वारकरी रोजनिशी

2710. ज्ञान ध्यान वर्म शाब्दिक कवित्व । हे तो न कळे अर्थ मूढाप्रती ॥१॥ राम सुखें गावा राम सुखें गावा । वाचे आठवावा कृष्ण सदा ॥२॥ एका जनार्दनी राम कृष्ण मनी । भजा आसनी शयनी सर्वकाळ ॥३॥

2711. नारायण ऐसा । सेवू नेणतील रसा ॥१॥ जेणे भवव्याध तुटे । दुःख मागुते न भेटे ॥धृपद॥ न लगे काही आटी । बाधा राहो न सके पोटी ॥२॥ कैवल्य ते जोडे । कृपा लवकरी घडे ॥३॥

2711. भजन ते साचे भोळ्या भाविकासी । पै अभाविकासी नरकवास ॥१॥ भोळियाचा देव अंकित भोळा । अभाविका चांडाळा जवळीं नसे ॥२॥ एका जनार्दनी भावाचें कारण । अभाविका जाण दुःख पीडा ॥३॥ २७१२ .

2712. मार्ग चुकले विदेशी एकले । तयावरी झाले दिशाभुली ॥१॥ हाती धरुनिया पावविले घरा । त्याच्या उपकारा काय द्यावे ॥२॥ तैसा मी कुडकुडा होतो केशीराजा । सेवा न घडे लाजा म्हणऊनि ॥धृपद॥ सांडियेला गर्भ उबगोनि माउली । नाही सांभाळिली भूमि शुध्द ॥३॥

2713. अनेक दोषाचे काट । जे जे गादले निघोंट । होती हरीनामे चोखट । क्षण एक न लगता ॥१॥ तुम्ही हरी म्हणा हरी म्हणा । महादोषाचे छेदना ॥धृपद॥ अतिप्रीतीचा बांधला । नष्ट चांडाळी रतला ।

2713. जया अनुताप वैराग्य । तया म्हणती पहा अभागी ॥१॥ वरे अरी दांभिक आचार । तया म्हणती पवित्र नर ॥२॥ जया बोले मनुष्य मरे । तया म्हणती सिद्धत्व खरें ॥३॥ एका जनार्दनी बोध । अभाविकासी हाचि खेद ॥४॥

2714. भजन या नासिले हेंडि । दंभा लडी आवडी ॥१॥ जेवीत ना आइता पाक । नासी ताक घुसळूनि ॥धृपद॥ एकाएकी इच्छी पाठ । नेणे चाट काउळे ॥२॥ तुका म्हणे मुलाम्याचे । बंधन साचे सेवटी ॥३॥

2714. अविश्वासी वाडेंकोडे । जेथे जाय तेथे सांकडें ॥१॥ अंगोअंगीं कष्ट सदा । ऐसी तयासी आपदा ॥२॥ जिकडे जाय तिकडे कष्ट । नोहे परमार्थी वरिष्ठ ॥३॥ एका शरण जनार्दनी । अविश्वास त्यागा झणी ॥४॥

2715. जैसा निर्मळ गंगाओघ । तैसा भाग वोगरी ॥१॥ प्रेम वाढे ग्रासोग्रासी । ब्रम्हरसी भोजन ॥धृपद॥ तृप्तीवरी आवडी उरे । ऐसे बरे प्रकार ॥२॥ तुका म्हणे पाख मन । नारायण ते भोगी ॥३॥

2715. अभाविक यासी न रुचे भजन । सदा पिशाच्चपण देह त्याचा ॥१॥ असोनि संसारी प्रेतवत देहे । काळ मुखा वाहे भार सदा ॥२॥ जगी अपकीर्ति फजितीचें जिणें । सदा ते लपणें श्वानापरी ॥३॥ एका जनार्दनी ऐसे ते पामर । भोगिती अघोर कल्पकोटी ॥४॥

2716. सुख सुखा विरजण झाले । ते मथिले नवनीत ॥१॥ हाले डोले हरुषे काया । निवती बाह्या नयन ॥धृपद॥ प्रबळ तो नारायण । गुणे गुण वाढला ॥२॥ तुका म्हणे भरली सीग । वरी मग वोसंडे ॥३॥

2716. गर्दभाचे अंगी चंदनाची उटी । व्यर्थ शीण पोटी लावूनिया ॥१॥ श्वान तो भोजनी बैसविली अढळ । परी वोकावरी ढाळ जाऊ नेदी ॥२॥ सूकरा लेपन कस्तुरीचें केले । परी तो लोळे चिखलां सदा ॥३॥ एका जनार्दनी अभाविकाचे गुण । व्यर्थ शीण जाण प्राणियासी ॥४॥

2717. का रे न भजसी हरी । तुज कोण अंगीकारी ॥१॥ होईल यमपुरी । यमदंड यातना थोरी ॥धृपद॥ कोण झाली लगबग । काय करिसि तेथे मग ॥२॥ का रे भरला ताठा । करिती वोज नेता वाटा ॥३॥

2717. केलिया कर्मा येत असे वांटा । अभागी करंटा मतिमंद ॥१॥ जेथे राहे उभा दिसे दैन्यवाणा । चुकला भजना गोविंदाच्या ॥२॥ एका जनार्दनी नामाच्या उच्चारा । न करिता अघोरा जाती प्राणी ॥३॥

2718. क्षरला सागर गंगा ओघी मिळे । आपणचि खेळे आपणाशी ॥ मधील ते वाव अवघी उपाधि । तुम्हा आम्हामधी तेचि परी ॥धृपद॥ घट मठ झाले आकाशाचे पोटी । वचनेचि तुटी तेथेचि ते ॥ तुका म्हणे बीजे बीज दाखविले । फल पुष्प आले गेले वाया ॥३॥

2718. ब्राह्मणाचें तीर्थ घेता त्रास मोठा । प्रेमे पितो घोटा घटघटा ॥१॥ हातें मोर्‍या उपशी कष्ट करी नाना । देवाच्या पूजना कंटाळतो ॥२॥ गाईस देखुनी बदबदा मारी । घोड्याची चाकरी गोड वाटे ॥३॥ एका जनार्दनी ऐसे झाले प्राणी । जन्मोनिया जनीं व्यर्थ आले ॥४॥

2719. काय विनवावे कोणे तो निवाड । केले माझ्या कोड वचनाचे ॥१॥ आहो कृपनिधी गुणाच्या निधाना । माझ्या अनुमाना नयेचि हे ॥धृपद॥ बहुत करुणा केलेसे भाषन । एक ही वचन नाही आले ॥२॥ माझी काही सेवा होईल पावली । निश्चिंती मानिली होती ऐसी ॥३॥

2719. शुद्रादिक वर्ण त्याचे पाय धुती । उपदेश घेती तयाचे गा ॥१॥ वेदशास्त्रांलागीं अव्हेर करती । आपुलाले मती पाषांडी ते ॥२॥ आचार सांडोनी होती शब्दज्ञानी । व्यर्थ अभिमानी पडताती ॥३॥ एका जनार्दनी ऐसिया पामरा । केवी विश्वंभरा पावसील ॥४॥

2720. लाजोनिया काळे राहिले लिखित । नेदिता ही चित्त समाधान ॥१॥ कैसे सुख वाटे वचनाचे तुटी । प्रीतिविण भेटी रुचि नेदी ॥धृपद॥ एकाचिये भेटी एकाचा कोंपर । मायेचा पदर कळो येतो ॥२॥ होत्या आपल्या त्या वेचूनिया शक्ती । पुढे झालो युक्तिकळाहीन ॥३॥

2720. नित्य हाटपाय आचार सपाट । कारभार दाट असत्याचा ॥१॥ कैंचे सोवळें कैंचे ओवळे । प्रातःकाळी शिळें भक्षिताती ॥२॥ कैंचे चोखटपण अंतरी मळीन । दिसे कळाहीन पापिष्ठ तो ॥३॥ एका जनार्दनी अवघा अनाचार । दाविती आचार वरीवरी ॥४॥

2721. आशाबद्ध बहु असे निलाजिरे । होय म्हणे धीरे फळ टोंके ॥१॥ कारणापे चित्त न पाहे अपमान । चित्त समाधान लाभासाठी ॥२॥ तुका म्हणे हाते लोटिले न कळे । झांकितसे डोळे पांडुरंगा ॥३॥ अर्थ :

2721. पोटासाठी लागे नीचचियां पाया । करीना भलिया नमस्कार ॥१॥ स्वयंपाकीच्या करितो टवाळ्या । आपण खाये शिळ्या भाकरीतें ॥२॥ अग्निहोत्रादिक त्याची करी निंदा । आपण घेई सदा गुरगुडी ॥३॥ एका जनार्दनी ऐशी याची मात । नको तयाचा संगात मज देवा ॥४॥

2722. साता पाचा तरी वचना सेवटी । निरोप का भेटी एक तरी ॥१॥ का नेणे निष्ठुर केले नारायणा । न देखे हे मना येता काही ॥२॥ तुका म्हणे ऐसा न देखे निवाड । कडू किंवा गोड फळ पोटी ॥३॥ अर्थ :

2722. दुर्जनाचें संगें दुर्जन लागत । नाना विटंबीत सज्जनासी ॥१॥ दुर्जनाचें अन्न सेउनी दुर्वास । छळिले पांडवांस निशीमाजीं ॥२॥ एका जनार्दनी दुर्जनाचा संग । तेणे होय भंग भाविकांचा ॥३॥

2723. कासया हो माझा राखिला लौकिक । निवाड का एक केला नाही ॥१॥ मग तळमळ न करिते मन । झाले ते कारण कळो येते ॥२॥ तुका म्हणे केला पाहिजे निवाड । वैद्यासी ते भीड मरणरोग्या ॥३॥ अर्थ :

2723. सकळ दोषा मुगुटमणी । निंदी जनी संता तो ॥१॥ जन्मतांची नाही मेला । व्यर्थ वांचला भूभार ॥२॥ त्याचियानें दुःखी धरा । नाही थारा जन्मोजन्मी ॥३॥ दांत खाय यमधर्म । देखोनिया त्याचे कर्म ॥४॥

2724. वाया ऐसा जन्म गेला । हे विठ्ठला दुःख वाटे ॥१॥ नाही सरता झालो पायी । तुम्ही जई न पुसा ॥धृपद॥ का मी जीतो संवसारी । अद्यापवरी भूमिभार ॥२॥ तुका म्हणे पंढरिनाथा । सबळ व्यथा भवरोग ॥३॥

२७२४.. नाम गाता करी आळस । निंदा करी बहु उल्हास ॥१॥ कोणी गातसे हरिनाम । तयासी तो अधम उपहासी ॥२॥ आपणा घरी नाही कण । भांडारिया म्हणे बुद्धिहीन ॥३॥ नेणे कधी स्वप्नी भाव । मानी देव वेगळाची ॥४॥

2725. ऐसे कोण पाप बळी । जे जवळी येऊ नेदी ॥१॥ तुम्हा तव होईल ठावे । नेदावे का कळो हे ॥धृपद॥ कोण झाला अंतराय । का ते पाय अंतरले ॥२॥ तुका म्हणे निमित्याचा । आला सुचा अनुभव ॥३॥

2725. वेद तो प्रमाण । वचन करी जो अप्रमाण ॥१॥ तो स्वहिता नाडला । जन्मोजन्मी कुडा जहाला ॥२॥ वेदाची जे मर्यादा । नायकेचि जो कदा ॥३॥ वेदें सांगतिलें कर्म । करी सदा तो अधर्म ॥४॥

2726. ब्रम्हज्ञान भरोवरी । सांगे आपण न करी ॥१॥ थू थू त्याच्या तोंडावरी । व्यर्थ शिणवीली वैखरी ॥धृपद॥ कथा करी वरीवरी । प्रेम नसेचि अंतरी ॥२॥ तुका म्हणे कवित्व करी । मान लोभ हे अंतरी ॥३॥

2726. जन्मला जो प्राणी । रामनाम नेघे वाणी ॥१॥ महापाताकी चांडाळ । अधम खळाहुनी खळ ॥२॥ सदा परद्वारी हिंडे । नाम घेतो कान कोडे ॥३॥ करू नये तेंचि करी । सदा परद्रव्य हरी ॥४॥

2727. दगडाच्या देवा बगाडी नवस । बाईल कथेस जाऊ नेदी ॥१॥ वेची धनरासी बांधले स्मशान । दारी वृंदावन द्वाड मानी ॥धृपद॥ चोरे नागविला न करी त्याची खंती । परी द्वीजा हाती नेदी रुका ॥२॥ करी पाहुणेर व्याह्याजावयासी । आल्या अतीतासी पाठीमोरा ॥३॥

2727. मर्कटासी मदिरा पाजिली । तैशी भुलली विषयांसी ॥१॥ मातला गज नावरे जैसा । विषय फांसा त्यावरी ॥२॥ रेडा जैसा मुसमुशी । तैसा लोकांसी बोलत ॥३॥ श्वाना जैसे पडती किडे । तैसा चहुकडे रेडे ॥४॥

2728. करूनि विनवणी । माथा ठेवितो चरणी ॥१॥ होते तेचि असो द्यावे । रूप सौम्यचि बरवे ॥धृपद॥ भया भेणे तुमचा ठाव । तुमच्या कोपे कोठे जावे ॥२॥ तुका पाया लागे । दान समुदाय मागे ॥३॥

2728. भक्तिहीन जन्मला पशु । केला नाशु आयुष्याचा ॥१॥ नाही कधी संतसेवा । करी हेवा भूतांचा ॥२॥ मुखी नये रामनाम । सदा काम प्रपंचीं ॥३॥ एका जनार्दनी ते नर । जन्मोनी पामर भूभार ॥४॥

2729. प्रेम नये सांगता बोलता दाविता । अनुभव चित्ता चित्त जाणे ॥१॥ कासवीचे बाळ वाढे कृपादृष्टी । दुधा नाही भेटी अंगसंगे ॥धृपद॥ पोटामध्ये कोण सांगितले सर्पा । उपजत लपा म्हणऊनि ॥२॥ बोलो नेणे परी जाणे गोड क्षार । अंतरी विचार त्यासी ठावा ॥३॥

2729. मानी नामाचा कंटाळा । तया वोंगळा न पाहावे ॥१॥ सदा त्याचे विषयी ध्यान । वाचे बोले भलते वचन ॥२॥ आलिया तो घरा । तया न द्यावा पै थारा ॥३॥ ऐसा चांडाळ जन्मला । वाया भूमीभार पै जाहला ॥४॥

2730. आता मी पतित ऐसा साच भावे । कळो अनुभवे आले देवा ॥१॥ काय करावे ते रोकडेंचि करी । राहिली हे उरी नाही दोघा ॥धृपद॥ येर येरा दृष्टी द्यावे या उत्तरा । यासी काय करा ग्वाही आता ॥२॥ तुका म्हणे मेलो सांगता सांगता । तेचि आले आता कळो तुम्हा ॥३॥

2730. शिकविले नाईके वचन । वारितां करी कर्म जाण ॥१॥ न देखे आपुले गुणदोष । पारावियाचे बोले निःशेष ॥२॥ न करावे ते करी । न बोलावें ते बोले निर्धारी ॥३॥ न मानी स्वयातीचा आचार । सदा करी अनाचार ॥४॥

2731. काय तुज मागे नाही जाणवले । माझे नाही केले हित काही ॥१॥ डोळे झाकुनिया होसी अबोलणा । तेव्हा नारायणा आता कैसा ॥धृपद॥ न कळे उचित न संगता स्पष्ट । ऐसा क्रियानष्ट काय जाणे ॥२॥ तुका म्हणे माझा घात तुम्हा ठावा । तरि का आधी देवा वारू नये ॥३॥

2731. दीपकाचे ठायी नाही द्वैतभाव । चोर आणि साव सारखाची ॥१॥ तैसं ब्रह्माज्ञान । सांगताती गोष्टी । अभाविका पोटी स्थिर नोहे ॥२॥ शुद्ध पंचामृतें काग तो न्हाणिला । परी कृष्णवर्ण पालटला नोहे त्याचा ॥३॥ एका जनार्दनी खळाचा स्वभाव । पालट वैभव नोहे त्यासी ॥४॥

2732. नये ऐसे बोलो कठिण उत्तरे । सलगी लेंकुरे केली पुढे ॥१॥ अपराध कीजे घडला तो क्षमा । सिकवा उत्तमा आमुचिया ॥धृपद॥ धरू धावे आगी पोळले ते नेणे । ओढिलिया होणे माते बाळा ॥२॥ तुका म्हणे भार ज्याचा जार त्यासी । प्रवीण येविशी असा तुम्ही ॥३॥

2732. कस्तुरी परिमळ नाशितसे हिंग । ऐसा खळाचा संग जाणिजेती ॥१॥ साकरेचे आळा निंब जो पेरिला । शेवटी कडू त्याला फळे पत्रें ॥२॥ चंदनाचे संगेकं हिंगण वसती । परी चंदनाची याती वेगळीच ॥३॥ एका जनार्दनी हा अभाविकाचा गुण । वमनासमान लखुं आम्ही ॥४॥

2733. लडिवाळ म्हणोनी निष्ठुर न बोला । परी सांभाळिला लागे घात ॥१॥ बहु वागवीत आणिले दुरूनि । दिसांची पोसनी बहु आहे ॥धृपद॥ नाही लागो दिला आघाताचा वारा । निष्ठुर उत्तरा कोमेजना ॥२॥ तुका म्हणे तुम्ही कृपावंत हरी । शांतवी उत्तरी अमृताच्या ॥३॥

2733. मृगजळाचेनि काय तृषा हरे । अर्कफळें निर्धारे नोहे तृप्ति ॥१॥ पाहता गोजिरे दिसे वृदांवन । कैं गोडपर न ये त्यासी ॥२॥ बचनाग खाता आधी लागे गोड । शेवटी अवघड देहपीडा ॥३॥ एका जनार्दनी दुर्जन अभाविकक । खळ अमंगळ देख संसारांत ॥४॥

2734. आत्मिस्थति मज नको हा विचार । देई निरंतर चरणसेवा ॥१॥ जन्मोजन्मी तुझा दास पुरुषोत्तमा । हेचि गोडी आम्हा देई देवा ॥धृपद॥ काय सायुज्यता मुक्तीची हे चाड । देव भक्त कोड तेथे नाही ॥२॥ काय ते निर्गुण पाहो कैशा परी । वर्णु तुझी हरी कीर्ती कैसी ॥३॥

2734. कथा कीर्तन नेणे । सदा बोलणें वाचाळ ॥१॥ ऐसा अभागी जन्मला । कोण सोडवी तयाला ॥२॥ गाये डपगाणें नानापरी । स्वप्नीं नेणे वाचे हरी ॥३॥ आपण बुडोनि बुडवी लोका । शरण जनार्दनी एका ॥४॥

2735. चाले दंडवत घाली नारायणा । आपुल्या कल्याणा लागूनिया ॥१॥ बैसविला पदी पुत्र राज्य करी । पिता वाहे शिरी आज्ञा त्याची ॥२॥ तुका म्हणे आहे ठायीचाचि मान । आता अनुमान कायसा तो ॥३॥ अर्थ :

2735. न ये मनासी अभागिया गोष्टी । म्हणे बोलती चावटी बहु बोल ॥१॥ सांगता सांगता बुडतसे डोहीं । पुढीलाची सोई नेणती ते ॥२॥ वाचेसि स्मरण नाही कधी जाण । सदा मद्यपान बडबडतसे ॥३॥ एका जनार्दनी नायके सांगता । कोण याच्या हिता हित करी ॥४॥

2736. समर्थाचे बाळ पाघरे वाकळ । हसती सकळ लोक कोणा ॥१॥ समर्थासी लाज आपुल्या नावाची । शरण आलियाची लागे चिंता ॥२॥ जरी तुज काही होईल उचित । तरी हा पतित तारी तुका ॥३॥ अर्थ :

2736. अमंगळाचा अमंगळ वाण । न ये वाचे नारायण ॥१॥ सदा सर्वकाळ परनिंदा करी । वाचे हरिहरी न म्हणे पापी ॥२॥ कस्तुरी उत्तम परि शेजार हिंगाचा । अमंगळासी साचा बोध नोहे ॥३॥ एका जनार्दनी तयाची पै गोष्टी । बोलणें चावटी परमार्थ नोहे ॥४॥

2737. न करी रे मना काहीच कल्पना । चिंती या चरणा विठोबाच्या ॥१॥ येथे सुखाचिया अमुपची रासी । पुढे कल्पनेसी ठाव नाही ॥धृपद॥ सुखाचे ओचिले साजिरे श्रीमुख । शोक मोह दुःख पाहाता नाही ॥२॥ तुका म्हणे येथे होईल विसावा । तुटतील धावा पुढिलिया ॥३॥

2737. अभक्ता दुर्जना यमदुत यातना । नानापरी जाणा करिताती ॥१॥ नाम नाही मुखी दूत तया ताडिती । नेऊन घालिती कुंभपाकीं ॥२॥ ताम्र भूमीवरी खैराचे इंगळ । लाविताती ज्वाळ अंगालागीं ॥३॥ एका जनार्दनी यातनेचें दुःख । कोणा सांगेल मूर्ख यमलोकीं ॥४॥

2738. काय करू मज नागविले आळसे । बहुत या सोसे पीडा केली ॥१॥ हिरोनिया नेला मुखीचा उच्चार । पडिले अंतर जवळीच ॥धृपद॥ द्वैताचिया कैसा सापडलो हाती । बहुत करती ओढाओढी ॥२॥ तुका म्हणे आता आपुलिया सवे । न्यावे मज देवा सोडवूनि ॥३॥

2738. निर्दय मानसी मारिताती दूत । का रे चुकलेति रामनाम ॥१॥ प्रपंचाचे कामीं करूनि हव्यास । विसरला मुखास नाम घेता ॥२॥ म्हणोनि वोढिती तोडिती निष्ठुर । दय ते अंतरा न ये त्यांच्या ॥३॥ एका जनार्दनी निर्दय साचार । नाही आन विचार तये ठायी ॥४॥

2739. नाही देवाचा विश्वास । करी संतांचा उपहास ॥१॥ त्याचे तोंडी पडे माती । हीन शूकराची जाती ॥धृपद॥ घोकुनी अक्षरे । वाद छळणा करीत फिरे ॥२॥ म्हणे देवासी पाषाण । तुका म्हणे भावहीन ॥३॥

2739. नावडे जयासी पंढरी । तोचि जाणा दुराचारी ॥१॥ नावडे जया चंद्रभागा । तोचि अपवित्र पै गा ॥२॥ नावडे पुंडलिका वंदन । तोचि चांडाळ दुर्जन ॥३॥ नावडे विठ्ठलाची मूर्ति । तोचि जगी पापमति ॥४॥

2740. हेचि सर्वमुख जपावा विठ्ठल । न दवडावा पळ क्षण वाया ॥१॥ हेचि एक सर्वसाधनांचे मूळ । आतुडे गोपाळ येणे पंथे ॥धृपद॥ न लगती काही तपाचिया रासी । करणे वाराणसी नाना तीर्थे ॥२॥ कल्पना हे तिळ देही अभिमान । नये नारायण जवळी त्याच्या ॥३॥

2740. स्वप्नींचा भांबावला । म्हणे मज चोरें नागविला ॥१॥ ऐशी अभाग्याची मती । वाया बुले चित्तवृत्ती ॥२॥ नेणे कधी मुखी नाम । सदा वसे क्रोधकाम ॥३॥ एका जनार्दनी देव । नाही भेव निरसीत ॥४॥

2741. माझे विषयी तुज पडतो विसर । नको धरू दूर पांडुरंगा ॥१॥ तुझा म्हणवितो हेचि लाज तुला । आता झणी मला विसरेसी ॥२॥ तुका म्हणे तुझी माझी नाही उरी । आता केली खरी देवराया ॥३॥ अर्थ :

2741. का रे जन्मला अभागी । प्रीति न धरी पांडुरंगीं ॥१॥ उत्तर चांगलें रे मुख । रामनाम न म्हणती विख ॥२॥ उत्तम क्रूर ते दिसती । दानधर्म न घडे हाती ॥३॥ उत्तम पद ते शोभती । परि तीर्थयात्रे न जाती ॥४॥

2742. अभक्तांचे गांवी साधु म्हणजे काय । व्याघ्रवाडा गाय सांपडली ॥१॥ कसाबाचे आळी मांडिले प्रमाण । बस्वण्णाची आण तया काई ॥धृपद॥ मोतियाची गोणी माळे वोळी नेदी । पुसती केली केवढ्या पासरी हे ॥२॥ केळी आणि बोरी वसती सेजारी । संवाद कोणे परी घडे येथे ॥३॥

2742. भूमीभर वाया । का रे जन्मली ही काया ॥१॥ न घडे वाचे नामस्मरण । जिव्हा नव्हे चर्म जाण ॥२॥ न घडे करे दानधर्म । कर नोहेती सर्प जाण ॥३॥ पायी तीर्थयात्रा न घडे । पाय नोहेते ते केवळ लाकडें ॥४॥

2743. भागल्यांचा तू विसावा । करी गांवा निंबलोण ॥१॥ परमानंदा पुरुषोत्तमा । हरी या श्रमापासूनि ॥धृपद॥ अनाथांचा अंगीकार । करिता भार न मनिसी ॥२॥ तुका म्हणे इच्छा पुरे । ऐसी धुरे हे विठ्ठले ॥३॥

2743. आयुष्य ते तीन भाग जाहलें । परी मुखी राम न बोले ॥१॥ सदा प्रपंचासी मन । वरवर ब्रह्माज्ञान ॥२॥ चित्त शुद्ध झाले नाही । ज्ञान कोरडे सांगोनी कायीं ॥३॥ उपाधीचा निषेध भेद । सदा वाद अपवाद ॥४॥

2744. घालूनिया कास । बळे आलो मागायास ॥१॥ प्रेमे देई पाठवूनि । पांडुरंगा सेवाॠणी ॥धृपद॥ होई रे शाहाणा । कळो नेदावे या जना ॥२॥ तुका म्हणे पायी । जडलो मग उरले काई ॥३॥

2744. साधने कासया करसी रे गव्हारा । चौर्‍यांयशींचा फेरा चुकवी कांही ॥१॥ वाउगेंचि माझे म्हणोनि घेशी वोझे । आदी अंती तुझे कोण होती ॥२॥ वाउगीयाच्या छंद लागशी तू मूढा । पतनाचा खोडा चुकवी वेगे ॥३॥ एका जनार्दनी श्रीरंगवांचुनीं । धांवण्या धांवणीं कोण धांवे ॥४॥

2745. लागे तुझी सोय करी ऐसे काही । माझे विठाबाई माऊलिये ॥१॥ पतितपावन म्हणविसी जरी । अव्हेर न करी तरी माझा ॥धृ॥ नाही तरी ब्रीद टाकी सोडूनिया । न धरिसी माया जरी माझी ॥२॥ बोलियेला बोल करावा साचार । तरी लोक बरे म्हणतील ॥३॥

2745. क्रोधयुक्त अंतःकरण । तेणे नासे स्वधर्माचरण ॥१॥ ऐसे द्वेषे बांधलें घर । ते ठायी क्रोध अनिवार ॥२॥ ऐशिया स्वभावावरी । नर अथवा हो का नारी ॥३॥ स्वभाव बाधी सत्य जाण । शरण एक जनार्दनी ॥४॥

2746. भेटीलागी पंढरिनाथा । जीवा लागली तळमळ व्यथा ॥१॥ कधी कृपा करिसी नेणे । मज दीनाचे धावणे ॥धृपद॥ सीणले माझे मन । वाट पाहाता लोचन ॥२॥ तुका म्हणे भूक । तुझे पाहावया मुख ॥३॥

2746. अज्ञानीं विश्वासे साधून्सी वंदी । ज्ञानिया तो सदा तया निंदी ॥१॥ ऐशी उभयतांचि क्रिया । पाहता चर्या एकची ॥२॥ वंदुं निंदूं कोणी ऐसा एक भाव । तेथे तो देव वसे सदा ॥३॥ ज्ञान अज्ञानाचा निवाडा होय । एका शरण जनार्दनी जाय ॥४॥

2747. सांडियेली काया । वरी ओंवाळूनी पाया ॥१॥ शरण शरण नारायणा । मज अंगीकारा दीना ॥धृपद॥ आलो लोटांगणी । रुळे तुमचे चरणी ॥२॥ तुका म्हणे शीर । ठेवियेले पायावर ॥३॥

2747. पराचे ते दोष आणू नये मनी । जयाची ते करणी त्याजसवें ॥१॥ विषाचिया अंगी नोहे अमृतकण । मारकक ते जाण विष होय ॥२॥ सर्पाचिये अंगी शांतीचा कळवळा । कोणा पाहे डोळा भरूनि दृष्टी ॥३॥ एका जनार्दनी जैसा ज्याचा गुण । तैसे ते लक्षण बद्धक त्यांसी ॥४॥

2748. तुझे दारींचा कुतरा । नको मोकलू दातारा ॥१॥ धरणे घेतले द्वारांत । नको धरूनी उठवू हात ॥धृपद॥ घातली मुरकुंड । झालो शिरोमणी लंड ॥२॥ तुका म्हणे जगजीवना । ब्रीद पाहे नारायणा ॥३॥

2748. एकासी शुद्ध एकासी अशुद्ध । बोलता अबद्ध नरक जोडे ॥१॥ शुद्ध अशुद्ध हे विठोबाचें नाम । जपतां घडे सकाम मोक्ष मुक्ति ॥२॥ सकाम निष्काम देवाचेंक भजन । तेणे चुके पतन इहलोकी ॥३॥ एका जनार्दनी शुद्ध आणि अशुद्ध । टाकूनिया भेद भजन करी ॥४॥

2749. पाहाता हे बरवे झाले । कळो आले यावरी ॥१॥ मागिलांचा झाला झाडा । त्या निवाडास्तव हे ॥धृपद॥ विसावले अंग दिसे । सरिसे सरिसे अनुभव ॥२॥ तुका म्हणे बरे झाले । देवे नेले गवसूनि ॥३॥

2749. भाविकांचें स्थान पंढरी पावन । अभाविकां जाण नावडे ते ॥१॥ म्हणोनि चिंतन विठ्ठलाचें वाचे । अभाविकां साचे नावडे नाम ॥२॥ वैष्णवांचा संग नावडे कीर्तन । अभाविकांचा दुर्गुण हाचि देखा ॥३॥ अभाविकांच्या संगें परमार्थ नावडे । एका जनार्दनी न घडे सेवा कांही ॥४॥

2750. चक्रफेरी गळी गळा । होता गोवियेला माळा ॥१॥ फुटोनिया गेला कुंभ । झालो निष्काम स्वयंभ ॥धृपद॥ धरितचि नाही थारा । वेठी भ्रमण खोंकरा ॥२॥ तुका म्हणे कोडे । आगी काय जाणे मढे ॥३॥

2750. नाशिवंत शरीर ओंगळ ओखंटें । परी तया भेटे कर्म धर्म ॥१॥ अशाश्वत शाश्वत हेंचि उमगा मनी । तया चक्रपाणी धांवे मागे ॥२॥ देहींचे देहपण देहाचिये माथा । कर्म धर्म सत्ता देहालागीं ॥३॥ एका जनार्दनी कर्म धर्म पाठी । वायीं भ्रम पोटी घेती जीव ॥४॥

2751. श्रमपरिहारा । मूळ झालो दातारा ॥१॥ देह निवेदूनि पायी । झालो निष्काम उतराई ॥धृपद॥ आपली ते सत्ता । येथे असो नेदी आता ॥२॥ राहिला निराळा । तुका खटपटी वेगळा ॥३॥

2751. देहिचेनि सुखें सुखावत । सुख सरतां दुःख पावत ॥१॥ ऐशी आहे बरोबरी । वाया शिणती निर्धारी ॥२॥ सुख दुःख ते समान । मुळींचेच हे दोन्ही जाण ॥३॥ एकाजनार्दनी सुखदुःख । अवघा जनार्दन एक ॥४॥

2752. पाठवाल तेथे गर्जेन पवाडे । काहि देहाकडे नावलोकी ॥१॥ म्हणउनि मागे कंठींचा सौरस । पावतील नास विघ्ने पुढे ॥धृपद॥ कृपेच्या कटाक्षे न भिये कळिकाळा । येता येत बळाशक्तीपुढे ॥२॥ तुका म्हणे गुढी आणीन पायापे । होईल ते सोपे नाम तुझे ॥३॥

2752. देहबुद्धि जयापाशीं । पाप वसे त्या मानसी ॥१॥ दोष जाण अलंकार । तेणे सत्य हा संसार ॥२॥ समूळ अहंतेच्या नाशीं । ब्रह्माप्राप्ति होय त्यासी ॥३॥ एकाजनार्दनी अहंकार । त्याग करावा सत्वर ॥४॥

2753. उपजल्या काळे शुभ का शकुन । आता आवरोन राहिलेती ॥१॥ नाही मागितली वचनाची जोडी । निष्काम रोकडी वरीवरी ॥धृपद॥ सत्याविण काय उगीच लांबणी । करियाची वाणी येर भूस ॥२॥ तुका म्हणे ऐसी कोणा चाळवणी । न विचारा मनी पांडुरंगा ॥३॥

2753. होउनि विठोबाचा दास । करी आस दुजियाची ॥१॥ वाया माता व्याली तया । भूमार कासया अवनीसी ॥२॥ पूर्वज तया कंटाळती जन्मला । म्हणती खर हा ॥३॥ एकाजनार्दनी म्हणे । तया पेणे यमलोकीं ॥४॥

2754. नव्हे मी आहाच आशेचे बांधले । जे हे टोंकविले नारायणा ॥१॥ अंतर तो तुम्हा बरे कळो येते । वेव्हार उचिते चाळवीजे ॥धृपद॥ मने कल्पीले आवरीता पाप । संकल्पी विकल्प याचि नावे ॥२॥ तुका म्हणे आम्हा न सोसे जळजळ । सिजल्यावरी जाळ कढ खोटा ॥३॥

2754. राहुनी पंढरी । आणिकाची आस करी ॥१॥ तो पातकी चांदाळ । खळाहुनी अमंगळ ॥२॥ सांडोनिया विठ्ठल देव । आणिकासी म्हणे देव ॥३॥ साडोनिया पुंडलिका । गाय आणिकासी देखा ॥४॥

2755. ताके कृपण तो जेवू काय घाली । आहाच ते चालीवरी कळे ॥१॥ काय तुम्हा वेचे घातले साकडे । माझे आले कोडे आजिवरी ॥धृपद॥ सेवेंविण आम्ही न लिंपोत्या कार्‍या । झाला देवराया निर्धार हा ॥२॥ तुका म्हणे तुझी राखावया ब्रीदे । येणे अनुवादे गर्जतसे ॥३॥

2755. हीन जे पामर नावडे वाचे नाम । सदा कामीं काम प्रपंचाचें ॥१॥ भोगिती यातना न सुटे कल्पकोडी । चौर्‍यांयशीची बेडी दृढ पायी ॥२॥ जैसे कर्म केले तैसेक फळ आले । कुंथतां वाहिले भार माथा ॥३॥ एका जनार्दनी संशय न धरावा । आला तो भोगावा विषमकाळ ॥४॥

2756. वृत्तीवरी आम्हा येणे काशासाठी । एवढी हे आटी सोसावया ॥१॥ जाणतसा परी नेणते जी देवा । भ्रमचि बरवा राखावा तो ॥धृपद॥ मोडूनि क्षरलो अभेदाची मूस । तुम्हा का अळस वोढवला ॥२॥ तुका म्हणे होई लवकरि उदार । लांबणीचे फार काम नाही ॥३॥

2756. जन्मोनी प्राणी नाम न घेत वाचे । त्याचिया जन्माचें व्यर्थ वोझे ॥१॥ प्रसवोनी तया वांझ तो जननी । बुडविली दोन्ही कुळें त्याने ॥२॥ पूर्वज पतनी पडती बेचाळीस । नाम न ये मुखास ऐसा प्राणी ॥३॥ एकाजनार्दनी पतित दुराचारी । यम तया अघोरीं घालितसे ॥४॥

2757. सुलभ कीर्तने दिले ठसावूनि । करिता धरणी उरी कोण ॥१॥ आता न टळावे केलिया नेमासी । उदाराचा होसी हीन काय ॥धृपद॥ एका नेमे कोठे दुसरा पालट । पादर तो धीट म्हणती त्यासी ॥२॥ तुका म्हणे किती बोलसील उणे । एकाच वचने खंड करी ॥३॥

2757. अभागी तो जाण । न करी विठ्ठलस्मरण ॥१॥ तया व्यालीसे जननी । अभागी तो पापखाणी ॥२॥ न जाय पंढरपुरा । मांडी वेदान्त पसारा ॥३॥ एका जनार्दनी म्हणे । श्वानापरी जायाचें जिणें ॥४॥

2758. जेथे माझी दृष्टि राहिली बैसोन । तेथेचि हे मन गुंडाळते ॥१॥ टाळावी ते पीडा आपणापासून । दिठाविले अन्न ओकविते ॥धृपद॥ तुम्हासी का कोडे कोणी ये विशीचे । नवलाव याचे वाटतसे ॥२॥ तुका म्हणे वेगी उभारा जी कर । कीर्ती मुखे थोर गर्जईन ॥३॥

2758. नरदेह प्रमाण शतवर्षे म्हणती । अभागी घालविती वाया जाण ॥१॥ न करी भजन न जाय पंढरीं । अभाविक दुराचारी सदा मनी ॥२॥ जनार्दनाचा एक न पाहे त्याचे मुख । नरदेही देख पशुवत ॥३॥

2759. इच्छेपाशी आलो फिरोनि मागुता । स्वामी सेवकता आवडीचे ॥१॥ द्यावे लवकरी मागितले दान । मुळींचे जतन करूनि असे ॥धृपद॥ उपाय हे करी एकाचि वचना । दावूनिया खुणा ठाया येतो ॥२॥ तुका म्हणे गाठी किती तुजपाशी । जगाच्या तोडिसी चिंतनाने ॥३॥

2759. अभागियां नावडे वैष्णवांचा संग । सदा तो उद्योग परनिंदेचा ॥१॥ ऐसे जे पामर भोगिती अघोर । सुटिका निर्धार नोहे त्यासी ॥२॥ जन्मोनी मरती पुन्हा जन्मा येती । होतसे फजिती मागे पुढे ॥३॥ एका जनार्दनी नरकाचे बिढार । यमाचे ते घर माहेर केले ॥४॥

2760. कोठे आम्ही आता वेचावी हे वाणी । कोण मना आणी जाणोनिया ॥१॥ न करावी सांडी आता टाळाटाळी । दैन हे कळी होईल माझी ॥धृपद॥ घरोघरी झाल्या ज्ञानाचिया गोष्टी । सत्यासवे गाठी न पडावी ॥२॥ तुका म्हणे आम्हा भाकिता करुणा । भलताचि शाहाणा शोध काढी ॥३॥

2760. ऐसे कृपण मनाचे । ते या पंढरीसी न वचे ॥१॥ पापीयासी पंढरपुर । नावडे ऐसा निर्धार ॥२॥ ब्रह्माज्ञान पाषांडियां । नावडे काया वाचा जीवेंसी ॥३॥ विषयी जो दुराचारी । तया नावडे ज्ञानेश्वरी ॥४॥