वारकरी रोजनिशी

3012. भगवे तरी श्वान सहज वेष त्याचा । तेथे अनुभवाचा काय पंथ ॥१॥ वाढवुनी जटा फिरे दाही दिशा । तरी जंबुवेषा सहज स्थिति ॥धृपद॥ कोरोनिया भूमी करिती मधी वास । तरी उंदिरास काय वाणी ॥२॥ तुका म्हणे ऐसे कासया करावे । देहासी दंडावे वाउगेंचि ॥३॥

3012. मी माझे आणि तुझे । टाकी परतें हे वोझे । नामे पावन होसी सहजें । तेंचि सेवीं आवडी ॥१॥ नको गुंतू या लिगाडा । सोडी सोडी या दगडा । भवबंधनाचा हुडा । पडेल अंगावरुता ॥२॥ देई टाकुनी लवलाही । रामनाम सुखें गाईं । एका जनार्दना पायी । तरी सुखा काय उणें ॥३॥

3013. धन्य दिवस आजि डोळिया लाधला । आनंद देखिला धणीवरी ॥१॥ धन्य झाले मुख निवाली रसना । नाम नारायणा घोंष करू ॥धृपद॥ धन्य हे मस्तक सर्वाग शोभले । संताची पाउले लागताती ॥२॥ धन्य आजि पंथे चालती पाउले । टाळिया शोभले कर दोन्ही ॥३॥

3013. स्त्री - अभंग ३०१३ ते ३०४१ पावला जनन मातेच्या उदरी । संतोषली माता तयासी देखोनी ॥१॥ जो जो जो म्हणोनी हालविती बाळा । नानापरीं गाणें गाती करिती सोहळा ॥२॥ दिवसेंदिवस वाढला सरळ फोक । परि कर्म करी अचाट तयान सहावे दुःख ॥३॥

3014. बरवी हे वेळ सांपडली संधि । साह्य झाली बुद्धी संचितासी ॥१॥ येणे पंथे माझी चालिली पाउले । दरुषण झाले संता पायी ॥धृपद॥ त्रासिले दरिद्रे दोषा झाला खंड । त्याचि काळे पिंड पुनीत झाला ॥२॥ तुका म्हणे झाला अवघा व्यापार । आली वेरझार फळासी हे ॥३॥

3014. देह भोगितसे मुख्य गोडी । स्त्री भोगतो आवडी ॥१॥ स्त्री हाती देख । वाढे प्रपंचाचें दुःख ॥२॥ जे जे आणि ते ते थोडे । धनधान्य आवडे कुडे ॥३॥ ऐसा भुलला संसारा । लक्ष चौर्‍यांयशीं वेरझारा ॥४॥

3015. आपणा लागे काम वाण्याघरी गुळ । त्याचे याति कुळ काय कीजे ॥१॥ उकरड्यावरी वाढली तुळसी । टाकावी ते कैसी ठायागुणे ॥धृपद॥ गाईचा जो भक्ष अमंगळ खाय । तीचे दूध काय सेवू नये ॥२॥ तुका म्हणे काय सालपटासी काज । फणसांतील बीज काढुनि घ्यावे ॥३॥

3015. अभागी ते पामर । भोगिती नरक अघोर ॥१॥ जाहला बाइलेचा अंकित । वर्ते जाणोनी मनोगत ॥२॥ नावडे माता पितयाची गोष्टी । म्हणे हे बोलती चावटी ॥३॥ एका जनार्दनी दुर्जन । पावती नरकीं ते पतन ॥४॥

3016. जयासी नावडे वैष्णवाचा संग । जाणावा तो मांग जन्मांतरी ॥१॥ अपवित्र वाचा जातीचा अधम । आचरण धर्म नाही जया ॥धृपद॥ मंजुळवदनी बचनागाची कांडी । शेवटी विघडी जीवप्राणा ॥२॥ तुका म्हणे ज्याचा पिता नाही शुद्ध । तयासी गोविंद अंतरला ॥३॥

3016. पिता सांगता गोष्टी । तयासी करितो चावटी ॥१॥ नायके शिकविले । म्हणे म्हातार्‍यासी वेड लागले ॥२॥ बाईल बोलताचि जाण । पुढे करून धांवे कान ॥३॥ ऐसे नसावें संतान । वाया भूमीभार जाण ॥४॥

3017. वांझेने दाविले गऱ्हवार लक्षण । चिरगुटे घालून वाथयाला ॥१॥ तेवी शब्द झणी करिती चावटी । ज्ञान पोटासाठी विकूनिया ॥धृपद॥ बोलाचिच कढी बोलाचाचि भात । जेवुनिया तृप्त कोण झाला ॥२॥ कागदी लिहिता नामाची साकर । चाटिता मधुर गोडी नेदी ॥३॥

3017. व्हावे निसंतान । हेंचि एक बरे जाण ॥१॥ येर श्वान ते सूकर । जन्मा येवोनिया खर ॥२॥ मातापित्यांचा कंटाळा । न पहावे त्या चांडाळा ॥३॥ देखतांचि सचेल स्नान । करावे ते पाहुनी जाण ॥४॥

3018. जुंझायाच्या गोष्टी ऐकतांचि सुख । करिता देह दुःख थोर आहे ॥१॥ तैसी हरीभक्ति सुळावरील पोळी । निवडे तो बळी विरळा शूर ॥धृपद॥ पिंड पोसिलिया विषयांचा पाइक । वैकुंठनायक कैचा तेथे ॥२॥ तुका म्हणे व्हावे देहासी उदार । रखुमादेवीवर जोडावया ॥३॥

3018. नवमास वरी वाहिलें उदरी । तिसी दारोदारीं हिंडावितो ॥१॥ लालन पालन करीत आवडी । जोडली ती जोडी नेदी तिसी ॥२॥ सर्व भावे दास बाइलेचा जाहला । एका जनार्दनी आबोला धरी माते ॥३॥

3019. अंगी ब्रम्हक्रिया खिस्तीचा व्यापार । हिंडे घरोघर चांडाळाचे ॥१॥ अंत्यजाची खिचडी घेताती मागून । गाळियाप्रधानि मायबहिणी ॥धृपद॥ उत्तमकुळी जन्म क्रिया अमंगळ । बुडविले कुळ उभयता ॥२॥ तुका म्हणे ऐसी कलयुगाची चाली । स्वार्थे बुडविली आचरणे ॥३॥

3019. मायबापा न घाली अन्न । बाईलेच्या गोता संतर्पण ॥१॥ मायबापा नसे लंगोटी । बाइलेच्या गोता नेसवी धट्टी ॥२॥ मायबापान मिळे गुंजभर सोने । बाइलेच्या गोता उडी अळंकार लेणें ॥३॥ मायबापें श्रमोनियां मेलीं । एका जनार्दनी बाईल प्रिय जाहली ॥४॥

3020. पाषाण प्रतिमा सोन्याच्या पादुका । हे तो हाती एका समर्थाचे ॥१॥ अनामिका हाती समर्थाचा सिक्का । न मानिता लोका येईल कळो ॥२॥ तुका म्हणे येथे दुराग्रह खोटा । आपुल्या अदृष्टा शरण जावे ॥३॥ अर्थ :

3020. मातेचिया गळा न मिले गळसरी । बाइलेसी सरी सोनियाची ॥१॥ मातेचिये हाता न मिळे कांकण । बाइले करी तोडे घडी जाण ॥२॥ मातेसी न मिळे अंगी चोळी । बाइलेसी नेसवी चंद्रकळा काळी ॥३॥ बाइले आधीन ठेविले जिणें । एका जनार्दनी नरकी पेणे ॥४॥

3021. बहु या प्रपंचे भोगविल्या खाणी । ठाकोनिया मनी आला सीण ॥१॥ आता पायापाशी लपवावे देवा । नको पाहू सेवा भक्ती माझी ॥धृपद॥ बहु भय वाटे एकाच्या बोभाटे । आली घायवटे फिरोनिया ॥२॥ तुका म्हणे सिगे भरू आले माप । वियोग संताप झाला तुझा ॥३॥

3021. मातेसी न मिळे खावयासी अन्न । बाईलेसी घाली नित्य मिष्टान्न ॥१॥ म्हणे बाईल माझी संसारी बहु । मातेने मज बुडवलें बहु ॥२॥ मातेने माझा संसार बुडविला । माझ्या बाइलेने वाढविला ॥३॥ माता माझी अभागी करंटी । बाईल प्रत्यक्ष सभागी मोठी ॥४॥

3022. धरूनिया मनी बोलिलो संकल्प । होसी तरि बाप सिद्धी नेई ॥१॥ उत्कंठा हे आजी झाली माझे पोटी । मागीलया गोठी टाळाटाळि ॥धृपद॥ माझा मज असे ठाउका निर्धार । उपाधि उत्तर न साहे पै ॥२॥ तुका म्हणे जरि दिली आठवण । तरि अभिमान धरी माझा ॥३॥

3022. बाइलेचा जाहला दास । न करी आस मातेची ॥१॥ नव महिने वोझे वागवून । तिचा उतरी तो शीण ॥२॥ बाइलेच्या बोला । धरी मातेसी अबोला ॥३॥ एका जनादनीं पुत्र । जन्मला तो अपवित्र ॥४॥

3023. आजिवरी होतो संसाराचे हाती । आता ऐसे चित्ती उपजले ॥१॥ तुला शरणागत व्हावे नारायणा । अंगीकारा दिना आपुलिया ॥धृपद॥ विसरलो काम याजसाठी धंदा । सकळ गोविंदा माझे तुझे ॥२॥ तुका म्हणे विज्ञापना परिसावी । आवडी हे जीवी झाली तैसी ॥३॥

3023. बाइलेच्या बोला । धरी मातेसी अबोला ॥१॥ बाइलेसी नेसवी धट्टी । माते न मिळे लंगोटीं ॥२॥ बाइलें षड्‌रास भोजन । माते न मिळे कोरान्न ॥३॥ बाईल बैसवी आपुलें घरी । माते हिंडवी दारोदारीं ॥४॥

3024. धन्यधन्य ज्यास पंढरीसी वास । धन्य ते जन्मास प्राणी आले ॥१॥ बहु खाणीमध्ये होत कोणी एक । त्रिगुण कीटक पक्षिराज ॥धृपद॥ उत्तम चांडाळ नर नारी बाळ । अवघेचि सकळ चतुर्भुज ॥२॥ अवघा विठ्ठल तेथे दुजे नाही । भरला अंतर्बाहि सदोदीत ॥३॥

3024. बाईल सांगतांचि गोठी । म्हणे मातेसी करंटी ॥१॥ जन्मापासुनी आमुचे मागे । अवदसा लागली सांगे ॥२॥ इचे उत्तम नाहींत गुण । ऐसा बोले अभागी जाण ॥३॥ नरदेही ते गाढव । एक जनार्दनी नाही भाव ॥४॥

3025. असंत लक्षण भूतांचा मत्सर । मनास निष्ठुर अतिवादी ॥१॥ अंतरीचा रंग उमटे बाहेरी । वोळखियापरी आपेआप ॥धृपद॥ संत ते समय वोळखती वेळ । चतुष्ट निर्मळ चित्त सदा ॥२॥ तुका म्हणे हित उचित अनुचित । मज लागे नित्य विचारावे ॥३॥

3025. बाइलेचा जाहला दास । करी आस मातेची ॥१॥ माकड जैसा गारुड्याचे । तैसा बाइलेपुढें नाचे ॥२॥ पिता सांगता हित गोष्टी । दुःख वाटे तया पोटी ॥३॥ ऐसे बाइलेने गोंविले । एका जनार्दनी वाया गेले ॥४॥

3026. विठ्ठलावांचोनि ब्रम्ह जे बोलती । वचन ते संती मानू नये ॥१॥ विठ्ठलावाचूनि ज्या ज्या उपासना । अवघाचि जाणा श्रमचि तो ॥धृपद॥ विठ्ठलावाचूनि सांगतील गोष्टी । वाया ते हिंपुटी होती जाणा ॥२॥ विठ्ठलांवाचूनि जे काही जाणती । तितुल्या वित्पत्ती वाउगीया ॥३॥

3026. बाइलेआधीन होय ज्याचे जिणें । तया अधमा नरकीं पेणे ॥१॥ बाईल मनोगतें ऐसा चाले । नावडती कोणाचे तया बोल ॥२॥ बाईल देवाचाही देव । ऐसा ज्याचा दृढ भाव ॥३॥ एका जनार्दनी म्हणे मूढाला । बाइलेने भुलविला ॥४॥

3027. सर्व काळ डोळा बैसो नारायण । नयो अभिमान आड पुढे ॥१॥ धाड पडो माझ्या थोरपणावरी । वाचे हरीहरी उच्चारीन ॥धृपद॥ जळो अंतरीचे सर्व जाणपण । विवादवचन अहंतेचे ॥२॥ सकळा चरणी गळित माझा जीव । तुका म्हणे भाव एकविध ॥३॥

3027. रात्रंदिवस भार वाहे खरा । बाइलेंचें उदर भरितसे ॥१॥ नेणे दानधर्म व्रत आचरण । अतिथी पूजन स्वप्नी नाही ॥२॥ नेणे श्राद्ध पक्ष आपुला आचार । सदा दुराचारी कर्मे करी ॥३॥ पत्‍नी गृहीं सदा वसवसे मन । न वेंची काही धन कवडी धन ॥४॥

3028. मधुरा उत्तरासवे नाही चाड । अंतरंगी वाड प्रेम असो ॥१॥ प्राणावेगळा न करी नारायण । मग नसो ज्ञान मूर्ख बरा ॥धृपद॥ जननिंदा होय तो बरा व्यापार । थोरवीचा भार कामा नये ॥२॥ तुका म्हणे भाव निष्ठावंत चित्ती । दया क्षमा शांत सर्वा भूती ॥३॥

3028. निर्धन पुरुषाची देखा । स्त्री बोले अतिशय ऐका ॥१॥ दिवसा पोराची ताडातोडी । रात्रीं तुमची वोढावोढी ॥२॥ नाही घरी खावया अन्न । संततीने भरले सदन ॥३॥ एका जनार्दनी देवा । ऐसा स्त्रीचा हेलावा ॥४॥

3029. झाडे वरपोनि खाऊनिया पाला । आठवी विठ्ठला वेळोवेळा ॥१॥ वल्कले नेसुनि ढुंगा गुंडाळुन । सांडी देहभान जवळुनी ॥धृपद॥ लोकमान वमनासमान मानणे । एकांती राहणे विठोसाठी ॥२॥ सहसा करू नये प्रपंची सौजन्य । सेवावे अरण्य एकातवास ॥३॥

3029. सदा सर्वकाळ बाइलेचा दास । होउनी कामास श्वान जैसा ॥१॥ नेणे भीड कधी मर्यादा स्वजनीं । बाइलेचे कानी गुज सांगे ॥२॥ बैसता राउळीं बाइले एकान्त । देवापाशी चित्त न बैसेचि ॥३॥ एका जनार्दनी ऐसा तो पतित । अघोर भोगीत कल्पकोडी ॥४॥

3030. भक्तिभावे करी बैसोनि निश्चिंत । नको गोवू चित्त प्रपंचासी ॥१॥ एका दृढ करी पंढरीचा राव । मग तुज उपाव पुढिल सुचे ॥धृपद॥ नको करू काही देवतापूजन । जप तप ध्यान तेही नको ॥२॥ मानिसील झणी आपलिक काही । येरझार पाही न चुके कदा ॥३॥

3030. स्त्री पुत्र दारा धन । देखोनिया नाचे श्वान ॥१॥ जाता बळे कीर्तनी । बका ऐसा बैसे ध्वनी ॥२॥ लक्ष ठेउनी बाहेरी । वरवर डोले दुराचारी ॥३॥ एका जनार्दनी म्हणे । श्वानापरि त्याचे जिणें ॥४॥

3031. दोराच्या आधारे पर्वत चढला । पाउलासाठी केला अपघात ॥१॥ अष्टोत्तरशे व्याधि वैद्ये दवडुनी । तो वैद्य मारूनि उत्तीर्णता ॥धृपद॥ नव मास माया वाहिले उदरी । ते माता चौबारी नग्न केली ॥२॥ गायत्रीचे क्षीर पिळुनी घेऊनी । उपवासी बांधोनी ताडीतसे ॥३॥

3031. स्त्रियांचे सगतीं । नोहें परमार्थ निश्चिती ॥१॥ स्वप्नीं होता दरुशन । तेथेंच गुंततसे मन ॥२॥ पहा स्त्रियांच्या अंगसंगे । भुलविला ऋषिश्रृंग ॥३॥ विश्वामित्र तपिया खाणी । कुत्रा करूनी हिंडे वनी ॥४॥

3032. न कळे ब्रम्हज्ञान आचार विचार । लटिका वेव्हार करीतसे ॥१॥ विश्वामित्रीपोटी तयाचा अवतार । नांव महाखर चांडाळाचे ॥धृपद॥ द्रव्यइच्छेसाठी करीतसे कथा । काय त्या पापिष्ठा न मिळे खाया ॥२॥ पोट पोसावया तोंडे बडबडी । नाही धडफुडी एक गोष्टी ॥३॥

3032. प्रपंचाचा कठिण लाग । नाशासी मूळ स्त्रीसंग ॥१॥ भोगाचे जे जे सुख । ते ते प्रत्यक्ष घेतो विख ॥२॥ दीपाचिया अंगसंगा । कोण सुख आहे पतंगा ॥३॥ पुढील निमाले देखती । पाहुनी पुढे उडी घालिती ॥४॥

3033. नित्य उठोनिया खावयाची चिंता । आपुल्या तू हिता नाठवीसी ॥१॥ जननीचे पोटी उपजलासी जेव्हा । चिंता तुझी तेव्हा केली तेणे ॥धृपद॥ चातका लागूनि मेघ नित्य वर्षे । तो तुज उदास करील केवी ॥२॥ पक्षी वनचरे आहेत भूमीवरी । तयांलागी हरी उपेक्षीना ॥३॥

3033. कन्येचा करी जो नर विकरा । चांडाळ तो खरा अधमची ॥१॥ तयाचिया मुखा श्वानाची ते विष्ठा । पातकी वरिष्ठा सर्वाहुनीं ॥२॥ पंचमहापातकी विश्वासघातकी । यापरता दोष का तया अंगी ॥३॥ एका जनार्दनी त्याचे नाम घेता । सचैल सर्वथा स्नान कीजे ॥४॥

3034. पूर्वीहूनि बहु भक्त सांभाळिले । नाही अव्हेरिले दास कोणी ॥१॥ जेजे शरण आले तेते आपंगिले । पवाडे विठ्ठले ऐसे तुझे ॥धृपद॥ मिरवे चरणी ब्रिद ऐसीये गोष्टीचे । भक्तासांभाळाचे प्रेम ऐसे ॥२॥ तुका म्हणे आम्हासाठी येणे रूपा । माझ्या मायबापा पांडुरंगा ॥३॥

3034. गौ आणि कन्या कथेचा विकरा । चांडाळ निर्धार पापराशी ॥१॥ तयाचे ते मुख न पाहती जन । अपवित्र दुर्जन पातकी तो ॥२॥ एका जनार्दनी दोषा न परिहार । भोगिती अघोर कल्पकोटीं ॥३॥

3035. भक्तकरुणा बहुत तुझिया अंतरा । मज विश्वंभरा कळो आले ॥१॥ पक्षीयासी तुझे नाम जे ठेविले । तये उद्धरिले गणिकेसी ॥धृपद॥ कुंटिणी ते दोष बहु आचरली । नाम घेता आली करुणा तुज ॥२॥ हृदय कोमळ तुझे नारायणा । ऐसे बहुता जना तारियेले ॥३॥

3035. व्याही जांवयांच्या कोडी । पोषितसे अति आवडी ॥१॥ देहसुखाचिया चाडा । अवघे मेळविले वोढा ॥२॥ देही वाढवी अतिप्रीती । पुत्र दारा माझे म्हणती ॥३॥ जैसा जोंधळा कणा चढे कणभारे क्षिती पडे ॥४॥

3036. आजामेळा अंत मरणासी आला । तोवरी स्मरला नाही तुज ॥१॥ प्राण जातेवेळे म्हणे नारायण । त्यासाठी विमान पाठविले ॥धृपद॥ बहुत कृपाळु होसी जगन्नाथा । त्रैलोक्यसमर्था सोइरिया ॥२॥ तुका म्हणे भक्तकाज तू कैवारी । तुज साही चारी वर्णिताती ॥३॥

3036. कन्या पुत्रादिक धन । हे तो जाण भ्रमवत् ॥१॥ मागील अनुभव घेउनी कसवटी । पडलीसे तुटी रामनामी ॥२॥ नाथिले याचा काय तो धिवसा । कवण तो आकाशा कुंपण घाली ॥३॥ अभ्रींची छाया मृगजळ पाणी । काय ते रांजणी भरता येते ॥४॥

3037. धर्म रक्षावया अवतार घेशी । आपुल्या पाळिसी भक्तजना ॥१॥ अंबॠषीसाठी जन्म सोसियेले । दुष्ट निर्दाळिले किती एक ॥धृपद॥ धन्य तुज कृपासिंधु म्हणतील । आपुला तू बोल साच करी ॥२॥ तुका म्हणे तुज वर्णिती पुराणे । होय नारायणे दयासिंधु ॥३॥

3037. विषयालागी उपाय जाण । नानापरी करिसी शीण ॥१॥ पोट भरावया भांड । वाजविताती जैसे तोंड ॥२॥ विशयवासना ती थोर । वरी दाविती आदर ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । तंव न चुके देहींचें पतन ॥४॥

3037. लेंकुरातें बाप खेळवी साचे । बाईल देखता ती पुढे नाचे ॥१॥ माझां बाप माझी आई । बाईल देखता नाचतो पायी ॥२॥ धडसेनी तोंडे बोबडे बोले । आवडीने म्हणे पाहे बाइले ॥३॥ सासू सासरा पहाती साला । नाचतो जांवई घेउनी मुला ॥४॥

3038. येउनी जाउनी पाहे तुजकडे । पडिल्या साकडे नारायणा ॥१॥ आणीक कोणाचा मज नाही आधार । तुजवरी भार जीवे भावे ॥धृपद॥ निष्ठुर अथवा होई तू कृपाळ । तुज सर्वकाळ विसरेंना ॥२॥ आपुले वचन राहावे सांभाळून । तुम्हा आम्हा जाण पडिपाड ॥३॥

3038. गुंतलासी मायापाशी । कोण सोडवील तुजसी । धाये मोकलेनि रडसी । न ये करूणा कवणातें ॥१॥ वाचे सदा नाम गाय । तेणे चुकती अपाय । सहजची सोय । नाम मुखी वदता ॥२॥ बंधनाची तुटेल बेडी । होईल कैवल्याची सहज जोडी । एका जनार्दनी आवडी । रामनामी धरिता ॥३॥

3039. आइके नारायणा वचन माझे खरे । सांगतो निर्धारे तुजपासी ॥१॥ नाही भाव मज पडिली लोककाज । राहिलेसे काज तुझे पायी ॥धृपद॥ वरदळ भक्ती करितो मी नित्य । परी नाही चित्त तुझे पाई ॥२॥ जरि तुज काही करणे उचित । तारी तू पतित तुका म्हणे ॥३॥

3039. वेद गुरु माता पिता । ऐसा भाव जया चित्ता ॥१॥ नाही दुजा आठव कांही । चित्त जडले चौघांपायीं ॥२॥ एका जनार्दनी साचे । ऐसे मनी नित्य ज्याचे ॥३॥

3040. अनाथ परदेशी हीन दीन भोळे । उगलेंचि लोळे तुझे रंगी ॥१॥ आपुले म्हणावे मज नुपेक्षावे । प्रेमसुख द्यावे मायबापा ॥धृपद॥ कासवीचे परि दृष्टी पाहे मज । विज्ञानी उमज देवुनिया ॥२॥ तुका म्हणे तुझा झालो शरणागत । काया वाचा चित्त दुजे नाही ॥३॥

3040. माता पिता देव गुरु । ऐसा ज्याचा । एक विचारु ॥१॥ धन्य धन्य तयाचे शरीर । नर नोहे तो ईश्वर ॥२॥ चारी दैवते समान मानी । शरण एका जनार्दनी ॥३॥

3041. पावलो पंढरी वैकुंठभवन । धन्य आजि दिन सोनियाचा ॥१॥ पावलो पंढरी आनंदगजरे । वाजतील तुरे शंख भेरी ॥धृपद॥ पावलो पंढरी क्षेमआळींगनी । संत या सज्जनी निवविलो ॥२॥ पावलो पंढरी पार नाही सुखा । भेटला हा सखा मायबाप ॥३॥

3041. मातापितयांसी जो करी नमन । धन्य त्याचे पुण्य इह जगी ॥१॥ मातापितयांचें करी जो पूजन । धन्य तयाचे पुण्य इहलोकी ॥२॥ मातापितयांची करीत जो सेवा । एका जनार्दनी देवा वरिष्ठ तो ॥३॥

3042. खिस्तीचा उदीम उदिमांत हीन । करिती ब्राम्हण कलीयुगी ॥१॥ वेवसाव करिता पर्वत मांगापासी । ते पै विटाळासी न मानिती ॥धृपद॥ मांगिणीशी नित्य करीतसे लेखा । तोंडावरी थुंका पडतसे ॥२॥ आशा माया रांडा नांव हे कागदी । आठवीना कधी नारायण ॥३॥

3042. धन - अभंग ३०४२ ते ३०५१ धन कामासाठीं देख । न मनी दोष महा दोषी ॥१॥ कवडीये लोभे केला असे मूर्ख । नाठवेची नरक पतितासी ॥२॥ कवडी येकु लाभू होता । तै श्राद्ध करी मातापिता ॥३॥

3043. तू आम्हा सोयरा सज्जन सांगाति । तुज मज प्रीति चालो सदा ॥१॥ तू माझा जिव्हाळा जीवाचा जिवलग । होसी अंतरंग अंतरीचा ॥धृपद॥ गण गोत मित्र तू माझे जीवन । अनन्य शरण तुझ्या पायी ॥२॥ तुका म्हणे सर्वगुणे तुझा दास । आवडे अभ्यास सदा तुझा ॥३॥

3043. घालूनिया काखे धन । सदा मागे जो कोरान्न ॥१॥ धन्य वाया जिणें पाही । श्वान सुकर सम तेही ॥२॥ असोनिया दरिद्रता । सदा धर्मावरी चिंता ॥३॥ द्रव्य पदरी बहु आहे । अतिथि रिक्त हस्ते जाये ॥४॥

3044. आवडेल तैसे तुज आळवीन । वाटे समाधान जीवा तैसे ॥१॥ नाही येथे काही लौकिकाची चाड । तुजविण गोड देवराया ॥धृपद॥ पुरवी मनोरथ अंतरीचे आर्त । धायेवरी गीत गाई तुझे ॥२॥ तुका म्हणे लेंकी आळवी माहेरा । गाऊ या संसारा तुज तैसे ॥३॥

3044. घरी धनधान्य पुरून । सदा मागे जो कोरान्न ॥१॥ द्रव्य असोनी नाही म्हणे । केविलवाणे म्हणे मी दीन ॥२॥ असोनि द्रव्याचिया राशी । भिक्षा मागे अहर्निशी ॥३॥ ऐसा संचय करुन । सवेंची पावल मरण ॥४॥

3045. माझे मुख नामी रंगो सर्वकाळ । गोविंद गोपाळ राम कृष्ण ॥१॥ अबद्ध चांगले गाऊ भलतैसे । बाळ वडे जैसे मायबापा ॥२॥ तुका म्हणे मज न लवी वाकडे । मी तुझे बोबडे बाळ तान्हे ॥३॥ अर्थ :

3045. कवडी कवडी घाली खांचे । नित्य नूतन भिक्षा वाचे ॥१॥ अतिथासी दान । तेंतों स्वप्नीं नाही जाण ॥२॥ पर्वकळ विधी । न कळे अभाग्यासी कधी ॥३॥ ठेवुनी चित्त धनावरी । सवेंचि फिरे घरोघरी ॥४॥

3046. यालागी आवडी म्हणा रामकृष्ण । जोडा नारायण सर्वकाळ ॥१॥ सोपे हे साधन लाभ येतो घरा । वाचेसी उच्चारा राम हरी ॥धृपद॥ न लगती कष्ट न लगे सायास । करावा अभ्यास विठ्ठलाचा ॥२॥ न लगे तप तीर्थ करणे महादान । केल्या एक मन जोडे हरी ॥३॥

3046. गाठीं बांधोनियां धना । क्षणाक्षणा पाहे त्याते ॥१॥ न जाय तीर्थयात्रेप्रती । धनाशा चित्ती धरूनी ॥२॥ बैसलासे सर्प दारी । तैशापरी धुसधुसी ॥३॥ नको धनाशा मजशी जाण । शरण एका जनार्दन ॥४॥

3047. पापिया चांडाळा हरीकथा नावडे । विषयी आवडे गाणे त्याला ॥१॥ ब्राम्हणा दक्षणा देता रडे रुका । विषयालागी फुका लुटी धन ॥धृपद॥ वीतभरि लंगोटी नेदी अतीताला । भोरप्यासी शाला वाटीतसे ॥२॥ तुका म्हणे त्याच्या थुंका तोंडावरी । जातो यमपुरी भोगावया ॥३॥

3047. धनलोभ्याचें जाय धन । शोधितसे रात्रंदिन ॥१॥ त्याची निंदा करतील लोक । रांडा पोरे थुंकती देख ॥२॥ भिकेलागीं जेथे गेला । म्हणती काळतोंडी आला ॥३॥ हाता धनलोभें भुलला । संचित ते बरा नागविला ॥४॥

3048. क्षुधार्थी दुष्काळे अन्ने पीडियेले । मिष्टान्न देखिले तेणे जैसे ॥१॥ तैसे तुझे पायी लांचावले मन । झुरे माझा प्राण भेटावया ॥धृपद॥ मांजरे देखिला लोणियांचा गोळा । लावुनिया डोळा बैसलेसे ॥२॥ तुका म्हणे आता झडी घालू पाहे । पांडुरंगे माये तुझे पायी ॥३॥

3048. पाया शोधोनियां बांधिताती घर । ऐसे या दुस्तर नरदेहीं ॥१॥ म्हणती पुत्र माझे नातु हे कलत्र । मिळती सर्व गोत्र तये ठाई ॥२॥ संपत्ति देखोनि गिवसिती तयासी । माझे माझे म्हणती रांडापोरे ॥३॥ चाले बरवा धंदा । बहिणी म्हणती दादा । आलिया दरिद्रबाधा पळुनी जाती ॥४॥

3049. स्वामीसी संकट पडे जे गोष्टीचे । काय त्या प्रेमाचे सुख मज ॥१॥ दुःखवीना चित्त तुझे नारायणा । काहीच मागेना तुजपासी ॥धृपद॥ रिद्धि सिद्धि मोक्ष संपित्त विलास । सोडियेली आस यांची जीवे ॥२॥ तुका म्हणे एके वेळे देई भेटी । वोरसोनि पोटी आळिंगावे ॥३॥

3049. डोळा फोडोनियां काजळ ल्याला । नाम कापून शिमगा खेळला ॥१॥ वेंचिती धन लक्ष कोटी । आयुष्य क्षणचि नोहे भेटी ॥२॥ मिथ्या बागुलाचा भेवो । बाळें सत्य मानिती पहाहो ॥३॥ ऐसे मिथ्या नको मनी । एका जनार्दनी ॥४॥

3050. देव तिही बळे धरिला सायासे । करूनिया नास उपाधीचा ॥१॥ पुर्वपक्षी धातु धिक्कारिले जन । स्वये जनार्दन तेचि झाले ॥२॥ तुका म्हणे यासी न चले तांतडी । अनुभवे गोडी येईल कळो ॥३॥ अर्थ :

3050. अविद्येचे भ्रांतपण । मिथ्या दावी साच धन ॥१॥ तेथ गुंतती लिगाडा । तेणे पडे पायी खोडा ॥२॥ जन्ममाण भोंवरा । भ्रमे फिरसी निर्धारा ॥३॥ कळोनि का रे वेडा होसी । एका जनार्दनी न पाहसी ॥४॥

3051. भेटीवांचोनिया दुजे नाही चित्ती । येणे काकुलती याजसाठी ॥१॥ भेटोनिया बोले आवडीचे गुज । आनंदाच्या भोजे जेवू संगे ॥धृपद॥ मायलेकरासी नाही दुजी परि । जेऊ बरोबरी बैसोनिया ॥२॥ तुका म्हणे ऐसे अंतरीचे आर्त । यावे जी त्वरित नारायणा ॥३॥

3052. जायाचे शरीर जाईंल क्षणांत । का हा गोपिनाथ पावेचि ना ॥१॥ तुम्ही संत सारे कृपेचे सागर । निरोप हा फार सांगा देवा ॥धृपद॥ अनाथ अज्ञान कोणी नाही त्याला । पायापे विठ्ठला ठेवी मज ॥२॥ तुका म्हणे ऐसी करा निरवण । मग तो रक्षण करिल माझे ॥३॥

3052. विषय - अभंग ३०५२ ते ३०८२ मातला बोकड भलत्यावरी धांवे । तैसा भरला विषय हावे ॥१॥ नाठवेचि आपपर । सदा हिंडे परद्वार ॥२॥ शिकविले मानी वोखटें । उताणा नेटे चालतसे ॥३॥

3053. त्रासला हा जीव संसारींच्या सुखा । तुजविण सखा नाही कोणी ॥१॥ ऐसे माझे मनी वाटे नारायणा । घालावी चरणावरी मिठी ॥धृपद॥ कइ ते सुंदर देखोनि रूपडे । आवडीच्या कोडे आळंगीन ॥२॥ नाही पूर्व पुण्य मज पामरासी । म्हणोनि पायासी अंतरलो ॥३॥

3053. परदारा परधन । येथे धांवतसे मन ॥१॥ मन जाए दुरदेशीं । वोढूनी आणा चरणापाशी ॥२॥ दुर्बुद्धि मनाचे ठाणें । मोडोनी टाका पुरतेपणें ॥३॥ एका जनार्दनी मन । आपुले पदी राखा जाण ॥४॥

3054. मोलाचे आयुष्य वेचुनिया जाय । पूर्वपुण्ये होय लाभ याचा ॥१॥ अनंतजन्मींचा शेवट पाहता । नर देह हाता आला तुझ्या ॥धृपद॥ कराल ते जोडी येईल कार्‍यासी । ध्यावे विठ्ठलासी सुखालागी ॥२॥ सांचलिया धन होईल ठेवणे । तैसा नारायण जोडी करा ॥३॥

3054. जोडोनियां धन नाशी वेश्या घरी । अतिथी आलिया द्वारी नाही म्हणे ॥१॥ वेश्या ती अमंगळ जग भुलवणी । पडे निशिदिनीं तेथे श्वान ॥२॥ घरी कोणी अभ्यागत आलिया मागता । धांवतो सर्वथा श्वानासम ॥३॥ एका जनार्दनी ऐसा दुराचार । नरक अघोर भोगिताती ॥४॥

3055. काय सुख आहे वाउगे बोलता । ध्याता पंढरिनाथा कष्ट नाही ॥१॥ सर्वकाळ वाचे उच्चारिता हरी । तया सुखा सरि पाड नाही ॥धृपद॥ रामकृष्णरंगी रसना रंगली । अमृताची उकली नाम तुझे ॥२॥ तुका म्हणे धन्य तयाचे वदन । जया नारायण ध्यानी मनी ॥३॥

3055. वेश्येचिया घरी जातो उताविळा । जातांची देउळा रडतसे ॥१॥ काय ऐशा पामरा सांगावे गव्हारा । भोगितो अघोरा नरकवासा ॥२॥ एका जनार्दनी नको त्याचा संग । अंतरें पाडुरंग तयाचेनी ॥३॥

3056. कीर्तनाच्या सुखे सुखी होय देव । पंढरीचा राव संगी आहे ॥१॥ भक्त जाय सदा हरी कीर्ति गात । त्यासेवे अनंत हिंडतसे ॥धृपद॥ त्रैलोक्य भ्रमण करित नारद । त्यासंवे गोविंद फिरतसे ॥२॥ नारद मंजुळ सुस्वरे गीत गात । मार्गी चालताहे संगे हरी ॥३॥

3056. करिता विषयाचे ध्यान । जीव होय मनाधीन ॥१॥ ऐसे भुलले विषयासी । अंचवले परमार्थासी ॥२॥ संसार सागरी वाहिला । गोड परमार्थ राहिला ॥३॥ गेले भुलोनिया मन । विसरला आठवण ॥४॥

3057. मायेविण बाळ क्षणभरि न राहे । न देखता होय कासाविस ॥१॥ आणिक उदंड बुझाविती तरी । छंद त्या अंतरी माउलीचा ॥धृपद॥ नावडती तया बोल आणिकाचे । देखोनिया नाचे माय दृष्टी ॥२॥ तुका म्हणे माझी विठ्ठल माउली । आणिकाचे बोली चाड नाही ॥३॥

3057. सलगीनें सर्प हाती तो धरिला । परि डंश तो वहिला करी बापा ॥१॥ तैसे विषयासी सलगी पै देता । नेती अधःपाता प्राणिमात्र ॥२॥ विष उत्तम चांगलें घातलेंसे मुखी । परि राण शोखी क्षनमात्रें ॥३॥ जाणोनी जाणोनीं नको भुलूं वाया । एका जनार्दनी पाया भजे आधी ॥४॥

3058. हरीचिया भक्ता नाही भयचिंता । दुःखनिवारिता नारायण ॥१॥ न लगे वाहणे संसारउद्वेग । जडो नेदी पाग देवराया ॥धृपद॥ असो द्यावा धीर सदा समाधान । आहे नारायण जवळीच ॥२॥ तुका म्हणे माझा सखा पांडुरंग । व्यापियेले जग तेणे एके ॥३॥

3058. बंधनाचा फांसा बैसलासे गळी मीनापरि गिळी सर्वकाळ ॥१॥ आमीष विषया भुलला पामर । भोगिती अघोर चौर्‍यायंशी ॥२॥ गुंततांचि गळी जाईल की प्राण । हे तो अधम जना न कळे कांही ॥३॥ एका जनार्दनी न कळेंचि मूढा । सांगावे दगडा किती किती ॥४॥

3059. दसरा दिवाळी तोचि आम्हा सन । सखे संतजन भेटतील ॥१॥ आमुप जोडल्या पुण्याचिया राशी । पार त्या सुखासी नाहि लेखा ॥धृपद॥ धन्य दिवस आजी झाला सोनियाचा । पिकली हे वाचा रामनामे ॥२॥ तुका म्हणे काय होऊ उतराई । जीव ठेवू पायी संतांचिये ॥३॥

3059. इंद्रिये नाना छळती पामरे । समाधान शरीरें नोहे कधी ॥१॥ त्याचा जो व्यापार करती सैरावैरा । परि त्या सर्वेश्वरा न भजती ॥२॥ विषयाचे कामे करिती विवंचना । परी नारायणा न स्मरती ॥३॥ एका जनार्दनी कृपा नव्हती पूर्ण । इंद्रियां समाधान केवी होय ॥४॥

3060. हाचि माझा नेम धरिला हा धंदा । यावरी गोविंदा भेटी द्यावी ॥१॥ हाचि माझा ध्यास सदा सर्वकाळ । न्यावयासी मूळ येसी कधी ॥धृपद॥ डोळियांची भूक पहाता श्रीमुख । आलिंगणे सुख निवती भुजा ॥२॥ बहु चित्त ओढे तयाचिये सोई । पुरेल हा कई नवस नेणो ॥३॥

3060. काम क्रोध मद मत्सर शरीरी । रात्रंदिवस निर्धारी छळिताती ॥१॥ आशा तृष्णा भ्रांति भुली हे वासना । सदोदित मना छळिताती ॥२॥ एका जनार्दनी यांचा टाकी संग । मग पांडुरंग हाती लागे ॥३॥

3061. जेणे माझे हित होईल तो उपाव । करिसील भाव जाणोनिया ॥१॥ मज नाही सुख दुःख तया खंती । भावना हे चित्ती नाना छंदे ॥धृपद॥ तोडी हे संबंध तोडी आशापाश । मज हो सायास न करिता ॥२॥ तुका म्हणे मी तो राहिलो निश्चिंत । कवळोनि एकांत सुख तुझे ॥३॥

3061. अमृत विकूनि कांजी प्याला । तैसा नरदेह गमाविला ॥१॥ लाहोनी उत्तम शरीर । वेंचिलें ते विषयपर ॥२॥ ऐशी मूर्खाची गोष्टी । एकनाथ देखोनि होतसे कष्टी ॥३॥