26-16
जी भृगूचा कैसा अपकारु । कीं तो मानूनि प्रियोपचारु । तोषेचिना शारङ्गधरु । गुरुत्वासीं? ॥ 26 ॥
पाहू गेले तर, भृगूनें केवढा अपराध केला? पण त्याने केलेला लत्ताप्रहार हा गुरुप्रसादच समजून, भगवंतांनीं संतुष्ट होऊन तें प्रसादचिन्ह म्हणून हृदयावर धारण केले. 26
27-16
कीं आंधारें खतेलें अंबर । झालेया दिवसनाथासमोर । तेणें तयातें पऱ्हा सर । म्हणितलें काई? ॥ 27 ॥
किंवा अंधकारानें गच्च भरलेले व्योम सूर्यासमोर आले असतां, त्याने, तू असें मजसमोर येऊ नको असे त्यास कधी म्हटले आहे काय? 27
28-16
तेवीं भेदबुद्धीचिये तुळे । घालूनि सूर्यश्लेषाचें कांटाळे । तुकिलासि तें येकी वेळे । उपसाहिजो जी ॥ 28 ॥
तसेच तुमच्या स्वरूपाच्या ठिकाणी नसलेला भेद उत्पन्न करून त्या तराजूमध्ये एका अंगाला सूर्य व एका अंगाला आपण अशी आपली तुला करु गेलो त्याची श्रीगुरो, मला क्षमा असावी. 28
29-16
जिहीं ध्यानाचा डोळां पाहिलासी । वेदादि वाचां वानिलासी । जें उपसाहिलें तयासी । तें आम्हांही करीं ॥ 29 ॥
(तू ध्यानाचा विषय नसतां) ज्यांनी तुझे ध्यान केले, ज्या वेदांदिकांनी वाणीने तुझे स्तवन केले, तें आपण जसे सहन केले, तीच दृष्टि माझ्याबद्दलही असावी. 29
30-16
परी मी आजि तुझ्या गुणीं । लांचावलों अपराधु न गणीं । भलतें करीं परी अर्धधणीं । नुठी कदा ॥ 30 ॥
परंतु, तुमचे अखंड गुणगान करावें ह्याची मला अत्यंत हौस वाटते किंवा ही मला खोडच लागली आहे; म्हणून, तो अपराध असे गणू नये; आपण काय वाटेल तें करा; मी मात्र माझी सर्व इच्छा पूर्ण झाल्यावांचून येथून हालणार नाही. 30

31-16
मियां गीता येणें नांवें । तुझें पसायामृत सुहावें । वानूं लाधलों तें दुणेन थावें । दैवलों दैवें ॥ 31 ॥
मी, गीतानामक आपले प्रसादामृत सेवू लागलों तों, मला आपल्या यशोवर्णनाचे दुप्पट बळ चढले व माझ्या नशिबाचेही नशीब उघडले. 31
32-16
माझिया सत्यवादाचें तप । वाचा केलें बहुत कल्प । तया फळाचें हें महाद्वीप । पातली प्रभु ॥ 32 ॥
हे प्रभो, मला वाटतें अनंत कल्प माझ्या वाणीला सत्यभाषणाचे तपाचरण घडले आहे. त्याचेच फल म्हणून मला ह्या गीतारूप महाद्वीपाचा लाभ झाला आहे. 32
33-16
पुण्यें पोशिलीं असाधरणें । तियें तुझें गुण वानणें । देऊनि मज उत्तीर्णें । जालीं आजी ॥ 33 ॥
मी आजवर असामान्य पुण्याई संपादन केली त्याचा मोबदला म्हणून तुझे गुणवर्णन करण्याचे तिने मला सामर्थ्य देऊन ती आज माझी उतराई झाली आहे. 33
34-16
जी जीवित्वाच्या आडवीं । आतुडलों होतों मरणगांवीं । ते अवदसाची आघवी । फेडिली आजी ॥ 34 ॥
देहबुद्धीमुळे मी जीवदशेच्या घोर अरण्यांत गुंतून जन्ममृत्युच्या कचाट्यात आड्कलों होतों, ती माझी अवदशा, माझी जीवदशाच आज संपल्यामुळे, सर्व नष्ट झाली आहे. 34
35-16
जे गीता येणें नांवें नावाणिगी । जे अविद्या जिणोनि दाटुगी । ते कीर्ती तुझी आम्हांजोगी । वानावया जाली ॥ 35 ॥
जी गीता ह्या नांवाने ख्यातनाम्नी (प्रसिद्ध) असून अविवेचा पाडाव करून जिने आपले सामर्थ्य सिद्ध केले आहे, अशा आपल्या गीतेचे म्हणजे आपले यश आम्हीं वर्णन करणच योग्य होय. 35

36-16
पैं निर्धना घरीं वानिवसें । महालक्ष्मी येऊनि बैसे । तयातें निर्धन ऐसें । म्हणों ये काई? ॥ 36
कल्पना करा, कीं दरिद्रयाच्या घरी महालक्षमीने एकाएक प्रवेश केला तरीही त्याला मग दरिद्री म्हणतां येईल काय? 36
37-16
कां अंधकाराचिया ठाया । दैवें सुर्यु आलिया । तो अंधारुचि जगा यया । प्रकाशु नोहे? ॥ 37 ॥
किंवा जेथे अंधकार आहे त्या स्थली दैववशात् सूर्य पातला, तर तो अंधकारच ह्या जगाला प्रकाशरूप होत नाही काय? 37
38-16
जया देवाची पाहतां थोरी । विश्व परमाणुही दशा न धरी । तो भावाचिये सरोभरी । नव्हेचि काई? ॥ 38 ॥
ज्या परमात्मस्वरूपाचे महिमान पाहू गेले असतां विश्वाला परमाणुइतकेही स्थान अगर इतकीही सत्ता नाहीं तो भक्तिभावाच्या बळावर काय करणार नाहीं? अगर होणार नाहीं? 38
39-16
तैसा मी गीता वाखाणी । हे खपुष्पाची तुरंबणी । परी समर्थें तुवां शिरयाणी । फेडिली ते ॥ 39 ॥
त्याप्रमाणे मी टीका व्याख्यान करावें, ही वस्तुतः आकाशपुष्पाचा सुगंध घेण्यासारखी अशक्य गोष्ट होय; परंतु आपणा समर्थाच्या कृपेने माझी तीही इच्छा पूर्ण केली. 39
40-16
म्हणौनि तुझेनि प्रसादें । मी गीतापद्यें अगाधें । निरूपीन जी विशदें । ज्ञानदेवो म्हणे ॥ 40 ॥
ज्ञानेश्वर महाराज म्हणतात,आपल्या प्रसादाच्या योगे गीतेच्या श्लोकांचे मूळच्या खोल आर्थाप्रमाणे विवरण करीन. 40

41-16
तरी अध्यायीं पंधरावा । श्रीकृष्णें तया पांडवा । शास्त्रसिद्धांतु आघवा । उगाणिला ॥ 41 ॥
देवांनी, पंधराव्या अध्यायात अर्जुनाला सकलशास्त्र-सिद्धांत कथन केला आहे. 41
42-16
जे वृक्षरूपक परीभाषा । केलें उपाधि रूप अशेषा । सद्वैद्यें जैसें दोषा । अंगलीना ॥ 42 ॥
उत्तम वैद्याने अंगांत मुरलेल्या दुखण्याची चिकित्सा करावी त्याप्रमाणे ब्रह्म बस्तूच्या ठिकाणी झालेल्या अनादि अनिर्वचनीय माया ह्या उपाधीच्या संबंधानें, ही त्रैलोक्यरचना कीशी निर्माण झाली हे वृक्षाच्या रूपकाने देवांनी दाखविले.42
43-16
आणि कूटस्थु जो अक्षरु । दाविला पुरुषप्रकारु । तेणें उपहिताही आकारु । चैतन्या केला ॥ 43 ॥
आणि कूटस्थ (मायारूप उपाधि ज्याला आहे असा) अक्षर पुरुषाचा प्रकार म्हणून जो दाखविला व त्याचबरोबर तदुपहितचैतन्याचेही वर्णन केले. 43
44-16
पाठीं उत्तम पुरुष । शब्दाचें करूनि मिष । दाविलें चोख । आत्मतत्त्व ॥ 44 ॥
नतर उत्तमपुरुष शब्दाच्या वर्णनाच्या निमित्तानें केवल शुद्ध जें आत्मतत्त्व (ब्रह्म) त्याचे स्पष्टीकरण केलें 44
45-16
आत्मविषयीं आंतुवट । साधन जें आंगदट । ज्ञान हेंही स्पष्ट । चावळला ॥ 45 ॥
व आत्मप्राप्तीचे श्रेष्ठ अंतरंग साधन जे ज्ञान याचेही कथन केले. 45

46-16
म्हणौनि इये अध्यायीं । निरूप्य नुरेचि कांहीं । आतां गुरुशिष्यां दोहीं । स्नेहो लाहणा ॥ 46 ॥
म्हणून ह्या अध्यायांत निरूपण करण्यासारखे कांहीं उरले नाही, परंतु गुरुशिष्यांच्या प्रेमसंवादाचा अनुवाद करू. 46
47-16
एवं इयेविषयीं कीर । जाणते बुझावले अपार । परी मुमुक्षु इतर । साकांक्ष जाले ॥ 47 ॥
याप्रमाणे पंधराव्या अध्यायाने अनेक बुद्धिमंताची योग्य समज पडली तरी इतर जे मुमुक्षु त्यांच्या सर्व शंकांचे निरसन झाले नाही. 47
48-16
त्या मज पुरुषोत्तमा । ज्ञानें भेटे जो सुवर्मा । तो सर्वज्ञु तोचि सीमा । भक्तीचीही ॥ 48 ॥
असा जो मी “पुरुषोत्तम” त्या माझे वर्म जाणून जो ज्ञानद्वारा मल भेटतो (मद्रूप होतो) तोच सर्वज्ञ होय व त्याची मजविषयींची भक्ति हीच सीमेची (कडेची) भक्ति होय.48
49-16
ऐसें हें त्रैलोक्यनायकें । बोलिलें अध्यायांत श्लोकें । तेथें ज्ञानचि बहुतेकें । वानिलें तोषें ॥ 49 ॥
असें जें त्रैलोक्यनाथ भगवंतांनीं पंधराव्या अध्यायाच्या शेवटीं संतोषपूर्वक कथन केले आहे त्यात प्रायःज्ञानाचीच थोरवी सांगितली आहे. 49
50-16
भरूनि प्रपंचाचा घोंटु । कीजे देखतांचि देखतया द्रष्टु । आनंदसाम्राज्यीं पाटु । बांधिजे जीवा ॥ 50 ॥
प्रपंचाचा ग्रास करून ब्रह्मदर्शन होतांच, द्रष्टयाला दृश्यही आत्मस्वरूपानें दिसू लागते (सर्वात्मभाव होतो) व त्यायोगे जीवाला ब्रह्मात्मभाव येऊन तो आनंदसाम्राज्याचा स्वामी होतो. 50

Sartha Dnyaneshwari Chapter 16th Complete
Sartha Dnyaneshwari Adhyay Solava Sampurn
सार्थ ज्ञानेश्वरी अध्याय सोळावा संपूर्ण
सार्थ ज्ञानेश्वरी अध्याय 16 वा संपूर्ण
सार्थ ज्ञानेश्वरी अध्याय १६ वा संपूर्ण