वारकरी रोजनिशी

257. गडियांचे उत्तर ऐकोनी सांवळा वेधियलें मन तटस्थ सकळा ॥१॥ घेउनी मोहरीं गाई पाचारी सकळा । नवल ते जाहले गोपाळा सकळा ॥२॥ नको वेरझारा पुरे आता हरी । एका जनार्दनी ऐशी करुना करी ॥३॥ एका जनार्दनी विश्वांचा निवासी । गाई आणि गोपाळां वेधिला सर्वासी ॥४॥

257. खेळ खेळ झेंपा गे आठवि चिद्रुपा । नाहिंतरि पुन:पुन्हा न चुकति खेपा ॥१॥ घेई बारवोटी गे काढी सागरगोटी । जेणे अर्थ स्वार्थ परमार्थ पडे पोटी ॥२॥

258. पंढरीसी जावे ऐसे माझे मनी । विठाई जननी भेटे केव्हा ॥१॥ नलगे त्यांवीण सुखाचा सोहंळा । लागे मज ज्वाला अग्नीचिया ॥२॥ तुका म्हणे त्याचे पाहिलिया पाय । मग दुःख जय सर्व माझे ॥३॥

258. कीर्तनाचा रस आवडे नरासी । लागती पायांसी मुक्ति चार्‍ही ॥1॥ वारी पंढरीचा निश्चये म्या केला । वारकरी झाला पंढरीचा ॥2॥ मोक्षाचा जो मोक्ष मुक्तीची जे मुक्ती । जनी म्हणे किती सांगु फार ॥3॥.

258. चातकाचे जिवन घनु । तरी तो साये एकाधिनु । आला वेळु भुलावणु । जैसा नलिनिसी नाही भानु ॥ चंद्रासवे चकोर मिळोनिया पूर्णिमेसी विरोधु मांडिला । तो योग दुर्मिळ म्हणोनी तो प्रसंगु विपाईला वेळा रया ॥

258. बावरे मन रात्रंदिवस झाले । नावरे वाहिले काय करू ॥१॥ येणे माझा कैसा घेतिलासे लाहो । आता कोठे जावो देशांतरी ॥२॥ न धरी तयाची संगतीची गोडी । झाली वोढावोढी साच दिसे ॥३॥ चोखा म्हणे याचा न तुटे संबंध । येणे मज बाध लाविलासे ॥४॥

258. आता ‘ याती’ लागी म्हणावे ब्राह्मण । तरी ते निर्वाण नये चित्ता ॥१॥ निरसूनी सर्वही विचारा वेदाते । उरे ते आइते वोळखावे ॥२॥

258. कठण थया रे माधव मथुरा जाई । कागळ न लख्यो कटकोरे॥धृ०॥ अहियाथकी हरी हवडा पधार्या । औद्धव साचे अटक्यारे॥१॥ अंगे सोबरणीया बावा पेर्या । शीर पितांबर पटकोरे॥२॥ गोकुळमा एक रास रच्यो छे । कहा न कुबड्या संग अतक्योरे॥३॥

258. आणीक या काळे न चले उपाय । धरावे ते पाय विठोबाचे ॥१॥ अवघेचि पुण्य असे तया पोटी । अवघिया तुटी होय पापा ॥धृपद॥ अवघे मोकळे अवघिया काळे । उद्धरती कुळे नरनारी ॥२॥ काळ वेळ नाही गर्भवासदुःखे । उच्चारिता मुखे नाम एक ॥३॥

258. चंद्रेबिबासरी देवो जरी मुखा | कोटी चंद्रप्रभा देखा कृष्णमति ॥१॥ धवळले चांदिणे रांगता रंगणी | धन्य वो गौळणी सुखी तुम्ही ॥२॥ कानींची कुंडले गुरुशुक्र बिंबले | शिरी ते क्षौभले पिंपळपान ॥३॥ कंठी वाघनखे साजिरी ते सरी | कटीकडदोरा वरी राजसासी ॥४॥

258. भक्तांसी सान न धरीच मान । खाय भाजीपान भाविकांचें ॥१॥ उच्छिष्टांची आस धरुनिया जीवी । गोकुळी ते दावी चोज सर्व ॥२॥ खेळे विटिदांडु हमामा हुंबरी । वाजवी मोहरी सवंगडियासी ॥३॥ एका जनार्दनी भक्तांचा अंकित । म्हणोनि तिष्ठत उभा असे ॥४॥

258. चढोनिया झाडा पोरा खेळसी सुरकांडी । निसरता हात पाय माझा होईल मोडी ॥१॥ धरुनी हरि चित्तिसी खेळे वरिझाडा । अभिमाने जासी तरी होईल चुरा हाडा ॥२॥

259. जन्ममरणाची विसरलो चिंता । तू माझा अनंता माय बाप ॥१॥ होतील डोळा पाहेन प्रकार । भय आणि भर निसरली ॥२॥ लीगाडाचे मुळे होती पंच भूते । ज्यांचे त्या पुरते विभाविले ॥३॥ तुका म्हणे झाला प्रपंच पारिखा । जीवांसी तू सखा पांडुरंगा ॥४॥

259. गौळण म्हणे गौळणीला । पुत्र झाला यशोदेला ॥1॥ एक धावे एकीपुढे । ताटी वाटी सुंठवडे ॥2॥ सुइणीची गलबल झाली । दासी जनी हेल घाली ॥3॥

259. सुख श्रृंगार सुहावा । मिरवतो हरि समाधाना बोधु रे ॥ हरींचे सुख गीति गाता । समाधान बोधु रे ॥ बापरखुमादेविवरू विठ्ठलु रे । आठविता समाधान बोधु रे ॥ अर्थ :

259. बैसोनि निवांत करीन चिंतन । काया वाचा मनसहित देवा ॥१॥ नामाचा आठव हेचि सोपे वर्म । अवघे कर्माकर्म पारूषती ॥२॥ या परते साधन आन कांही नेणे । अखंड वाचे म्हणे रामकृष्ण ॥३॥ सुलभ हा मंत्र तारक जीवासी । येणे भवासी उतार होय ॥४॥

259. आता म्हणो जरी ब्राह्मण पंडिता । न माने तत्त्वता मना तेही ॥१॥ जाणता विवेक निवडी तो बरा । ब्राह्मण तो खरा ज्ञानवंत ॥२॥

259. जशोदा मैया मै नही दधी खायो॥धृ०॥ प्रात समये गौबनके पांछे । मधुबन मोहे पठायो॥१॥ सारे दिन बन्सी बन भटके । तोरे आगे आयो॥२॥ ले ले अपनी लकुटी कमलिया । बहुतही नाच नचायो॥३॥

259. न मिळो खावया न वाढो संतान । परि हा नारायण कृपा करो ॥१॥ ऐसी माझी वाचा मज उपदेशी । आणीक लोकासी हेचि सांगे ॥धृपद॥ विटंबो शरीर होत का विपत्ती । परि राहो चित्ती नारायण ॥२॥ तुका म्हणे नासिवंत हे सकळ । आठवे गोपाळ तेचि हित ॥३॥

259. घागरिया छंदे चरण घवघवी | अरुणा दाखवी चरणतळी ॥१॥ असता येई कान्हा देई आलिंगन | उतरी निंबलोण मुखावरूनि ॥२॥ वाघनखे कडदोरा कंठी घालूनि सरी | झणी तुज मुरारी दृष्टी लागो ॥३॥ अंबुले लोळिया कंठी रिठे गांठी | छंदे जगजेठी हालवी मान ॥४॥

259. काळे गोरे एकापुढें एक । धांवताती बिदो बिदीं देख । अलक्ष लक्ष्या नये सम्यक । तो नंदनंदन त्रिभुवननायक गे माय ॥१॥ गाईवत्स नेताती वनां । गोपाळ म्हणती अरे कान्हा । जो नये वेदा अनुमाना । ज्यासी चतुरानन ध्यानीं ध्यातसे ॥२॥

259. सूरकांडी बैसोनि खोडी चढसी झाडावरी । मोडलिया डाहाळी खांदी पडशील अघोरी ॥१॥ वेघ ऐशावरी घेऊनि सवे हरि ॥२॥ जगडवाळ झाड वरी खांदयाहि वांकुडया ।

260. माझिया देहाची मज नाही चाड । कोठे करू कोड आणिकांचे ॥१॥ इच्छिता ते मान लागा देवापासी । असा संचितासी गुंतले हो ॥२॥ देह आम्ही केला भोगाचे सांभाळी । राहिलो निराळी मानामान ॥३॥ तुका म्हणे कोणे वेचावे वचन । नसता तो सीण वाढवावा ॥४॥

260. मग म्हणे नंदाजीला । पुत्रमुख पाहू चला ॥1॥ स्नान घालूनि त्यासी । वस्त्रे दिधली ब्राम्हणांसी ॥2॥ परब्रम्ह ते पाहुनी । ब्रम्ही मिळे दासी जनी ॥3॥

260. दीप दीपिका शशी तारा । होतु का कोटिवरी रे । परी न सरे निशी नुगवे दिवसु । दिनकर नाथे जियोपरी रे ॥ नद्धरिजे नुद्धरिजे नुद्धरिजे गोपाळवीण नुद्धरिजे ॥ नगर भ्रमंता जन्म जावो । परी प्रवेशु एक्या द्वारे रे ।

260. भाक समुद्री भरियले केणे । आणियेले नाणे द्वारकेचे ॥१॥ बाराही मार्गाची वाणीज्ज करी । पंढरी हे पुरी नामदेव ॥२॥ चोखा म्हणे लोटांगणी जाऊ । नामदेव पाहू केशवाचा ॥३॥

260. आता म्हणो जरी कर्म ते ब्राह्मण । चहू वर्णी जाण कर्म असे ॥१॥ म्हणोनी म्हणावे कर्मिक ब्राह्मण । आहे तेचि खूण वेगळीच ॥२॥

260. तुम की करो या हू ज्यानी । तुम०॥धृ०॥ ब्रिंद्राजी बनके कुंजगलीनमो । गोधनकी चरैया हू ज्यानी॥१॥ मोर मुगुट पीतांबर सोभे । मुरलीकी बजैया हू ज्यानी॥२॥ मिरा कहे प्रभु गिरिधर नागर । दान दिन ले तब लै हु ज्यानी॥३॥

260. पिंड पोसावे हे अधमाचे ज्ञान । विलास मिष्टान्न करूनिया ॥१॥ शरीर रक्षावे हा धर्म बोलती । काय असे हाती तयाचिया ॥धृपद॥ क्षणभंगुर हे जाय न कळता । ग्रास गिळि सत्ता नाही हाती ॥२॥ कर्वतिली देहे कापियेले मांस । गेले वनवासा शुकादिक ॥३॥

260. कृष्ण डोलतु रांगतु रंगणी | इडापीडा धांबोनि घेती गौळणी ॥१॥ जीवापरीस हे वाल्हे बालक | शिणलिया विसांवा त्याचे श्रीमुख ॥२॥ सर्व सुख याचेनी मनोहरे | तेंचि खेळविता धणी त पुरे ॥३॥ देह गेह नाठवे सर्वथा | सुतपतीची मावळली वार्ता ॥४॥

260. कृष्ण देखतांचि गेले । शेखी बुडविली महिमान ॥१॥ भली नव्हे हे कृष्णगती । सखे पळविले सांगाती ॥२॥ मायेचा करविला बंदु । शमशमादि पळविले बंधु ॥३॥ द्रष्टा दृश्य आदि दर्शन । तिन्ही सांडिलें पुसुन ॥४॥

260. आंगा आणुनि वारे पोरा घालिसि हमामा । निघोनिया जाईल पुढे पडासे येऊनि दमा ॥१॥ घुमे एक्याभावे । हा गोपाळ घेउनि सवे ॥२॥

261. आपुले मरण पाहिले म्या डोळा । तो जाला सोहंळा अनुपम्य ॥१॥ आनंदे दाटली तिन्ही त्रिभुवने । सर्वात्मकपणे भोग झाला ॥२॥ एकदेशी होतो अहंकारे आथिला । त्याच्या त्यागे जाला सुकाळ हा ॥३॥ फिटले सुतक जन्ममरणाचे । मी माझ्या संकोचे दुरी जालो ॥४॥

261. आलिया ब्राम्हणासी दान । द्रव्य दिधले अपार जाण ॥1॥ गाई म्हसींची खिल्लारे । ब्राम्हण दिधली अपारे ॥2॥ कामधेनूची उभनी । कल्पवृक्षाची दाटणी ॥3॥ ऐसा आनंदसोहळा । दासी जनी पाहे डोळा ॥4॥

261. मलयानिळ शीतळू । पालवी नये गाळू । सुमनाचा परिमळु । गुंफिता नये ॥ तैसा जाणा सर्वेश्वरू । म्हणो सानाथरू । स्वरूपाचा निर्धारू । कवण जाणे ॥

261. माकडाचे परी हालविती मान । दावी थोरपण जगामध्ये ॥१॥ स्वहिता मुकले स्वहिता मुकले । बळे झाकी डोळे नाक धरी ॥२॥ माळा आणि मुद्रा दाविताती सोंग । डोलविती अंग रंग नाही ॥३॥ पोटाचा पोसणा विटंबना करी । भीक दारोदारी मागतसे ॥४॥

261. शास्त्राचे प्रमाण आपुलाले कर्म । वर्णाचा स्वधर्म आचरती ॥१॥ तयासी ब्राह्मण कैसेनि बोलिजे । विचार हा कीजे मनामाजी ॥२॥

261. तेरे सावरे मुखपरवारी । वारी वारी बलिहारी॥धृ०॥ मोर मुगुट पितांबर शोभे । कुंडलकी छबि न्यारी न्यारी॥१॥ ब्रिंदामनमो धेनु चरावे । मुरली बजावत प्यारी॥२॥ मिरा कहे प्रभु गिरिधर नागर । चरणकमल चित्त वारी॥३॥

261. जरी माझी कोणी कापितील मान । तरी नको आन वदो जिव्हे ॥१॥ सकळा इंद्रिया हे माझी विनंती । नका होऊ परती पांडुरंगा ॥धृपद॥ आणिकाची मात नाइकावी कानी । आणीक नयनी न पाहावे ॥२॥ चित्ता तुवा पायी रहावे अखंडित । होउनी निश्चिंत एकविध ॥३॥

261. चाल सखिये वेगु करी वहिला | दिन सरला काळ थोडा उरला ॥१॥ आवडी घेऊ गे हरिसुख धनीचे | आर्त पुरोनी जे उरलेसे मनीचे ॥२॥ कृष्णमुख पाहे दृष्टी भरोनी | चित्त सांडी कृरवंडी करोनी ॥३॥ झणी विसरसी हे खूण निश्‍ती | मग अंतरले सवसुख पुढती ॥४॥

261. करुनिया काला सर्व आले गोकूळीं । गोपाळांसहित गाईवत्स सकळीं ॥१॥ वोवाळिती श्रीमुख कुर्वडी करिती । रामकृष्णातें सर्व वोवाळिती ॥२॥ जाहला जयजयकार आनंद सकळा । एका जनार्दनी धणी पाहता डोळा ॥३॥

261. धरुनिया श्वास पोटी सेवो पहासी हाल । न पवसी स्थळ भोवता गडियांचा मेळ ॥१॥ हुतुतु हुतुतु किती करिसी वेळोवेळा । होऊनिया नम्र भजे घननीळ सावळा ॥२॥

262. विषयी विसर पडिला निःशेष । अंगी ब्रम्हरस ठसावला ॥१॥ माझीमाज झाली अनावर वाचा । छंद या नामाचा घेतलासे ॥२॥ लाभाचिया सोसे पुढे चाली मना । धनाचा कृपणा लोभ जैसा ॥३॥ तुका म्हणे गंगा सागर संगमी । अवघ्या जाल्या उर्मी एकमय ॥४॥

262. वैकुंठीचा हरी । तान्हा यशोदेच्या घरी ॥1॥ रांगतसे हा अंगणी । माथा जावळाची वेणी ॥2॥ पायी पैंजण आणि वाळे । हाती नवनीताचे गोळे ॥3॥ धन्य यशोदा ते माय । दासी जनी वंदी पाय ॥4॥

262. सकुमार साकार परिमळे आगळे । कर्पुर परिमळे घोळीयेला ॥ मित्रपणे करा मधुर अळुमाळा । मधुकर गोपाळ हृदयी धरा ॥

262. मागे बहुताने हेचि वारिले । तेणे ते पावले निजधाम ॥१॥ तयाचिया वाटे चालू जाता सुख । अवधेंचि दु:ख निरसेल ॥२॥ बहुतांचा हाचि आहे उपदेश । तोचि सुखरस सेऊ आता ॥३॥ चोखा म्हणे आम्हा सांपडली वाट । मारग हा नीट येता जाता ॥४॥

262. आता धर्म यासी म्हणावे ब्राह्मण । तरी हे अप्रमाण दिसतसे ॥१॥ ब्राह्मण ते भिन्न जाणते जाणती । ज्ञानी वोळखती आत्मदृष्टी ॥२॥

262. तोरी सावरी सुरत नंदलालाजी॥धृ०॥ जमुनाके नीर तीर धेनु चरावत । कारी कामली वालाजी॥१॥ मोर मुगुट पितांबर शोभे । कुंडल झळकत लालाजी॥२॥ मिरा कहे प्रभु गिरिधर नागर । भक्तनके प्रतिपालाजी॥३॥

262. करिसी ते देवा करी माझे सुखे । परी मी त्यासी मुखे न म्हणे संत ॥१॥ जया राज्य द्रव्य करणे उपार्जना । वश दंभमाना इच्छे जाले ॥धृपद॥ जगदेव परी निवडीन निराळे । ज्ञानाचे आंधळे भारवाही ॥२॥ तुका म्हणे भय न धरी मानसी । ऐसियाचे विशी करिता दंड ॥३॥

262. हाती घेऊनिया काठी | शिकविते श्रीपती |यमुनेंची माती | खासी कांकांकाँ का ॥१॥ हरी तू खोडी नको करू | माझ्या वा वा बा बा ॥ध्रु ॥ धांऊनिया धरिला करी | बैसविला मांडीवरी |मुख पसरोनि करी | आ आ आ आ ॥२॥ विष्णदास नामा म्हणे | मरोतनिया जन्मा येणे |कृष्ण सनातन पाहू | या या या या ॥३॥

262. जाहला अस्तमान आले गोकूळां । वोवाळिती आरत्या गोपिका बाळां ॥१॥ जाती सवंगंडी आपुलाले घरां । राकाकृष्ण दोघे आले मंदिरां ॥२॥ नानापरीचीं पक्कान्ने वाढिती भोजना । यशोदा रोहिणी राम आणि कृष्णा ॥३॥ एका जनार्दनी पहुडले देव । गोकुळामाजी दावी ऐसे लाघव ॥४॥

262. जाईजण्या बळे पोरा घालिसी हुंबरी । विचकिसी दात पुढे पडसिल फेरी ॥१॥ पाहे हरिकडे । मग हुंबरी घाली कोडे ॥२॥ उडसील बळे ज्याच्या वोळखे तो आधी ।

263. ध्यानी ध्याता पंढरिराया । मनासहित पालटे काया ॥१॥ तेथे बोला कैची उरी । माझे मीपण झाला हरी ॥२॥ चित्त चैतन्यी पडता मिठी । दिसे हरिरूप अवघी सृष्टी ॥३॥ तुका म्हणे सांगो काय । एकाएकी हरी वृत्तिमय ॥४॥

263. ब्रम्हा वंदी ज्याचे पाय । त्याची यशोदा ते माय ॥1॥ साम राज्याचा जो दानी । मागे यशोदेसी लोणी ॥2॥ क्षीरसागर ज्याचे चरणी । त्याला पायावरते न्हाणी ॥3॥ देव ब्रम्हांड पालकी । त्याची टाळू हाते माखी ॥4॥

263. सुकुमार सुरस परिमळे अगाध । तयाचा सुखबोध सेवी आधी ॥ मना मारी सुबुध्दी तल्लीन मकरंदी । विषय उपाधी टाकी रया ॥

263. मागे बहुतांनी केलीसे आटणी । ते मी काचणी करू नेणे ॥१॥ नाही अधिकार तैसा या जीवा । उगेचि धांवा धांवा करू मने ॥२॥ सहावेल ते वोझे वाहावे मस्तकी । भार झाल्या चुकी कुंथा कुंथी ॥३॥ चोखा म्हणे पाहावा आपुला विचार । तरीच पैलपार भवनदी ॥४॥

263. स्वर्गलोकप्राप्ती होय जया धर्मे । ब्राह्मण उत्तम तेही नव्हती ॥१॥ ‘ ब्रह्म’ जाणे तोचि ब्राह्मण बोलिजे । येर ते सहजे ब्रह्मबीज ॥२॥

263. थारो विरुद्ध घेटे कैसी भाईरे॥धृ०॥ सैना नायको साची मीठी । आप भये हर नाईरे॥१॥ नामा शिंपी देवल फेरो । मृतीकी गाय जिवाईरे॥२॥ राणाने भेजा बिखको प्यालो । पीबे मिराबाईरे॥३॥

263. म्हणविती ऐसे आइकतो संत । न देखीजे होत डोळा कोणी ॥१॥ ऐसियांचा कोण मानिते विश्वास । निवडे तो रस घाईडाई ॥धृपद॥ पर्जन्याचे काळी वोहाळाचे नद । ओसरता बुंद न थारेचि ॥२॥ हिऱ्याऐशा गारा दिसती दूरोन । तुका म्हणे घन न भेटे तो ॥३॥

263. अस्तमान जालिया ग्रामांत परतले । गोपाळ ते गेले घरोघरी ॥१॥ आपुलिया गृहीं रामकृष्ण आले । यशोदेनें केले निंबलोण ॥२॥ षड्रस पक्वान्नीं विस्तारिलें ताट । जेविती वैकुंठ नंदासवें ॥३॥ नंदासवें जेवी वैकुंठीचा हरी । ब्रह्मादिक सरी न पावती ज्यांची ॥४॥

263. मी तो नेणे याची लीळा । अकळकळा खेळ खेळे ॥१॥ पुढील सूचना जाणोनिया । आधीच उपाया करुनी ठेवी ॥२॥

263. गौळणी ठकविल्या | गौळणी ठकविल्या |एक एक संगतीने | मराठी कानडीया |एक मुसलमानी | कोंकणी गुजरणी |अशा पांचींजणी गौळणी ठकविल्या ॥ ध्रु॥गौळणी सुंदरी | गौळणी सुंदरी |गेल्या यमुनेतीरी | वस्त्रे फेडुनिया स्नान करिती नारी |गोविदाने वस्त्रे | नेली कळंबावरी |स्तान करोनिया | त्या आल्या बाहेरी ॥१॥ लडोबा गोविदा | लडोबा गोविदा |निर्वाणी आज | आडचाल्लो पडचाल्लो |शिर फोड्या न कोडो | मारी कन्हय्या |पानी खेळ्या न खेळो ॥२॥ देखरे कन्हय्या देखरे कन्हय्या | मै इज्यतकी बडी |कदम पकडूंगी | मैया कुटोजुडी |मेरी चुनरी दे | मेरी ले दुल्लडी ॥३॥ देवकी नंदना | देवकी नंदना |तू एक श्रीपती | उघडी हिवाची | तुज विनवु किती |पाया पडत्ये बा | मी येत्ये काकुळती |माझी साडी दे | घे नाकाचे मोती ॥४॥

264. ब्रम्हरस गोडी तयासी फावली । वासना निमाली समूळ ज्याची ॥१॥ नाही त्या विटाळ अखंड सोहंळा । उपाधी वेगळा जाणिवेच्या ॥२॥ मन हे निश्रळ झाले एके ठायी । तया उणे काही निजसुखा ॥३॥ तेचि पुण्यवंत तेचि पर उपकारी । प्रबोधी त्या नारीनर लोका ॥४॥

264. अहो गोकुळींच्या देवा । आदि अंत तुम्हा ठावा ॥1॥ न लगे पुसावे हो कोणा । आदि अंत हो सुजाणा ॥2॥ जनी म्हणे हो गोकुळी । किती खासी उष्‍टावळी ॥3॥

264. बोलता बोलु मावळला । तो मावळोनी उरला । हा भावो केवी गमलारे बापा ॥ की इंद्रियांचा भोगु खुंटला । की समंधियाचा ठावो निमाला । की वर्णावर्ण भला । विचारु नाही ॥

264. याचिया छंदा जे लागले प्राणी । त्याची धुळधाणी केली येणे ॥१॥ याचा संग पुरे याचा संग पुरे । अंतरी ते उरे हांव हांव ॥२॥ स्वार्थ परमार्थ घातिलासे चिरा । किती फजीतखोरा बुझवावे ॥३॥ न जावे तेथे हाटेची जाय । करू नये ते करी स्वये न धरी कांही ॥४॥

264. ब्राह्मण तो एक सांगेन इत्यर्थ । जेणे हा वेदार्थ साठविला ॥१॥ वेदीही प्रमाण तोच असे केला । वरिष्ठ तो भला गुरू सर्वा ॥२॥

264. नही जाऊंरे जमुना पाणीडा । मार्गमा नंदलाल मळे॥धृ०॥ नंदजीनो बालो आन न माने । कामण गारो जोई चितडू चळे॥१॥ अमे आहिउडा सघळी सुवाळा । कठण कठण कानुडो मळ्यो॥२॥ मिरा कहे प्रभु गिरिधर नागर । गोपीने कानुडो लाग्यो नळ्यो॥३॥ 265.

264. अतिवाद लावी । एक बोट सोंग दावी ॥१॥ त्याचा बहुरूपी नट । नव्हे वैष्णव तो चाट ॥धृपद॥ प्रतिपादी वाळी । एक पुजी एका छळी ॥२॥ तुका म्हणे नाही । भूतदया ज्याचे ठायी ॥३॥

264. लांचावले ब्रह्म भक्तीचेनि सुख |ते गोकुळी गोपाळवेषे गाई राखे ॥१॥ त्रिभुवनी न समाये ब्रह्मादिकी लक्षा नये |ते दास्यत्व करिताहे गौळीयांचे ॥२॥ नवलाव गे माये देखियला |ते सुख काय सांगो तुला ॥३॥ कसे गोवळेपणांची बुंथी घेऊनिया साजिरा |परब्रह्म जालेंसे पिसे गे माये ॥४॥

264. गौळणींचा आकांत - अभंग २६४ गौळणी म्हणती यशोदेला । कोठे गे सांवळां । का रथ शृंगारिला । सांगे वो मजला । अक्रुर उभा असे बाई गे साजरी ॥१॥ बोले नंदाची आंगणी । मिळाल्या गौळणी ॥धृ.॥

264. सरलिया खेळा गे म्हणती अवघ्या बाळा । आरते आरती करु नंदाच्या गोवळा ॥१॥ हाचि जीव प्राण सोयरा सज्जन । ओवाळिता यासि बाई निवे तनुमन ॥२॥

265. भक्ति ते नमन वैराग्य तो त्याग । ज्ञान ब्रम्ही भोग ब्रम्ह्तनु ॥१॥ देहाच्या निरसने पाविजे या ठाया । माझी ऐसी काया जंव नव्हे ॥२॥ उदक अग्नी धान्य झाल्या घडे पाक । एकाविण एक कामा नये ॥३॥ तुका म्हणे मज कळते चांचणी । बडबडीची वाणी अथवा सत्य ॥४॥

265. असो थोरथोरांची मात । तूचि मिळालासी गोपाळांत ॥1॥ त्यांच्या शिदोर्‍या सोडिसी । ग्रासोग्रासी उच्छिष्‍ट खासी ॥2॥ न म्हणे सोवळे ओवळे । प्रत्यक्षचि ते ओवळे ॥3॥ स्वानंदाचे डोही हात । धुतले सर्वाही निश्चित ॥4॥

265. ये साते आलिया वोळंगा सारंगधरु । नाही तरी संसारु वाया जाईल रया ॥ कवणाचे मायबाप कवणाचे गणगोत । मृगजळवत् जाईल रया ॥

265. लिहिले संचिती न चुके कल्पांती । वाया कुंथाकुंथी करूनी काय ॥१॥ जन्ममरण सुखदु:खाचे गांठोडे । हे तो मागे पुढे बांधलेंसे ॥२॥ निढळींची अक्षरे साच तेचि खरे । आता वोरबार करील कोण ॥३॥ चोखा म्हणे आमुची जैशी का वासना । तैशीच भावना होत जात ॥४॥

265. गुणात असोनी गुणांसी नातळे । क्रियेसी नाकळे अणुमात्र ॥१॥ तोचि रे ब्राह्मण वोळखावा जनी । द्वैत जया स्वप्नी आडळेना ॥२॥

265. पोटाचे ते नट पाहो नये छंद । विषयांचे भेद विषयरूप ॥१॥ अर्थी परमार्थ कैसा घडो सके । चित्त लोभी भीके सोंग वाया ॥धृपद॥ देवाची चरित्रे दाखविती लीळा । लाघवाच्या कळा मोहावया ॥२॥ तुका म्हणे चित्ती राहे अभिळास । दोघा नरकवास सारिखाचि ॥३॥

265. बाळ सगुण गुणाचे तान्हे गे | बाळ दिसते गोजिरवाणे गे |काय सांगता गाऱ्हाणे गे | गोकुळीच्या नारी ॥१॥ श्रीरंग माझा वेडा गे | याला नाही दुसरा जोडा गे |तुम्ही याची संगत सोडा गे | गोकुळीच्या नारी ॥२॥ पाच वर्षांचे माझे बाळ गे | अंगणी माझ्या खेळे गे |का लटकाच घेता आळ गे | गोकुळीच्या नारी ॥३॥ सावळा गे चिमणा माझा गे | गवळणीत खेळे राजा गे |तुम्ही मोठ्या ढालगजा गे | गोकुळीच्या नारी ॥४॥

265. गौळणींची धांदल - अभंग २६५४ कृष्ण आला परिसुनी मथुरे नारी । चपळा धांवती अति सुंदरी । एकी त्या कवळ करी । एकी त्या आलिया मार्जन शिरी ॥१॥ अरे कृष्णा अरे कान्हा मनमोहना । गोपिका भाळल्या तुझिया गुणा ।

265. हरीच्या पायी विश्वासले । सवंगडे झाले म्हणउनी ॥१॥ दिवस राती नव्हता तुटी । सांगती गोठी आलोकिका ॥२॥

266. शिख सूत्र तुझा गुंतला जमान । तोवरी तू जाण श्रुतिदास ॥१॥ त्याची तुज काही चुकतांची नीट । होसील पतित नरकवासी ॥२॥ बहु तू झालासी चतुर शहाणा । शुद्ध आचरण चुको नको ॥३॥ शिखा सूत्र यांचा तोडी तू संबंध । मग तुज बाघ नाही काही ॥४॥

266. रुणुझुणु रुणुझुणु रे भ्रमरा । सांडी तु अवगुणु रे भ्रमरा ॥ चरणकमळदळु रे भ्रमरा । भोगी तू निश्चळु रे भ्रमरा ॥ सुमनसुगधु रे भ्रमरा । परिमळु विद्गदु रे भ्रमरा ॥ सौभाग्य सुंदरु रे भ्रमरा । बापरखुमादेविवरु रे भ्रमरा ॥

266. वाढले शरीर काळाचे है ग्वाजे । काय माझे तुझे म्हणतोसी ॥१॥ बाळ-तरूण दशा आपुलेच अंगी । आपणची भोगी वृध्दपण ॥२॥ आपुला आपण न करी विचार।काय हे अमर शरीर याचे ॥३॥ चोखा म्हणे भुलला मोहळाचे परी । मक्षिके निर्धारी वेढियेला ॥४॥

266. निर्विकल्प जया समाधी जोडली । चित्तासी अमोली परब्रह्मी ॥१॥ तोचि एक खरा ब्राह्मण वेदार्थे । आणिक ती मते पाखंडाची ॥२॥

266. नही तोरी बलजोरी राधे॥धृ०॥ जमुनाके नीर तीर धेनु चरावे । छीन लीई बांसरी॥१॥ सब गोपन हस खेलत बैठे । तुम कहत करी चोरी॥२॥ हम नही अब तुमारे घरनकू । तुम बहुत लबारीरे॥३॥

266. भुंकती ती द्यावी भुंको । आपण त्यांचे नये शिको ॥१॥ भाविकांनी दुर्जनाचे । काही मानू नये साचे ॥धृपद॥ होईल तैसे बळ । फजीत करावे ते खळ ॥२॥ तुका म्हणे त्यांचे । पाप नाही ताडणाचे ॥३॥

266. वारी तो दशवंती आपुला तू बाळ | विकटू हा खेळ खेळतसे ॥१॥ धाकुटिया मुला घेतो हा चिमोरे | काय करू धुरे भीत असो ॥२॥ घरीचा म्हातारा हाणितला येणे | काय सांगू उणे तुजपाशी ॥३॥ मी वो लटिकी तरी नामयासी पुसा | तुझा बाळू कैसा आसंदत ॥४॥

266. उद्धवास आज्ञा - अभंग २६६ उद्धवासे एकांती बोले गुज सांवळा । गोकुळासी जाऊनी बोधीं सुंदरीं गोपीबाळा । रथी बैसोनी निघाला वेगी पावला गोकुळां । तो उद्धव देखोनी दृष्टी गोपींन वेढींला ॥१॥ उद्धवा जाय मथुरेला । आणी लौकरे हरीला ॥धृ.॥

266. आता मी पुसेन ते सांगा रे उमाणे । तुम्ही आलेती कोठुनी जाणे कोठे ॥१॥ मग विचारती गोवळ म्हणती नेणो मूळ । ऐसेचि आम्ही आढळ दास तुझे ॥२॥

266. एकच टाळी झाली चंद्रभागे वाळवंटी । माझा ज्ञानराज गोपाळाशी लाह्या वाटी ॥1॥ नामदेव कीर्तन करी पुढे नाचे पांडुरंग । जनी म्हणे बोला ज्ञानदेवा अभंग ॥2॥ अभंग बोलता रंग कीर्तनी भरिला । प्रेमाचेनि छंदे विठ्‌ठल नाचु लागला ॥3॥ नाचता नाचता देवाचा गळाला पितांबर । सावध होई देवा ऐसा बोले कबीर ॥4॥ साधु या संतांनी देवाला धरिला मनगटी । काय झाले म्हणुनी दचकले जगजेठी ॥5॥ ऐसा कीर्तन महिमा सर्वामाजी वरिष्‍ठ । जडमूढ भाविका सोपी केली पायवाट ॥6॥ नामयाची जनी लोळे संताच्या पायी । कीर्तन प्रेमरस अखंड देई गे विठाई ॥7॥.  

267. पहांटेच्या प्रहरी म्हणा हरि हरि । तया सुखा सारी नाही दुजी ॥१॥ केशव वामन नारायण विष्णु कृष्ण संकर्षणु राम राम ॥२॥ माधवा वामना श्रीधरा गोविंदा । अच्युता मुकुंदा पुरुषोत्तमा ॥३॥ नरहरी भार्गवा गोपाळा वासुदेवा । हृषीकेशा पावा स्मरणमात्रे ॥४॥

267. भाव अक्षराची गाठी । ब्रम्हज्ञानाने गोमटी ॥1॥ ते हे माया ज्ञाने वरी । संतजना माहेश्वरी ॥2॥ ज्ञानेश्वर मंगळ मुनी । सेवा करी दासी जनी ॥3॥

267. आनंदु रे आजी आनंदु रे । सबाह्य अभ्यंतरी अवघा परमानंदु रे ॥ एक दोन तीन चारी पाच सहा । इतुके विचारूनि मग परमानंदी रहा ॥ सातवा अवतार आठवा वेळोवेळा । बापरखुमादेविवरू विठ्ठलु जवळा ॥ अर्थ :

267. वांया हांव भरी गुंतले कबाडी । करिताती जोडी पुढीलाची ॥१॥ ऐसे ते वोंगळ देख आंधळे । भोगिताती बळे सुख दु:ख ॥२॥ नाशिवंत अवघे मानियेले साच । करिती हव्यास जन्मोजन्मी ॥३॥ चोखा म्हणे यासी काय उपदेश । भोगी नर्कवास कल्पवरी ॥४॥

267. अंतर्बाह्य एक अखंड अद्वय । प्रत्यक्ष अप्रमेय अनुभवे ॥१॥ तयासीच जाण म्हणावे ब्राह्मण । जयाचे निर्वाण परब्रह्मी ॥२॥

267. नाव किनारे लगाव प्रभुजी नाव किना०॥धृ०॥ नदीया घहेरी नाव पुरानी । डुबत जहाज तराव॥१॥ ग्यान ध्यानकी सांगड बांधी । दवरे दवरे आव॥२॥ मिरा कहे प्रभु गिरिधर नागर । पकरो उनके पाव॥३॥

267. जप करिता राग । आला जवळी तो मांग ॥१॥ नको भोवताले जगी । पाहो जवळी राख अंगी ॥धृपद॥ कुड्याची संगती । सदा भोजन पंगती ॥२॥ तुका म्हणे ब्रम्ह । साधी विरहित कर्म ॥३॥

267. कान्हा तू आजि का जालासि बेभान ॥धृ॥तू तो आमुचा गडी | म्हणोनी मी केली खोडी |घालू हुंबर यमुनेची मोडू मान ॥१॥ होसी तू आमुचा बळी | म्हणोनि म्या केली कळी |तेथे कशाचा काय गुमान ॥२॥ जरी तू होसी सखा | होऊ दे जाला वाखा |चल रूपवती घरी घेऊ मान ॥३॥ समजूनिया देव | येक नामा नामदेव |जाले ते हरपले | या द्वैत भान ॥४॥

267. देवकी बंधमुक्तता - अभंग २६७ ते २७१ कपटे पयपानसी । मोहे मोहनराशी । विषयी विष स्तनासी । देवो आली ॥१॥ तंव तो सावध निजमुखी । जिवासहित शोखी । सायुज्याच्या समसुखीं । समाधान बा ॥२॥ स्वरुपी घडोघडीं । म्हणे बापा सोंडीं । कृष्णमुखीं कुडी । सरती झाली बा ॥३॥