वारकरी रोजनिशी

2199. बाळकाच्या बोला राजा भांबावला । म्हणे झाले याला ज्ञानगम्य ॥१॥ शांती याचे अंगी बाणलीसे नीट । तेणे नेटेपाटे पुढारला ॥२॥ मी तो झालो वांया कामाचा किंकर । केला म्या अव्हेर बाळकाचा ॥३॥ कीर्ति हे त्यागोनी दुर्दशा आणिली । ऐसी होऊ सरली बुद्धि फिकी ॥४॥

2199. भावे करिता माझी भक्ति । विषयवासना जळोनि जाती ॥१॥ चालता माझे भक्तिपंथीं । सकळ साधने जळोनि जाती ॥२॥ माझिया निजभक्ता । न बाधेचि संसारव्यथा ॥३॥ प्रल्हादा गांजिता जगजेठी । मी प्रगटलों कोरडे काष्टीं ॥४॥

2200. काळावरी घालू तरि तो सरिसा । न पुरता इच्छा दास कैसे ॥१॥ आता नाही काही उसिराचे काम । न खंडावे प्रेम नारायणा ॥धृपद॥ देणे लागे मग विलंब का आड । गोड तरि गोड आदि अंत ॥२॥ तुका म्हणे होईल दर्शने निश्चिंती । गाईन ते गीती ध्यान मग ॥३॥

2200. ठेवुनी भोंवताले रक्षणाला दूत । सांगतो तयाते सत्तारूपे ॥१॥ तुम्ही आता याचे करावे रक्षण । व्याघ्र सिंह येणे बाधा नव्हे ॥२॥ क्षणाक्षणा माते सांगावा वृत्तांत । वनी भूत प्रेत हिंडताती ॥३॥ चोर हेर खळ रात्निचीये वेळे । रहावे भोंवताले सावधान ॥४॥

2200. भक्तवत्सलता - अभंग २२०० ते २२६४ जी जी भक्त बोलतीं वचनें । ती ती प्रमाण करणे देवा ॥१॥ याजसाठीं अवतार । धरी मत्स्य कांसव सुकर ॥२॥ भक्तवचना उणेंपण । येऊ नेदी जाण निर्धारे ॥३॥

2201. परउपकारे कायावाचामन । वेची सुदर्शन रक्षी तया ॥१॥ याजसाठी असे योजिले श्रीपति । संकल्पाचे हाती सर्व जोडी ॥धृपद॥ परपीडे ज्याची जिव्हा मुंडताळे । यमदूत डाळे करिती पूजा ॥२॥ तुका म्हणे अंबॠषी दुर्योधना । काय झाले नेणा दुर्वासया ॥३॥

2201. येरु तो निवांत होउनी त्याठायी । राहोनिया कांही करिता झाला ॥१॥ न कळे भक्तिभाव घ्यावे कैसे त्यासी । देव कोण त्यासी ठावे नाही ॥२॥ भावार्थाने सर्व इंद्रिये खुंटली । प्रारब्धाने दिल्ही वाट तया ॥३॥ साध्यसाधनाचा उपाव कळेना । घ्यान तो धारणा कौंचि तेथे ॥४॥

2201. अंबऋषिराया पडिले सायास । सोसी गर्भवास स्वये देव ॥१॥ उच्छिष्टहीं खातां प्रायश्चित्त असे । गोपाळांचें ग्रास खाय हरी ॥२॥ एका जनार्दनी भक्तांचा अंकित । म्हणोनी तिष्ठत विटेवरी ॥३॥

2202. हागिल्याचे सिंके वोणवाचि राहे । अपशकुन पाहे वेडगळ ॥१॥ अतेता समय नेणता अवकळा । येऊ नये बाळा सिक धरा ॥धृपद॥ भोजनसमयी ओकाचा आठव । ठकोनिया जीव कष्टी करी ॥२॥ तुका म्हणे किती सांगावे उगवून । अभाग्याचे गुण अनावर ॥३॥

2202. वाचिता अध्यात्म जाणितांही अर्थ । गुरुवीण व्यर्थ सर्व कांही ॥१॥ करावा तो आधी सद्‌गुरु प्रसन्न । त्याचिये कृपेने सर्व साधे ॥२॥ योग याग तपे चित्त शुद्ध होय । गुरुवीण नये मोक्ष हाता ॥३॥ निर्मळ जीवन तीर्थावीण पावन । तैसा गुरु जाण साधकांसी ॥४॥

2202. भक्तालांगीं अणुमात्र व्यथा । ते न साहवे भगवंता ॥१॥ करुनी सर्वांगाचा वोढा । निवारीतसे भक्तपीडा ॥२॥ होउनी भक्ताचा अंकितु । सारथीपण तो करीतु ॥३॥ प्रल्हादासी दुःख मोठें । होतांची काष्ठी प्रगटे ॥४॥

2203. ना रडे तरि काय नुजेडे कोंबडे । करूनिया वेडे आग्रह दावी ॥१॥ आइत्याचे साहे फुकाचा विभाग । विक्षेपाने जग छी थू करी ॥धृपद॥ नेमून ठेविला करत्याने काळ । न लाहेसे बळ करू पुढे ॥२॥ तुका म्हणे देव साह्य जाल्यावरी । असंगाचे करी सर्व संग ॥३॥

2203. एकाएकी दैव उदेले ध्रुवाचे । येणे नारदाचे झाले तेथे ॥१॥ देखियेले पोर टाकलेंसे वनी । भावना धरोनी अपसया ॥२॥ साधूचा भाव उदकाचिया परी । लव तेथे भरी उणे नाही ॥३॥ आर्तींचा हे आर्त पुरवावा हा नेम । साधूचा नि:सीम स्वभाव की ॥४॥

2203. भक्तपणा सान नव्हे रे भाई । भक्तीचें पाय देवाचे हृदयी ॥१॥ भक्त तोचि देव भक्त तोचिक देव । जाणती हा भाव अनुभवी ॥२॥ दान सर्वस्वे उदार बळी । त्यांचे द्वार राखे सदा वनमाळी ॥३॥ एका जनार्दनी मिती नाही भावा । देवचि करितो भक्ताची सेवा ॥४॥

2204. तरी सदा निर्भर दास । चिंताआसविरहित ॥१॥ अवघाच एक ठाव । सर्व भाव विठ्ठली ॥धृपद॥ निरविले तेव्हा त्यास । जाला वास त्यामाजी ॥२॥ तुका म्हणे रूप ध्यावे । नाही ठावे गुणदोष ॥३॥

2204. धन्य धन्य साधु दर्तति भूतळी । जे का भाळींभोळी तारावया ॥१॥ जयाच्या दर्शने पातकाई धुणी । होय तो सज्जनी मान्य सदा ॥२॥ विश्वी विश्वंभर दाखविती पूर्ण । भवाचे बंधन तोडोनिया ॥३॥ जाती विजाती व्हावया प्रज्ञानहो । एक मग मोहो सोडविती ॥४॥

2204. वाहे भक्तांचे उपकार । न संडी भार त्यांचा तो ॥१॥ म्हणे इहीं थोरपण आम्हा । ऐसा वाढवी महिमा भक्तांचा ॥२॥ एका जनार्दनी कृपाळू । दीनाचा दयाळ विठ्ठलु ॥३॥

2205. वेडिया उपचार करिता सोहंळे । काय सुख कळे तयासी ते । अंधापुढे दीप नाचती नाचणे । भक्तीभावेविण भक्ती तैसी ॥१॥ तिमाणे राखण ठेवियेले सेता । घालुनिया माथा चुना तया । खादले म्हणोनि सेवटी बोंबली । ठायीची भुली का नेणा रया ॥धृपद॥

2205. नारदे पाहिली बाळकाची स्थिती । त्याच्या चित्ती शांती भरली दिसे ॥१॥ कल्पनेचा दाणा म्हणे तयालागी । बाळा कवणालागी आठविसी ॥२॥ वय तरी थोडे भावना उदंड । काय तुज चाड सांग आता ॥३॥ न बोलसी तरी साधेना हे काज । अंतरींचे नीज मज कळे ॥४॥

2205. मिठी घालूनिया भक्ता । म्हणे सिणलेती आता ॥१॥ धांवे चुरावया चरण । ऐसा लागवी आपण ॥२॥ योगियासी भेटी नाही । तो आवडीने कवळीं बाही ॥३॥ एका जनार्दनी भोळा । भक्ता आलिंगीं सांवळा ॥४॥

2206. मेघवृष्टीने करावा उपदेश परि गुरुने न करावा शिष्य । वाटा लाभे त्यास केल्या अर्धकर्माचा ॥१॥ द्रव्य वेचावे अन्नछत्री । भूती द्यावे सर्वत्र । न घ्यावा हा पुत्र । उत्तमयाती पोसना ॥धृपद॥ बीज न पेरावे खडकी । ओल नाही ज्याचे बुडखी । थीता ठके सेखी । पाठी लागे दिवाण ॥२॥ गुज बोलावे संतांशी । पत्नी राखावी जैसी दासी । लाड देता तियेसी वाटा पावे कर्माचा ॥३॥

2206. बैसायासी गेलो पितीयाचे अंकी । उठविले एकी माउलीने ॥१॥ सरेना सरेना कोणी उठवीना । ऐसा ठाव जाणा वांछितसे ॥२॥ उपाय न कळे मागावे कोणासी । भावना आपैसी उठावली ॥३॥ नामा म्हणे शब्द ऐके देवऋषी । मग त्या बाळकासी आश्वासीते ॥४॥

2206. देवासी तो आवडे भक्त । नाही हेतु दूसरा ॥१॥ बळी सर्वस्व करी दान । त्याचे द्वारपाळपण केले त्वा ॥२॥ धर्म सदा होय उदास । त्याचे घरी तुझा वास ॥३॥ तुझा भक्त अंबऋषी । त्याचे गर्भवास सोशिसी ॥४॥

2207. नावडावे जन नावडावा मान । करूनि प्रमाण तू चि होई ॥१॥ सोडवूनि देहसंबंध वेसने । ऐसी नारायणे कृपा कीजे ॥धृपद॥ नावडावे रूप नावडावे रस । अवघी राहो आस पायापाशी ॥२॥ तुका म्हणे आता आपुलिया सत्ता । करूनि अनंता ठेवा ऐसे ॥३॥

2207. ब्रम्हांड जयाच्या पोटी सांठवले । तेंचि साकारले ध्रुवापाशी ॥१॥ कैसे ते बोलावे कैसे ते वानावे । वेदासही ठावे नोहे जेका ॥२॥ निलोत्पल रवि गगनाही हिनावी । ऐसी शोभा दावी इंद्रनीळ ॥३॥ मरगजालागी जोडले सौरभ्ये । आनंदाचे कोंब चारी भुजा ॥४॥

2207. शुद्ध करूनियां मन । नारायण चिंतावा ॥१॥ मग उणें नाही काही । प्रत्यक्ष पाही अनुभव ॥२॥ आठवितां उपमन्यु बाळ । दिला क्षीरसागर सुढाळ ॥३॥ ध्रुवें चिंतिलें चरणा । अधळपदीं स्थापिले जाणा ॥४॥

2208. उपाधिवेगळे तुम्ही निर्विकार । काहीच संसार तुम्हा नाही ॥१॥ ऐसे मज करूनि ठेवा नारायणा । समूळ वासना नुरवावी ॥धृपद॥ निस्संग तुम्हासी राहणे एकट । नाही कटकट साहो येक ॥२॥ तुका म्हणे नाही मिळो येत शिळा । रंगासी सकळा स्पटिकाची ॥३॥

2208. ऐसे कांही एक अपूर्व देखिले । ह्रदयी कोंदाटले मूर्तिरूप ॥१॥ परी ते कांही तैसे न राहे निश्चळ । चित्त ते चंचळ मावारले ॥२॥ पुढती सायास करी नानापरी । न राहे अंतरी साचोकारे ॥३॥ आवडीने जीव झाला कासावीस । तंव त्या परेशास कृपा आली ॥४॥

2208. अष्टांग योग साधिती साधनी । तो हारिकीर्तनी नाचे बापा ॥१॥ यज्ञादिकी अवदान नेघे वो माये । तो उभा राहुनी क्षीरापती खाये ॥२॥ पवन कोंडोनि योगी जाती निराकारीं । तो हरि धर्माघरीं पाणी वाहे ॥३॥ सनकनंदन जया ध्याताती आवडी । तो अर्जुनाची घोडीं धुतो हरि ॥४॥

2209. माहार मातेची पणी भरे । न कळे खरे पुढील ॥१॥ वोंगळ अधमाचे गुण । जाता घडी न लगे चि ॥धृपद॥ श्वान झोळी स्वामिसत्ता । कोप येता उत्तर ॥२॥ तुका म्हणे गुमान का । सांगो लोका अधमासी ॥३॥

2209. स्तवीनसे वाचे जोडोनिया कर । वेदा अगोचर ऐसे कांही ॥१॥ धन्य धन्य आता उद्धरलो स्वभावे । माझे मज ठावे झाले निज ॥२॥ विश्वाच्या विसांव्या जिवाचिया जिवा । देवाचिया देवा दिनानाथा ॥३॥ सूंचि सर्वा आदिमायची अवधी । तुजविण कधी दुजे नाही ॥४॥

2209. देव धांवे मागे न करी आळस । सांडितां भवपाश मायाजाळ ॥१॥ सर्वभावे जे का शरण रिघती । तयांचें वोझे श्रीपती अंगें वाहे ॥२॥ नको भुक्तिमुक्ति सदा नामी हेत । देव तो अंकित होय त्यांचा ॥३॥ एकाजनार्दनी ऐसा ज्यांचा भाव । तया घरी देव पाणी वाहे ॥४॥

2210. डोळ्यामध्ये जैसे कणु । अणु तेंहि न समाये ॥१॥ तैसे शुद्ध करा हित । नका चित्त बाटवू ॥धृपद॥ आपल्याचा कळवळा । आणिका बाळावरी न ये ॥२॥ तुका म्हणे बीज मुडा । जैशा चाडा पिकाच्या ॥३॥

2210. आश्वासोनी देव बोलिले ध्रुवासी । इच्छा तुझी जैशी तैसे करू ॥१॥ सहज सत्येने ऐसे कांही जहाले । अढळ दिधले बैसावया ॥२॥ चंद्र सूर्य तारा शशि ऋषी भोर । हे ज्या आधारे हिंडताती ॥३॥ ब्रम्हलोक साचे परी ते न नासे । ऐशा परी त्यास बैसविले ॥४॥

2210. देवासी आवडे भक्तसमागम । त्यांचे सर्व काम करी अंगें ॥१॥ भक्ताकाजालागी अवतार धरी । नांदे भक्तांघरीं स्वये देव ॥२॥ भक्तांविण देवा कांहींचि नावडे । भक्त तो आवडे सर्वकाळ ॥३॥ एका जनार्दनी भक्तांचा अंकित । देव सदोदित स्वये होत ॥४॥

2211. मुखी नाम हाती मोक्ष । ऐसी साक्ष बहुतांसी ॥१॥ वैष्णवाचा माल खरा । तुरतुरा वस्तूसी ॥धृपद॥ भस्म दंड न लगे काठी । तीर्था आटी भ्रमण ॥२॥ तुका म्हणे आडकाठी । नाही भेटी देवाचे ॥३॥

2211. ऐसे झाले पूर्ण ध्रुवाचे आख्यान । ऐकती जर जन एका भावे ॥१॥ तयावरी कृपा देवाची होईल । केले ते लाभेल सर्व काज ॥२॥ पुत्राभिष्ट पुत्र धनाभिष्ट श्वन । जैसे ज्याचे मन तैसे होय ॥३॥ नामा म्हणे तया कल्याण सर्वदा । चिंतिता गोविंदा काम पुरे ॥४॥

2211. नातुडे जो योगी ध्याना । तो समचरण पंढरीये ॥१॥ भोळा सुलभ भाविकासी । दर्शने सर्वांसी सारखा ॥२॥ अभेदाच्या न धांवे मागे । भाविकां लागे पाठोपाठी ॥३॥ शुद्ध देखतांचि भाव । एका जनार्दनी उभा देव ॥४॥

2212. आगी लागो तया सुखा । जेणे हरी नये मुखा ॥१॥ मज होत का विपित्त । पांडुरंग राहो चित्ती ॥धृपद॥ जळो ते समूळ । धन संपित्त उत्तम कुळ ॥२॥ तुका म्हणे देवा । जेणे घडे तुझी सेवा ॥३॥

2212. उपमन्युचे चरित्र. ऐका श्रोते सावधानता । सांगेन उपमन्युची कथा । एक्या भावे परिसता । सायुज्यता पाविजे ॥१॥ बाळ तो लडिवाळ तान्हा । वाढे मातेचिया स्तन पान्हा । परि ते असे दुर्बळपणा । उपमन्यु नांव तयेचे ॥२॥ उपमन्ये मागितले । कृष्णे तयासी काय दिधले । ते सांगेन वहिले । चित्त देउनी परियेसा ॥३॥

2212. उदार देव उदार देव । नाशी भेव भक्तांचें ॥१॥ प्रल्हादाचे निवारी घात । राहिला जळता अग्नीसी ॥२॥ पांडवांचे करी काम । निवारी दुर्गम स्वअंगें ॥३॥ गौळियांचीं गुरे राखी । आपण शेखी एकला ॥४॥

2213. आता न म्हणे मी माझे । नेघे भार काही ओझे ॥१॥ तू चि तारिता मारिता । कळो आलासी निरुता ॥धृपद॥ अवघा तू चि जनार्दन । संत बोलती वचन ॥२॥ तुका म्हणे काही । माझे तिळभरी नाही ॥३॥

2213. सुदामचरित्र. सुदामा ब्राह्मण होता तो दुर्बळ । परि चित्ती गोपाळ द्दढ धरिला ॥१॥ तयाचे चरित्र ऐका सावधान । तेणे जन्ममरण दूर होती ॥२॥ सत्वाचा सागर धैर्याच मांदार । भक्तीचा निर्धार तयापाशी ॥३॥

2213. दयाळु उदार पंढरीराव । भाकितां कवि पुरवी इच्छा ॥१॥ ऐसा याचा अनुभव । आहे ठाव मागोनियां ॥२॥ जे जे होती शरणागत । पुरवी आर्त तयाचे ॥३॥ उपमन्यु ध्रुव बाळ । दिधले अढळपद त्यांते ॥४॥

2214. समुद्रवळयांकित पृथ्वीचे दान । करिता समान न ये नामा ॥१॥ म्हणऊनि कोणी न करावा आळस । म्हणा रात्रीदिवस रामराम ॥धृपद॥ सकळ ही शास्त्रे पठण करता वेद । सरी नये गोविंदनाम एके ॥२॥ सकळ ही तीर्थे प्रयागादी काशी । करिता नामाशी तुळेति ना ॥३॥

2214. प्रारब्धाच्या बळे देहाचे वर्तने । काळचक्र भोवने जैसे कांही ॥१॥ तैसाची तो साधु जाणावा प्रसिद्धु । देहाचा संबंधु नेणे कांही ॥२॥ वारे वाजूनिया जाता वृक्ष डोले । मर्यादेवेगळे होत जाय ॥३॥ नामा म्हणे होणे जाणे नाही तया । संचिता साराया लागोनिया ॥४॥

2214. दयेचे धाम नेघे कोणाचाही श्रम । हरि वाणी सप्रेम दृढ निजभावें ॥१॥ प्रसन्न होऊनी दीनातें पहातो । आवडी उद्धरीतो भाविकांसी ॥२॥ एका जनार्दनी भक्तीसी भुलला । म्हणोनी वेडावला भक्तामागें ॥३॥

2215. अवघ्या वाटा झाल्या क्षीण कळी न घडे साधन । उचित विधि विधान न कळे न घडे सर्वथा ॥१॥ भक्तीपंथ बहु सोपा पुण्य नागवेया पापा । येणे जाणे खेपा येणे चि एके खंडती ॥धृपद॥ उभारोनि बाहे । विठो पालवीत आहे । दासा मी चि साहे मुखे बोले आपुल्या ॥२॥ भाविक विश्वासी पार उतरिले त्यासी । तुका म्हणे नासी कुतऱ्याचे कपाळी ॥३॥

2215. ऐसा तो ब्राह्मण दरिद्रे पीडिला । सदा स्वरूपी झाला अखंडीत ॥१॥ न करीच खंती कांही तो अंतरी । वाचे तो उच्चारी रामकृष्ण ॥२॥ नाही धड घर केवळ जर्जर । चंद्र प्रभाकर उगवती ॥३॥ बाळे पांच सात बाहाती झोंबती । भुके तळमळिती सर्वकाळ ॥४॥

2215. खुर्पूं लागे सांवत्यासी । न पाहे यातीसी कारण ॥१॥ घडी मडकें कुंभाराचे । चोख्यामेळ्याचीं ढोरें वोढी ॥२॥ सजन कसायाचें विकी मांस । दामाजीचा दास स्वये होय ॥३॥ एका जनार्दनी जनीसंगें । दळूं कांडु लागे आपण ॥४॥

2216. आह्मी नामाचे धारक नेणो प्रकार आणीक । सर्व भावे एक विठ्ठल चि प्रमाण ॥१॥ न लगे जाणावे नेणावे गावे आनंदे नाचावे । प्रेमसुख घ्यावे वैष्णवांचे संगती ॥धृपद॥ भावबळे घालू कास लज्जा चिंता दवडू आस । पायी निजध्यास म्हणो दास विष्णूचे ॥२॥ भय नाही जन्म घेता मोक्षसुखा हाणो लाता । तुका म्हणे सत्ता धरू निकट सेवेची ॥३॥

2216. तयाची सुंदरा शांतीची बाहुली । आणिक जीभली बोलो नेणे ॥१॥ सेवेसी सादर होऊनिया राहे । भुकची ते खाये भुकेलिया ॥२॥ नित्य नैमित्तिक कांही न म्हणे । अंतरींची खूण जाणोनिया ॥३॥ नामा म्हणे न्य़ून पूर्ण सर्व हरि । आणिका विचारी गुंतेचिना ॥४॥

2216. देखावया भक्तपण । रूप धरिले सगुण ॥१॥ तो हा पंढरीचा राणा । वेदा अनुमाना नये तो ॥२॥ भाविकांचें पाठीमागें । धावें लागे लवलाही ॥३॥ खाये तुळशीपत्र पान । न म्हणे सान थोडे ते ॥४॥

2217. आम्ही हरीचे सवंगडे जुने ठायीचे वेडे बागडे । हाती धरुनी कडे पाठीसवे वागविलो ॥१॥ म्हणोनि भिन्न भेद नाही । देवा आम्हा एकदेही । नाही जालो कही । एका एक वेगळे ॥धृपद॥ निद्रा करिता होतो पायी । सवे चि लंका घेतली तई । वान्नरे गोवळ गाई । सवे चारित फिरतसो ॥२॥ आम्हा नामाचे चिंतन । राम कृष्ण नारायण । तुका म्हणे क्षण खाता जेविता न विसंबो ॥३॥

2217. एके दिनी भार्या भावे ते मानवी । भ्रतारा विनवी नम्रतेने ॥१॥ तुमचा सोइरा आहे नारायण । अखंडित ध्यान करिता त्याचे ॥२॥ तयाचिये भेटी जावे लवकरी । तो आहे कैबारी दीनालागी ॥३॥ भेटतांचि नासे अज्ञान दरिद्र । सुखाच समुद्र पांडुरंग ॥४॥

2217. दहा अवतार घेत भक्ताचियां काजा । तो हा विटेवरी राजा पंढरीचा ॥१॥ भक्तांचे उणें न पाहे आपण । उच्छिष्ट काढी धर्माघरीं न लाजे जाण ॥२॥ अर्जुनाची घोडीं रणांगणी धुतली । भक्ति नये उणें कृपेची माउली ॥३॥ एका जनार्दनी भक्तांचीया काजा । विटाएवरी उभा राहिला सहजा ॥४॥

2218. मागे बहुता जन्मी हेचि करित आलो आम्ही । भवतापश्रमी दुःखे पीडिली निववू त्या ॥१॥ गर्जो हरीचे पवाडे मिळो वैष्णव बागडे । पाझर रोकडे काढू पाषाणामध्ये ॥धृपद॥ भाव शुद्ध नामावळी हर्षे नाचो पिटू टाळी । घालू पाया तळी । कळीकाळ त्याबळे ॥२॥ कामक्रोध बंदीखाणी तुका म्हणे दिले दोन्ही । इंद्रियांचे धणी आम्ही जालो गोसांवी ॥३॥

2218. ऐकता वचन मानेले तयासी । पुढे कल्पनेसी ठाव नाही ॥१॥ तेथे म्या मागावे हे कांही न कळे । निवतील डोळे दर्शनाने ॥२॥ परी तया भेटी न्यावे कांहींबाही । परंतु ते नाही लेश घरी ॥३॥ नामा म्हणे द्विज वांच्छी दरुषण । रिकाम्या हाताने जाता लाजे ॥४॥

2218. एकपणे एकसा दिसे । उभा असे विटेवरी ॥१॥ नेणती यासाठीं लहान । होय आपण स्वइच्छें ॥२॥ जाणतांचि लागें चाड । न धरी भीड तयाची ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । भावमोचन तारक ॥४॥

2219. अमर तू खरा । नव्हे कैसा मी दातारा ॥१॥ चाल जाऊ संतांपुढे । वाद सांगेन निवाडे ॥धृपद॥ तुज नांव जरी नाही । तरी माझे दाव काई ॥२॥ तुज रूप जरी नाही । तरी माझे दाव काई ॥३॥

2219. जाणबला भाव तया सुंदरीसी । म्हणते पतीसी नम्रतेने ॥१॥ जावे आता तुम्ही देवाचे भेटीसी । उठली वेगेंसी सन्मानाने ॥२॥ आणिते मागुनी भक्तीचे भातुके । जेणे यदुनायक तोष पावे ॥३॥ नामा म्हणे घरी पदार्थ तो नाही । प्रेमच तो पाही उगवला ॥४॥

2219. एका घरी चोरी लोणी । एक घरी वाहे पाणी ॥१॥ एका घरी बांधिला राहे । एका घरी चिमणा होय ॥२॥ एका घरी ब्रह्माचारी । एका घरी भोगी नारी ॥३॥ एका घरी सुखें नाचे । एका घरी प्रेम त्याचे ॥४॥

2220. मंत्र चळ पिसे लागते सत्वर । अबद्ध ते फार तरले नामे ॥१॥ आशौच तो बाधी आणिका अक्षरा । नाम निदसुरा घेता तरे ॥धृपद॥ रागज्ञानघात चुकता होय वेळ । नाम सर्वकाळ शुभदायक ॥२॥ आणिका भजना बोलिला निषेध । नाम ते अभेद सकळा मुखी ॥३॥

2220. पाहे चहूंकडे धुंडोनि सुंदरी । देखे मुष्टी चारी तंदुळिका ॥१॥ तोचि शुद्धभाव उगवला पुढे । सर्वही ते कोडे देवालागी ॥२॥ अह सोह वृत्ति तेथे एक झाली । द्दष्टीने देखिली पोह्यांकडे ॥३॥ नामा म्हणे सर्वरूपी नारायण । बोलाया कारण नाही तेथे ॥४॥

2220. एका घरी द्वारपाळ । एक घरी होय बाळ ॥१॥ एका घरी करी चोरी । एका घरे होय भिकारी ॥२॥ एका घरी युद्ध करी । एका घरी पूजा बरी ॥३॥ एका घरी खाय फळे । एका घरी लोणी बळे ॥४॥

2221. नव्हती ते संत करिता कवित्व । संताचे ते आप्त नव्हती संत ॥१॥ येथे नाही वेश सरत आडनावे । निवडे घावडाव व्हावा अंगी ॥धृपद॥ नव्हती ते संत धरिता भोंपळा । करिता वाकळा प्रवार्णाशी ॥२॥ नव्हती ते संत करिता कीर्तन । सांगता पुराणे नव्हती संत ॥३॥

2221. तेचि भक्तिभावे पतीपुढे ठेवी । पाहोनी गौरवी ब्रम्हनिष्ठा ॥१॥ तया योग्य नव्हेचि गे हा पदार्थ । आमुचिया आर्त तुळसीदळ ॥२॥ द्रौपदीच्यासाठी भाजीपान खाये । तेणे त्याची काय भूक गेली ॥३॥ नामा म्हणे हे तो कोड कौतुक । थोडेंहि अधिक देव करी ॥४॥

2222. हेचि दान देगा देवा । तुझा विसर न व्हावा ॥१॥ गुण गाईन आवडी । हेचि माझी सर्व जोडी ॥धृपद॥ न लगे मुक्ती आणि संपदा । संतसंग देई सदा ॥२॥ तुका म्हणे गर्भवासी । सुखे घालावे आह्मासी ॥३॥

2222. शुद्ध भावार्थचे पाहोनिया पाहे । आनंदला भाव योगियाचा ॥१॥ म्हणे आता भेटू बाळमित्न हरि । भक्ताचा कैवारी । कृष्णनाथ ॥२॥ बांधावया वस्त्र केवळ जर्जर । त्यामाजी न थरे गुंडळिता ॥३॥ नामा म्हणे द्विज आनंद पावला । मुहूर्त नेमियेला प्रयाणासी ॥४॥

2222. ज्यासी प्रतिज्ञा निर्धारी । देवा हारी आणियेलें ॥१॥ तो हा शांतनूचा रावो । भीष्म देवो संग्रामी ॥२॥ शस्त्र न धरें ऐसा बोलु । साचा केला संग्रामी ॥३॥ विकल पडतांचि अर्जुन । धरिले सुदर्शन हस्तकी ॥४॥

2223. भाग्यवंता हे परवडी । करिती जोडी जन्माची ॥१॥ आपुलाला लाहो भावे । जे ज्या व्हावे ते आहे ॥धृपद॥ इच्छाभोजनाचा दाता । न लगे चिंता करावी ॥२॥ तुका म्हणे आल्या थोऱ्या । वस्तु बऱ्या मोलाच्या ॥३॥

2223. वाचे नाम गात चालिला तो द्विज । एकाचे ते चोज शुद्ध भावे ॥१॥ जीवशिव एकाकार झाली वृत्ति । नाही कांही चित्ती शमदम ॥२॥ हात पाय नळ्या वळती फेंगडया । भावार्थाच्या गुडया उभारीत ॥३॥ नामा म्हणे वाट चालता समाधि । सोह स्वरूपी बुद्धि ठसावली ॥४॥

2223. भक्तचरणींचे रजः कण । हृदयी वाहे नारायण ॥१॥ भक्ता पडता संकट । देव अंगें सोशी कष्ट ॥२॥ गांजितां प्रल्हादा नेहटीं । स्वये प्रगटला कोरडे काष्ठी ॥३॥ द्रौपदी गांजितां तात्काळीं । कौरवांचीं तोंडे केली काळी ॥४॥

2224. वंचुनिया पिंड । भाता दान करी लंड ॥१॥ जैसी याची चाली वरी । तैसा अंतरला दुरी ॥धृपद॥ मेला राखे दिस । ज्यालेपणे जाले वोस ॥२॥ तुका म्हणे देवा । लोभे न पुरे चि सेवा ॥३॥

2224. शुभसूचचिन्हे होताती शकुन । तेणे तो ब्राह्मण आनंदला ॥१॥ म्हणे थोर लाभ आजिचा दिसतो । आनंद वाटतो मनामाजी ॥२॥ उडती उजवे काग ते जोडयाने । भरल्या कुंभाने नारी देखे ॥३॥ तास भारद्वाज वामभागी जाती । मयूर नाचती उत्साहाने ॥४॥

2224. कासया साधन तपाचिया हावा । पाचरितां धावो येतो लवलाही ॥१॥ ऐसा अंकिला धांवे वचनासाठी । पहा जगजेठी भक्तकाजा ॥२॥ संकटीं पडला गजा नक्रमिठी । धांवे उठाउठी ब्रीदासाठीं ॥३॥ अळीकर धांकुटा ध्रुव बैसे वनी । तयासी तत्क्षणी अढळ केले ॥४॥

2225. अधीरा माझ्या मना ऐक एक मात । तू का रे दुश्चित निरंतर ॥१॥ हे चि चिंता काय खावे म्हणऊनि । भले तुजहूनि पक्षीराज ॥धृपद॥ पाहा ते चातक नेघे भूमिजळा । वरुषे उन्हाळा मेघ तया ॥२॥ सकळयातींमध्ये ठक हा सोनार । त्याघरी व्यापार झारियाचा ॥३॥

2225. द्विज म्हणे जाता मनी । कैसा भेटे चक्रपाणी ॥१॥ काय होईल न कळे । म्हणोनि ह्रदयी कळवळे ॥२॥ येवढा ज्याचा राज्यभार । मी तो केवळ फकीर ॥३॥ कोठे तयाला आठव । बाळपणींचे माझे नांव ॥४॥

2225. अवरोध विरोध करिता हरिभक्ति । सायुज्यता मुक्ति देणे तया ॥१॥ ऐसा कृपाळू लक्ष्मीच्या पती । पुराणे वर्णिती महिमा ज्याचा ॥२॥ विष पाजु आली पुतना राक्षसी । अक्षयपदासी दिले तिसी ॥३॥ अगबग केशी असुर वधिले । सायुज्यता दिले पद त्यासी ॥४॥

2226. का रे नाठविसी कृपाळु देवासी । पोसितो जनासी एकला तो ॥१॥ बाळा दुधा कोण करिते उत्पत्ती । वाढवी श्रीपति सवे दोन्ही ॥धृपद॥ फुटती तरुवर उष्णकाळमासी । जीवन तयांसी कोण घाली ॥२॥ तेणे तुझी काय नाही केली चिंता । राहे त्या अनंता आठवूनि ॥३॥

2226. दुरोनि देखिले द्वारकानगर । अवघॆ कनकाकार वितिवेले ॥१॥ येथे देवराणा नांदतो तो ठाव । काय म्या वर्णावे मंदमति ॥२॥ हिरे चिरे रत्न झगमग दिसती । घोंस ते लोंबती मोतियांचे ॥३॥ वैकुंठींचे सर्व वैभव आणिले । शोभेसी शोभले आपोआप ॥४॥

2226. ज्ञानराजासाठीं स्वये भिंत वोढी । विसरुनी प्रौढीं थोरपण ॥१॥ तो हा महाराज चंद्रभागे तीरीं । कट धरूनी करी तिष्ठतसे ॥२॥ नामदेवासाठीं जेवी दहींभात । न पाहे उचित आन दुजे ॥३॥ गोरियाचें घरी स्वये मडकीं घडी । चोखियाची वोढी गुरेंढोरे ॥४॥

2227. उदारा कृपाळा पतितपावना । ब्रिदे नारायणा साच तुझी ॥१॥ वर्णिलासी जैसा जाणता नेणता । तैसा तू अनंता साच होसी ॥धृपद॥ दैत्या काळ भक्त मेघश्याममूर्ती । चतुर्भुज हाती शंख चक्र ॥२॥ काम इच्छा तया तैसा होसी राणी । यशोदेच्या स्तनी पान करी ॥३॥

2227. झांकावले डोळे शंका करी मनी । दिवस की यामिनी हे न कळे ॥१॥ महा तेज:पुंज फांकती सकळ । सिंधूचा झळाळ भोंवताला ॥२॥ गोमती ते नदी निर्मळ वाहात । बहु घुमघुमीत सुमने भार ॥३॥ जाईजुई आणि कमळ कल्हारी । भ्रमर झुंकारी गुंजारव ॥४॥

2227. भक्तांच्या उपकारासाठीं । नोहे पालट उतराई ॥१॥ ज्ञानोबाची भिंत वोढी । उच्छिष्टपात्रें काढी धर्माघरीं ॥२॥ जेवी नामदेवासंगे साचे । सुदाम्याचे पोहे भक्षी ॥३॥ विष पितो मिराबाईसाठी । विदुराच्या हाटी कण्या स्वये ॥४॥

2228. करूनी चिंतन खेळो भोवताले । चित्त येथे आले पायापाशी ॥१॥ येथे नाही खोटा चालत परिहार । जाणसी अंतर पांडुरंगा ॥धृपद॥ सुखदुःखे तुज देऊनी सकळ । नाही ऐसा काळ केला आम्ही ॥२॥ तुका म्हणे जाला देहाचा विसर । नाही आता पर आप दोन्ही ॥३॥

2228. चहूंकडे स्वर गाताती गायने । आणिक पुराणे ठाईठाई ॥१॥ गीतनृत्य नाना करिती तनाना । होतसे झणाणा टाळघोळ ॥२॥ श्रवणाचे सुख घेतसे ब्राम्हण । नामाही गर्जना करीतसे ॥३॥

2228. दासासी संकट पडता जडभारी । धांवे नानापरी रक्षणार्थ ॥१॥ पडता संकटीं द्रौपदी बहीण । धांवे नारायन लावलाहें ॥२॥ सुदामियाचें दरिद्र निवटिले । द्वारकेतुल्य दिले ग्राम त्यासी ॥३॥ अंबऋषीसाठीं गर्भवास सोसी । परिक्षितीसी रक्षी गर्भामाजीं ॥४॥

2229. परिसाचे अंगे सोने जाला विळा । वाकणे या कळा हीन नेव्हे ॥१॥ अंतरी पालट घडला कारण । मग समाधान ते चि गोड ॥धृपद॥ पिकली सेंद पूर्वकर्मा नये । अव्हेरु तो काय घडे मग ॥२॥ तुका म्हणे आणा पंगती सुरण । पृथक ते गुण केले पाके ॥३॥

2229. नारायण नाम तारक सर्वांसी । ते मुनी मानसी धरिले असे ॥१॥ कापुराची राशी अग्नीचाहो कण । तैसे नाम जाण पातकासी ॥२॥ अंतरी ते क्षुधा लागली द्विजासी । पाहीन नगरीसी सावचीत ॥३॥ नामा म्हणे द्विज उभा महाद्वारी । केवळ भिकारी राजयोगी ॥४॥

2229. भक्तासी संकट पडता । धांवे देव तत्त्वता लवलाहे ॥१॥ ऐसा अनुभव आहे । देव लवलाहे धांवत ॥२॥ द्रौपदी पडता संकटीं । धांवे उठाउठी देव तेव्हा ॥३॥ पडता संकट प्रल्हादासी । कोरडे काष्ठेंसी देव जाहला ॥४॥

2230. पाहे तिकडे दिशा ओस । अवघी आस पायापे ॥१॥ मनिचे साच होईल कई । प्रमे देई भेटोनि ॥धृ॥ सर्वापरि पागुळ असे । न कळे कैसे ते तुम्हा ॥२॥ तुका म्हणे कृपावंता । तू तो दाता दीनाचा ॥३॥

2230. नाही देवाचिये द्वारी आडकाठी । हे तो आहे गोष्टी सिद्धांताची ॥१॥ भावाविरहित मार्गची न फुटे । फुटल्या न सुटे मागुता तो ॥२॥ नामा म्हणे ऐसा लौकिक वेव्हार । तेथे तो निर्धार कांही नाही ॥३॥

2230. मानी भक्तांचे उपकार । धरी गौळ्याघरीं अवतार ॥१॥ प्रेमे नाना छंदें नाचे । उणें पडो नेदी साचे ॥२॥ अंगे धांव घाली । ऐशी कृपेची माउली ॥३॥ एका जनार्दनी साचा । देव अंकित भक्तांचा ॥४॥

2231. चाळवणे काय । ऐसे अगे माझे माय ॥१॥ धाव पाव लवलाहे । कंठी प्राण वाट पाहे ॥धृपद॥ पसरूनि कर । तुज चालिलो समोर ॥२॥ देसील विसावा । तुका म्हणे ऐशा हावा ॥३॥

2231. चालिला देवाचे भेटीला सन्मुख । ब्राम्हणाचा हरिख न समाये ॥१॥ पाहाता लोचनी राजीवलोचन । भावाचे मोचन तेचि काळी ॥२॥ सभा ते साजिरी रत्न सिंहासनी । देव चुडामणी शोभतसे ॥३॥ राईरखुमाई चामरे ढाळिती । राधा उभी हाती घेउनी छत्र ॥४॥

2231. मानी भक्ताचे उपकार । म्हणोनि धरी अवतार ॥१॥ उच्छिष्ट काढी धर्माघरीं । नीच काम करी गौळ्यांचें ॥२॥ अर्जुनाचें रथी बैसे । सारथ्या सरसे करीतसें ॥३॥ एका जनार्दनी अंकितपणें । द्वार राखणे बळींचें ॥४॥

2232. मतिविण काय वर्णु तुझे ध्यान । जेथे पडिले मौन्य वेदश्रुती ॥१॥ करूनि गोजिरा आपुलिये मती । धरियेले चित्ती चरणकमळ ॥धृपद॥ सुखाचे ओतिले पाहो ते श्रीमुख । तेणे हरे भूक तान माझी ॥२॥ रसना गोडावली ओव्या गाता गीत । पावलेसे चित्त समाधान ॥३॥

2232. पुढे तो भिकारी जाता झाला वेगे । आपुलिया रंगे रंगूनिया ॥१॥ येकाकार करी चित्त आणि वृत्ति । पाहे लक्ष्मीपति दुरोनिया ॥२॥ तटस्थ जाहाला चालला त्वरित । मुखी नाम गात गोविंदाचे ॥३॥ नामा म्हणे नीर पाझरे लोचनी । समाधी लागुनी मुनी ठेला ॥४॥

2232. भाविकांची आवड मोठी । धांवे पाठी रानोरान ॥१॥ कण्या खाये विदुराच्या । उच्छिष्ट गोवळ्यांचें परमप्रिय ॥२॥ उच्छिष्ट फळे भिल्लिणीचीं । खायें रुचे आदरे ॥३॥ पोहे खाये सुदाम्याचे । कोरडे फके मारी साचे ॥४॥