वारकरी रोजनिशी

2267. माये मोकलिले कोठे जावे बाळे । आपुलिया बळे न वाचे ते ॥१॥ रुसोनिया पळे सांडुनिया ताट । मागे पाहे वाट यावे ऐसी ॥धृपद॥ भांडवल आम्हा आळी करावी हे । आपणे माये धावसील ॥२॥ तुका म्हणे आळी करुनिया निकी । देसील भातुकी बुझाऊनि ॥३॥

2267. संत चोखामेळा चोखामेळियाने पाजियेले दही । पडो दिले नाही उणे त्याचे ॥१॥ तयाचे चरित्र परिसावे सादर । करितो नमस्कार सतजना ॥२॥ तयाची जे कांता तयाच सारिखी । भावार्थ नेटकी आवडीची ॥३॥

2267. ऐकोनी कृष्णाचें बोलणे । उद्धव संतोषला तेणे । म्हणे कृपा करुनी मज दाखवणें । भक्तांचे मंदिर ॥१॥ मग धरुनी उद्धवाच्या हात । स्वये दावी श्रीकृष्णानाथ । आणिकांसी नोहे ते प्राप्त । हरिभक्ताविण ॥२॥ देवे देवघर उघडिलें । सन्मुख उद्धवा बैसविले । देव सांगतसे वहिले । तया उद्धवाप्रति ॥३॥ एका जनार्दनी प्रेम । भक्तांचे ऐकता नाम । प्राणी होती निष्काम । अहर्निशी जपतां ॥४॥

2268. नागर गोडे बाळरूप । ते स्वरूप काळीचे ॥१॥ गाईगोपाळांच्या संगे । आले लागे पुंडलीका ॥धृपद॥ ते हे ध्यान दिगांबर । कटी कर मिरवती ॥२॥ नेणपणे उगे चि उभे । भक्तीलोभे राहिले ॥३॥

2268. चोखोबाचे स्त्रीचे बाळंतपण चोखोबाचीकांता असे ती गर्भिण । झाले तीस पूर्ण नव मास ॥१॥ करूनि विनंति पतिसी बोलत । असावे साहित्य घरामाजी ॥२॥ ऐकूनिया चोखा करीत विचार । कोणे ऐसा घोर वागवावा ॥३॥

2268. मुख्य आदिनाथ प्रणवाचें निज । पार्वतीतें बीज उपदेशिलें ॥१॥ सनकसनदंन अत्रि कपिलमुनी । नारदादि शिरोमणी भक्तराज ॥२॥ व्यास आणि वसिष्ठ वाल्मिकादिक । ध्रुव प्रल्हाद देख शिरोमणी ॥३॥ एका जनार्दनी भक्तांचे महिमान । स्वये नारायण वाढवीत ॥४॥

2269. विठ्ठलनामाचा नाही ज्या विश्वास । तो वसे उदास नरकामध्ये ॥१॥ तयासी बोलता होईल विटाळ । नव जाये तो जळस्नान करिता ॥धृपद॥ विठ्ठलनामाची नाही ज्या आवडी । त्याची काळ घडी लेखिताहे ॥२॥ तुका म्हणे मज विठोबाची आण । जरी प्रतिवचन करिन त्यासी ॥३॥

2269. चोखामेळ्याच्या समाधीचे अभंग मंगळवेढयाभोंवते कुसू घालावया । महारासी न्यावया दूत आले ॥१॥ महारासमागमे चोखा मेळा गेला । काम ते लागला करावया ॥२॥ सर्वकाळ वाचे विठ्ठलनाम छंद । आठवी गोविंद वेळोवेळा ॥३॥

2269. उद्धव अक्रूर गोपाळ सवंगडे । हनुमंतादिक बागडे भक्त देखा ॥१॥ गुहक बिभीषण नळनीळ देखा । ऐशी भक्तामालिका शोभतसे ॥२॥ एका जनार्दनी घेता त्याचे नाम । सर्व हरती कामक्रोधादिक ॥३॥

2270. तया घडले सकळ नेम । मुखी विठोबाचे नाम ॥१॥ काही न लगे सिणावे । आणिक वेगळाल्या भावे । वाचे उच्चारावे । रामकृष्णगोविंदा ॥धृपद॥ फळ पावाल अवलिळा । भोग वैकुंठ सोहंळा ॥२॥ तुका म्हणे त्याच्या नावे । तोचि होइजे स्वभावे ॥३॥

2270. ऐकोनिया कानी अचळी भराव्या । आणोनिया द्याव्या आम्हापाशी ॥१॥ शालिवाहन शके बाराशे साठ । प्रमाथी नाम स्पष्ट संवत्सर ॥२॥ वैशाख वद्य पंचमी सुदीन । गुरुवारी प्रयाण करी चोखा ॥३॥ चोखा माझा जीव चोखा माझा भाव । कुळ धर्म देव चोखा माझा ॥४॥

2270. गोपाळ गौळणी शोभती त्या मुर्ती । ते सुख परिक्षिती संतजन ॥१॥ ऐसे अपरंपार भक्त ते असती । स्वयेंचि श्रीपती दावितसे ॥२॥ एका जनार्दनी भक्ताचा तो मेळ । दावीत सकळ वैभव हरिभक्ता ॥३॥

2271. पुराणप्रसिद्ध सीमा । नामतारकमहिमा ॥१॥ मागे जाळी महा दोष । पुढे नाही गर्भवास ॥धृपद॥ जे निंदिले शास्त्रे । वंद्य जाले नाममात्रे ॥२॥ तुका म्हणे ऐसा । त्रिभुवनी नामठसा ॥३॥

2271. देवाचे अंचळी उठिला गजर । विठ्ठलनामे अंबर गर्जतसे ॥१॥ संत समुदाय पताकांचे भार । लोटले गजर ऐकावया ॥२॥ वद्य त्रयोदशी वैशाख शुक्रवार । नामाचा गजर महाद्वारी ॥३॥ ऐसी आनंदाने नामाच्या गजरी । दिली महाद्वारी समाधि त्या ॥४॥

2271. पुढे कालीमाजीं होणार जे भक्त । ते मूर्तिमंत उद्धव पाहे ॥१॥ पाहता पाहता समाधि उन्मनी । गेलासे बुडोनि सुखमाजीं ॥२॥ एका जनार्दनी नाठवेचि कांही । देहीच्या विदेही होउनी ठेलो ॥३॥

2272. नाम घेता न लगे मोल । नाममंत्र नाही खोल ॥१॥ दोंचि अक्षरांचे काम । उच्चारावे राम राम ॥धृपद॥ नाही वर्णाधमयाती । नामी अवघी चि सरती ॥२॥ तुका म्हणे नाम । चैतन्य निजधाम ॥३॥

2272. भूपाळ्या. उठा उठा प्रभात जाहली | चिता श्रीविठ्ठल माऊली | दीन जनांची साउली | येई धाउनी स्मरतांची ॥१॥ पंढरपुरी जे भीमातटी | सुंदर मनोहर गोमटी |

2272. द्वारकेहुनी धांवणे । केले पुंडलिकाकारणें ॥१॥ ऐसा कृपाळू उदार । उभा विटेश्यामसुंदर ॥२॥ न बोले म्हणोनि पाहे पुढे । चित्त ठेविले तिकडे ॥३॥ एका म्हणे जनार्दनी । धन्य पुंडलिक मुनी ॥४॥

2273. नाम घेता वाया गेला । ऐसा कोणे आइकिला ॥१॥ सांगा विनवितो तुम्हासी । संत महंत सिद्ध ॠषी ॥धृपद॥ नामे तरला नाही कोण । ऐसा द्यावा निवडून ॥२॥ सलगीच्या उत्तरा । तुका म्हणे क्षमा करा ॥३॥

2273. उठा जागे व्हारे आता | स्मरण करा पंढरिनाथा | भावे चरणी ठेवा माथा | चुकवा व्यथा जन्माच्या ॥१॥ धन दारा पुत्रजन | बंधू सोयरे पिशुन | सर्वे मिथ्या हे जाणून | शरण रिघा देवासी ॥२॥

2273. नाना अवतार घेशी भक्तासाठीं । कृपाळु जगजेठी म्हनोनियां ॥१॥ मत्स्य कूर्मरुप धरुनिया देवा । साधिले केशवा भक्तकाज ॥२॥ एका जनार्दनी भक्ताचा कैवारी । गाती वेद चारी तुम्हांलागीं ॥३॥

2274. फुकाचे ते लुटा सार । व्हा रे अमर सदैव ॥१॥ नाही गर्भवास पुढती । डोंगर जळती दोषाचे ॥धृपद॥ उदंड भावे उदंड घ्यावे । नाम गावे आवडी ॥२॥ तुका म्हणे घरिच्या घरी । देशा उरी न सीणीजे ॥३॥

2274. उठा उठा साधुसंत | साधा आपुले हित | गेला गेला हा नरदेह | मग केंचा भगवंत ॥ ध्रु ॥ उठूनि वेगेशी | चला जाऊ राउळासी | जळती पातकांच्या राशी | काकडआरती देखिलिया ॥१॥

2274. उतरावया धरा भार । घेतिला अवतार इहीं जगें ॥१॥ ते हे बळिये रामकृष्ण । केलेंक कंदन दैत्यासी ॥२॥ केला जो जो कीर्तिघोष । उच्चारिता निर्दोष होती प्राणी ॥३॥ एका जनार्दनी कृपाळु । भक्त स्नेहाळू समर्थ ते ॥४॥

2275. इतुले करी देवा ऐके हे वचन । समूळ अभिमान जाळी माझा ॥१॥ इतुले करी देवा ऐके हे गोष्टी । सर्व समदृष्टी तुज देखे ॥धृपद॥ इतुले करी देवा विनवितो तुज । संत चरणरज वंदी माथा ॥२॥ इतुले करी देवा ऐके हे मात । हृदयी पंढरीनाथा दिवसरात्री ॥३॥

2275. रामा राजीवलोचना | करुणानिधी भक्तजना | यातायाती निवारणा | तू पावना स्वामिया ॥१॥ जगद्रूपा जलदगहना | जगद्गुरु सीतापती जगज्जीवना | काय वाणू तुझिया रे गुणा | अवघ्या जना आंवडसी ॥२॥

2275. उतरावया धरा भार । धरी अवतार कृपाळूं ॥१॥ पाळीतसे भक्तलळा । नोहे वेगळा वेगळीक ॥२॥ जया आवडे जे कांही । देता न म्हणे थोडे कांही ॥३॥ पुरवी इच्छा जैसी आहे । मच्छ कच्छ तयासाठीं होय ॥४॥

2276. तुझा दास ऐसा म्हणती लोकपाळ । म्हणऊनि सांभाळ करी माझा ॥१॥ अनाथाचा नाथ पतितपावन । हे आता जतन करी नाम ॥धृपद॥ माझे गुण दोष पाहाता न लगे अंत । ऐसे माझे चित्त मज ग्वाही ॥२॥ नेणे तुझी कैसी करावी हे सेवा । जाणसी तू देवा अंतरीचे ॥३॥

2276. आजिचा दिवस आम्हा सोनियाचा | गोवळु भेटला कान्हा नंदाचा ॥१॥ कान्होबा पेंढारी येईल यमुने | तयाविण मज घडी न गमे ॥२॥ सोळा सहस्र गोपी म्हणति अगा जगज्जीवना | एके वेळी देई भेटी नंदनंदना |॥३॥ उजळुन आरती करू कुरवंडिया | शेजे भरू नाम्या स्वामी वनमाळिया ॥४॥

2276. अद्वैत - अभंग २२७६ ते २५६६ नोहे ब्रह्माज्ञानी लेकुंरांचा खेळ । अवघाचि कोल्हाळ आशाबद्ध ॥१॥ वाढवुनी जटा म्हणती ब्रह्माज्ञान । परी पतनालागुनी न चुकेचि ॥२॥ लावुनी विभुती बांधुनियां मठा । ब्रह्मज्ञान चेष्ठा दाविताती ॥३॥

2277. जाणावे ते काय नेणावे ते काय । ध्यावे तुझे पाय हेचि सार ॥१॥ करावे ते काय न करावे ते काय । ध्यावे तुझे पाय हे चि सार ॥धृपद॥ बोलावे ते काय न बोलावे ते काय । ध्यावे तुझे पाय हे चि सार ॥२॥ जावे ते कोठे न वजावे आता । बरवे आठविता नाम तुझे ॥३॥

2277. लाजले गे माय आता कोणा ओवाळू | जिकडे पाहावे तिकडे चतुर्भूज गोपाळू ॥१॥ ओवाळू मी गेले माय गेले द्वारके | जिकडे पहावे तिकडे चतुर्भुज सारिखे ॥२॥ ओवाळू मी गेले माय सखिया माजारी | जिकडे पहावे तिकडे चतुर्भुज नरनारी ॥३॥ ओवाळू मी गेले माय सारंगधरा | जिकडे पहावे तिकडे चतुर्भुज परिवारा ॥४॥

2277. अष्टांग साधन धूम्रपाण अटी । ब्रह्माज्ञानासाठीं करिताती ॥१॥ परि ते न लभे न लभे सर्वथा । वाउग्याची कथा बोलताती ॥२॥ शाब्दिकाचा शब्द कुंठित ते ठायी । वाउगें कांही बाही बोलु नये ॥३॥ एका जनार्दनी संतकृपा होता । ब्रह्माज्ञान तत्त्वता घर रिघे ॥४॥

2278. नको ब्रम्हज्ञान आत्मस्थितीभाव । मी भक्त तू देव ऐसे करी ॥१॥ दावी रूप मज गोपिकारमणा । ठेवीन चरणांवरी माथा ॥धृपद॥ पाहोनि श्रीमुख देइन आलिंगन । जीवे निंबलोण उतरीन ॥२॥ पुसता सांगेन हितगुज मात । बैसोनि एकांत सुखगोष्टी ॥३॥

2278. उठा पांडुरंगा आता दर्शन द्या सकळा | जाला अरुणोदय सरली निद्रेची वेळा ॥१॥ संत साधु मुनि अवघे जालेती गोळा | सोडा शेजेसुख आता पाहू द्या मुखकमळा ॥२॥ रंगमंडपी महाद्वारी जालीसे दाटी | मने उतावेळ रूप पाहावया दृष्टी ॥३॥ राही रखुमाबाई तुम्हा येऊ द्या दया | शेजे हालउनी जागे करा देवराया ॥४॥

2278. ब्रह्माज्ञानालागीं ब्रह्मादिक पिसे । ते तुम्हा आमहं कसे आकळेल ॥१॥ प्रत्यक्ष परब्रह्मा श्रीरामचंद्र । वसिष्ठ मनींद्र गुरु त्याचा ॥२॥ कृष्णा बळीराम संदीपना शरण । तेणे गुह्मा ज्ञान कथियेले ॥३॥ प्रत्यक्ष वामांकी असोनी पार्वती । वेळोवेळां विनंती करितसे ॥४॥

2279. मागे शरणागत तारिले बहुत । म्हणती दीनानाथ तुज देवा ॥१॥ पाहिले अपराध नाही याती कुळ । तारिला अजामेळ गणिका भिल्ली ॥धृपद॥ अढळपदी बाळ बैसविला धुरु । क्षीराचा सागरु उपमन्ये ॥२॥ गजेंद्रपशु नाडिये जळचरे । भवसिंधुपार उतरिला ॥३॥

2279. काकड आरती उठा अरुणोदय प्रकाश जहाला | घंटागजर गर्जिन्नला | हरि चौघडा सुरू जाला | काकड आरति समयाचा ॥१॥ महाद्वारी वैष्णव जन | पूजा सामग्री घेऊन |

2279. ब्रह्माज्ञानासाठीं वेदशास्त्र पुराण । करिता श्रवण नातुडेची ॥१॥ नातुडेची कदा गीताभागवतीं । वाचिता हो पोथी जन्मवरी ॥२॥ द्वरकापट्टण क्षेत्र वाराणसी । करिता तीर्थाटनासी प्राप्त नोहे ॥३॥ प्राप्त नोहे गुरु मंत्रतंत्र घेता । शब्दज्ञानाथितां प्राप्त नोहे ॥४॥

2280. तुझा शरणागत झालो मी अंकित । करी माझे हित पांडुरंगा ॥१॥ पतितपावन तुझी ब्रीदावळी । ते आता सांभाळी मायबापा ॥धृपद॥ अनाथाचा नाथ बोलतील संत ऐकोनिया मात विश्वासलो ॥२॥ न करावी निरास न धरावे उदास । देई याचकास कृपादान ॥३॥

2280. प्रेम सप्रेम आरती | गोविदाते ओवाळिती ॥१॥ धन्य धन्य ते लोचन | नित्य करिती अवलोकन ॥२॥ बाळा प्रौढा आणि मुग्धा | ओवाळिती परमानंदा ॥३॥ नामा म्हणे केशवाते | देखुनि राहिली तटस्थे ॥४॥

2280. आरती प्रेम सप्रेम आरती | गोविदाते ओवाळिती ॥१॥ धन्य धन्य ते लोचन | नित्य करिती अवलोकन ॥२॥ बाळा प्रौढा आणि मुग्धा | ओवाळिती परमानंदा ॥३॥

2280. ब्रह्माज्ञानी वाचे सांगता नये । जै कृपा होये श्रीगुरुची ॥१॥ लाभेल लाभेल ब्रह्माज्ञान क्षणी । वाउगी कहाणी बोलुनी काय ॥२॥ हृदयींचा बोध ठसतां अंतरी । कामक्रोध वैरी पळताती ॥३॥ तैसे ब्रह्माज्ञान कळलियावरी । सर्वभावे वैखरी गुण वाणी ॥४॥

2281. सर्वस्वाचा त्याग तो सदा सोवळा । न लिंपे विटाळा अग्नी जैसा ॥१॥ सत्यवादी करी संसार सकळ । अलिप्त कमळ जळी जैसे ॥धृपद॥ घडे ज्या उपकार भूतांची दया । आत्मिस्थति तया अंगी वसे ॥२॥ नो बोले गुणदोष नाइके जो कानी । वर्तोनी तो जनी जनार्दन ॥३॥

2281. विठ्ठलाची आरती. युगे अठ्ठाविस विटेवरी उभा | वामांगी रखुमाई दिसे दिव्य शोभा | पुंडलिका भेटी परब्रह्म आले गा | चरणी वाहे भीमा उद्धरी जगा ॥१॥ जयदेव जयदेव जय पांडुरंगा |रखुमाई वल्लभा राहीच्या वल्लभा पावे जिवलगा ॥ धृ ॥

2281. विठ्ठलाची आरती. युगे अठ्ठाविस विटेवरी उभा | वामांगी रखुमाई दिसे दिव्य शोभा | पुंडलिका भेटी परब्रह्म आले गा | चरणी वाहे भीमा उद्धरी जगा ॥१॥ जयदेव जयदेव जय पांडुरंगा |रखुमाई वल्लभा राहीच्या वल्लभा पावे जिवलगा ॥ धृ ॥

2281. ब्रह्माज्ञानाची कसवटी । अनुभव नाही पोटी । बोला चावटी । वाउगी बापा ॥१॥ शुद्ध ब्रह्माज्ञान । एक आत्मा भूतमात्रीं प्रमाण । विनोदें छळण । कवणाचें न करी ॥२॥ जीव शिवा नाही भेद । अवघा नित्य परमानंद । आनंदाचा कंद तोचि ब्रह्माज्ञानी ॥३॥ एका जनार्दनी वर्म । भाविकांसी सुधर्म । अभाविकासी भ्रम । जाणीवेचा ॥४॥

2282. कुळधर्म ज्ञान कुळधर्म साधन । कुळधर्मे निधान हाता चढे ॥१॥ कुळधर्म भक्ती कुळधर्म गति । कुळधर्म विश्रांति पाववील ॥धृपद॥ कुळधर्म दया कुळधर्म उपकार । कुळधर्म सार साधनाचे ॥२॥ कुळधर्म महत्त्व कुळधर्म मान । कुळधर्म पावन परलोकीचे ॥३॥

2282. संताची आरती. गुण आणि गंभीर रणधीर | तया योग्य साजे केशव शरीर | तैसा अमृतराज हा विसोबा खेचर | बोलोनि अबोलपणा न कल्पी ऐसा सार ॥१॥ जय जय आरती या हरिदासाच्या भक्ता | दिंडी पुढे डोलत पंढरिनाथा ॥ धृ ॥

2282. ब्रह्माज्ञानासाठीं । हिंडताती पाठोपाठी ॥१॥ नोहे नोहें बा फुकांचें । बोल बोलता नये सांचे ॥२॥ ऐसे आहे तैसे आहे । वाउगा तो भ्रम पाहे ॥३॥ जनार्दन कृपा पुर्ण । तैंचि कळे ब्रह्माज्ञान ॥४॥

2283. पुण्य परउपकार पाप ते परपीडा । आणीक नाही जोडा दुजा यासी ॥१॥ सत्य तोचि धर्म असत्य ते कर्म । आणीक हे वर्म नाही दुजे ॥धृपद॥ गति ते चि मुखी नामाचे स्मरण । अधोगति जाण विन्मुखते ॥२॥ संतांचा संग तोचि स्वर्गवास । नर्क तो उदास अनर्गळा ॥३॥

2283. क्षार उदक देउनी मधुरता आली | तैसी लवणस्थिति अमृत खोली | तयांच्या अंतरी प्रवृत्ती मुराली | परी साखरेची मौल्यता कवणे आणिली ॥१॥ जयजय आरती प्रेमसिंधुपुरा | ऐक्या ऐक्य केले तुवा येकसरा ॥ धृ॥ नित्य प्रेमे जागती जागरणी जागा | आणिक उद्धरण जगासी सांगा |

2283. वाउगे ते बोल बोलती चावटी । ब्रह्माज्ञान कसवटी अंगी नाही ॥१॥ संसारी असोनी अलिप्त नलिनी । तैसा ब्रह्माज्ञानी विरक्त तो ॥२॥ आकाशमंडळीं रवि तो भ्रमला । परिरांजणीं बिंबला नाथिलाची ॥३॥ एका जनार्दनी प्रसादावांचुनीं । ब्रह्माज्ञान मनी न ठसे कधी ॥४॥

2284. न वजे वाया काही ऐकता हरीकथा । आपण करिता वाया न वजे ॥१॥ न वजे वाया काही देवळासी जाता । देवासी पूजिता वाया न वजे ॥धृपद॥ न वजे वाया काही केलिया तीर्थ । अथवा का व्रत वाया न वजे ॥२॥ न वजे वाया जाले संतांचे दर्शन । शुद्ध आचरण वाया न वजे ॥३॥

2284. आरती ज्ञानदेवाची. इंद्रायणिचे तटी धरिला रहिवास | विश्‍व तारावया लक्ष्मीनिवास | ज्ञानेश्‍वररूपे धरिळे निजवेष | वर्म जाणे तया सद्गुरु उपदेश ॥१॥ जयदेव जयदेव जय ज्ञानदेवा | जीवाशिवाचा आदि परब्रह्म ठेवा ॥ धृ॥

2284. अनुतापाविण । नोहे कदा ब्रह्मज्ञान ॥१॥ हे तो मागील रहाटी । अनुताप घ्यावा पोटी ॥२॥ अनुतापावांचुन । कवण तरलासे जाण ॥३॥ अनुताप नाही पोटी । वाया बोलु नयें गाठीं ॥४॥

2285. चित्ती धरीन मी पाउले सकुमार । सकळ बिढार संपत्तीचे ॥१॥ कंठी धरिन मी नाम अमृताची वल्ली । होईल राहिली शीतळ तनु ॥धृपद॥ पाहेन श्रीमुख साजिरे सुंदर । सकळा अगर लावण्यांचे ॥२॥ करिन अंगसंग बाळकाचे परी । बैसेन तो वरी नुतरी कडिये ॥३॥

2285. शेजारत्या चंदनाची वोवरि उदविली प्राकारी | कनकाचा मंचक शेजे सुमने वरी ॥१॥ वोवाळू आलिया शेजे आरती | निद्रा करी बापा लक्ष्मीपती ॥२॥ संत सनकादिक याते आज्ञा दीजे | शुकादिक ज्ञानियांचा नमस्कार घेजे ॥३॥

2285. निर्गुण निर्विकारु । तोचि जगी पै इश्वर ॥१॥ नित्य निर्विकल्प देख । सदा वाहे समाधीसुख ॥२॥ ऐसे ब्रह्माज्ञान जोडे । तै गुरुकृपा तेथे घडें ॥३॥ कापुर घातलीया जळीं । स्वये नुरेची परिमळीं ॥४॥

2286. बाळ मातेपाशी सांगे तहानभूक । उपायाचे दुःख काय जाणे ॥१॥ तयापरी करी पाळण हे माझे । घेउनिया ओझे सकळ भार ॥धृपद॥ कासया गुणदोष आणिसील मना । सर्व नारायणा अपराधी ॥२॥ सेवाहीन दीन पातकांची रासी । आता विचारिसी काय ऐसे ॥३॥

2286. पहुडा पहुडा जी | कान्हा कमळदळ लोचना | श्रमलेती शयना करा वेगी | १॥ पहुडावे आता दीनानाथा | सुखशयना करावे जी ॥ धृ ॥ लक्ष्मीसहित देवा निद्रा करावी | राधिकेसहित देवा निद्रा करावी ॥२॥ जाई जुई मोगरा मालती | कोमाइल्या पृष्पजाती जी ॥३॥

2286. वर्म जाणे तो विरळा । तयांचीं लक्षणे पै सोळा । देही देव पाहे डोळा । तोचि ब्रह्माज्ञानीं ॥१॥ जन निंदो अथवा वंदो । जया नाही भेदाभेद । विधिनिषेधाचें शब्द । अंगी न बाणती ॥२॥ कार्य कारण कर्तव्यता । हे पिसे नाही सर्वथा । उन्मनी समाधी अवस्था । न मोडे जयाची ॥३॥ कर्म अकर्मचा ताठा । न बाणेचि अंगी वोखटा । वाउग्या त्या चेष्टा । करीना कांही ॥४॥

2287. जीवनावाचूनि तळमळी मासा । प्रकार हा तैसा होतो जीवा ॥१॥ न सापडे जाले भूमिगत धन । चरफडी मन तयापरी ॥धृपद॥ मातेचा वियोग जालिया हो बाळा । तो कळवळा जाणा देवा ॥२॥ सांगावे ते किती तुम्हासी प्रकार । सकळांचे सार पाय दावी ॥३॥

2287. घालिन लोटांगण वंदीन चरण | डोळ्यांनी पाहिन रूप तुझे ॥१॥ प्रेमे आलिंगिन आनंदे पूजिन | भावे ओवाळिन म्हणे नामा ॥२॥ नामदेव महाराज अभंग गाथा समाप्त.

2287. जप तप निष्ठा नेम । ऐसा साधिला दुर्गम ॥१॥ तरी ब्रह्माज्ञान नये हाता । क्रोध भरें अधिक चित्ता ॥२॥ ब्रह्माज्ञानाची प्रौढी । न घडेचि अर्थ घडी ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । कोठे नाही दुजेपण ॥४॥

2288. शरण आले त्यासी नेदावी हे पाठी । ऐका जगजेठी विज्ञापना ॥१॥ अळविती तयांसी उत्तर झडकरी । द्यावे परिसा हरी विज्ञापना ॥धृपद॥ गांजिलियाचे करावे धावणे । विनंती नारायणे परिसावी हे ॥२॥ भागलियाचा होई रे विसावा । परिसावी केशवा विज्ञापना ॥३॥

2288. निरपेक्ष निर्द्वद तोचि ब्रह्माज्ञानी । नायकेचि कानी परापवाद ॥१॥ सर्वदा सबाह्म अंतरी शुचित्व । न देख न दावी महत्व जगी वाया ॥२॥ एका जनार्दनी पुर्णपणें धाला । शेजेचा मुरला रसीं उतरें ॥३॥

2289. कोण आम्हा पुसे सिणले भागले । तुजविण उगले पांडुरंगा ॥१॥ कोणापाशी आह्मी सांगावे सुखदुःख । कोण तानभूक निवारील ॥धृपद॥ कोण या तापाचा करील परिहार । उतरील पार कोण दुजा ॥२॥ कोणापे इच्छेचे मागावे भातुके । कोण कवतुके बुझावील ॥३॥

2289. येणेंचि आश्रमें साधती साधने । तुटती बंधनें यमपाश ॥१॥ काया क्लेश न करणे व्रत तप दान । न लगे हवन तीर्थाटन ॥२॥ संतांचा सांगत गावें रामनाम । सुखें सुख विश्राम लाभे तुजसी ॥३॥ प्रपंच परमार्थ ऐक्य रुपे दोन्ही । तोचि ब्रह्माज्ञानीं मनी समजा ॥४॥

2290. प्रीति नाही राया वर्जिली ते कांता । परी तिची सत्ता जगावरी ॥१॥ तैसे दंभी जालो तरी तुझे भक्त । वास यमदूत न पाहाती ॥धृपद॥ राजयाचा पुत्र अपराधी देखा । तो काय आणिका दंडवेल ॥२॥ बत्तर खोडी परी देवमण कंठी । तैसो जगजेठी म्हणे तुका ॥३॥

2290. भावना अभावना निमाली अंतरी । वाया हावभरी नाही मन ॥१॥ कामक्रोध ज्याचे दमोनियां गेले । इंद्रियें समरसलीं एके ठायी ॥२॥ एकपणे सर्व होऊनियां मेळा । रतलें गोपाळाचरणीं मन ॥३॥ तोचि ब्रह्माज्ञानी जगामाजीं धन्य । एका जनार्दनी चरण वंदी ॥४॥

2291. करावा उद्धार किंवा घ्यावी हारी । एका बोला स्थिरी राहे देवा ॥१॥ निरसने माझा होईल संदेह । अवघे चि आहे मूळ पायी ॥धृपद॥ राहिलो डीकोनी काही चि न कळे । कोणा नेणो काळे उदय भाग्य ॥२॥ तुका म्हणे बहु उद्वेगला जीव । भाकीतसे कीव देवराया ॥३॥

2291. भक्तीचे उदरी जन्मले ज्ञान । भक्तीनेंक ज्ञानासी दिधले महिमान ॥१॥ भक्ति ते मुळ ज्ञान ते फळ । वैराग्य केवळ तेथीचें फुल ॥२॥ फुल फळ दोनी येरयेरा पाठी । ज्ञान वैराग्य तेविं भक्तिचें पोटी ॥३॥ भक्तिविण ज्ञान गिवसिती वेडे । मूळ नाही तेथे फळ केवी जोडे ॥४॥

2292. आलिया भोगासी असावे सादर । देवावरी भार घालूनिया ॥१॥ मग तो कृपासिंधु निवारी साकडे । येर ते बापुडे काय रंक ॥धृपद॥ भयाचिये पोटी दुःखाचिया रासी । शरण देवासी जाता भले ॥२॥ तुका म्हणे नव्हे काय त्या करिता । चिंतावा तो आता विश्वंभर ॥३॥

2292. नित्य काळ जेथे नामाचा घोष । तेथे जगन्निवास लक्ष्मीसहित ॥१॥ ब्रह्माज्ञान तेथे लोळती अंगणी । सेवुनी पायवणी घरी राहे ॥२॥ विष्णुदास तयाकडे न पाहाती फुका । नाम मुखी देखा रामकृष्ण ॥३॥ एका जनार्दनी ऐसा ज्याचा नेम । तया घरी पुरुषोत्तम सदा वसे ॥४॥

2293. भोग तो न घडे संचितावाचूनि । करावे ते मनी समाधान ॥१॥ म्हणऊनी मनी मानू नये खेदु । म्हणावा गोविंदु वेळोवेळा ॥धृपद॥ आणिका रुसावे न लगे बहुता । आपुल्या संचितावाचूनिया ॥२॥ तुका म्हणे भार घातलिया वरी । होईल कैवारी नारायण ॥३॥

2293. विष्णुदासा घरे ब्रह्माज्ञान लोळे । म्हणतसे बळे घ्या घ्या कोणी ॥१॥ आरुषे सावडे नाम मुखी जया । ब्रह्माज्ञान तया विनवितसे ॥२॥ माझा अंगिकार करा संतजन । ऐसे ब्रह्माज्ञन कींव भाकी ॥३॥ एक जनार्दनी संताचे चरणी । होउनी दीन वदनी कींव भाकी ॥४॥

2294. निर्वैर व्हावे सर्वभूतांसवे । साधन बरवे हेचि एक ॥१॥ तरीच अंगीकार करिल नारायण । बडबड तो सीण येणेविण ॥धृपद॥ सोइरे पिशुन समान चि घडे । चित्त पर ओढे उपकारी ॥२॥ तुका म्हणे चित्त जालिया निर्मळ । तरि च सकळ केले होय ॥३॥

2294. अर्थ तो विवाद ज्ञान ते उपाधी । आम्हा उघड समाधी नाममात्रें ॥१॥ हेंचि निरुपण उद्धवा श्रीकृष्ण । सांगतसे खुन जीवींची ते ॥२॥ स्तुति अथवा निंदा परस्त्री परधन । तेथे कदा मन घालु नये ॥३॥ एका जनार्दनी हेचि ब्रह्मज्ञान । यापरतें साधन आन नाही ॥४॥

2295. दिली चाले वाचा । क्षय मागिल्या तपाचा ॥१॥ रिद्धि सिद्धि येती घरा । त्याचा करिती पसारा ॥धृपद॥ मानदंभांसाठी । पडे देवासवे तुटी ॥२॥ तुका म्हणे मेवा । कैचा वेठीच्या निर्दैवा ॥३॥

2295. असोनि कुळींचा हीन । परी ज्यासी ब्रह्माज्ञानी । त्यासी तिन्ही देवादि सुरगण । वंदिताती ॥१॥ त्याची मृत्युलोकी सेवा । जयासी घडे सदैवा । मा ब्राह्मण भूदेवा । असंख्य पुण्य जोडे ॥२॥ तयासी वस्त्र अन्न । जठर करिती तृप्त जाण । त्यासी वैकुंठादि आंदण । देव देतो ॥३॥ त्यासी जो करी शीतळ । त्यासी पुण्य जोडे सकळ । एका जनार्दना केवळ । तोचि साधु ॥४॥

2296. तापल्यावाचून नव्हे अळंकार । पिटूनिया सार उरले ते ॥१॥ मग कदाकाळी नव्हे शुद्ध जाति । नासे शत्रु होती मित्र ते चि ॥धृपद॥ कलेवर बरे भोगू द्यावे भोगा । फांसिले ते रोगा हाती सुटे ॥२॥ तुका म्हणे मन करावे पाठेळ । साहावे चि जाळ सिजेवरी ॥३॥

2296. बहु पुण्य होय गांठी । तैच ऐशियाची भेटी । तयाचिये कृपादृष्टी । सहज ब्रह्मा लाभे मनुष्या ॥१॥ देही असोनि विदेहि । करुनी कर्म अकर्ते पाही । वैषम्याची नाही । वाटाघाटी तयांसी ॥२॥ देही कष्ट किंवा सुख । शीतौष्ण समान देख । वाउगाचि शोक । नाही जया मानसी ॥३॥ तोचि जाणा ब्रह्माज्ञानी । वाया न बोले बोलोनि मौनी । लक्ष्मी सदा परध्यानीं । एका जनार्दनी तो धन्य ॥४॥

2297. पाठेळ करिता न साहावे वारा । साहेलिया ढोरा गोणी चाले ॥१॥ आपणा आपण हे चि कसवटी । हर्षामर्ष पोटी विरो द्यावे ॥धृपद॥ नवनीत तोवरी कडकडी लोणी । निश्चळ होऊनी राहे मग ॥२॥ तुका म्हणे जरी जग टाकी घाया । त्याच्या पडे पाया जन मग ॥३॥

2297. ब्रह्माज्ञानाचा क्षण । विचारी ज्याचे मन । त्याची महत्पापें जळोन । गेलीं स्वये ॥१॥ गंगादि सप्त सागर । पुष्करादि तीर्थे अपार । व्रतादि पवित्र । पर्वकाळ जे ॥२॥ वेदशास्त्र पुराण । त्यासी घडले श्रवण । अश्वमेधादिक यज्ञ । केले जेणे ॥३॥ मेरुसमान सुवर्णीं । अनर्ध्य रत्‍न मेळवोनी । भरुनी दिधली मेदीनी । ब्रह्माणासी ॥४॥

2298. कावळिया नाही दया उपकार । काळिमा अंतर विटाळते ॥१॥ तैसे कुजनाचे जिणे अमंगळ । घाणेरी वोंगळ वदे वाणी ॥धृपद॥ कडु भोंपळ्याचा उपचारे पाक । सेविल्या तिडीक कपाळासी ॥२॥ तुका म्हणे विष सांडू नेणे साप । आदरे ते पाप त्याचे ठायी ॥३॥

2298. ऐसे हे वचन ऐकोन । श्रीतीं केलासे प्रश्न । कैसे अपरोक्ष ज्ञान । सांगा मज ॥१॥ हा शब्द अलोलिक । श्रवणी झाले सुख । मग जनार्दनाचा रंक । बोलता झाला ॥२॥ पंचभुते तिन्ही गुण । स्थुल सुक्ष्म कारण । हे अपरोक्ष अज्ञान । पंचीकरण ॥३॥ यासी तो जाणता साक्षित्वे देखता । तोचि अपरोक्ष ज्ञाता । जाणावा पै ॥४॥

2299. लाभ खरा नये तुटी । नाही आडखळा भेटी ॥१॥ जाय अवघिया देशा । येथे संचलाची तैसा ॥धृपद॥ मग न लगे पारखी । अवघी सकट सारखी । तुका म्हणे वोळे । रूपे भुलविले डोळे ॥३॥ अर्थ :

2299. सदगुरु तोचि जाण । जो अपरोक्ष सांगे ज्ञान । देहत्रय निरसुन । परमपदीं ठेवी ॥१॥ जेणे देहत्रय निरसिले । ज्ञान अग्नीमाजीं जाळिलें । अच्युतपद प्राप्त केले । त्यासी वेळ नाही ॥२॥ निराकार निरामय । निर्भय ते अद्वय । तयामाजीं लिंगदेह । मरुनियां गेले ॥३॥ एका जनार्दनी प्राप्ती । जै लिंगदेहाची होय शांती । मग सायुज्यमुक्ति । पाया लागे ॥४॥

2300. नको आता पुसो काही । लवलाही उसंती ॥१॥ जाय वेगी पंढरपुरा । तो सोयरा दीनांचा ॥धृपद॥ वचनाचा न करी गोवा । रिघे देवासी शरण ॥२॥ तुका म्हणे कृपावंता । बहु चिंता दीनाची ॥३॥

2300. तरी सोहं नव्हे याग । सोहं नव्हे त्याग । आणि अष्टांग योग । सोहं नव्हे ॥१॥ सोहं नव्हे दान । सोहं नव्हे तीर्थ । मंत्रादि दीक्षित । सोहं नव्हे ॥२॥ सोहं नव्हे वारा । पंचभूतांचा पसारा । सोहंच्या विचारा । साधु जाणती ॥३॥ एका जनार्दनी । आपण आपणासी जाणणे । साक्षित्व देखणे । तेंचि सोहं ॥४॥

2301. बुद्धिहीना जडजीवा । नको देवा उपेक्षू ॥१॥ परिसावी हे विज्ञापना । आम्हा दीना दासांची ॥धृपद॥ चिंतूनिया आले पाय । त्यासी काय वंचना ॥२॥ तुका म्हणे पुरुषोत्तमा । करी क्षमा अपराध ॥३॥

2301. सोहं नव्हे नाद । कर्णद्वयाचा भेद । लक्ष भूमध्य । नव्हे सोहं ॥१॥ चवदा चक्रें बावन्न मात्रा । अकार उकार मकारा । यासी जाणे अर्धमात्रा । तेंचि सोहं ॥२॥ अधिष्ठानीं सहाशे जप । स्वाधिष्ठांनी सहाशंजप तितुके वोळखा निःशेष मणीपुरीं ॥३॥ अनुहातीं सहस्त्र । विशुद्ध अग्नी चक्र सहस्त्र । तीन ठायी तीन सहस्त्र । जप होय ॥४॥

2302. म्हणऊनि काकुळती । येतो पुढत पुढती । तुमचिया असे हाती । कमळापती भांडार ॥१॥ फेडू आलेती दरिद्र । तरी न लगेची उशीर । पुरे अभयंकर । ठाया ठाव रंकाशी ॥धृपद॥ कोठे न घाली धाव । याजसाठी त्यजिली हाव । घेऊ नेदी वाव । मना केला विरोध ॥२॥ कारणांच्या गुणे । वेळ काळ तोही नेणे । तुमच्या कीर्तने । तुका तुम्हा जागवी ॥३॥

2302. सोहं नव्हे प्रपंच ज्ञान । अंतःकरण चतुष्टय योजन । इंद्रियांचे वर्तन । नव्हे सोहं ॥१॥ सोहं नव्हे विषयपंचक । सोहं नव्हे त्रैशोधक । सोहमाचा विवेक । विरळाचि जाणे ॥२॥ सकार जाण माया । हंकार पुरुष शिष्यमय । शबक शुद्ध इये । जाणावें पै गा ॥३॥ ब्रह्मा विष्णु महेश्वर । हा शबल पै सकार । शुद्ध तो हंकार । ईश्वर पै ॥४॥

2303. बहु नावे ठेविली स्तुतीची आवडी । बहुत या गोडी आली रसा ॥१॥ बहु सोसे सेवन केले बहुवस । बहु आला दिस गोमटयाचा ॥धृपद॥ बहुता पुरला बहुता उरला । बहुतांचा केला बहु नट ॥२॥ बहु तुका जाला निकट वृत्ती । बहु काकुलती येऊनिया ॥३॥

2303. अभ्यासी द्रष्ट आटला । अहं सोहंचा घोट भरला । साक्षित्व देखोनि विराला । वास्तुमाजीं ॥१॥ जो जो वस्तु झाला केवळ । तेंचि अंतःकरण निश्चळ । त्रिगुणाची तळमळ । हारपोनि गेली ॥२॥ हारपलें ब्रह्मांड । हारपले पिंड - अंड । वस्तु झाला अखंड । त्यासी खंड नाही ॥३॥ एका जनार्दनी जाण । द्वैत गेले मावळोल । मग वस्तुचि परिपुर्ण । भरली असे ॥४॥

2304. इहलोकी आम्हा वस्तीचे पेणे । उदासीन तेणे देहभावी ॥१॥ कार्‍यापुरते कारण मारगी । उलंघूनि वेगी जावे स्थळा ॥धृपद॥ सोंगसंपादणी चालवितो वेव्हार । अत्यंतिक आदर नाही गोवा ॥२॥ तुका म्हणे वेच लाविला संचिता । होईल घेता लोभ कोणा ॥३॥

2304. या देहा अमंगळा । पासुनी आत्मा वेगळा । ऐसा ज्ञानाचा डोळा । प्रत्यक्ष दिसे ॥१॥ ज्ञान म्हणजे शुद्ध सत्वगुण । जेथे द्वैत प्रकृतीचें अधिष्ठान । जी पासाव सव्वीस लक्षणे । बोलिलें षोढशाध्यायी ॥२॥ ते दैवी प्रकृतीचें घरी । परमात्मा राज्य करी । तो जयाएं अंगिकारी । तो सुटला गा ॥३॥ या पुरुषाचे बेचाळीस कुळ । पद पावले अढळ । आत्मतत्त्वी सकळ । मिळणी आली ॥४॥

2305. रोजकीर्द जमा धरुनी सकळ । खताविला काळ वरावरी ॥१॥ नाही होत झाड्यापाड्याचे लिगाड । हुजराती ते गोड सेवा रूजू ॥धृपद॥ चोरासाठी रदबदल आट्टहास्य । जळो जिणे दास्य बहुताचे ॥२॥ सावधान तुका निर्भर मानसी । सालझाड्यापाशी गुंपोनेणे ॥३॥