वारकरी रोजनिशी

247. आजी कांहो कृष्ण वर्जिली यमुना । बाऊ तो जाणा कोठोनि आला ॥१॥ कैसा आहे बाहु पाहिन तयाते । म्हणोनि त्वरित उठिलासे ॥२॥ वारितां वारितां पेंदा पै गेला । पहातसे उगला यमुनेंत ॥३॥ बाऊ तो न दिसे कोठे खल्लाळ वाजत । पेंदा तया म्हणत क्रोधयुक्त ॥४॥

247. समान नीट दोही आंगे पोरा खेळे मुरदांगे । नाही तरी जासि वाया चुकविता आंगे ॥१॥ खेळ सख्या खेळा । लक्षूनि हरी डोळा ॥२॥ सांडूनि मर्यादा जरि घालिसी पाउले ।

248. नामाचे चिंतन प्रगट पसारा । असाल त करा जेथे जेथे ॥१॥ सोडवील माझा स्वामी निश्र्येसि । प्रतिज्ञा हे दासी केली आम्ही ॥२॥ गुण दोष नाही पहात कीर्तनी । प्रेमे चक्रपाणी वश्य होय ॥३॥ तुका म्हणे कडू वाटतो प्रापंच । रोकडे रोमांच कंठ दाटे ॥४॥

248. काम लागे कृष्णापाठी । केली स्मशानाची गाठी ॥1॥ परम कामे भुलविला । कृष्ण स्मशानासी नेला ॥2॥ भुलविला मनी । रुद्र पाहोनी मोहनी ॥3॥ कन्येचिये पाठी । ब्रम्ह लागे हतवटी ॥4॥

248. हे पृथ्वी तुझे लंकेसी आधारू रे रावणा ते तो अपराधे बाधकेवीण आणिली । नेणो किजी वानरपद्ये देखतांची रविशशी गिळिले रया ॥ विरोध न कीजे विरोध न किजे पाडु न पाहाता मागे करिसी ते नव्हे रे रावणा । प्राणुचि पारखा जाला रे गव्हारा जिणे केवी सिद्धि जाईल रे रया ॥

248. देही देखिला पंढरी । विठू अविनाश विटेवरी ॥१॥ रुख्मिणी अंगना । आत्मा पुंडलिक जाणा ॥२॥ आकार तितुका नासे । निराकार विठ्ठल दिसे ॥३॥ ऐसे गुज ठायीचा ठायी । चोखा म्हणे लागा पायी ॥४॥

248. ब्राह्मणाचे मुखे तृप्त होय देव । पहा अनुभव रोकडा हा ॥१॥ यालागी ब्राह्मण वंदावे मस्तकी । शास्त्रे समस्त की बोलताती ॥२॥

248. सामळोजी मारी बात । बाई तमे सामळोजी मारी बात॥धृ०॥ राधा सखी सुंदर घरमा । कुबजाने घर जात॥१॥ नवलाख धेनु घरमा दुभाय । घर घर गोरस खात॥२॥ मिरा कहे प्रभु गिरिधर नागर । चरणकमलपर हात॥३॥

248. न लगे हे मज तुझे ब्रम्हज्ञान । गोजिरे सगुण रूप पुरे ॥१॥ लागला उशीर पतितपावना । विसरोनि वचना गेलासि या ॥धृपद॥ जाळोनि संसार बैसलो अंगणी । तुझे नाही मनी मानसी हे ॥२॥ तुका म्हणे नको रागेजु विठ्ठला । उठी देई मला भेटी आता ॥३॥

248. जाऊ पाण्या निसुरवाण्या । आळवीती गोड राण्या ॥ध्रु०॥ गोविंद गीती गाऊ गोविंद गीती गाऊ । आनंदे जाऊ पाण्या ॥१॥ खाऊ कंदमुळे आम्ही असो वनी । न देखो श्रीकृष्ण न ऐको कानी ॥२॥ आम्ही गोड भिल्लिणी काय ऐसी बोली । तुझिया नामाची लागली आवडी ॥३॥

248. गुडघेमेटाइ बैसले तोंडी खरस आले । ते असे देखिले रामकृष्णें ॥१॥ मोहरी काढोनि लावियली मुखा । नांदे तिही लोका मोहियलें ॥२॥ तयांमध्ये म्हणे गडे हो ऐका । पळालीसे देखा भिउनी तुम्हा ॥३॥ मोहियलें मन सर्वांचे भावे । एका जनार्दनी देवे नवल केले ॥४॥

248. तरिच बरवंटा गे लई लई लखोटा । फिरोनिया नवजसी यमपंथे वाटा ॥१॥ लखोटयाच्या भारे गे नवजाये चाचरी । धरुनिया तारा निजवृत्ति हे सावरी ॥२॥

249. सोपे वर्म आम्हा सांगितले संती । टाळ दिंडी हाती घेउनी नाचा ॥१॥ समाधीचे सुख सांडा ओवाळूनी । ऐसा या कीर्तनी ब्रम्हरस ॥२॥ पुढती घडे चढते सेवन आगळे भक्ती भाग्य बळे निर्भरता ॥३॥ उपजोंची मये संदेह चित्तासी । मुक्ति चारी दासी हरिदासांच्या ॥४॥

249. भजन करी महादेव । राम पूजी सदाशिव ॥1॥ दोघे देव एक पाही । तया ऐक्य दुजे नाही ॥2॥ शिवा रामा नाही भेद । ऐसे देव तेही सिद्ध ॥3॥ जनी म्हणे आत्मा एक । सर्व घटी तो व्यापक ॥4॥

249. चुकलीया चुके आपादिलिया भले होय । तरी दुःख दारिद्र भोगी कवण । तरी अवघेंचि विश्व का सुखी नव्हे रया ॥म्हणोनिया भ्रम सांडि नाथिला । जे जे काही करीन म्हणसी होणार ते होईल । न होणार ते नव्हेल । तू फुकाची का वाळिसी रया ॥

249. दु:खरू प देह दु:खाचा संसार । सुखाचा विचार नाही कोठे ॥१॥ कन्या पुत्रबाळे सुखाचे सांगाती । दु:ख होता जाती आपोआप ॥२॥ सोयरे धायरे कवणाचे कवण । अवघा वाटे शीण मना माझ्या ॥३॥ चोखा म्हणे अहो पंढरीनिवासा । सोडवी भवपाशा पासोनिया ॥४॥

249. ब्राह्मणाचे तीर्थ प्राप्त होय जया । पृथ्वीचीही तया घडती तीर्थे ॥१॥ यालागी ब्राह्मण श्रेष्ठ सर्वांपरी । जयाचिये द्वारी सर्व सिद्धि ॥२॥

249. बन जाऊ चरणकी दासी रे । दासी मै भई उदासी॥धृ०॥ और देव कोई न जाणू । हरिबिन भई उदासी॥१॥ नही न्हावू गंगा नही न्हावू जमुना । नही न्हावू प्रयाग कासी॥२॥ मिरा कहे प्रभु गिरिधर नागर । चरनकमलकी प्यासी॥३॥

249. कुमुदिनी काय जाणे तो परिमळ । भ्रमर सकळ भोगीतसे ॥१॥ तैसे तुज ठावे नाही तुझे नाम । आम्हीच ते प्रेमसुख जाणो ॥धृपद॥ माते तृण बाळा दुधाची ते गोडी । ज्याची नये जोडी त्यासी कामा ॥२॥ तुका म्हणे मुक्ताफळ शिंपीपोटी । नाही त्याची भेटी भोग तिये ॥३॥

249. येत येत उभा राजबिदी । सर्वे चाले गोपाळांची मांदी । नारी पाहती उभया बिदी । एकीच्या धरूनि बाहुवा खांदी ॥१॥ हरिहरनंदना साद्दश्य लोचना । डोळ्या वेगळा न बा जासी कान्हा । अरे कान्हा मनमोहना । गोपी भुलल्या तुझिया गुणा ॥ध्रु०॥ चतुर्वेद नागवी भाट सांगाते । उभया वर्णिता रामकृष्णाते ।

249. पाहुनिया हरी गोपाळांचे चोज । म्हणे येणे तो निर्वाणीचें निज मांडियले ॥१॥ मेठा खुंटीं येउनी हुंबरी घालिती । खर तोंडाप्रती येती जाहली ॥२॥ कळवळला देव जाहालासे घाबरा । मुरली अधरा लावियेली ॥३॥ मुरलीस्‍वरे चराचरी नाद तो भरला । तेणे स्थिर झाला पवनवेंगीं ॥४॥

249. पाडूनि लगोया चेंडुवाच्या एका घाये । सुखी खेळे खेळ साह्य करुनि हरीचे पाय ॥१॥ खेळे ऐसा खेळ । मनी धरुनि घननीळ ॥२॥ उडोनिया जाता चेंडु न सांभाळे उसी ।

250. हरिकथेची आवडी देवा । करितो सेवा दासांची ॥१॥ म्हणोनी हिंडे मागे मागे । घरटी जागे घालीतसे ॥२॥ निर्लज्ज भोजे नाचे रंगी । भरते अंगी प्रेमाचे ॥३॥ तुका म्हणे विकले देवे । आपणा भावे संवसाटी ॥४॥

250. पतंग सुखावला भारी । उडी घाली दीपावरी ॥1॥ परि तो देहाती मुकला । दोही पदार्थी नाडिला ॥2॥ विषयांचे संगती । बहु गेले अधोगती ॥3॥ ऐसे विषयाने भुलविले । जनी म्हणे वांया गेले ॥4॥

250. परियेसी गव्हारा सादर । कर्मे निर्वंश झाले सगर । भिल्ले विंधिले शारंगधर । जाला पुरंदर सहस्त्रनयन ॥ कर्मे मन्मथ जालासे राख । कर्मे चंद्रासी घडला दोष । कर्मे भार वाहती कूर्मशेष । कर्मे खरमुख ब्रह्मा देखा ॥

250. धिक् तो आचर धिक् तो विचार । धिक् तो संसार धिक् जन्म ॥१॥ धिक् ते पठण धिक् तेंपुराण । धिक् यज्ञ हवन केले तेणे ॥२॥ धिक् ब्रह्मज्ञान वाउग्या ह्या गोष्टी । दया क्षमा पोटी शांति नाही ॥३॥ धिक् ते आसन जटाभार माथा । वायंचि हे क था धरिली जेणे ॥४॥

250. ब्राह्मणाची सेवा घडे एक क्षण । इच्छा होय पूर्ण अंतरीची ॥१॥ म्हणोनी तयासी भजाने पूजावे । आदरे घालावे लोटांगण ॥२॥

250. मागत माखन रोटी । गोपाळ प्यारो मागत माखन रोटी॥धृ०॥ मेरे गोपालकू रोटी बना देऊंगी । एक छोटी एक मोटी॥१॥ मेरे गोपालकू बीहा करुंगी । बृषभानकी बेटी॥२॥ मेरे गोपालकू झबला शिवाऊंगी । मोतनकी लड छुटी॥३॥

250. काय सांगो तुझ्या चरणीच्या सुखा । अनुभव ठाउका नाही तुज ॥१॥ बोलता हे वाटे कैसे खरेपण । अमृताचे गुण अमृतासी ॥धृपद॥ आम्ही एकएका ग्वाही मायपुते । जाणो ते निरुते सुख दोघे ॥२॥ तुका म्हणे आम्हा मोक्षाचा कंटाळा । का तुम्ही गोपाळा नेणा ऐसे ॥३॥

250. जाये जाये जाये परतोनी पाहे । लाजावला जीव पर न लगे सोय गे माय ॥१॥ नावेक विठ्ठल पाहू द्या साजणी । न पुरे गे धणी डोळियांची ॥२॥ देखिला गे माय लावण्यसागर । नामया दातार केशिराज ॥३॥

250. ऐकता तो नाद मोहिलेसे मन । न कळे विंदान तिही लोका ॥१॥ सावध हो उनी गडी ते पहाती । स्थिर पई होती यमुना ते ॥२॥ एकाजनार्दनी ऐसा दासाचा कळवळा । म्हणोनि भक्तलळा पाळितसे ॥३॥

250. लगोरिया मांडूनि पोरा वांटशील गडी । निर्बळाच्या संगे डाव देता येसी रडी ॥१॥ न करी ऐसे आता । करी गडी श्रीअनंता ॥२॥ मारिताचि लगोया आधी येतो हाता डाव ।

251. हरी म्हणता गती पतके नसती । कळी काळ कांपती हरी म्हणता ॥१॥ हरी म्हणता मुक्ती हरी म्हणता मुक्ती । चुके यातायाती हरी म्हणता ॥२॥ तपे अनुष्ठान न लागती साधने । तुटती बंधने हरी म्हणता ॥३॥ तुका म्हणे भावे जपा हरीचे नाम मग । काळ यम शरण तुम्हा ॥४॥

251. येऊनिया जन्मा एक । करा देहाचे सार्थक ॥1॥ वाचे नाम विठ्‌ठलाचे । तेणे सार्थक जन्माचे ॥2॥ ऐसा नामाचा महिमा । शेष वर्णिता झाली सीमा ॥3॥ नाम शास्त्री त्रिभुवनी । म्हणे नामयाची जनी ॥4॥

251. त्रिभुवनापरते दाविसी दुरी । आधी तू आपुली शुध्दी करी । उदयो अस्तु कवणिये घरी । पिंडा माझारी सांग बापा ॥ जागृती मध्ये कवण जागत । सुषुप्ती मध्ये कवण निद्रिस्त । दोघे भ्रमलिया स्वप्न देखत । जीव की मन सांग पा रे ॥

251. न करी सायासाचे काम । गाईन नाम आवडी ॥१॥ या परते कांही नेणे । आन साधने कोणती ॥२॥ सुखाचेंचि अवघे झाले । नाही उरले दु:खाते ॥३॥ चोखा म्हणे भवनदी उतार । नामे पैलपार तरेन ॥४॥

251. ब्राह्मणाची आज्ञा देव वंदी शिरी । मुक्ती आज्ञाधारी जयापासी ॥१॥ यालागी ब्राह्मण तारक कलियुगी । धन्य तेचि जगी सेविती ते ॥२॥

251. मेरो मन हरलियो राज रणछोड । मेरो मन०॥धृ०॥ त्रिकम माधव और पुरुषोत्तम ने । कुबेर कल्याणनी जोड॥१॥ राधा रुक्मिणी और सतभामा । जांबुक करणी जोड॥२॥ चार मास रत्‍नागर गाजे । गोमती करत कलोल॥३॥

251. देखोनिया तुझा सगुण आकार । उभा कटी कर ठेवूनिया ॥१॥ तेणे माझ्या चित्ता झाले समाधान । वाटते चरण न सोडावे ॥धृपद॥ मुखे गातो गीत वाजवितो टाळी । नाचतो राउळी प्रेमसुखे ॥२॥ तुका म्हणे केले तुझ्या नामापुढे । तुच्छ हे बापुडे सकळही ॥३॥

251. मल्हार महुडे गगनी दाटले । विजु खळे गर्जिन्नले गे माय ॥१॥ गोविंद पाहाया लौकरी । कैसे वरुषताहे मधु धारी ये माया ॥२॥ आनंदे मयूरे नाचती आपैसे । प्रेमे निळकंठ झाले ते कैसे ॥३॥ नामया स्वामी द्दष्टी सोज्वळ । जीव लागला गोपाळेगे माय ॥४॥

251. येवोनि गोपाळ कृष्णासी बोलतीं । यमुनेचा बाऊ पळाला वो श्रीपती ॥१॥ धन्य बळीया आम्ही की वो त्रिभुवनी । धन्य धन्य कृष्णा म्हणोनि नाचती अवनी ॥२॥ एका जनार्दनी ऐकोनी तयांचे बोल । आनंदे गोपाळ तयाशीं खेळे ॥३॥

251. वांटुनिया गडी चेंडु मांडियेली फळी । मेलासी धावता कान्हो नाटोपेचि बळी ॥१॥ येईल चेंडू हातारे । हरिसी शरण जाता ॥२॥ पाडिल्या लगोया जेणे तेणेचि नेला डावो ।

252. नाम घेता वाया गेला । ऐसा कोणी आईकीला ॥१॥ सांगा विनवितो तुम्हांसी । संत महंत सिद्धू ऋषी ॥२॥ नामे तरला नाही कोण । ऐसा द्यावा निवडून ॥३॥ सलगीच्या उत्तरा । तुका म्हणे क्षमा करा ॥४॥

252. विवेकाची पेंठ । उघडी पंढरीची वाट ॥1॥ तेथे नाही काही धोका । उठाउठी भेटे सखा ॥2॥ मरोनिया जावे । शरण विठोबासी व्हावे ॥3॥ म्हणे नामयाची जनी । देव करा ऐसा ऋणी ॥4॥

252. वृंदावनी वनमाळी । खेळे गोपीसी धुमाळी । मदन मेचूची नवाळी । रसाकाळी मनोहर ॥ तयाचे करी पा स्मरणु । आळसु न करी अंत:करणु । भीतरलीया सुमनपणु । निहारण होईल ॥

252. निर्गुणा अंगी सगुण बाणले । निर्गुण सगुण एकत्वा आले ॥१॥ शब्दाची खूण जाणती ज्ञानी । येरा गबाळा अवघी क हाणी ॥२॥ निवृत्ित ज्ञानदेव सोपान भले । निगुर्ण सगुण त्याही गिळियेले ॥३॥ चोखा म्हणे त्यांच्या पायींची पादुका । वागवितो देखा ऐ्यपणे ॥४॥

252. चहू वर्णांमाजी वरिष्ठ ब्राह्मण । समीपता जाण मुक्ती त्यासी ॥१॥ ब्रह्मची ब्राह्मण बोलताती श्रुती । वचनासी वंदिती लोकत्रय ॥२॥

252. अजब सलुनी प्यारी मृगया नैनो । ते मोहन वश कीधोरे॥धृ०॥ गोकुळमा सौ बात करेरे बाला का न कुबजे वश लीधोरे॥१॥ मनको सो करी ते लाल अंबाडी अंकुशे वश कीधोरे॥२॥ लवींग सोपारी ने पानना बीदला राधांसु रारुयो कीनोरे॥३॥

252. आता येणेविण नाही मज चाड । कोण बडबड करील वाया ॥१॥ सुख तेचि दुःख पुण्यपाप खरे । हे तो आम्हा बरे कळो आले ॥धृपद॥ तुका म्हणे वाचा वाहिली अनंता । बोलायाचे आता काम नाही ॥३॥ अर्थ :

252. ध्यान सांवळे गोकुळींचे । धांव पाव वेगी हरी सांवळिया ॥ध्रु०॥ सांवळीसी आंगी उटी । सांवळी कस्तुरी लल्लाटी । सांवळीसी कांसे कासियला कटी । गोवळिया ॥१॥ सांवळीसी तनु वरवी । सांवळे वृंदावन मिरवी ।

252. पेंदा म्हणे देवा बाऊ तो पळाला । आमुचे भेणेम गेला देशोधडी ॥१॥ देव म्हणे गोपाळ धन्य तुम्ही बळी । पळविला बळी बाऊ तुम्ही ॥२॥ ऐसे समाधान करी मनमोहन । एका जनार्दनी चरणी लागे ॥३॥

252. खेळ मांडी गडियांसवे । आपण लपावे लपवी त्या ॥१॥ म्हणे अवघे झांका डोळे । आपण पळे पळवी त्या ॥२॥

253. नाशिवंत देह नसेल हा जाणा । कांरे उच्चाराना वाचे नाम ॥१॥ नामेंची तारिले कोट्यानाही कोटी । नामे हे वैकुंठी बैसविले ॥२॥ नामा परते सर नाही त्रिभुवनी । ते का तुम्ही मनी आठवाना ॥३॥ तुका म्हणे नाम वेदांसी आगळे । ते दिले गोपाळे फुकासाठी ॥४॥

253. शरीर हे जायाचे नश्वर आणिकांचे । म्हणाल जरी त्याचे काय काज ॥1॥ आंबरसे चोखिला बिजसाले सांडिला । पुढे तेणे उभविला दुजा एकू ॥2॥ समूळ साल माया सांडूनिया दिजे । परि अहंबीज जतन करा ॥3॥ ते बीज भाजोनि करा ओंवाळणी । संतांचे चरणी समूळ देह ॥4॥

253. वायुने वळावे धूमे मिळावे अभ्रे पाणिये गळावे । आकाश पोकळ म्हणोनी क्षोभा जाऊ नये । निज चेईलया केऊते पळावे रया ॥ निराळ निराळ सहज ते निराळ ते क्षीर चातका दुभे ।

253. नेणपणे मिठी घालीन पदरा । बैसेन द्वारांत तयाचिया ॥१॥ आशा हे पाठी घेवोनी सांगाते । निचेष्ट न्िरू ते भरीन माजी ॥२॥ लाभाचा हा लाभ येईल माझे हाती । मग काय चिंता करणे काज ॥३॥ चोखा म्हणे मज हेचि वाटे गोड । आणिक नाही चाड दुजी कांही ॥४॥

253. कोणासी म्हणावे निश्चित । पहावाहा अर्थ विचारूनी ॥१॥ मग ते वंदावे भजानवे सप्रेमे । मोक्षदानी नेमे वेदवाक्य ॥२॥

253. आतुर थई छु सुख जोवांने घेर आवो नंद लालारे॥धृ०॥ गौतणा मीस करी गयाछो गोकुळ आवो मारा बालारे॥१॥ मासीरे मारीने गुणका तारी टेव तमारी ऐसी छोगळारे॥२॥ कंस मारी मातपिता उगार्या घणा कपटी नथी भोळारे॥३॥

253. बोलो अबोलणे मरोनिया जिणे । असोनि नसणे जने आम्हा ॥१॥ भोगी त्याग जाला संगीच असंग । तोडियेले लाग माग दोन्ही ॥२॥ तुका म्हणे नव्हे दिसतो मी तैसा । पुसणे ते पुसा पांडुरंगा ॥३॥ अर्थ :

253. कोकिळे चित्कळा रत्नाची ते कीळा । मान ई सोज्वळा वर्णू हरीचा ॥१॥ वृंदावनी वेणू वाजे रुणुझुणू । वेध तनुमनु गोपाळांचा ॥२॥ देहुडा पाउली हरि गोपाळा गोजिरी । वाहाती ते लालोरी हरी छंदे ॥३॥ वेधली वनचरे गोधने अपारे । पक्षीकुळे साचारे तल्लिन झाली ॥४॥

253. वाऊगे ते वाया । कुंथाकुंथी खेळावया ॥१॥ हा खेळ नोहेरे बरा । गाई आधी ते आवरा ॥२॥ करा आपुले स्वाधीन तेणे तुटेल बंधन ॥३॥ एका गुंतू वाया । एका जनार्दनी लागे पाया ॥४॥

253. चाल म्हणसी बाईगे खेळो लपंडाई । जेथे तेथे साक्ष कान्हा लपो कोणे ठाई ॥१॥ झाकुनिया डोळा गे लपविली चपळा । लेपो जाति जेथे तेथे कलकलिती बाळा ॥२॥

254. पंढरीचे वारकरी । ते अधिकारी मोक्षाचे ॥१॥ पुंडलिका दिला वर । करुणाकरे विठ्ठले ॥२॥ मूळ पापी जैसे तैसे । उतरी कासे लावूनि ॥३॥ तुका म्हणे खरे जाले । एका बोले संताच्या ॥४॥

254. नाना व्रत तप दान । मुखी हरी स्मरण ॥1॥ येथे असो द्यावा भाव । पुरवी अंतरीचे देव ॥2॥ हाचि विश्वास धरुनी । कृपा करील चक्रपाणी ॥3॥ भक्तिभाव ज्याचा पुरा । त्यासी धावतो सामोरा ॥4॥

254. शब्दे निर्गुण भावावे थितिया । सगुणासी का मुकावे । वेदद्रोही व्हावे का ऐसे का किजे । कर्म उच्छेदु करुन अहंब्रह्म म्हणत ।

254. नेणो काय आवडी भक्तांची जीवा । म्हणोनी केशवा लोभापर ॥१॥ आपुले थोरपण सांडोनी परते । वैकुंठ सरते केले जेणे ॥२॥ लोभाळु मायाळु दीनांचा दयाळु । दुष्टांचा काळु प्रत्यक्ष हा ॥३॥ शरण शरण म्हणता होय त्याचा दास । न पाहे याति कु ळास चोखा म्हणे ॥४॥

254. जीव हा ब्राह्मण म्हणावे इत्यर्थ । तरी येथे अर्थ सापडेना ॥१॥ सर्वाठायी जीव सारिखाचि एक । पशु पक्षी देख चांडाळादी ॥२॥

254. अरज करे छे मिरा रोकडी । उभी उभी अरज॥धृ०॥ माणिगर स्वामी मारे मंदिर पाधारो सेवा करू दिनरातडी॥१॥ फूलनारे तुरा ने फूलनारे गजरे फूलना ते हार फूल पांखडी॥२॥ फूलनी ते गादी रे फूलना तकीया फूलनी ते पाथरी पीछोडी॥३॥

254. अधिकार तैसा दावियेला मार्ग । चालता हे मग कळो येते ॥१॥ जाळू नये नांव पावलेनि पार । मागील आधार बहुतांचा ॥२॥ तुका म्हणे रोग वैद्याचे अंगी । नाही करी जगी उपकार ॥३॥ अर्थ :

254. ध्यानी घ्याता मनी हाचि येऊती बसे | गीती गाता वसे हृदयकमळी ॥१॥ बाहेरी भीतरी वेधिले वो येणे | रुक्मिणीरमणे पांडुरंगे ॥२॥ याविण दुसरे मज कांहींच नाठवे | लागलीसे सवे गोपाळाची ॥३॥ भोगिता या जीवा कांहींच नाठवे | लागलीसे सवे गोपाळाची ॥४॥

254. खेळता सांवळा गडियांसी म्हणे । खेळ तो पुरे गाई जमा करणे ॥१॥ आपुलाल्या आपण वळाव्या गाई । नवल तो तेणे खेळ सांडावया भाई ॥२॥ धांवती संवगडी पाठोंपाठ लवलाह्मा । गुंतल्या त्या गाई वळती न येती वळाया ॥३॥ येवोनि दीन मुख करिती हरिपुढें । एका जनार्दनी तया पाहता प्रेम चढें ॥४॥

254. म्हणसी कडवसा गे मायेचिया बैसा । मायाचि नाही मिथ्यापणे निजबोधप्रकाशा ॥१॥ लपो कोणीकडे गे सांग बाई निवाडे । अविदयाही म्हणसी तरी ते न दिसे निवाडे ॥२॥

255. उठाउठी अभिमान । जाय ऐसे स्थळ कोण ॥१॥ ते या पंढरीस घडे । खला पाझर रोकडे ॥२॥ नेत्री अश्रुंचिया धारा । कोठे रोमांच शरीरा ॥३॥ तुका म्हणे काला । कोठे अभेद देखिला ॥४॥

255. शूराचे ते शस्‍त्र कृपणाचे धन । विध्वंसिल्या प्राण हाता नये ॥1॥ गजमाथा मोती सर्पाचा तो मान । गेलियाही प्राण हाता नये ॥2॥ सिंहाचे ते नख पतिव्रतेचे स्तन । गेलियाही प्राण हाता नये ॥3॥ विराल्यावाचून देह अहंभाव । जनी म्हणे देव हाता नये ॥4॥

255. बरवी पाऊले पाउले । सुंदर सकुमार पाउले ॥ शीतळ हरीची पाउले । गोमटी हरीची पाउले ॥ शिवासी उपदेशिले । तेचि प्रल्हादे स्मरिले ॥ उपमन्या प्रसन्न जाले । तेचि गजेंद्रे चिंतिले ॥

255. नेणो कोणे काय देवासी दिधले । मागत वाहिले तयापाशी ॥१॥ पेरावे जे शेती तेचि फळप्राप्ती । वाया काय गुंती आपुले मनी ॥२॥ तेवहा घ्यावे हेचि पूर्वापार । पुराणी विचार हाचि आहे ॥३॥ चोखा म्हणे उगे देवासी रूसती । आपुले मनाप्रती पुसती ना ॥४॥

255. देहचि ब्राह्मण म्हणो जरी आता । न घडे तत्त्वता विवेकदृष्टी ॥१॥ विचारूनी आधी ब्राह्मण तो कोण । मग तू भजोन राहे सुखे ॥२॥

255. आज मारे साधुजननो संगरे राणा । मारा भाग्ये मळ्यो॥धृ०॥ साधुजननो संग जो करीये पियाजी चडे चोगणो रंग रे॥१॥ सीकुटीजननो संग न करीये पियाजी पाडे भजनमा भंगरे॥२॥ अडसट तीर्थ संतोने चरणे पियाजी कोटी काशी ने कोटी गंगरे॥३॥

255. संसार तीही केला पाठमोरा । नाही द्रव्य दारा जया चित्ती ॥१॥ शुभाशुभ नाही हर्षामर्ष अंगी । जनार्दन जगी होउनि ठेला ॥२॥ तुका म्हणे देहे दिला एकसरे । जयासि दुसरे नाही मग ॥३॥ अर्थ :

255. रात्र काळी घागर काळी | यमुनाजळेंही काळी वो माय ॥१॥ बुंथ काळी बिलवर काळी | गळा मोती एकावळी काळी वो माय ॥२॥ मी काळी कांचोळी काळी | कांस कांसिली ते काळी वो माय ॥३॥ एकली पाणीया नवजाय साजणी | सवे पाठवा मूर्ति सांवळी वो माय ॥४॥

255. गोपाळ म्हणती कान्हा । सांभाळी आपुल्या गोधळा । पळतां सैराट धांवती राना । गेल्या ठेल्या त्या तुम्ही जाणा ॥१॥ कान्होबा पुरे पुरे तुझी गडी । आम्हा गाईनें केली ओढाओढी ॥धृ.॥ तू बैससी टेकावरी । आम्ही श्रमतो वेरझारीं ।

255. विटि दांडू भला रे तरीच मारी टोला । नाही तरि डाव घेता धावडिती मुला ॥१॥ सावधान पाहे रे हरीचि चित्ती ध्याये । न राहोनि निदसुरा खेळाच्या प्रवाहे ॥२॥

256. अवघीच तीर्थे घडली एकवेला । चंद्रभागा डोळा देंखिलीया ॥१॥ अवघीच पापे गेली दिगंतरी । वैकुंठपंढरी देंखिलीया ॥२॥ अवघिया संता एक वेळा भेटी । पुंडलिक दृष्टी देखलिया ॥३॥ तुका म्हणे जन्मा आल्याचे सार्थक । विठ्ठलची एक देंखिलीया ॥४॥

256. संसारी निधान लाधले जना । सद्‌गुरुचरणा सेवी बापा ॥1॥ कायावाचामने तयास देवावी । वस्तु मागून घ्यावी अगोचर ॥2॥ ते गोचर नव्हे जाण गुरुकृपेवीण । एर्‍हवी ते आपणा माजी आहे ॥3॥ असता सम्यक परि जना चुकामुक । भुलली निष्‍टंक मंत्रतंत्रे ॥4॥

256. लक्ष लावुनी त्रिपुटी । ठाण त्रिभंगी चोखडे । सगुण सांवळे म्हणोनि प्रीत मना ॥ ते देखतांचि पडे मिठी दृश्यांते निवटी । मना गाठी विरोनी ठेली ॥ जवळील निधान सांडूनि सिणसील बापा । तरी जन्मांतर न चुके बिजे रया ॥ कल्पना काळीमा वेगळी त्यागी । अहंभावाचा मोडी थारा ॥

256. पांडुरंगी लागो मन । कोण चिंतन करी ऐसे ॥१॥ देहभाव विसरला । देव गेला बुडोनी ॥२॥ जीव उपाधि भक्ती वंद्य । तेथे भेद जन्मला ॥३॥ मुळींच चोखा मेळा नाही । कैचा राही विठाळ ॥8॥

256. जरा मृत्यू भय सर्वांसी समान । तरी ते ब्राह्मण केवी म्हणे ॥१॥ यालागी विवेक धरोनी मानसी । ‘ ब्राह्मण’ पदासी वोळखावे ॥२॥

256. कहा गयोरे पेलो मुरलीवाळो । अमने रास रमाडीरे॥धृ०॥ रास रमाडवाने वनमा तेड्या मोहन मुरली सुनावीरे॥१॥ माता जसोदा शाख पुरावे केशव छांट्या धोळीरे॥२॥ हमणा वेण समारी सुती प्रेहरी कसुंबळ चोळीरे॥३॥

256. देहबुद्धि वसे लोभ जया चित्ती । आपुले जाणती परावे जे ॥१॥ तयासि चालता पाहिजे सिदोरी । दुःख पावे करी असत्य तो ॥२॥ तुका म्हणे धर्म रक्षाया कारणे । छाया इच्छी उन्हे तापला तो ॥३॥ अर्थ :

256. यशोदेचा बाळ अलगट | रूपे राजस बरवया बरवंट ॥१॥ वेधी लावूनि वेधिलले येणे मानस | आड घालूनिया आपुला प्रकाश ॥२॥ आपणासींच खेळे विनोदे | विश्व निववी तेजे सुखे निजबोधे ॥३॥ दृष्टी याची पावे देखणीया | आड रिघोनि तेज सांवळे भरिले डोळिया ॥४॥

256. काकुलते गोपाळ म्हणती रे कान्हया । गाई न येती माघारी कोन बळी कासया ॥१॥ आमुची खुंटली गति आवरीं तुं हरी । तुजवांचुनी कोण रेखा आमुचा कैवारी ॥२॥ नको वेरझारा पुरे आता हरी । एका जनार्दनी ऐशी करुणा करी ॥३॥

256. विटिया दांडू मांडिती खेळा । मेळवूनि मेळा संवगडियांचा ॥१॥ सुं म्हणोनिया मारिती टोला । हासती त्याला डाव घेता ॥२॥

257. पंढरी पंढरी । म्हणता पापाची बोहेरी ॥१॥ धन्य धन्य जगी ठाव । होतो नामाचा उत्सव ॥२॥ रिद्धी सिद्धी लोटांगणी । प्रेमसुखाचिया खाणी ॥३॥ अधिक अक्षराने एका । भूवैकुंठ म्हणे तुका ॥४॥

257. कीर्तनासी जाता मार्गी टाकी पाय । अमर देह होय कळे त्यासी ॥1॥ वाराणसी धरोनि पदरी । चाललीसे नारी दोहीकडे ॥3॥ आमच्या बापाची ऐकावया कीर्ति । जाऊ म्हणोन घेती ऐक्य कधी ॥4॥ कीर्तनासी जावे कैसे कोणेपरी । असू द्या अंतरी गोष्‍ट हित ॥5॥

257. षड्चक्री कुंभार घडीतसे माती । तैसे आम्हा किती चाळविसी ॥ रातीचा दिवसु की दिवसाची राती । वावधाणी वाती लावितोसी ॥ ज्ञानदेव म्हणे अवघेचि मृगजळ । सांडुनि पाल्हाळ नित्य ध्यांई ॥ अर्थ :

257. फुलाचे अंगी सुवास असे । फूल वाळलिया सुवास नासे ॥१॥ मृत्तिकेचे घट केले नानापरी । नाव ठेविले रांझण माथण घागरी ॥२॥ विराली मृत्तिका फुटले घट । प्राणी का फुकट शोक करी ॥३॥ चोखा म्हणे ऐसे मृगजळ पाही । विवेकी तिये ठायी न गुंतेची ॥४॥

257. आता वर्ण हाची ब्राह्मण म्हणावा । तरी तो अनुभवा नये काही ॥१॥ ब्राह्मण वेगळा वर्णाही अतीत । पाहता निश्चित भासतसे ॥२॥

257. चालने सखी दही बेचवा ज‍इये । ज्या सुंदर वर रमतोरे॥धृ०॥ प्रेमतणा पक्कान्न लई साथे । जोईये रसिकवर जमतोरे॥१॥ मोहनजी तो हवे भोवो थयो छे । गोपीने नथी दमतोरे॥२॥ मिरा कहे प्रभु गिरिधर नागर । रणछोड कुबजाने गमतोरे॥३॥

257. काळे खादला हा अवघा आकार । उत्पत्ती संहार घडामोडी ॥१॥ बीज तो अंकुर आच्छादिला पोटी । अनंता सेवटी एकाचिया ॥२॥ तुका म्हणे शब्दे व्यापिले आकाश । गुढार हे तैसे कळो नये ॥३॥ अर्थ :

257. दु:खाची निवृत्ति सुखाचे ते सुख | पाहता श्रीमुख गोविंदाचे ॥१॥ रंगणी रांगत गुलगुल बोलत | असुर रूळत चरणतळी ॥२॥ नामा म्हणे हाती लोणियाचा उंडा | गौळणी त्या तोंडा भुललिया ॥३॥