वारकरी रोजनिशी

2961. उपजोनि प्राणी गुंतला संसारी । आपुला आपण वैरी होय रया ॥१॥ न कळे पामरा नरकाचे तू मूळ । विषय सुख अमंगळ भोगी रया ॥२॥ नाथिलिया प्रपंचा गुंतला बराडी । सैर वोढावोढी होईल रया ॥३॥ न कळे तयासी जाहला बुद्धिहीन । माझे माझे कवळोन रडे रया ॥४॥

2962. रत्नाच्या वोवणी कांचे ऐशा घरी । आव्हेरुनी दुरी अधिकारे ॥१॥ जातिचा स्वभाव आला डोळ्या आड । तया घडे नाड न कळता ॥धृपद॥ कामधेनु देखे जैशा गाईम्हैसी । आणिकाते ऐसी करोनिया ॥२॥ तुका म्हणे काय बोलोनिया फार । जयाचा वेव्हार तया साजे ॥३॥

2962. दुःखाच्या खडकी आदळती प्राणी । परि संसाराचा मनी वीट नये ॥१॥ कामाचिया लाटे कर्दमाचे पुरी । बुडे तरी हाव धरी अधिकाराची ॥२॥ वारितां नायके भ्रमलासे कीर । सांपडे सत्वर पारधीया ॥३॥ एका जनार्दनी यामाचीया फांसां । पडेल तो सहसा न कळे मुढा ॥४॥

2963. तरीच ही केली । दाने वाईट चांगली ॥१॥ एक एका शोभवावे । केले कवतुक देवे ॥धृपद॥ काय त्याची सत्ता । सूत्र आणीक चाळिता ॥२॥ तुका म्हणे धुरे । डोळे भरिले परि खरे ॥३॥

2963. सर्पे धावोनि धरिल्या तोंडी । सर्वांगा घालितसे बेडी ॥१॥ सर्पबाधेची सांकडीं । निवारी मंत्रवादी गारुडी ॥२॥ रिघतां सदगुरुसी शरण । तैसे निरसे जन्ममरण ॥३॥ संसार सर्प मिथ्या देही । एका जनार्दनी सदा ध्याई ॥४॥

2964. करी आणिकाचा अपमान । खळ छळवादी ब्राम्हण । तया देता दान । नरका जाती उभयता ॥१॥ तैसे झाले दोघाजणा । मागतिया यजमाना । जाळियेले वना । आपणासहित कांचणी ॥धृपद॥ घडिता दगडाची नांव । मोल क्लेश गेले वाव । तरता नाही ठाव । बुडवी तारू तरतीया ॥२॥ चोरा दिधला साटा । तेणे मारियेल्या वाटा । तुका म्हणे ताठा । हे तव दोघे नाडती ॥३॥

2964. अशाश्वत देह जाईल जाईल । वायांचि गमावील अभागी तो ॥१॥ न ये मुखी कदा श्रीरामचरित्र । वायांचि पै वक्त्र जल्पे सदा ॥२॥ दिननिशी कारी संसाराचा धंदा । नाठवी गोविंदा मूढ कांही ॥३॥ एका जनार्दनी अभागी तो खरा । तपाच्या डोंगरा हांव धरी ॥४॥

2965. जळो ते जाणीव जळो ते शाहाणीव । राहो माझा भाव विठ्ठलपायी ॥१॥ जळो तो आचार जळो तो विचार । राहो मन स्थीर विठ्ठलपायी ॥धृपद॥ जळो हा लौकिक जळो दंभमान । लागो जीव ध्यान विठ्ठलाचे ॥२॥ जळो हे शरीर जळो हा संबंध । राहो परमानंद माझा कंठी ॥३॥

2965. भजन करिता लाजतो पामर । संसारी चित्त स्थिर सदा वाहे ॥१॥ तीर्थयात्रे जाये संसार चिंता वाहे । पुराण कीर्तनीये निद्रा बळे ॥२॥ ऐसा तो पापिष्ठ कर्म ते सबळ । एका जनार्दनी म्हणे दोषी अमंगळ ॥३॥

2966. विश्वास धरूनि राहिलो निवांत । ठेवूनिया चित्त तुझे पायी ॥१॥ तरावे बुडावे तुझिया वचने । निर्धार हा मने केला माझा ॥धृपद॥ न कळे हे मज साच चाळविले । देसी ते उगले घेइन देवा ॥२॥ मागणे ते सरे ऐसे करी देवा । नाही तरी सेवा सांगा पुढे ॥३॥

2966. मधाचिया बोटा गुंतले लिगाडीं । तैशी परवडी संसाराची ॥१॥ वाउगाची सोस रचिलिया कंद । झाडुनि नेतां वेध मक्षिकेसी ॥२॥ एका जनार्दनी विचारी मानसी । वाया भवपाशीं गुंतु नको ॥३॥

2967. कोणी एकाचिये पोरे केली आळी । ठावे नाही पोळी मागे देखी ।।१।। बुझाविले हाती देऊनी खापर । छंद करकर वारियेली ।।२।।

2967. पाहतो देखतो कानी जे ऐकतो । परी सदाचि पाहतो संसार मनी ॥१॥ मीनाचिये परी गुंतलासे जळीं । परी संसारा कवळी अधम तो ॥२॥ दानधर्म कांही न वेंचे आडका । रुक्यासाठीं थडका घेत असे ॥३॥ एका जनार्दनी संसारावेगळा । कैं मी गोपाळा होईल साचा ॥४॥

2968. देवाचिये पायी देई मना बुडी । नको धावो वोढी इंद्रियांचे ॥१॥ सर्व सुखे तेथे होती एकवेळे । न सरती काळे कल्पाती ही ॥धृपद॥ जाणे येणे खुंटे धावे वेरजार । न लगे डोंगर उसंतावे ॥२॥ सांगणे ते तुज इतुलेचि आता । मानी धन कांता विषतुल्य ॥३॥

2968. भरला तो हावे म्हणे माझे माझे । वाहतसें ओझे संसाराचे ॥१॥ कुंथत कुंथत वेरझारा करी । खराचीये परी पृष्ठीं वाहे ॥२॥ न मिळेचि अन्न बहुत आपदा । परी त्या गोविंदा स्मरेचिना ॥३॥ ऐसे जन्मोनियां दास संसाराचे । एका जनार्दनी त्याचे तोंड काळे ॥४॥

2969. आम्ही विठ्ठलाचे दास झालो आता । न चलेचि सत्ता आणिकाची ॥१॥ नावरे तयासी ऐसे नाही दुजे । करिता पंढरिराजे काय नव्हे ॥धृपद॥ कोठे तुज ठाव घ्यावयासी धावा । मना तू विसावा घेई आता ॥२॥ इंद्रियांची वोढी मोडिला व्यापार । ज्या अंगे संचार चाली तुज ॥३॥

2969. न कळे पामरा कांही हा विचार । भोगावे अघोर किती जन्म ॥१॥ मरूनी जन्मावें मरूनी जन्मावें । पुनरापि मरावे वेरझारी ॥२॥ एका जनार्दनी न मानी विश्वास । दृढ धरी पाश संसाराचा ॥३॥

2970. सांगतो तुम्हासी भजा रे विठ्ठला । नाही तरि गेला जन्म वाया ॥१॥ करिता भरोवरी दुरावसी दुरी । भवाचिये पुरी वाहावसी ॥२॥ काही न लगे एक भावचि कारण । तुका म्हणे आण विठ्ठलाची ॥३॥ अर्थ :

2970. पाहता पाहता नेत्र गेले । परी भुललेसे मेळे संसाराच्या ॥१॥ जाऊनि धरितो माझे म्हणोनिया । परी ते वाया जाती सर्व ॥२॥ विषय भोगितो गर्दभाचे रितीं । लाभ तो निश्चिती लत्ताप्रहर ॥३॥ एका जनार्दनी मंडुकाचे परी । वटवट खरी संसारी ते ॥४॥

2971. शब्द झणी येऊ नेदी दृष्टीपुढे । छळवादी कुडे अभक्तते ॥१॥ जळो ते जाणींव जळो त्याचे बंड । जळो तया तोंड दुर्जनाचे ॥२॥ तुका म्हणे येती दाटूनि छळाया । त्यांच्या बोडू डोया न धरू भीड ॥३॥ अर्थ :

2972. भले लोक नाही सांडीत ओळखी । हे तो झाली देखी दुसऱ्याची ॥१॥ असो आता यासी काय चाले बळ । आपुले कपाळ वोढवले ॥धृपद॥ समर्थासी काय कोणे हे म्हणावे । आपुलिया जावे भोगावरी ॥२॥ तुका म्हणे तुम्हा बोल नाही देवा । नाही केली सेवा मनोभावे ॥३॥

2972. अवघे आयुष्य काळाधीन जाहलें । परी चित्त गुंतले संसारांत ॥१॥ सापें दर्दूर गिळियेला मुखी । तेणेंचि तो शेखी मक्षिका धरी ॥२॥ ऐसे हावभरी प्राणी पै नाडले । म्हणती माझे वहिले कन्यापुत्र ॥३॥ एका जनार्दनी मृगजळाची आशा । पडे तेणे फांसा गळा बळे ॥४॥

2973. देवाचे भजन का रे न करीसी तैसे । अखड हव्यासे पीडतोसी ॥१॥ देवासी शरण का रे नवजासी तैसा । बक मीना जैसा मनुष्यालागी ॥धृ॥ देवाचा विश्वास का रे नाही तैसा । पुत्रस्नेहे जैसा गुंतलासी ॥२॥ का रे नाही तैसी देवाची ते गोडी । नागवूनी सोडी पत्नी तैसी ॥३॥

2973. काय सुख आहे संसारी । म्हणोनि भरलासी हावभरी । वाचे स्मरे श्रीहरी । दिननिशी प्रपंचीं ॥१॥ जन्म जाहलीयापासोन । सदा संसाराचे ध्यान । नाही कधी आठवण । न ये मुखी रामनाम ॥२॥ ऐसा भार वाही खर । परितया न कळे साचार । आहे पुढे यातना अघोर । हे कांही नाठवीं ॥३॥ ऐसे होता भरले आयुष्य । मृत्युं पुन्हा येत जन्मास । ऐशा भोगी चौर्‍यांयशी निःशेष । एका जनार्दनी म्हणे त्यास लाज नाही ॥४॥

2974. मुके होता तुझ्या पदरीचे जाते । मूर्ख ते भोगिते मीमीपण ॥१॥ आपुलिये घरी मैंद होऊनी बसे । कोणासीहि ऐसे बोलो नको ॥२॥ तुका म्हणे तुम्हा सांगतो मी खूण । देवासी ते ध्यान लावुनि बैसा ॥३॥ अर्थ :

2974. अशाश्वतासाठीं । का रे देवासवें तुटीं ॥१॥ अंतकाळींचे बंधन । कोण निवारी पतन ॥२॥ तू म्हणसी हे माझे । खरा ऐसे वाहसी वोझे ॥३॥ पावलिया अवसानी । कोणी नाही बा निर्वाणीं ॥४॥

2975. आषाढी निकट । आला कार्तिकीचा हाट ॥१॥ पुरे दोन्हीच बाजार । न लगे आणीक व्यापार ॥धृपद॥ तेचि घ्यावे तेचि घ्यावे । कैवल्याच्या रासी भावे ॥२॥ काही कोणा नेणे । विठो वाचूनि तुका म्हणे ॥३॥

2975. उघडा अनुभव असोनिया देही । वायांचि प्रवाहीं का पडसी ॥१॥ संसार दुस्तर कूप हा निर्धार । पडता अंधकार सुटे जाण ॥२॥ भ्रमतां भ्रमतां नयेचि बाहेरी । चौर्‍यांयशी फेरी पुनः पुनः ॥३॥ एका जनार्दनी नको हा विचार । वाया फजितखोर हाशी बापा ॥४॥

2976. देऊन या प्रेम मागितले चित्त । झाली फिटा फिट तुम्हा आम्हा ॥१॥ काशाने उदार तुम्हाशी म्हणावे । एक नेसी भावे एक देशी ॥धृपद॥ देऊनिया थोडे नेशील हे फार । कुंठीशी विचार अवघीयांचा ॥२॥ तुका म्हणे आम्हा भांडवल चित्त । नेऊनि दुश्चित पाडीयेले ॥३॥

2976. नेणतां नेणता का रे अंध होशी । माझे म्हणविशी का रे बळे ॥१॥ तू कोण कोठील आहेसी कोणाचा । शिणतोसी साचा मी माझे म्हणुनी ॥२॥ रहाट माळ जैसी जात येत वरी । तैशीच ये परी जन्म देही ॥३॥ एका जनार्दनी करी का विचार । वाया हांवभर फिरूं नको ॥४॥

2977. तातडीची धाव अंगा आणि भाग । खोळंबा तो मग निश्चिंतांचा ॥१॥ म्हणउनि वरी विचारावी चाली । उरीचि ते बोली कामा येते ॥धृपद॥ कोरडे वैराग्य माजिरा बडिवार । उतरे तो शूर अंगींचे ते ॥२॥ तुका म्हणे बरी झऱ्याची ते चाली । साठवण्या खोली कासयांची ॥३॥

2977. गुंतला सर्प भुलला नादा । तैसी प्राणियासी आपदा संसाराची ॥१॥ सदा तळमळ मन नाही स्थिर । भोगिती अघोर जन्मोजन्मी ॥२॥ नळिका यंत्रामाजीं सांपडे वानर । संसारी तो नर तैसा गुंते ॥३॥ एका जनार्दनी करिता नाना युक्ति । मागे ही फजिती पुढे होती ॥४॥

2978. मी तो बहु सुखी आनंदभरित । आहे साधुसंता मेळींकारी ॥१॥ काही व्हावे ऐसे नाही माझ्या जीवा । आणीक केशवा तुजविण ॥धृपद॥ न लगे वैकुंठ मोक्ष सायुज्यता । सुख वाटे घेता जन्म ऐसे ॥२॥ मृत्युलोकी कोण धरिले वासना । पावावया जनासवे दुःख ॥३॥

2978. कासयासी मूढा करिती संसार । पुढे तो अघोर थोर आहे ॥१॥ बळेंचि का रे नागवासी पाहता । विषयभोग भोगिता दुःख बहु ॥२॥ पातकाची राशी हे तो कन्यापुत्र । तू का रे पवित्र त्यांसी म्हणसी ॥३॥ एका जनार्दनी नाशिवंतासाठीं । देवासवें तुटी पाडितोसी ॥४॥

2979. घ्या रे लुटी प्रेम सुख । फेडा आजि धणी । चुकला तो मुकला । झाली वेरझारी हाणी ॥१॥ घाला घातला वैकुंठी । करूनिया जीवे साटी । पुरविली पाठी । वैष्णवी काळाची ॥धृपद॥ अवघे आणिले अंबर । विठोसहित तेथे धुर । भेदूनि जिव्हार । नामबाणी धरियेला ॥२॥ संचित प्रारब्ध क्रियमाण । अवघी झाली गहन । केली पापपुण्ये । देशधडी बापुडी ॥३॥

2979. वायांचि भुली पडली गव्हारा । भ्रमली भोंवरा संसारींच्या ॥१॥ का रे सावध न होशी मूढा । शिणशी दगडा फजितखोरा ॥२॥ गुंतुनी पडसी वाउग्या व्यसनीं । संसार घसणी चौर्‍यांयशींच्या ॥३॥ एका जनार्दनी किती हे सांगावे । जाणत जाणत नागवे निलाजिरा ॥४॥

2980. तुझिया दासांचा हीन झालो दास । न धरी उदास मायबापा ॥१॥ तुजविण प्राण कैसा राहो पाहे । वियोग न साहे क्षणभरि ॥धृपद॥ आणिक माझ्या जीवे मोकलिली आस । पाहे तुझी वास पांडुरंगा ॥२॥ सर्वभावे तुज आणिला उचित । राहिलो निश्चिंत तुझे पायी ॥३॥

2980. आमिश लाउनी मीनातें गोविती । तैसी संसारस्थिती जाण बापा ॥१॥ पान लागलिया गूळ न म्हणे गोड । नामामृतीं चाड न धरती ॥२॥ पाहती डोळा देखती प्रकार । परि विषयाचा आदर न सांडिती ॥३॥ माझे माझे म्हणोनि दृढ धरिताती । एका जनार्दनी भोगिती चौर्‍यायंशीं ॥४॥

2981. तेचि करी मात । जेणे होईल तुझे हित ॥१॥ काय बडबड निमित्य । सुख जिव्हारी सिणविसी ॥धृपद॥ जो मुळव्याधी पीडिला । त्यासी देखोन हासे खरजुला ॥२॥ आराथ करी सोसी । त्यासि हासे तो आळसी ॥३॥

2981. संसाराचे सुख कोण पै सांगती । होत फजिती लहानथोरां ॥१॥ सर्पें मंडुक धारिला से मुखी । तेणे पै शेखी मक्षिका धरी ॥२॥ मरती बापुडी हाव धरती गोडी । तरी ती वेंडीं नागवती ॥३॥ एका जनार्दने न धरी सोय । वायांचि धांवो जाय हांव भरी ॥४॥

2982. कळो आला भाव माझा मज देवा । वायाविण जीवा आटकेली ॥१॥ जोडूनि अक्षरे केली तोंडपिटी । न लगे शेवटी हाती काही ॥धृपद॥ देव जोडे म्हणोन सांगतसे लोका । माझा मीच देखा दुःख पावे ॥२॥ तुका म्हणे माझे गेले दोन्ही ठाय । संसार ना पाय तुझे देवा ॥३॥

2982. काय ऐसा यासी मानला विचार । संसार पसर गोड वाटे ॥१॥ बुडता देखती आणि कांसी डोळे । परि नुमजे अंधळे बळे होती ॥२॥ सायांसें शिणती माझे म्हणोनिया । एका जनार्दनी वाया जाती हीन ॥३॥

2983. आता तरी मज सांगा साच भावे । काय म्या करावे ऐसे देवा ॥१॥ चुकालिया वर्म नोहे ते कारण । केला होय सीण अवघाचि ॥धृपद॥ कळे म्हणवूनी करीतसे वाद । दिसे भेदाभेद अंतरीचा ॥२॥ तुका म्हणे नको पाहू तू निर्वाण । देई कृपादान याचकासी ॥३॥

2983. मक्षिकेनें जैसा रचियेला कंद । वाउगाचि वेध तैशापरी ॥१॥ आणिके झाडितां गुंतोनि पडती । तैशी ही फजिती संसाराची ॥२॥ एका जनार्दनी कृपा न करी देव । तोंवरी अभाव सर्व जाणा ॥३॥

2984. बोल नाही तुझ्या दातृत्वपणासी । आम्ही अविश्वासी सर्वभावे ॥१॥ दंभे करी भक्ती सोंग दावी जना । अंतरी भावना वेगळिया ॥धृपद॥ चित्ताचा तू साक्षी तुज कळे सर्व । किती करू गर्व आता पुढे ॥२॥ तुका म्हणे देवा तू काय करिसी । कर्मा दुस्तरासी आमुचिया ॥३॥

2984. स्वप्नवत संसार माना हा निर्धार आशाश्वत्र जाणार छाया जैसी ॥१॥ मृगजळ नाथिलें दिसतसे जळ । पाहा हो प्रबळ पटळ मेघ जैसे ॥२॥ एका जनार्दनी वाउगा आभास । देवाविण सौरस वाउगा भासे ॥३॥

2985. का हो पांडुरंगा न करा धावणे । तरि मज कोणे सोडवावे ॥१॥ तुझा म्हणऊनि आणिकापे उभा । राहो हे तो शोभा नेदी आता ॥धृपद॥ काळे पुरविली पाठी दुरवरी । पुढे पाय स्थिरी राहो नेदी ॥२॥ नको आणू माझे संचित मनासी । पावन आहेसी पतिता तू ॥३॥

2985. वाउगाची सोस वाहताती वोझे । म्हणती माझे माझे हीन भाग्य ॥१॥ जाणती नेणती राहाटी देखती । मरती रडती देखती त्या ॥२॥ एका जनार्दनी भुलले ते वाया । परि देवराया शरण न जाती ॥३॥

2986. कावळ्याच्या गळा मुक्ताफळमाळा । तरी काय त्याला भूषण शोभे ॥१॥ गजालागी केला कस्तुरीचा लेप । तिचे तो स्वरूप काय जाणे ॥धृपद॥ बकापुढे सांगे भावार्थे वचन । वाउगाचि सीण होय त्यासी ॥२॥ तुका म्हणे तैसे अभाविक जन । त्यासी वाया सीण करू नये ॥३॥

2986. धरसी संसारासी हांव । माझे माझे म्हणशी सर्व । हे तंव कोणाचे वैभव । तुज न कळे पामरा ॥१॥ आयुष्यमान जंव आहे । तंव सर्वा होशी साह्म । अंतकाळीं जंव आहे । तंव सर्वा होशी साह्म ॥२॥ तुज जे म्हणती उत्तम । त्यांचा तुज मोठा भ्रम । अंतकांळीं पावशी श्रम । एकलाचि पामरा ॥३॥ म्हणोनि सर्व भावे हरी । स्मरण करी निरंतरी । एका जनार्दनी निर्धारी । नाम स्मरे वेळोवेळां ॥४॥

2987. न कळसी ज्ञाना न कळसी ध्याना । न कळसी दर्शना धुंडाळिता ॥१॥ न कळसी आगमा न कळसी निगमा । न बोलवे सीमा वेदा पार ॥२॥ तुका म्हणे तुझा नाही अंतपार । म्हणोनि विचार पडिला मज ॥३॥ अर्थ :

2987. छाया पै वृक्षाची बैसतां सुख । तैसा संसार देख प्राणिमात्रां ॥१॥ गुंडती बळे गुंडती बळे । माझे माझे सळें काळतोंडें ॥२॥ असता बरवी करिती आणिक सेवा । आवडली या देवा धांवे म्हणती ॥३॥ ऐसा काळतोंडा जनी जाला वेडा । एका जनार्दनी रेडा पशुजन्मीं ॥४॥

2988. मायबापे सांभाळिती । लोभाकारणे पाळिती ॥१॥ तैसा नव्हे देवराव । याचा कृपाळु स्वभाव ॥धृपद॥ मनासारिखे न होता । बाळकासी मारी माता ॥२॥ तुका म्हणे सांगू किती । बाप लेंकासी मारिती ॥३॥

2988. सुखवोनि पतंग दीपावरी पडे । परि शेवटी जोडे देह अंत ॥१॥ तैसे प्राणिमात्र संसारी भुलले । कष्ट ते उगले करिताती ॥२॥ भिलाव्याचें परी प्रपंच गोमटा । परी काढी चपेटा अंतरींचा ॥३॥ एका जनार्दनी भुलले पामर । वाया नरक घोर भोगिताती ॥४॥

2989. विनवितो चतुरा तुज विश्वंभरा । परियेसी दातारा पांडुरंगा ॥१॥ तुझे दास ऐसे जगी वाखाणिले । आता नव्हे भले मोकलिता ॥धृपद॥ माझे गुणदोष कोण जाणे मात । पावनपतित नाम तुझे ॥२॥ लोभ मोह माया आम्हा बांधविता । तरि हा अनंता बोल कोणा ॥३॥

2989. मिथ्या हा संसार । अवघा मायेचा बाजार ॥१॥ स्त्रिया पत्रधन । हे तो सर्व मायिक जाण ॥२॥ यांत गुंतु नको नरा । न करी आयुष्य मातेरा ॥३॥ वाचे वदे हरिहर । करी ध्यान निरंतर ॥४॥

2990. त्राहे त्राहे त्राहे सोडवी अनंता । लागो दे ममता तुझे पायी ॥१॥ एकचि मागणे देई तुझी गोडी । न लावी आवडी आणिकाची ॥धृपद॥ तुझे गुण नाम वर्रिन पवाडे । आवडीच्या कोडे नाचो रंगी ॥२॥ बापा विठ्ठलराया हेचि देई दान । जोडती चरण जेणे तुझे ॥३॥

2990. कोणाचे घरदार मृगजळ संसार । तुझा तू विचार करी बापा ॥१॥ सोयरा तू देव करी पा संसारी । वाया हाव भरी होऊं नको ॥२॥ द्वैत अद्वैत टाकुनी परता । होई पा सरता देवापायी ॥३॥ एका जनार्दनी देवाविण तुज । राखील पा सहज कोण दुजा ॥४॥

2991. सुगरणीबाई थिता नास केला । गुळ तो घातला भाजीमध्ये ॥१॥ क्षीरीमध्ये हिंग दुधामध्ये बोळ । थितेचि वोंगळ नाश केला ॥धृपद॥ हिरयाचे पेटे आणीयेल्या गारा । खांदी शिरी भारा व्यर्थ वाहे ॥२॥ दळण दळोनी भरीयेली पाळी । भरडोनि वोंगळी नास केला ॥३॥

2991. कोण हरी आता संसाराचा छंद । न स्मरतां गोविंद दुःख बहु ॥१॥ शहाणे बुडती शहाणे बुडती । शहाणे बुडती भवडोहीं ॥२॥ तत्त्वज्ञानाच्या सांगताती गोष्टी । परि संसार हिंपुटी होती मूढ ॥३॥ एका जनार्दनी संसाराचा छंद । टाकुनी गोविंद भजे का रे ॥४॥

2992. धन मेळवूनि कोटी । सवे नये रे लंगोटी ॥१॥ पाने खाशील उदंड । अंती जासी सुकल्या तोंड ॥धृपद॥ पलंग न्याहाल्या सुपती । शेवटी गोवऱ्या सांगाती ॥२॥ तुका म्हणे राम । एक विसरता श्रम ॥३॥

२९९२.. संसारासागरी बुडालिया प्राणी । करी सोडवणी कोण त्याची ॥१॥ अविद्यादि पंच क्लेश हे तरंग । बुडाले सर्वांग प्राणियाचें ॥२॥ भ्रमाच्या आवर्तामाजीं सांपडला । सोडवी तयाला कोण आता ॥३॥ स्त्रियापुत्र आप्त बंधु हे सोयरे । ओढताती सारे मत्स्या ऐसी ॥४॥

2993. माझा बाप दिनानाथ । वाट भक्तांची पाहात ॥१॥ कर ठेवुनिया कटी । उभा चंद्रभागे तिटी ॥धृपद॥ गळा वैजयंतीमाळा । रूप डोळस सांवळा ॥२॥ तुका म्हणे भेटावया । सदा उभारिल्या बाह्या ॥३॥

2993. फट गाढवाच्या लेका । संसार केला फूका ॥धृ.॥ खटपट करिता खटपट करिता गेला सारा वेळ । रामनाम घेता तुझी बैसे दांतखीळ ॥१॥ कैंचा आपा कैंचा बापा मामा काका । कैंची आई कैंची ताई कैंची बहिण आका ॥२॥ कैंचें घर कैंचें दार भुललासी फुका । कैंची सासू कैंची बाईल त्यांनी नेला पैका ॥३॥

2994. माझे जीवन तुझे पाय । कृपाळु तू माझी माय ॥१॥ नेदी दिसो किविलवाणे । पांडुरंगा तुझे तान्हे ॥धृपद॥ जन्ममरण तुजसाठी । आणीक नेणे दुजी गोठी ॥२॥ तुका म्हणे तुजविण । कोण हरील माझा सीण ॥३॥

2994. किती वेळां जन्म किती वेळा मृत्यु । हाचि न कळे अंतु भाग्यहीना ॥१॥ जन्मोनीं संसार मानितां बरवा । परि या राघवा शरण न जाय ॥२॥ पावलिया मरण सहज नरक कुंडीं । कोण तया सोडी अधमासी ॥३॥ स्वप्नामाजी नेणे परमार्थ मानसी । सदा चौर्‍यांयंशी फेरे भोगी ॥४॥

2995. का रे प्रेमे (पुंड्या) मातलासी । उभे केले विठ्ठलासी ॥१॥ ऐसा कैसा रे तू धीट । मागे भिरकाविली वीट ॥धृपद॥ युगे झाली अठ्ठावीस । अजुनी न म्हणसी बैस ॥२॥ भाव देखोनि निकट । देवे सोडिले वैकुंठ ॥३॥

2995. मृगजळाच्या पुरी गुंतशीं पामरा । कोण तुज निर्धारा सोडविल ॥१॥ पडशी पतनी चौर्‍यायंशीं आवर्ती । तेव्हा तुझी गती कैशी होय ॥२॥ जीवी जीवपण शिवी शीवपण । वेगळें ते जाण दोन्ही होती ॥३॥ यातना अनंत तुज भोगविती । तेथे काकुळती कोणा येशी ॥४॥

2996. तुज पाहाता समोरी । दृष्टि न फिरे माघारी ॥१॥ माझे चित्त तुझ्या पाया । मिठी पडिली पंढरिराया ॥धृपद॥ नव्हे सारिता निराळे । लवण मेळविता जळे ॥२॥ तुका म्हणे बळी । जीव दिला पायातळी ॥३॥

2996. संसारी तरले बोलती ते कुडे । जाती ते बापुडे अधोगती ॥१॥ नेणती आचार विचार स्वधर्म । करताती कर्म मना तैसे ॥२॥ न तरती भवसागरीं बुडती हव्यासे । लागतसे पिसे धन आशा ॥३॥ एका जनार्दनी आशा हे सांडोनी । गोविंद चरणी मिठी घाला ॥४॥

2997. उपदेश किती करावा खळासी । नावडे तयासी बरे काही ॥१॥ शुद्ध का वासना नव्हे चांडाळाची । होळी संचिताची केली तेणे ॥धृपद॥ नाही भाव मनी नाइके वचन । आपल्या आपण नाडियेले ॥२॥ तुका म्हणे त्यासी काय व्याली रांड । करी बडबड रात्रंदिवस ॥३॥

2997. आपुले पारखे सांगता नायकती । करितसे खंती संसाराची ॥१॥ काय संसाराचे सुख ते तयासी । कोण फांसा चुकवील ॥२॥ कधी रामनाम नाठवी पामर । भोगिती अघोर जन्म कोटी ॥३॥ एका जनार्दनी एकपणे शरण । जनी जनार्दनी आम्हा आहे ॥४॥

2998. समर्थासी लाज आपुल्या नामाची । शरण आल्याची लागे चिंता ॥१॥ न पाहे तयाचे गुण दोष अन्याय । सुख देउनि साहे दुःख त्याचे ॥धृपद॥ मान भलेपण नाही फुकासाठी । जयावरी गाठी झीज साहे ॥२॥ तुका म्हणे हे तू सर्व जाणसी । मज अधिरासी धीर नाही ॥३॥

2998. देह नाशिवंत अभ्राची साउली । तैशी परी बोली संसाराची ॥१॥ जळगारीं जैसे उदक नाथिलें । का मृगजळ पसरलें चहुंकडे ॥२॥ परुषाची छाया वाउगाचि भास । चोराचा पै लेश काय तेथे ॥३॥ रज्जु देखतांचि भासतसे सर्प । एका जनार्दनी दर्प संसाराचा ॥४॥

2999. आनंदे कीर्तन कथा करी घोष । आवडीचा रस प्रेमसुख ॥१॥ मज या आवडे वैष्णवाचा संग । तेथे नाही लाग कळिकाळाचा ॥धृपद॥ स्वल्प मात्र वाचे बैसलासे निका । राम कृष्ण सखा नारायण ॥२॥ उच्चांरिता मज दुजे वाटे लाज । उपदेशे काज आन नाही ॥३॥

2999. वायांचि कासया करिता आटाआटी झणें पाडा तुटी संसारासी ॥१॥ संसार कर्दमीं गुंतलेली बापा । किती वेळा खेपा कराव्या त्या ॥२॥ मरावे जन्मावें मरावे जन्मावें । खंडन केव्हा व्हावे न धरा शुद्धी ॥३॥ एका जनार्दनी किती ते सांगावे । नायकर्ता हावे भरले जीव ॥४॥

3000. आता पहाशील काय माझा अंत । आलो शरणागत तुज देवा ॥१॥ करी अंगीकार राखे पायापाशी । झणी दिसो देसी केविलवाणे ॥धृपद॥ नाही आइकिली मागे ऐसी मात । जे त्वा शरणागत उपेक्षिले ॥२॥ तुका म्हणे आता धरी अभिमान । आहेसी तू दानशूर दाता ॥३॥

3000. जे आसक्त संसारी । ते अघोरीं पडती ॥१॥ तया नाही सोडविता । सदगुरुनाथावांचुनी ॥२॥ त्याचे चरण धरा चित्ती । मग भीति कासया ॥३॥ एका जनार्दनी शरण । जन्ममरण चुकलें ॥४॥

3001. होईल तो भोग भोगीन आपुला । न घली विठ्ठला भार तुज ॥१॥ तुम्हापासाव हे इच्छीतसे दान । अंतरीचे ध्यान मुखी नाम ॥धृपद॥ नये काकुलती गर्भवासांसाठी । न धरी हे पोटी भय काही ॥२॥ तुका म्हणे मज उदंड एवढे । नाचेन मी पुढे मायबापा ॥३॥

3001. संसार म्हणसी माझा । का रे गुंतसी बोजा ॥१॥ राहे अलिप्त संसारी । अंतरी धरूनियां हरी ॥२॥ तेणे चुकती बंधने । पावन करिती संतजन ॥३॥ त्रैलोक्यी ज्याचा शिक्का । एका जनार्दनी नाम घोका ॥४॥

3002. करावा संकोच चित्तासी भोवता । होय ते बहुता सुख कीजे ॥१॥ देवाची पूजा हे भूताचे पाळण । मत्सर तो सीण बहुतांचा ॥धृ॥ रुसावे फुगावे आपुलियावरी । उरला तो हरी सकळ ही ॥२॥ तुका म्हणे संतपण याची नांव । जरी होय जीव सकळांचा ॥३॥

3002. मागे बहुतांसी सांगितले संतीं । वाया हे फजिती संसार तो ॥१॥ अंधाचे सांगाती । मिळालेसे अंध । सुख आणि बोध काय तेथे ॥२॥ विष खाऊनियां प्रचीत पाहे कोणी । तैसा अधमपणीं गुंतूं नको ॥३॥ एका जनार्दनी जाऊ नको वाया । संसार माया लटिकी ते ॥४॥

3003. नाही जप तप जीवाची आटणी । मनासी दाटणी नाही केली ॥१॥ निजलिया ठायी पोकारिला धावा । साकडे ते देवा तुझे माझे ॥धृपद॥ नाही आणूनिया समर्पीले जळ । सेवा ते केवळ चिंतनाची ॥२॥ तुका म्हणे आम्ही वेचिली उत्तरे । घेतली उदारे मायबापे ॥३॥

3003. नोहे सायास रामनामी । संसारासी गुंते प्राणी ॥१॥ आठवी वाचे म्हणे रामनाम । संसार नुरेची श्रम ॥२॥ नका करू वाया श्रम । वाचे म्हणे रामनाम ॥३॥ आवडीनें नाम घोका । म्हणे जनार्दनाचा एका ॥४॥

3004. देह तव आहे प्रारब्धा अधीन । याचा मी का सीण वाहू भार ॥१॥ सरो माझा काळ तुझिया चिंतने । कायावाचामने इच्छीतसे ॥धृपद॥ लाभ तो न दिसे याहूनि दुसरा । आणीक दातारा येणे जन्मे ॥२॥ तुका म्हणे आलो सोसीत संकटे । मी माझे वोखटे आहे देवा ॥३॥

3004. अष्टही प्रहर करिसी संसाराचा धंदा । का रे त्या गोविंदा स्मरसी ना ॥१॥ अंतकांळी कोण सोडवील तूंते । का रे स्वहितातें विसरलासी ॥२॥ यमाची यातना न चुके बंधन । सोडवील कोण तुजलागीं ॥३॥ एका जनार्दनी गुंतलासी वाया । भजे यादवराया विसरूं नको ॥४॥

3005. सकळ तुझे पायी मानिला विश्वास । न करी उदास आता मज ॥१॥ वाचे गाता गोड आइकता कानी । पाहाता लोचनी मूर्ती तुझी ॥धृपद॥ मन स्थिर माझे झालेसे निश्चळि । वारिले सकळ आशापाश ॥२॥ जन्मजराव्याधि निवारिले दुःख । वोसंडले सुख प्रेम धरी ॥३॥

3005. वायांची सोस संसार कामाचा । रामनामी वाचा रंगी का रे ॥१॥ यापरती जीवा सोडवण नाही । वेदशास्त्री पाही भाष्य असे ॥२॥ पुराणे डांगोरा पिटती नामाचा । ते तू का रे वाचा न वदसी ॥३॥ सायास साधने न लगे आणीक । एका जनार्दनी ऐक्य मन करी ॥४॥

3006. नये माझा तुम्हा होऊ शब्दस्पर्श । विप्रवृंदा तुम्हा ब्राम्हणांसी ॥१॥ म्हणोनिया तुम्हा करितो विनंती । द्यावे शेष हाती उरले ते ॥धृपद॥ वेदी कर्म जैसे बोलिले विहित । करावी ते नीत विचारूनि ॥२॥ तुमचा स्वधर्म माझा अधिकार । भोजन उत्तर तुका म्हणे ॥३॥

3006. सांडी पा सांडी संसाराचा छंद । आठवी गोविंद वेळोवेळां ॥१॥ न लगे सायास न लगे सायास । आठवी श्रीहरीस मनोभावें ॥२॥ षड्‍वैरीयांचेंक तोडी पा बिरडें । करी तू कोरडे आशापाश ॥३॥ एका जनार्दनी शरण स्वभावे । भोगी तू गौरव वैकुंठीचे ॥४॥

3007. बहुत असती मागे सुखी केली । अनाथा माउली जिवांची तू ॥१॥ माझिया संकटा न धरी अळस । लावुनिया कासे पार पावी ॥धृपद॥ कृपावंता करा ज्याचा अंगीकार । तया संवसार नाही पुन्हा ॥२॥ विचारिता नाही दुजा बळिवंत । ऐसा सर्वगत व्याप्य कोणी ॥३॥

3007. अहा रे मुढा अहा रे मूढा । जन्मोनी दगडा काय केले ॥१॥ साठी घाटी करसी संसाराचा छंद । वाचे तो गोविंद नुच्चारिसी ॥२॥ एका जनार्दनी श्रीरामावांचून । चुकवील बंधन कोण मूढ ॥३॥

3008. आम्हा देणे धरा सांगतो ते कानी । चिंता पाय मनी विठोबाचे ॥१॥ तेणे माझे चित्ता होय समाधान । विलास मिष्टान्न न लगे सोने ॥धृपद॥ व्रत एकादशी दारी वृंदावन । कंठी ल्यारे लेणे तुळसीमाळा ॥२॥ तुका म्हणे त्याचे घरींची उष्टावळी । मज ते दिवाळी दसरा सण ॥३॥

3008. बुडालिया जळीं धावतसे कोण । तैसे प्राणी जन बुडताती ॥१॥ संसार हा डोहो दुस्तर पारखा । सांगड ती देखा रामनाम ॥२॥ एका जनार्दनी संतांचा आधार । उतरूं पैलपार भवडोहीं ॥३॥

3009. आवडी धरोनी आलेती आकारा । केला हा पसारा याजसाठी ॥१॥ ते मी तुझे नाम गाईन आवडी । क्षण एक घडी विसंबेना ॥धृपद॥ वर्म धरावे हा मुख्यधर्मसार । अवघे प्रकार तयापासी ॥२॥ वेगळ्या विचारे वेगळाले भाव । धरायासी ठाव बहु नाही ॥३॥

3009. अल्प आयुष्य अल्प सर्व । अल्प वैभव समजेना ॥१॥ म्हणे सदा माझे माझे । परी न लाजे काळासी ॥२॥ त्यासी ऐसे न कळे सदा । संसाराधंदा मिथ्या हा ॥३॥ शरण एका जनार्दनी नाठवई मनी श्रीहरीसी ॥४॥

3010. भागलो मी आता आपुल्या स्वभावे । कृपा करोनि देवे आश्वासीजे ॥१॥ देउनि आलिंगन प्रीतीच्या पडिभरे । अंगे ही दातारे निववावी ॥धृपद॥ अमृताची दृष्टी घालूनिया वरी । शीतळ हा करी जीव माझा ॥२॥ घेई उचलूनि पुसे तानभूक । पुसी माझे मुख पीतांबरे ॥३॥

3010. संसारा आलिया प्राणी । तया यमाची जाचणीं । अंतीं तयासी निर्वाणी । कोणी नाही ॥१॥ करी नामाचे स्मरण । तेणे तुटेल बंधन । काया वाचा मने जाण । संता शरण जाई ॥२॥ नासती पापें होय होळी । विठ्ठलनामें वाजवी टाळी । कळिकाळ पायातळीं । वैष्णवासांगातें ॥३॥ भाव धरी बळकट । आशापाश तोडी नीट । रामनाम जपे स्पष्ट । यातना ते चुकती ॥४॥

3011. न सरे लुटिता मागे बहुता जनी । जुनाट हे खाणी उघडिली ॥१॥ सद्धि महामुनि साधक संपन्न । तिही हे जतन केले होते ॥धृपद॥ पायाळाच्या गुणे पडिले ठाउके । जगा पुंडलिके दाखविले ॥२॥ तुका म्हणे येथे होतो मी दुबळा । आले या कपाळा थोडे बहु ॥३॥

3011. करू करू म्हणता गेले वायांविण संसार तो शीण केला वेगी ॥१॥ अधमा न कळे अधमा न कळे । झांकोनियां डोळे घाणा नेतीं ॥२॥ यमदूत नेती तयांसी तांतडी । मारिती वरी कोडी यमदंडें ॥३॥ एका जनार्दनी चुकवी या यातना । संतांच्या चरणा शरण रिघे ॥४॥