वारकरी रोजनिशी

2761. डगमगी मन निराशेच्या गुणे । हे तो नारायणे शांतवीजे ॥१॥ धीर तू गंभीर जीवन जगाचे । जळो विभागाचे आहाचते ॥धृपद॥ भेईल जीव हे देखोनि कठिण । केला जातो सीण तो तो वाया ॥२॥ तुका म्हणे आवश्यक हे वचन । पाळावेचि दान समयो आहे ॥३॥

2761. विषया जो लंपट । तया नावडे ही वाट । पंढरी सुभट । नावडेचि पापिष्ठा ॥१॥ अमृत फळे पूर्ण आली । का गा जैसी परी जालीं । तैसीच हे चाली । पापिष्ठाची जाणावी ॥२॥ धनलुब्धका नावडे धर्म । मद्यपिया नावडे कर्म । जारासी संतसमागम । नाठवेचि सर्वथा ॥३॥ स्त्रीलुब्ध परद्वारी । काय तया गीता निर्धारी । एका जनार्दनी हरी । नको संग तयाचा ॥४॥

2762. आम्ही पाहा कैसी एकतत्त्वी झालो । राखणे लागलो वासनेसी ॥१॥ तुम्हाविण काही नावडावे या जीवा । केला तोचि देवा दृढ पण ॥धृपद॥ वर्म नेणो परि वृत्ती भंगो नेदु । वंदिलेंचि वंदू आवडीने ॥२॥ तुका म्हणे कले नामाचे जीवन । वारताही भिन्न नेणो आता ॥३॥

2762. एक नरदेह नेणोनि वाया गेले । एक न ठके म्हणोनि उपेक्षिले । एक ते गिळले ज्ञान गर्वे ॥१॥ एक ते साधनी ठकिले । एक ते करू करु म्हणतांचि गेले । करणे राहिलेंसे तैसे ॥२॥ यापरि अभिमान जगी । ठकवितसे अंगसंगीं । नडी लागवेगीं जाणत्यासी ॥३॥ जे जे करी साधन । तेथे होय अभिमान । नागवी लावणें तेथे । सावधांवा करी कोण ॥४॥

2763. आपण तो असा । समर्थ जी हृषीकेशा ॥१॥ करा करा बुझावणी । काय विलंब वचनी ॥धृपद॥ हेंगे ऐसे म्हणा । उठूनि लागेन चरणा ॥२॥ घेऊनिया सुखे । नाचेल तुका कवतुके ॥३॥

2763. विषयाचे अभिलाषे सबळ भेदु भासे । विषयलेषु तेथे मुक्ति केवी वसे ॥१॥ विषयतृष्णा सांडी मग तू साधन मांडी । वैराग्याची गोडी गुरुसी पुसे ॥२॥ स्त्रीपुरुष भावना भेदु भासे मना । तेथे ब्रह्माज्ञाना गमन कैंचें ॥३॥ कणुभरित जो डोळा शरीरासी दे दुःख । अणुमात्र विषय तो संसारदायक ॥४॥

2764. द्याल ऐसे दिसे । तुमचे साचपण इच्छे ॥१॥ म्हणऊनि न भंगे निर्धार । केले लोचने सादर ॥धृपद॥ मुखाचीच वास । पुरला पाहे अवकाश ॥२॥ तुका म्हणे कळे । काय लाभ कोणे वेळे ॥३॥

2764. प्रत्यक्ष देव असोनी नाही म्हणती । न कळे मुर्खा देशकपोर्ट धुंडिती ॥१॥ देहींच देही देव तो आहे । भ्रांतीचेनी लोभे नाहींसा होय ॥२॥ एका जनार्दनी सबळ ती भ्रांती । देही देव असोनी वाया हुडकिती ॥३॥

2765. तुम्ही तो सदैव । अधीरपणे माझी हाव ॥१॥ जळो आशेचे ते जिणे । टोंकतसावे दीनपणे ॥धृपद॥ येथूनि सोडवा । आता अनुभवे देवा ॥२॥ तुका म्हणे झाले । एक मग हे निमाले ॥३॥

2765. कासियासी तपा धांवा । जवळी असता शेजे गांवा ॥१॥ रामा जवळी चुकले । तप तपें भांबावले ॥२॥ तीर्थी नाही क्षेत्रीं नाही । जवळी असता भ्रांति पाही ॥३॥ असता सबाह्मभ्यंतरी । नाही म्हणुनी दैन्य करी ॥४॥

2766. कैसे भले देवा अनुभवा का नये । उशीर तो काय तुम्हापाशी ॥१॥ आहे ते मागतो दिसते जवळी । केल्यामध्ये कळि कोण साध्य ॥धृपद॥ नाही सांडीत मी सेवेची मर्यादा । लाविला तो धंदा नित्य करी ॥२॥ तुका म्हणे हात आवरीला गुंती । माझे तव चित्ती नाही दुजे ॥३॥

2766. हृदयस्थ असोनी का रे फिरसी वाया । दीप आणि छाया जयापरी ॥१॥ आत्मतीर्थी सुस्नात झालिया मन । आणिक साधन दुजे नाही ॥२॥ साधन ते मन करी आपुले आधीन । यापरते कारण आन नाही ॥३॥ एका जनार्दनी मनासी आवरी । मग तुं संसारी धन्य होसी ॥४॥

2767. हुंदकी पिसवी हलवीता दाढी । माळे मणी ओढी निंदेचेते ॥१॥ त्याचे फळ पाकी यमाचे ते दंड । घर केले कुंड कुंभपाकी ॥धृपद॥ क्रोध पोटी मांग आणिला अंतरा । भुंकोनि कुतरा जप करी ॥२॥ तुका म्हणे स्नान केले मळ मूत्रे । जेविली पितरे अमंगळे ॥३॥

2767. उलट पालट कासया खटपटी । नको तू कपाटी रिघूं वाया ॥१॥ आसन मातृका साधन समाधी । वाउगी उपाधि तेणे होय ॥२॥ एका जनार्दनी वाउगा सायास । नामचि सौरस पुरे काम ॥३॥

2768. अंगी भरला ताठा । नये वळणी जैसा खुंटा ॥१॥ कैसे न कळे त्या डेंगा । हित आदळले अंगा ॥धृपद॥ जीव जाते वेळे । भल्या कडे ताठी डोळे ॥२॥ मुसळाचे अनु । तुका म्हणे नव्हे धनु ॥३॥

2768. जाणोनिया वेडा होसी का रे गव्हारा । भजें तू पामरा श्रीविठ्ठला ॥१॥ नका रे साधन व्युप्तत्तीचा भार । चुकवी वेरझारा विठ्ठलानामें ॥२॥ एका जनार्दनी विठ्ठलावांचुनी । सोडविता कोणी नाही दुजा ॥३॥

2769. करूनि कडविड । जमा घडिली लगड ॥१॥ होते तेचि झाले । नाम ठायीचे पडीले ॥धृपद॥ उतरले डाई । उत्तम सुलाख ते ताई ॥२॥ हिंडविता देशोदेश । तुका म्हणे नाही नाश ॥३॥

2769. अष्टांग साधने करिताती योगी । परी मन अव्यंगीं होत नाही ॥१॥ जिंकितांचि मन साधने साधती । न जिंकितां फजिती मागे पुढे ॥२॥ एका जनार्दनी काया वाचा मन । धरुनि बंधन त्यासी करी ॥३॥

2770. पढीय ते मागा पांडुरंगापाशी । मज दुर्बळासी काय पीडा ॥१॥ याचसाठी दुराविला संवसार । वाढे हे अपार माया तृष्णा ॥धृपद॥ काही करिता कोठे नव्हे समाधान । विचारिता पुण्य तेचि पाप ॥२॥ तुका म्हणे आता निश्चळचि भले । तुज आठविले पांडुरंगा ॥३॥

2770. दुजेपणें नको पाहुं सर्वाठायी । एकरुप देही दिसे ॥१॥ येणे सर्व काम सुगम सोपारें । दुजेपंणे वावरे देहबुद्धी ॥२॥ मन चित्त अहंकार करणे या विचार । दुजेपणें पार केवी तरे ॥३॥ एका जनार्दनी दुजेपणा सांडी । विठ्ठलचि मांडी हृदयामाजीं ॥४॥

2771. नव्हे मी शाहाणा । तरी म्हणा नारायणा ॥१॥ तुम्हा बोलवाया काही । येच भरलोंसे वाही ॥धृपद॥ आणावेति रूपा । कोपलेती तरी कोपा ॥२॥ कळोनि आवडी । तुका म्हणे जाते घडी ॥३॥

2771. एका स्तुति एका निंदा । करिता अंगी आदळे बाधा ॥१॥ अर्धांगी लक्ष्मी काय वंदावी । चरणीची गंगा निंदावी ॥२॥ भज्य करावे भजन भजनीं । निंदा स्तुति सांडोनी दोन्ही ॥३॥ तेची भक्ति निजस्थिती । आवड चिंत्तीं भजनाची ॥४॥

2772. आम्ही भाविके हे काय जाणो खोडी । आइकोनि प्रौढी विनविले ॥१॥ नाही ऐसे येथे झालेती असता । वाढविली चिंता अधिक सोस ॥धृपद॥ न कळेचि आधी करिता विचार । न धरिता धीर आहाचता ॥२॥ तुका म्हणे आता वचने वचन । वाढले तिक्षण बुद्धी झाली ॥३॥

2772. अकळ तो खेळ नाकळे वेदांतीं । वाउले कुंथती भारवाही ॥१॥ ऐसा तो अकळ न कळेची कळा । लावियेला चाळा सर्व जीवा ॥२॥ परस्परें एकएका पै मैत्री । ऐशी चाले धात्री पंचभुते ॥३॥ जगपटतंतु आपणचि होय । ऐसा हा निश्चय सत्ता ज्याची ॥४॥

2773. कोठे देवा बोलो । तुम्हा भीड घालू गेलो ॥१॥ करावाया सत्वहाणी । भांडवलाची टांचणी ॥धृपद॥ दुर्बळा मागता । त्याच्या प्रवर्तला घाता ॥२॥ तुका म्हणे नाही । मज कळले ऐसे काही ॥३॥

2773. लोखंडाची बेडी तोडी । आवडी सोनियाची घडी ॥१॥ मी ब्रह्मा म्हणता अभिमान । तेथे शुद्ध नोहे ब्रह्माज्ञान ॥२॥ जळापासुनी लवण होये । ते जळीचे जळी विरुनी जाये ॥३॥ जैशी देखिली जळगार । शेवटी जळचि निर्धार ॥४॥

2774. पाहिजे ते आता प्रमाण प्रत्यक्ष । आलियाने साक्ष खरे खोटे ॥१॥ काय त्या दिवस उचिताचा आला । मागील जो केला श्रम होता ॥धृपद॥ ठेवीयली खूण करोनी संकेत । तया पाशी चित्त लागलेसे ॥२॥ जाणसी गे मते लेकरांचा लाड । नये पडो आड निष्ठुरता ॥३॥

2774. अभिमानासाठीं । वेंचिती तपाचिया कोटी ॥१॥ अभिमान दुर्वासासी । व्यर्थ शापिला अबंऋषी ॥२॥ अभिमान ब्राह्मीयासी । नेलें गाई गोप वत्सासी ॥३॥ अभिमान नाडला पूर्ण । विश्वामित्र ऋषि जाणा ॥४॥

2775. पडिला प्रसंग का मी ऐसा नेणे । संकल्प ते मने जिरवले ॥१॥ चेष्टाविले तरी सांगावे कारणे । भक्ती ते जिवन करावया ॥धृपद॥ लावूनिया दृष्टि घेतली सामोरी । बैसले जिव्हारी डसोन ते ॥२॥ तुका म्हणे जीवा लाविला तो चाळा । करावे गोपाळा शीघ्र दान ॥३॥

2775. कलत्रपुत्रबाधा अभिमानाची । तेही त्याजिल्या शेखी त्यागी म्हणे निजाची ॥१॥ अभिमान कैसेनि सरे । ही कृपा कीजे माहेरे दातारा ॥२॥ देही देहातीत प्रतिपादिजे ज्ञान । तेणेंचि ज्ञान देही येतुसे अभिमान ॥३॥ जे जे होय रुतें ते अहंकारु । त्यागी भोगी होय दिंगबरु ॥४॥

2776. मागील विसर होईंल सकळ । केली तळमळ दुःखाची ते ॥१॥ दोहीचे ऐक्य घाली गडसंदी । स्थिरावली बुद्धी पायापाशी ॥धृपद॥ अहाच या केलो देहपरिचारे । तुमचे ते खरे वाटो नये ॥२॥ तुका म्हणे व्हावे लवकरी उदार । मी आहे सादर प्रतिग्रहा ॥३॥

2776. आणिकाचे मनी आणीक संकल्प । न धरा विकल्प वासनेचा ॥१॥ नका यातायाती वाउगी फजिती । उगवा गोवांगुंती आपुलाली ॥२॥ एका जनार्दनी एकचि स्मरा । जन्म वेरझारा खंड होती ॥३॥

2777. वाढवावा पुढे आणीक प्रकार । एकचि ते फार रुचि नेदी ॥१॥ निच नवे लेणे देह हा पवाडा । पालट रोकडा वरावरी ॥धृपद॥ दिसे शोभिवंत सेवेने सेवक । स्वामीची ते लोकत्रयी कीर्ति ॥२॥ तुका म्हणे आजी पाववा संतोष । करुनि कीर्तिघोष नाचईन ॥३॥

2777. सबराभरित देव असोनी जवळी । व्यर्थ ते कवळी मृत्तिका जळ ॥१॥ ज्याचीया सत्तेचा पंचभुत खेळ । विसरती गोपाळ तयालागीं ॥२॥ वल्कलें वेष्टन भस्माचें धारण । करिती धूम्रपान वाउगेंचीं ॥३॥ एका जनार्दने हृदयस्थ असता । का हो शीण तत्त्वता करिताती ॥४॥

2778. क्षोभ आणि कृपा मातेची समान । विभाग जतन करुनि ठेवी ॥१॥ क्षणभंगुर ते उपजली चिंता । खरी अखंडीता आवडीची ॥धृपद॥ शिकवू जाणे ते गोमाटियासाठी । लोभे नाही तुटी निश्चियेंसी ॥२॥ अवघेचि मिथ्या समया आरते । देता तो उचिते काय जाणे ॥३॥

2778. गाण्याचें कीर्तन वाखणिलें । जाणिवेचें ज्ञान ते जाणिवेनें खादले ॥१॥ भवार्णव हा अवघा उभारी । तो कळे जाणिवेवरी रे ॥२॥ पंडिताचा बोध विध्वंसी वाद । तापसाचें तप निर्दाळी क्रोध ॥३॥ योगियाचा योग नाडियेला सिद्धि । अभिमान नाडी सज्ञान बुद्धी ॥४॥

2779. संसाराचे धावे वेठी । आवडी पोटी केवढी ॥१॥ हागो जाता दगड सांची । अंतरी ही संकल्प ॥धृपद॥ लाज तेवढी नारायणी । वांकडी वाणी पोरांपे ॥२॥ तुका म्हणे बेशरमा । वरी श्रमा पडिभरू ॥३॥

2779. एकांती बैसणें शरीर रोधणें । अष्टांग साधने श्रम नको ॥१॥ गुदाते अंगुष्ठ लावुनी बैसणे । शरीरी रोधणें पंचप्राण ॥२॥ नको नको व्यर्थ जीवासी यातना । रामनाम स्मरणा करी सुखे ॥३॥ एका जनार्दनी नको यातायाती । नामस्मरणें मुक्ति सत्वर जोडे ॥४॥

2780. मी त्यासी अनन्य ती कोणा असती । ऐसे तव चित्ती विचारावे ॥१॥ आहे तो विचार आपणयापाशी । कळा बिंबाऐसी प्रतिबिंबी ॥धृपद॥ शुभ शकून तो शुभ लाभे फळे । पुढील ते कळे अनुभवे ॥२॥ तुका म्हणे माझा असेल आठव । तैसा माझा भाव तुझ्या पायी ॥३॥

2780. लांब लांब तुम्ही सांगाल गोष्टी । तत्त्वेंसी भेटी करी उठाउठी ॥१॥ मीपण जोंवरी गेले नाही । तोंवरी तुम्ही केले काई ॥२॥ मीपण देही प्रपंच दृष्टी । कोरड्या काय सांगाल गोष्टी ॥३॥ एका जनार्दनी बांधावें सत्य । बोलामाजीं तेणेंक दाखविले तत्त्व ॥४॥

2781. बहु कृपावंते माझी मायबापे । मी माझ्या संकल्पे अंतरलो ॥१॥ संचिताने नाही चुको दिली वाट । लाविले अदट मजसवे ॥धृपद॥ आता मी रुसतो न कळता वर्म । परी ठावे धर्म सर्व देवा ॥२॥ तुका म्हणे उभा राहिला न बैसे । आमुचीया आसे उद्वेग त्या ॥३॥

2781. वरीवरी दावी भक्ति । अंतरी असे कामासक्ति ॥१॥ माझे घर माझे कलत्र । माझे गोत्र माझा पुत्र ॥२॥ ऐसा प्रपंची गुंतला । तयावरी काळघाला ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । काळ वंदितसे चरण ॥४॥

2782. कैसी दिसो बरी । आम्ही आळविता हरी ॥१॥ नाही सोंग अळंकार । दास झाला संवसार ॥धृपद॥ दुःख आम्हा नाही चिंता । हरीचे दास म्हणविता ॥२॥ तुका म्हणे देवा । ऐसी झालो करिता सेवा ॥३॥

2782. अंतरी शुद्ध नाही भाव । वरी मिरवी वैराग्य ॥१॥ जळो जळो त्याचे ज्ञान । काय नटाचे भाषण ॥२॥ टिळा टोपी दावी सोंग । बकध्याना मिरवी रंग ॥३॥ शरण एका जनादनीं । त्याचा मंत्र न घ्यावा कानी ॥४॥

2783. आता सांडू तरी हाती ना पदरी । सखी सहोदरी मोकलीलो ॥१॥ जनाचारामध्ये उडाला पातेरा । झालो निलाजिरा म्हणऊनि ॥धृपद॥ कोणाचिया दारा जावेनासे झाले । म्याच विटंबिले आपणासी ॥२॥ कोण झाला माझे बुद्धीसी संचार । नाही कोठे थार ऐसे झाले ॥३॥

2783. अंतरी भरला दृढ काम । वरीवरी दावीतसे नेम ॥१॥ जैसे फळ वृंदावन । परी अंतरी कडुं पूर्ण ॥२॥ सदा वाहे तळमळ चित्त । वरीवरी दावी परमार्थ ॥३॥ एका शरण जनार्दनी । ऐसे नर पापखाणी ॥४॥

2784. जेथे जातो तेथे पडतो मतोळा । न देखिजे डोळा लाभ काही ॥१॥ कपाळीची रेखा असती उत्तम । तरि का हा श्रम पावतो मी ॥धृपद॥ नव्हेचि तुम्हास माझा अंगीकार । थीता संवसार अंतरला ॥२॥ भोग तव झाला खरा भोगावा तो । भांडवल नेतो आयुष्य काळ ॥३॥

2784. किती काकुलती यावे । किती वेळां फजीत व्हावे ॥१॥ न भीचि तो यमदंडा । जैसा मेंढा मातलासे ॥२॥ भलतिया वरी धांवें । श्वान जैसे ते स्वभावे ॥३॥ एका जनार्दनी जाण । वाहतो देवाची तो आण ॥४॥

2785. का जी आम्हा होते दोषाचे दर्शन । तुज समर्पून देहभाव ॥१॥ पांडुरंगा कृपाळुवा दयावंता । धरसील सत्ता सकळ ही ॥धृपद॥ का जी आम्हावरी आणिकाची सत्ता । तुम्हासी असता जवळिके ॥२॥ तुका म्हणे पायी केले निवेदन । उचित ते दान करी सत्ता ॥३॥

2785. किती बोलू किती सांगू । नायकती त्यांचा न सरे पांगु ॥१॥ जाता न राहाती आडवाटे । मोडती काटे कर्मधर्म ॥२॥ वाउगे पंथे असती जनीं । तसे मांडणी गुंतू नका ॥३॥ एका जनार्दनी लडिवाळ । पूर्ण कृपाळू संतांचा ॥४॥

2786. निंदावे हे जग । ऐसा भागा आला भाग ॥१॥ होते तैसे आले फळ । गेले निवडूनि सकळ ॥धृपद॥ दुसऱ्याच्या मता । मिळेनासे झाले चित्ता ॥२॥ तुका झाला सांडा । विटंबिती पोरे रांडा ॥३॥

2786. पंडितांच्या वचना द्यावे अनुमोदन । परि होत नोहे जाण तेणे कांही ॥१॥ शास्त्रीयाचे वचना द्यावे अनुमोदन । परि हित नोहे जाण तेणे कांही ॥२॥ वेदांताच्या वचना द्यावे अनुमोदन । परि हित नोहे जाण तेणे काही ॥३॥ पुराणिकांचे वचनी द्यावे अनुमोदन । परि हित नोहे जाण तेणे काही ॥४॥

2787. माझे माथा तुझा हात । तुझे पायी माझे चित्त ॥१॥ ऐसी पडियेली गाठी । शरीरसंबंधाची मिठी ॥धृपद॥ येरयेरांपाशी । सांपडोन गेलो ऐसी ॥२॥ तुका म्हणे सेवा । माझी कृपा तुझी देवा ॥३॥

2787. पवित्र अंतर शुद्ध कर मन । तेणे घडें जाण सर्व कर्म ॥१॥ वेदयुक्त मंत्र जपतां घडें पाप । मी मी म्हणोनी संकल्प उठतसे ॥२॥ यज्ञादिक कर्मे घडता सांग । मी मी संसर्ग घडता वाया ॥३॥ दानधर्मविधी धरिता शुद्ध मार्ग । मी मी म्हणता याग वाया जाय ॥४॥

2788. सत्य त्यागाचि समान । नलगे वेचावे वचन ॥१॥ नारायणा ऐसे दास । येरयेरांचीच आस ॥धृपद॥ मळ नाही चित्ता । तेथे देवाचीच सत्ता ॥२॥ तुका म्हणे जाण । तेंच भल्याचे वचन ॥३॥

2788. समूळ कमानेतें दंडावें । मग शिरादिक मुंडावे ॥१॥ अंतरी अनिवार कामना । विरक्ति तो दाखवी जनी ॥२॥ नाम गर्जता हे होटी । एका जनार्दनी काम पळे नेहटी ॥३॥

2789. माझिये बुद्धीचा खुंटला उपाय । करिसील काय पाहणे ते ॥१॥ सूत्रधारी तू हे सकळ चाळिता । कासया अनंता भार वाहो ॥धृपद॥ वाहिले संकल्प न पवती सिद्धी । येऊ देहबुद्धीवरी नयो ॥२॥ तुका म्हणे दुःखी करिती तरंग । चिंतू पांडुरंग आवरूनि ॥३॥

2789. आलासी पाहुणा नरदेही जाणा । चुकवी बंधनापासूनियां ॥१॥ वाउगाची सोस न करी सायास । रामनामेंसौरसा जप करी ॥२॥ यज्ञयागादिकक न घडता साधने । न्युन पडता पतन सहज जोडे ॥३॥ एका जनार्दनी चुकवी येरझार । करी तू उच्चार रामनाम ॥४॥

2790. देखिले ते धरिन मने । समाधाने राहेन ॥१॥ भाव माझी सांटवण । जगजीवन कळावया ॥धृपद॥ बोळवीन एकसरे । उत्तरे या करुणेच्या ॥२॥ तुका म्हणे नयो रूपा । काय बापा करीसील ॥३॥

2790. तू नायकसी कवणाचें । बोलता नये बहु वाचे । तुझे तुज हिताचें । वर्म आम्ही सांगूं ॥१॥ होई सावध झडकरी । नको पडुं आणिके भरीं । वायांची धांवसी दिशाभरी । श्रमू निर्धारी तुजची ॥२॥ ब्रह्मज्ञानाची भरोवरी । वाउगी न करी निर्धारी । कर्म अकर्म आधी सारी । मग निर्धारी सुख पावे ॥३॥ जेणे तुष्टे जनार्दन । हेंचि करी पा साधन । शरण एका जनार्दन । वाउगा शीण न करी ॥४॥

2791. वाया जाय ऐसा । आता उगवावा फासा ॥१॥ माझे परिसावे गाऱ्हाणे । सुखदुःखाची वचने ॥धृपद॥ हाचि आम्हा ठाव । पायी निरोपाया भाव ॥२॥ तुका म्हणे जार । तुझा तुज देवा भार ॥३॥

2791. जेथे कष्टे न लभे ज्ञान । आधी पाहिजे समाधान । योगयाग तपाचे नाही कारण । शांति क्षमा दया जाण मुख्य धरी ॥१॥ आणिक नको रे साधन । वाया शीण ब्रह्माज्ञान । आम्ही मुखी गाऊ रामकृष्ण । हेंचि समाधान आमुचे ॥२॥ आलिया जन्माचें सार्थक । जन्मजरा निवारुं दुःख । कायावाचामनें संतसेवा देख । दुजा हेतु नाही मनी ॥३॥ जन तोचि जनार्दन । साक्षी तया लोटांगण । एका जनार्दना शरण । कायावाचामनेंसी ॥४॥

2792. खादलेंच खावे वाटे । भेटले भेटे आवडी ॥१॥ वीट नाही पांडुरंगी । वाटे अंगी आर्त ते ॥धृपद॥ हृदयांची हाव पुरे । परि हे उरे चिंतन ॥२॥ तुका म्हणे पोट भरे । परि ते उरे भूक पुढे ॥३॥

2792. ममता ठेवूनि घरीदारीं । वाया का जाशी बाहेरीं ॥१॥ आधी ममत्व सांदावे । पाठी अभिमानी सहजी घडे ॥२॥ ममता सांडी वांडेकोडें । मोक्षसुख सहजी घडे ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । ममता टाकी निर्दाळून ॥४॥

2793. सत्य आठविता देव । जातो भेंव पळोनि ॥१॥ न लगे काही करणे चिंता । धरी सत्ता सर्व तो ॥धृपद॥ भावे भाव राहे पायी । देव तै संनिध ॥२॥ तुका म्हणे कृष्णनामे । शीतळ प्रेमे सर्वांसी ॥३॥

2793. लज्जा अभिमान टाकूनि परता । परमार्थ सरतां करी का रे ॥१॥ वादक निदक भेदक ऐसे त्रिविध । याचा टाकूनि भेद भजन करी ॥२॥ एका जनार्दनी त्रिविधापारता । होऊनि परमार्था हित करी ॥३॥

2794. ब्रीद ज्याचे जगदानी । तोचि मनी स्मरावा ॥१॥ सम पाय कर कटी । उभा तटी भींवरेच्या ॥धृपद॥ पाहिलिया वेध लावी । बैसे जीवी जडोनि ॥२॥ तुका म्हणे भक्तिकाजा । धावे लाजा लवलाहे ॥३॥

2794. रस सेविल्यासाठी । भोगवी जन्माचिया कोटी ॥१॥ रसने आधीन सर्वथा । रसनाद्वारें रसु घेता ॥२॥ जंव रसना जिंतिली । तंव वाउगीच बोली ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । रस रसना जनार्दन ॥४॥

2795. माझिया मनाची बैसली आवडी । अवसान घडी एकी नेघे ॥१॥ पाय चित्ती रूप डोळांच बैसले । चिंतने गोविले मुख सदा ॥धृपद॥ अवघियांचा झाला विसर हा मागे । वेध हा श्रीरंगे लावियेला ॥२॥ तुका म्हणे कानी आइकली मात । तोचि झाला घात जीवपणा ॥३॥

2795. उपाधि या नांव भूतांचा तो द्वेष । तो तू या निःशेष सांडीं बापा ॥१॥ सर्वांठायीं देव जगी तो भरला । व्यापूनियां ठेला जळीं स्थळीं ॥२॥ काम अकाम सकाम निष्काम । हे सोपे उपाय साधकांसी ॥३॥ आसन ध्यान धारण ते ध्येय । हे सोपे उपाय साधकांसी ॥४॥

2796. याची कोठे लागली चट । बहु तट जालेसे ॥१॥ देवपिसी देवपिसी । मजऐसी जग म्हणे ॥धृपद॥ एकाताचे बाहेर आले । लपविले झांकेना ॥२॥ तुका म्हणे याचे भेटी । झाली तुटी आपल्यांसी ॥३॥

2796. जिव्हा रस चाखी अवलोकी नेत्र । प्रेरक पवित्र आत्माराम ॥१॥ बोलतसे मुख त्वचे कळे स्पर्श । प्रेरक परेश आत्माराम ॥२॥ सुखदुःख ज्ञान होतसे पै चित्ता । प्रेरक पंढरीनाथविण नाही ॥३॥ घ्राणा परिमळ ऐकती श्रवण । प्रेरक नारायण सर्वसाक्षी ॥४॥

2797. दीन आणि दुर्बळांसी । सुखरासी हरीकथा ॥१॥ तारू भवसागरींचे । उंचनीच अधिकारी ॥धृपद॥ चरित्र ते उच्चारावे । केले देवे गोकुळी ॥२॥ तुका म्हणे आवडी धरी । कृपा करी म्हणऊनी ॥३॥

2797. वैराग्य प्रथम असावी शांती । तेणे विरक्ति अंगी जोडे ॥१॥ हेंचि मुर्ख वर्म साधता साधन । येणे जनार्दन जवळी असे ॥२॥ उपासना मार्ग हेंचि कर्मकांड । हेंचिक जे ब्रह्मांड जनी वनी ॥३॥ हेचि देहस्थिति विदेह समाधी । तुटती उपाधी कर्माकर्म ॥४॥

2798. संतोषे माउली आरुषा वचनी । वोरसोनि स्तनी लावी बाळा ॥१॥ तैसे प्रेमळाचे अवघेचि गोड । पुरवितो कोड पांडुरंग ॥धृपद॥ सेवा करी साहे निष्ठुर उत्तरे । त्याचे वाहे बरे तेचि मनी ॥२॥ तुका म्हणे इच्छावसे खेळे खेळ । चिंता तै सकळ काही नेणे ॥३॥

2798. सत्य असत्य दोनीं देहींच भासत । तेणेंचि नासत सर्व काम ॥१॥ एकासी वंदावें एकासी निंदावें । ऐसिया भावा काय सत्य ते मानावे ॥२॥ देह जातो गोष्टी असत्य न बोलू । सर्वज्ञ विठ्ठ्लू म्हणो आम्ही ॥३॥ सत्य असत्याची वार्ता नको देवा । एका जनार्दनी जीवा हेंचि प्रेम ॥४॥

2799. विनवीजे ऐसे काही । उरले नाही यावरी ॥१॥ आता असो पंढरीनाथा । पायी माथा तुमचिये ॥धृपद॥ मागे सारियेली युक्ती । काही होती जवळी ते ॥२॥ निराशेची न करी आस । तुका दास माघारी ॥३॥

2799. असत्याचा शब्द नको वाचे माझे । आणिक हो का वोझे भलतैसें ॥१॥ परि संतरज वंदीन मी माथा । असत्य सर्वथा नोहे वाणी ॥२॥ अणुमात्र रज डोळा न साहे । कैसा खुपताहे जन दृष्टी ॥३॥ एका जनार्दनी असत्याची वाणी । तोचि पापखाणी दुष्टबुद्धि ॥४॥

2800. आता येथे झाली जीवा संवसाटी । होते तैसे पोटी फळ आले ॥१॥ आता धरिले ते नो सोडी चरण । सापडले धन निजठेवा ॥धृपद॥ आता हा अळस असो परता दुरी । नेदावी ते उरी उरो काही ॥२॥ आता याचा मज न व्हावा विसर । भरोनि अंतर राहो रूप ॥३॥

2800. एक एक मंत्र करिती अनुष्ठान । परि विठोबाचे चरण दुर्लभ ते ॥१॥ एक एक तीर्था करिती प्रदक्षिणा । परि विठोबाचे चरण दुर्लभ ते ॥२॥ एक एक ग्रामी करिती भ्रमण । परि विठोबाचे प्राप्ती दुर्लभ ते ॥३॥ एका जनार्दनी सत्संगावांचुनीं । परि विठोबाची मिळणी दुर्लभ ते ॥४॥

2801. अनंता जीवांची तोडिली बंधने । मज काळे येणे कृपा कीजे ॥१॥ अनंत पवाडे तुझे विश्वंभरा । भक्तकरुणाकरा नारायणा ॥धृपद॥ अंतरीचे कळो देई गुह्य गुज । अंतरी ते बीज राखेन मी ॥२॥ समदृष्टी तुझे पाहेन पाउले । धरीन संचले हृदयांत ॥३॥

2801. नाही नामासी साधन । निरहार न उगे उपोषण । नको दंडन मुंडन । सुखे वाचे आठवी ॥१॥ काया कष्ट नको कांही । देश विदेशासी न जाई निवांतची ठायी । बैसोनिया जपे ॥२॥ नको वित्त धन नाश । होउनी देहींच उदास । एका जनार्दनी नाश । नको करू शरीराचा ॥३॥

2802. पराधीन माझे करूनिया जीणे । सांडी काय गुणे केली देवा ॥१॥ उदार हे कीर्ति असे जगामाजी । का ते ऐसे आजि पालटिले ॥धृपद॥ आळवितो परी न पुरेचि रीग । उचित तो त्याग नाही तुम्हा ॥२॥ तुका म्हणे का बा मुळींच व्यालासी । ऐसे का नेणसी पांडुरंगा ॥३॥

2802. स्नान दानाचें एक फळ । त्याहुनी नामाचे सुफळ । कोटी गुणें विशाळ । पुण्य हाता चढतसे ॥१॥ धन्य धन्य नाम श्रेष्ठ । गाय अखंड नीळकंठ । आणिक श्रेष्ठ श्रेष्ठ । नाम मुखी जपताती ॥२॥ नाम त्रिभुवनी साजिरे । नाम पावन गोजिरे । एक जनार्दनी निर्धारे । सांगे ब्राह्मा उभारूनी ॥३॥

2803. नेणपणे नाही केला हा बोभाट । आता आली वाट कळो खरी ॥१॥ आता बहु शीघ्र यावे लवकरी । वाट पाहे हरी भेटी देई ॥धृपद॥ समर्थाच्या बाळा करुणेचे भाषण । तरी त्याची कोण नांदणूक ॥२॥ तुका म्हणे बहु बोलिले बडिवार । पडिले अंतर लौकिकी ते ॥३॥

2803. जप जाप्य तप नको अनुष्ठान । पंचाग्नि साधन नको ॥१॥ नको तीर्थाटन नको मंत्रावळी । वेदशास्त्र जाळीं गुंतु नको ॥२॥ नको आत्मस्थिती नको ब्रह्माज्ञान । नको अष्टांग साधन नको वाया ॥३॥ नको यंत्रमंत्र नको रे कल्पना । भ्रांती भूली जाणा नको नको ॥४॥

2804. जे जे केले ते ते साहे । कैसे पाहे भाविक ॥१॥ ओवाळूनि माझी काया । सांडिली यावरूनि ॥धृपद॥ काय होय नव्हे करू । नेणे धरू सत्ता ते ॥२॥ तुका म्हणे कटी कर । उभे धीर धरूनि ॥३॥

2804. ज्याचे नाम स्मरतां कलिकाळ ठेंगणा । तया नारायणा विसरले ॥१॥ करिती पूजन आणि कांची स्तुती । दैन्यवाणे होती अंतकाळीं ॥२॥ एका जनार्दनी तयाचे बंधन । कोण करील खंडन जन्म कर्मा ॥३॥

2805. नाही मज कृपा केली पांडुरंगे । संताचिया संगे पोट भरी ॥१॥ चतुराचे सभे पंडित कुशल । मी काय दुर्बळ विष्णुदास ॥२॥ तुका म्हणे नेणे करू समाधान । धरिले चरण विठोबाचे ॥३॥ अर्थ :

2805. न लगे न लगे जीवाचा तो नाश । नाम गांता उल्हास माना चित्ती ॥१॥ पंचाग्नि साधन नको धूम्रपान । योगयाग तपन नको कांही ॥२॥ सुखें वाजवा टाळी मुखी नामघोष । पातकांचा नाश कल्पकोडी ॥३॥ एकाजनार्दनी नाम एक समर्थ । तेणे स्वार्थ पुरे सर्व जीवां ॥४॥

2806. तुम्ही माझा देवा करा अंगीकार । हा नाही विचार मजपाशी ॥१॥ आता दोही पक्षी लागले लांछन । देवभक्तपण लाजविले ॥धृपद॥ एकांती एकले न राहे निश्चळि । न बैसे चपळ मन ठायी ॥२॥ पायी महत्वाची पडिली शृखळा । बांधविला गळा स्नेह हाती ॥३॥

2806. जों जों धरसी वासना । तो तो नोहे रे उगाणा । पंढरीचा राणा । ध्यानामाजीं आणिक ॥१॥ हेंचि सर्व साधनांचे सार । नको व्युप्तत्तीचा भार । या वचनी निर्धार । धरी संतपायी ॥२॥ नको योगयाग तप । वाउगा मंत्र खटाटोप । येणे न धाये माप । जन्मजरा मृत्युचे ॥३॥ नको पडूं याचे भरी । वाचे म्हणे कृष्ण हरी । एका जनार्दनी निर्धारी । निष्पाप होसी तू ॥४॥

2807. बोलिलिया गुणी नाही पाविजेत । देवा नाही होत हित तेथे ॥१॥ कवतुक तुझे न कळे यापरि । घेसील ते शिरी काय नव्हे ॥धृपद॥ नाही मिळे येत संताचिया मता । पुराणी पाहता अघटित ॥२॥ तुका म्हणे पायी निरोपिला भाव । न्याल तैसा जाव सिद्धी देवा ॥३॥

2807. नको करु कर्माकर्म । तुम्हा सांगतो मी वर्म । श्रीरामाचे नाम । अट्टाहास्यें उच्चारा ॥१॥ तेणे तुटेल उपाधी । निरसेल भेदबुद्धी । होईल सत्वशुद्धी । भक्तिलागी देवाच्या ॥२॥ त्रिविधतापांचें दहन । कामक्रोधांचें नाशन । होईल प्रसन्न । चित्त रामप्रसादे ॥३॥ एका जनार्दनी नेम । नित्य वाचे रामनाम । कैवल्याचें धाम । प्राप्त होय तत्काळ ॥४॥

2808. हा तो नव्हता दीन । टाळायाचा ऐसा क्षण ॥१॥ का जी नेणो राखा हात । कैसे देखावे रडत ॥धृपद॥ दावूनिया आस । दूर पळविता काशास ॥२॥ तुका म्हणे धाव । येता न पुरेचि हाव ॥३॥

2808. साधावया स्वरुपसिद्धी । सिद्ध साधका समाधी । बैसोनि ध्यानस्थ बुद्धी । परी तो हरी न सांपडे ॥१॥ धन्य धन्य वैष्णवसंग । खेळे तेथे पांडुरंग । कीर्तनी नाचतसे स्वयंभ । सदा काळ सर्वदा ॥२॥ घेता नाम धांवे विठ्ठल । नको तप नको मोल । न लगती कष्ट बहुसाल । तो कृपाळु दीनांचा ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । भक्तीस तुष्टें नारायन । त्यांचे करिता चिंतन । आपोआप येतसे ॥४॥

2809. लावूनिया गोठी । चुकवू आदरिली दिठी । देऊनिया मिठी । पळे महिया माथुले ॥१॥ पुढे तेची करी आड । तिचा लोभ तिसी नाड । उरवी चरफड । हात गोउनी पळावे ॥धृ॥ आधी काकुलती । मोहो घालावापुढती । तोंडी पडे माती । फिरता मग कैचा तो ॥२॥ तुका म्हणे देवा । यासी रडवी याचा हेवा । भावे का हे सेवा । सुखे तुम्हा नार्पीती ॥३॥

2809. समाधि योग - अभंग २८०९ ते २८८६ गुरु जनार्दन सांगे राममंत्र । पूजावे पवित्र द्विजवर ॥१॥ जोडिली संपदा ब्राह्मणासी द्यावी । अखंड करावी चरणसेवा ॥२॥ ब्राह्मणाचें तीर्थ जे नर सेविती । हरिहर येती वंदावया ॥३॥

2810. आर्तभूता द्यावे दान । खरे पुण्य त्या नावे ॥१॥ होणार ते सुखे घडो । लाभ जोडो महाबुद्धी ॥धृपद॥ सत्य संकल्पचे साठी । उजळा पोटी रविबिंब ॥२॥ तुका म्हणे मनी वाव । शुद्ध भाव राखावा ॥३॥

2810. जनार्दने आम्हा सांगितले गुज । पूजावे हे द्विज आवडीने ॥१॥ मुखी ज्याच्या तोचि नारायण । भिन्नभाव जाण भावूं नको ॥२॥ भाविकांहि भिन्न तयासी दंडिती । रवरव भोगिती कुळांसहित ॥३॥ एका जनार्दनी ब्राह्मणांची पूजा । चुकवील खेपा संसारींच्या ॥४॥