमभावे ॥३॥

3178. मुमुक्षूंस उपदेश - ३१७८ ते ३२९२ लक्ष चौर्‍यांयशीं फिरतां । अवचिता लाभ हाता ॥१॥ उत्तम पावला नरदेह । त्याचे सार कांही पाहे ॥२॥ नको श्रमू विषयकामा । कांही तरी भजे रामा ॥३॥

3179. पंढरीचा वास धन्य तेचि प्राणी । अमृताची वाणी दिव्य देहो ॥१॥ मूढ मतिहीन दुष्ट अविचारी । ते होती पंढरी दयारूप ॥धृपद॥ शांति क्षमा अंगी विरक्ति सकळ । नैराश्य निर्मळ नारी नर ॥२॥ तुका म्हणे नाही वर्णा अभिमान । अवघेचि जीवन्मुक्त लोक ॥३॥

3179. देह सांडावा न मांडावा । येणे परमार्थुची साधावा ॥१॥ जेणे देही वाढे भावो । देही दिसतसे देवो ॥२॥ ऐसे देही भजन घडे । त्रिगुणात्मक स्वये उडे ॥३॥ त्रिगुणात्मक देहो वावो । एका जनार्दनी धरा भावो ॥४॥

3180. देखीचे ते ज्ञान करावे ते काई । अनुभव नाही आपणासी ॥१॥ इंद्रियांचे गोडी ठकली बहुते । सोडिता मागुते आवरेना ॥धृपद॥ युक्तीचा आहार नीतीचा वेव्हार । वैराग्य ते सार तरावया ॥२॥ नांव नावरिता घाला घाली वारा । तैसा तो पसारा अहंतेचा ॥३॥

3180. देह ऐसे वोखटें । पृथ्वीमाजीं नाही कोठे ॥१॥ वोखटें म्हणोनि त्यागावें । मोक्ष सुखार्थ नागवावें ॥२॥ जैसे भाडियाचें घोडें । दिनु सरल्या पंथ मोडे ॥३॥ हेतु ठेवूनि परमार्था । एका जनार्दनी ठेवी माथा ॥४॥

3181. नर नारी बाळे अवघा नारायण । ऐसे माझे मन करी देवा ॥१॥ न यो काम क्रोध द्वेष निंदा द्वंद । अवघा गोविंद निःसंदेह ॥धृपद॥ असावे म्या सदा विषयी विरक्त । काया वाचा चित्त तुझे पायी ॥२॥ करोनिया साह्य पुरवी मनोरथ । व्हावे कृपावंत तुका म्हणे ॥३॥

3181. देह आहे तुम्हा आधीन । तोंवरी करा भजन ॥१॥ पडोनि जाईल शरीर । मग कराल विचार ॥२॥ यातना यमाची अपार । कोण तेथे सोडविणार ॥३॥ आला नाही अंगी घाव । तंव भजा पंढरीराव ॥४॥

3182. जगी कीर्ति व्हावी । म्हणोनी जालासी गोसावी ॥१॥ बहुत केले पाठांतर । वर्म राहिलेसे दूर ॥धृपद॥ चित्ती नाही अनुताप । लटिके भगवे स्वरूप ॥२॥ तुका म्हणे सिंदळीच्या । व्यर्थ श्रमविली वाचा ॥३॥

3182. आलासी पाहुणा नरदेहीं जाणा । चुकवी बंधनापासूनियां ॥१॥ वाउगाची सोस न करी सायासा । रामनाम सौरसा जप करी ॥२॥ यज्ञायागादिका न घडती साधने । न्युन पडता सहज पतन जोडे ॥३॥ एका जनार्दनी चुकवीं वेरझार । करी तू उच्चार अखंड वाचे ॥४॥

3183. प्राक्तनाच्या योगे आळशावरी गंगा । स्नान काय जगा करू नये ॥१॥ उभी कामधेनु मांगाचे अंगणी । तिसी काय ब्राम्हणी वंदू नये ॥धृपद॥ कोढियाचे हाते परिसे होय सोने । अपवित्र म्हणोन घेऊ नये ॥२॥ यातिहीन झाला गांवींचा मोकासी । त्याच्या वचनासी मानू नये ॥३॥

3183. काय मनुष्यदेहाचें होय । नाशिवंत जाय शेवटी ॥१॥ हे तो काळाचे खाजे सहजी । कांही तरी राजी हरि करा ॥२॥ जाता आयुष्य न लगे वेळ । स्मरें घननीळ रामराणा ॥३॥ एका जनार्दनी भाकी कींव । वाया हांव धरूं नका ॥४॥

3184. बोलिलो उत्कर्षे । प्रेमरस दासत्वे ॥१॥ साच करिता नारायण । जया शरण गेलो तो ॥धृपद॥ समर्थ तो आहे ऐसा । धरिली इच्छा पुरवी ॥२॥ तुका म्हणे लडिवाळाचे । द्यावे साचे करूनिया ॥३॥

3184. आयुष्य सरतां न लगे वेळ । यम काळ उभाची ॥१॥ म्हणोनिया लाहो करा । सप्रेम आळवावें ॥२॥ धरा संतासमागम । करा सप्रेम कीर्तन ॥३॥ जावे सुखें पंढरीसी । नाचा सरसे वाळुवंटीं ॥४॥

3185. विचा केला ठोबा । म्हणोनि नांव तो विठोबा ॥१॥ का रे नेणा त्याचे नांव । काय वेदासि नाही ठाव ॥धृपद॥ शेष स्तुती प्रवर्तला । जिव्हा चिरूनि पलंग झाला ॥२॥ तुका म्हणे सत्ता । ज्याची काळाचिये माथा ॥३॥

3185. काळाची ती ऐशी सत्ता । भरता न पुरे एक क्षण ॥१॥ यांत कांही हित करा । राम स्मरा निशिदिनीं ॥२॥ नुमगे शेवट घडी येती । गुंतती तत्त्वता देह आशा ॥३॥ शरण एका जनार्दनी । करा सोडवणी देहाची ॥४॥

3186. चोरासी चांदणे वेश्येसी सेजार । परिसेंचि खापर काय होय ॥१॥ दुधाचे आधणी वैरिले पाषाण । कदा काळी जाण पाकनव्हे ॥२॥ तुका म्हणे जरि पूर्वपुण्ये सिद्धि । तरिच राहे बुद्धी संतसंगी ॥३॥ अर्थ :

3186. काळे काय वाया जातु । तेणे होय आयुष्य अंतु॥१ । जाणोनिया रक्षी कोण । सोडी देहाचा अभिमान ॥२॥ अभिमान सांडोनि झडकरी । एका जनार्दनी दास्य करी ॥३॥

3187. मथनासाठी धर्माधर्म । त्याचे वर्म नवनीत ॥१॥ तेचि ते घाटू नये । आले जाय नासूनि ॥धृपद॥ सांभाळावे वरावर । वर्म दूर नवजावे ॥२॥ तुका म्हणे धाले पोट । मग बोटचांटणी ॥३॥

3187. अदृष्टी असेल जे जे वेळे । ते ते मिळेल ते ते काळे ॥१॥ ऐशी प्रारब्धाची गती । ब्रह्मादिका न चुकतीं ॥२॥ जे जे होते ज्या संचितीं । ते तयासवे चालती ॥३॥ जैशी जैशी कर्मरेषा । तैसे भोगणें सहसा ॥४॥

3188. न घडे मायबापे बाळकाचा घात । आपणा देखत होऊ नेदी ॥१॥ का मी मनी चिंता वाहू भय धाक । काय नव्हे एक करिता तुज ॥धृपद॥ वर्म जाणे त्याच्या हिताचे उपाय । तहान भूक वाहे कडिये खांदी ॥२॥ तुका म्हणे तू गा कृपावंत भारी । ऐसे मज हरी कळो आले ॥३॥

3188. होणार जणार न चुके कल्पांती वाउगी । कुंथाकुंथी करुनी काय ॥१॥ लिहिलें संचितें न चुके कल्पांती । वाउगाचि भ्रांती फळ काय ॥२॥ एका जनार्दनी प्रारब्धाचा भोग । करिता उद्वेग न टळेची ॥३॥

3189. करावे कीर्तन । मुखे गावे हरीचे गुण ॥१॥ मग काही नव्हे बाधा । काम दुर्जनाच्या क्रोधा ॥धृपद॥ शांति खड्ग हाती । काळासी ते नागविती ॥२॥ तुका म्हणे दाता सखा । ऐसा अनंतासारिखा ॥३॥

3189. नेणती ब्रह्मादिक ऐसे याचे कर्म । दृढादृढा वर्म सबळ मागे ॥१॥ न चुके न चुके भोगिल्यावांचुनीं । वायांचि तो मनी शीण वाहे ॥२॥ एका जनार्दनी शरण एकपणीं । गाय चक्रपाणी एकभावे ॥३॥

3190. साधनाच्या कोटी । केल्या आटी होत्या त्या ॥१॥ देव कृपा करी जरी । होय उजरी स्वरूपी ॥धृपद॥ केले होती वृथा श्रम । उपरम न होता ॥२॥ तुका म्हणे कळो आले । सर्व जाले आपरूप ॥३॥

3190. प्रारब्ध क्रियमाण संचिताचा भोग । भोगिल्याची भोग तो न सुटे ॥१॥ ज्या जैसी कल्पना त्या तैशी भावना । अंती जे वासना जडोनी ठेली ॥२॥ एका जनार्दनी वासना टाकुनी । हरीचे भजनी सावध होई ॥३॥

3191. तुज काय करू मज एक सार । अमृतसागर नाम तुझे ॥१॥ काय उणे आम्हा तयाचिये पोटी । गोविता हे कंठी कामधेनु ॥धृपद॥ नोळखे तानुले माय ऐसी कोण । वोरसे देखून शोक त्याचा ॥२॥ जो नाही देखिला याचक नयनी । तो पावे घेउनि लज्जा दान ॥३॥

3191. स्वप्नीं चालता लवलाही । आडामध्यें पडिला पाही ॥१॥ घाबरूनी म्हणे धांवा । तैसे भुलले जीवजीवा ॥२॥ मृगजळ भासे नीर । वाया मागे पसर ॥३॥ सावध होऊनि जंव पाहे । वाया स्वप्न मिथ्या आहे ॥४॥

3192. कृपेचे सागर हे साधुजन । तिही कृपादान केले मज ॥१॥ बोबडे वाणीचा केला अंगीकार । तेणे माझा स्थिर केला जीव ॥धृपद॥ तेणे सुखे मन स्थिर झाले ठायी । संती दिला पायी ठाव मज ॥२॥ नाभी नाभी ऐसे बोलिलो वचन । ते माझे कल्याण सर्वस्व ही ॥३॥

3192. आंबिया पाडुं लागला जाण । अंगी असे आंबटपण ॥१॥ सेजे मुराल्याची गोडी । द्वैताविण ते चोखडी ॥२॥ टीकाळले सेजे घालिती । तयांसंगें दुजे नासती ॥३॥ अग्निपोटीं निपजे अन्न । वाफ न जिरतां परमान्न ॥४॥

3193. मनासी खेचिलें मायेसी मोकलिले । ते शस्त्र आपुलें सज्ज करी ॥१॥ यापरी सैरा होय कारणी । माया ममता दोन्ही मारूनियां ॥२॥ जागृति स्वप्न निवटिले पाहे । सुषुप्ति सळीयेली । सुखा धायें ॥३॥ एका जनार्दनी मांडियेलें खळें । पुरेंचि जिंकलीं अंगीचेनी बळे ॥४॥

3194. साच हा विठ्ठल साच हे करणे । संत जे वचने बोलियेले ॥१॥ साच ते स्वहित साच ते प्रचित । साच वेद नीत सांगतील ॥२॥ तुका म्हणे घेती साच साच भावे । लटिके वर्म ठावे नाही त्यासी ॥३॥ अर्थ :

3194. जेथे पापपुण्यकर्माचरण । वाढविताहे जन्ममरण ॥१॥ जया पुण्याचीया गोडी । स्वधर्म जोडिताती जोडी ॥२॥ जय नाही हा विश्वास । असोनि न दिसे जगी भाष ॥३॥ एका जनार्दनी डोळा । असोनि देही तो अंधळा ॥४॥

3195. संगे वाढे सीण न घडे भजन । त्रिविध हे जन बहु देवा ॥१॥ याचि दुःखे या जनाचा कांटाळा । दिसताती डोळा नानाछंद ॥धृपद॥ एकविध भाव राहावया ठाव । नेदी हा संदेह राहो चित्ती ॥२॥ शब्दज्ञानी हित नेणती आपुले । आणीक देखिले नावडे त्या ॥३॥

3195. देहबुद्धी खुंटली येथे माया तुटली । देहाची स्थिती दैवाधीन ठेली ॥१॥ दैवाचेनी बळे देहींचे कर्म चळे । स्वसुखाचे सोहळे विदेह भावे ॥२॥ भोगी का त्यांगी अथवा हो योगी । देही देहपण न लगे त्याच्या अंगी ॥३॥ एका जनार्दनी एकपणाच्या तुटी । सहज चैतन्यासी मिनला उठाउठी ॥४॥

3196. पुण्यपापा ठाव नाही सुखदुःखा । हानि लाभ शंका नासलिया ॥१॥ जिंता मरण आले आप पर गेले । मूळ छेदियेले संसाराचे ॥धृपद॥ अधिकार जाती वर्णधर्मयाती । ठाव नाही सत्यअसत्याशी ॥२॥ जन वन भिन्न आचेत चळण । नाही दुजेपण ठाव यासी ॥३॥

3196. नरदेह परम पावन । तरी साधी ब्रह्माज्ञान ॥१॥ ब्रह्माज्ञानविण । वाया होत असे शीण ॥२॥ ब्रह्माज्ञान प्राप्ति नाही । वाया देहत्व असोनि देही ॥३॥ एका जनार्दनी ज्ञान । तेणे होय समाधान ॥४॥

3197. संकोचितो जीव महत्वाच्या भारे । दासत्वचि बरे बहु वाटे ॥१॥ कळावी जी माझी आवडी हे संता । देणे तरि आता हेचि द्यावे ॥धृपद॥ तुमचे चरण पावविलो सेवा । म्हणउनि हेवा हाचि करी ॥२॥ विनवुनी तुका वंदितो चरण । लेखा रजरेण चरणींचा ॥३॥

3197. नरदेहीं येउनीं करी स्वार्थ । मुख्य साधी परमार्थ ॥१॥ न होता ब्रह्माज्ञान । श्वान सूकरा समान ॥२॥ पशुवत जिणें । वाया जेवी लाजिरवाणे ॥३॥ सायं प्रातर्चिता । नाही पशुंसी सर्वथा ॥४॥

3198. देव कैचा तया दुरी । भाका बरी करुणा ॥१॥ आळवित्या न लगे घर । माय जाणे रे भातुके ॥धृपद॥ नावे तरी ज्याचा भार । पैल पार जवळी त्या ॥२॥ आता परदेशी तुका । झाला लोकांवेगळा ॥३॥

3198. ब्रहमस्थितीचें हे वर्म । तुज दावितो सुगम ॥१॥ सर्वांभूतीं भगवद्भाव । अभेदत्वें आपणचि देव ॥२॥ संसार ब्रह्मास्फूर्ति । सांडोनिया अंहकृति ॥३॥ शरण एका जनार्दनी । कृपें पावला परिपुर्ण ॥४॥

3199. भक्ती ज्याची थोडी । पूर्ण विषयांची गोडी ॥१॥ तो नरचि नव्हे पाही । खर जाणावा तो देही ॥धृपद॥ भजन पूजन ही नेणे । काय स्वरूपासी जाणे ॥२॥ तुका म्हणे त्याला । भोवंडून बाहेर घाला ॥३॥

3199. लहानाहूनि लहान न धरी अभिमान । तेणे हो कारण सर्व बापा ॥१॥ उंचपणें पाहता वेळुचीये परी । लोहाळा अंतरी नम्र होये ॥२॥ भक्ति करता मुक्ति संताचें संगतीं । मग मनी विश्रांति हरी जोडे ॥३॥ एका जनार्दनी संतांसी शरण । धरूनिया कान नाचू द्वारी ॥४॥

3200. संतांनी सरता केलो तैसेपरी । चंदनी ते बोरी व्यापियेली ॥१॥ गुण दोष याती न विचारिता काही । ठाव दिला पायी आपुलिया ॥२॥ तुका म्हणे आले समर्थाच्या मना । तरि होय राणा रंक त्याचा ॥३॥ अर्थ :

3200. सानपणासाठीं गर्भवास सोसी जगजेठी ॥१॥ सानपण भलें सानपण भले । सानपण भलें संतापायीं ॥२॥ एका जनार्दनी सानपणावांचुनीं । कैवल्याचा धनी हाता नये ॥३॥

3201. चित्ती तुझे पाय डोळा रूपाचे ध्यान । अखंड मुखी नाम तुमचे वर्णावे गुण ॥१॥ हेचि एक तुम्हा देवा मागणे दातारा । उचित ते करा माझा भाव जाणूनि ॥धृपद॥ खुंटली जाणींव माझे बोलणे आता । कळो यावी तैसी करावी बाळकाची चिंता ॥२॥ तुका म्हणे आता नको देऊ अंतर । न कळे पुढे काय बोलो विचार ॥३॥

3201. सानपणे धूरु अढळी बैसला । सानपणे केला कृतकृत्य ॥१॥ सानपणे प्रल्हादे साधियेलें काज । सानपणे सहज बळी पूजी ॥२॥ सानपणे बिभीषण शरण आला । राज्यधर केला श्रीरामे त्यासी ॥३॥ एका जनार्दने सानपणावांचुनी । ब्रह्माज्ञान जनी नातुडेची ॥४॥

3202. संतांच्या पादुका घेईन मोचे खांदी । हाती टाळ दिंडी नाचेन पुढे ॥१॥ भजनविधी नेणे साधन उपाय । सकळ सिद्धी पाय हरीदासांचे ॥धृपद॥ ध्यान गति मति आसन समाधि । हरीनाम गोविंदी प्रेमसुख ॥२॥ नेणता निर्लज्ज नेणे नादभेद । सुखे हा गोविंद गाऊ गीती ॥३॥

3202. उपमन्यु सान देवासी कळवळ । क्षीरसिंधु तात्काळ दिला त्यासी ॥१॥ सानपणे अर्जुनें साधियेले काज । श्रीकृष्ण निजगूज सांगतसे ॥२॥ सानपणे उद्धव झालासे विमुक्त । सानप्णें तो निश्चित तारियेला ॥३॥ सानपणे सुख गोपाळ गौळणी । एका जनार्दनी सदोदित ॥४॥

3203. हरीजना प्राण विकली हे काया । अंकिला मी तया घरी झालो ॥१॥ म्हणिये सत्वर करीन सांगता । घेईन मी देता शेष त्यांचे ॥धृपद॥ आस करूनिया राहेन अंगणी । उच्छीष्ठाची धणी घ्यावयासी ॥२॥ चालता ते मार्गी चरणीचे रज । उडती सहज घेईन आता ॥३॥

3203. सानपणे तरले अनंत भक्त अपार । जाणिवेचा भार टाकूनिया ॥१॥ सानपणे शुक व्यास नारदमुनि । जाहले मुगुटमणी सानपणे ॥२॥ सानपणे गज तारिली गणिका । उद्धरिला देखा अजामिळ ॥३॥ एका जनार्दनी सानपणावांचुनी । न चुके आयणी प्रपंचाची ॥४॥

3204. पुण्य फळले बहुता दिवसा । भाग्यउदयाचा ठसा । झालो सन्मुख तो कैसा । संतचरण पावलो ॥१॥ आजि फिटले माझे कोडे । भवदुःखाचे साकडे । कोंदटले पुढे । परब्रम्ह सावळे ॥धृपद॥ आळिंगने संतांचिया । दिव्य झाली माझी काया । मस्तक हे पाया । वरी त्यांच्या ठेवितो ॥२॥ तुका म्हणे धन्य झालो । सुखे संतांचिया धालो । लोटांगणी आलो । पुढे भार देखोनी ॥३॥

3204. सानपणे साधे सर्व येत हाता । जाणीवेने तत्त्वती नागवशी ॥१॥ महापुर येता वृक्ष तेथे जाती । लव्हाळें राहती नवल कैंचे ॥२॥ चंदनाचे संगें तरुवर चंदन । सानवण कारण संगतीचें ॥३॥ संतांचे संगतीं अभाविक तरती । एका जनार्दनी निश्चिती सानपणे ॥४॥

3205. भक्ती आम्ही केली सांडुनी उद्वेग । पावलो हे संग सुख याचे ॥१॥ सुख आम्हा झाले धरिता यांचा संग । पळाले उद्वेग सांडूनिया ॥२॥ तुका म्हणे सुख बहु झाले जिवा । घडली या सेवा विठोबाची ॥३॥ अर्थ :

3205. जाणिवेच्या मागे होत कुंथाकुंथी । हे तो प्रवृत्ति निवृत्ति मार्ग दोन्ही ॥१॥ जाणीव शहाणीव येथे नाही काम । वाचे वदता नाम सर्व साधे ॥२॥ जाणिव जाणपण नेणिवा नेणपण दोहींचे । अधिष्ठान एकनाम ॥३॥ एका जनार्दनी नामक परते आन । दुसरे साधन सीण जगी ॥४॥

3206. इंद्रियांसी नेम नाही । मुखी राम म्हणोनि काई ॥१॥ जेवि मासीसंगे अन्न । सुख नेदी ते भोजन ॥धृपद॥ कीर्तन करावे । तैसे करूनी दावावे ॥२॥ हे तो अंगी नाही चिन्हे । गाइले वेश्येच्या ढव्याने ॥३॥

3206. विवाद वाद हे तो अधम लक्षण । भक्तीचें कारण न साधे येणे ॥१॥ मुख्य एक करी एकविधपण । सम दरुशने देखे जगी ॥२॥ नर अथवा नारी असो भलते याती । वंदावे विभूति म्हणोनिया ॥३॥ एका जनार्दनी बोध धरी मना । होऊनियां साना सानाहुनी ॥४॥

3207. न लगे देवा तुझे आम्हासी वैकुंठ । सायुज्याचा पट्ट न लगे मज ॥१॥ देई तुझे नाम मज सर्वकाळी । मागेन वनमाळी हेचि तुज ॥धृपद॥ नारद तुंबर उद्धव प्रल्हाद । बळी रुक्मांगद नाम ध्याती ॥२॥ सिद्ध मुनिगण गंधर्व किन्नर । करिताती गजर रामनामे ॥३॥

3207. धांवू नको सैरा कर्माचियासाठीं । तेणे होय दृष्टी उफराटी ॥१॥ शुद्ध अशुद्धाच्या न पडे वेवादा । वाचे म्हणे सदा नारायण ॥२॥ एका जनार्दनी ब्रह्मापर्ण कर्म । तेणे अवघे धर्म जोडतील ॥३॥

3208. पावलो प्रसाद इच्छा केली तैसी । झाले या चित्तासी समाधान ॥१॥ मायबाप माझा उभा कृपादानी । विटे सम जोडूनि पादांबुजे ॥धृपद॥ सांभाळासी येऊ नेदीच उणीव । अधिकारगौरव राखे तैसा ॥२॥ तुका म्हणे सर्व अंतर्बाह्य आहे । जया तैसा राहे कवळूनी ॥३॥

3208. करिता वेदशास्त्र श्रवण । गर्वांचे भरतें होय गहन ॥१॥ करू जाता निजकर्म । कर्मक्रिया अति दुर्गम ॥२॥ कर्म केवळ देह असे । एका जनार्दने ते नसे ॥३॥

3209. मुखी विठ्ठलाचे नाम । मग कैचा भवभ्रम ॥१॥ चालता बोलता खाता । जेविता निद्रा करिता ॥धृपद॥ सुखे असो संसारी । मग जवळीच हरी ॥२॥ मुक्तिवरील भक्ती जाण । अखंड मुखी नारायण ॥३॥

3209. चित्त समाधान । सुख दुःख सम जाणे ॥१॥ न करी आणीक उपाधी । निवारली आधि व्याधी ॥२॥ वृत्ति झाली समरस । सेवीं नित्य ब्रह्मारस ॥३॥ एका जनार्दनी चित्त । ब्रह्मारसें झाले शांत ॥४॥

3210. क्षुधा तृषा काही सर्वथा नाठवे । पहावया धावे कोल्हांटासी ॥१॥ कथेसी साक्षेपे पाचारिला जरी । म्हणे माझ्या घरी कोणी नाही ॥धृपद॥ बलत्कारी जरी आणिला कथेसी । निद्रा घे लोडेंसी टेंकूनिया ॥२॥ तुका म्हणे थुंका त्याच्या तोंडावरी । जातो यमपुरी भोगावया ॥३॥

3210. आशेपाशीं नाही सुख । आशेपाशीं परम दुःख ॥१॥ आशा उपजली देवासी । तेणे नीचत्व आले त्यासी ॥२॥ आशेसाठीं जगदानी । मागे बळीसी स्वये पाणी ॥३॥ एका जनार्दनी आशा । तिने गुंतविलेंक महेशा ॥४॥

3211. आता वांटो नेदी आपुले हे मन । न सोडी चरण विठोबाचे ॥१॥ दुजियाचा संग लागो नेदी वारा । आपुल्या शरीरावरूनिया ॥धृपद॥ यावे जावे आम्ही देवा चे सांगाते । मागूनी करीत हेचि आलो ॥२॥ काय वाया गेलो तो करू उद्वेग । उभा पांडुरंग मागे पुढे ॥३॥

3211. निराशियाचे भेटी पाहे । वैकुंठींचा राव धांवे ॥१॥ निराशेपायीं न ये व्याधीं । निराशेपायीं सकळ सिद्धी ॥२॥ निराशाचें जेथे नांव । तेथे देव घेतसे धांव ॥३॥ निराशेचा जिव्हाळा । एक जनार्दनी पाहे डोळा ॥४॥

3212. आता जावे पंढरीसी । दंडवत विठोबासी ॥१॥ चंद्रभागेचिया तिरी । आम्ही नाचो पंढरपुरी ॥धृपद॥ जेथे संतांची दाटणी । त्याचे घेऊ पायवणी ॥२॥ तुका म्हणे आम्ही बळी । जीव दिधला पाया तळी ॥३॥

3212. निःशेष कांही नेणिजे । ते शुद्ध ज्ञान म्हनिजे । मा सर्व जे जेणे जाणिजे । ते अज्ञान कैसे बा ॥१॥ ज्ञान ते कवण अज्ञान ते कवण । दोहोंचें लक्षण पाहते पाहा ॥धृ.॥ ज्ञानाचे जे ज्ञातेपण । तया नांवाची अज्ञान । अज्ञानाचे जे ज्ञान । तया नांव शुद्ध ज्ञान ॥२॥ ज्ञान ते अज्ञाना आले । अज्ञान ते ज्ञाना गेले । एका जनार्दनी मुलें । बागुलाचीं दोनीं ॥३॥

3213. आम्हा नरका जाता काय येईल तुझ्या हाता । ऐसा तू अनंता विचारी पा ॥१॥ तुज शरण आलियाचे काय हेचि फळ । विचारा दयाळ कृपानिधी ॥धृपद॥ तुझे पावनपण न चले आम्हासी । ऐसे हृषीकेशी कळो आले ॥२॥ आम्ही दुःख पावो जन्ममरण व्यथा । काय तुझ्या हाता येत असे ॥३॥