क्षोभ आणि कृपा मातेच
2778.
क्षोभ आणि कृपा मातेची समान । विभाग जतन करुनि ठेवी ॥१॥
क्षणभंगुर ते उपजली चिंता । खरी अखंडीता आवडीची ॥धृपद॥
शिकवू जाणे ते गोमाटियासाठी । लोभे नाही तुटी निश्चियेंसी ॥२॥
अवघेचि मिथ्या समया आरते । देता तो उचिते काय जाणे ॥३॥
न करी अव्हेर गांजू नेदी कोणा । भेडसावी तान्हे हाऊ आला ॥४॥
तुका म्हणे करी जिवासी जतन । दचकूनि मन जवळी आणी ॥५॥
अर्थ :
मुलावर रागावणे किंवा मुलाला माया लावणे हे दोन्हीही मातेसाठी सारखे समानच असते कारण योग्य वेळी या दोन्ही विकरांचा माता वापर करत असते व मुलाचे हित व्हावे यासाठीच अंतकरणाची ही दोन्हीही विकार ती माता जतन करून ठेवत असते. कधी कधी तर आई मुलांविषयी चिंता करते व कधीकधी त्याच्यावर प्रचंड चिडते परंतु मुलाविषयी जो प्रेमाचा झरा आहे तो अखंडित तिच्या अंतकरणात असतो. आई मुलाला कोणतीही गोष्टी शिकवताना त्याच्या प्रेमापोटी त्याला चांगली गोष्ट शिकवते परंतु काहीही शिकवत असताना तिच्या मनात कोणत्याही प्रकारचा लोभाची तूट नसते हे मात्र निश्चिंत. कोणत्याही वेळी मुलाने काहीही मागितले तरी ती आई त्याला ते योग्य असेल तर देते अयोग्य असेल तर देत नाही कारण मुलाचे हित कशात आहे हे ती जाणते आणि योग्य काळी काय देणे योग्य आहे हे देखील जाणत असते. ती माता आपल्या मुलाचा कधीही तिरस्कार करीत नाही व आपल्या मुलाला कोणाकडूनच त्रासही होऊ देत नाही मुलगा फारच हट्टीला आला तर त्याला बागुलबोवा ची भीती दाखवून भेडसावत असते. तुकाराम महाराज म्हणतात मुलाचे रक्षण ही माता आपल्या जीवाचे पेक्षाही जास्त करत असते बाळ थोडेसे बाहेर कुठे बाहेर गेला तर आईचे मन भयभीत होते व ती माता मुलाला शोधून पुन्हा आपल्या जवळ आणते.
