16.

🕉अध्याय १६ नवनाथ भक्तिसार ग्रंथ ओवीबद्ध
🪔
👉अध्याय सोळावा - फलश्रुति 👉 दुःस्वप्नांचा नाश होईल.

श्रीगणेशाय नमः
श्रीसरवत्यै नमः । जयजयाजी दिगंबरा । आद्यनामे विश्वंभरा । वर्णिता तुझिया गुणसंभारा । मति अपूर्व होतसे ॥१॥
वर्णिता तुझिया गुणसंपत्ती । वेदभांडारे अपूर्व होती । सहस्त्रफणी वाहता मार्थी । शीण वाचे दावीतसे ॥२॥
पंचाननाऐसे धेंडे । परी दो अक्षरी झाले धडे । सरस्वतीचे शिणोनि तोंड । करी सांड विलापाची ॥३॥
आठभार उदभिज देही । कमळपत्रांते पुरे मही । सप्ताब्धींची अपूर्व शायी । तव गुणसाररसज्ञ ॥४॥
ऐसा सर्वगुणज्ञ पुरुष । येवोनि बैसला अबद्भमतीस । भक्तिसार ग्रंथ सुधारस । स्वये निर्मिला आपणचि ॥५॥
तरी मागिले अध्यायी सकळ कथन । कानिफा आणि वायुनंदन । युद्धसमयी ऐक्य होऊन । सुखसागरा मिळाले ॥६॥
यावरी कानिफा स्त्रीदेशांत । गेले श्रीगडमुंडगांवांत । तेथे भेटोनि मच्छिंद्राते । आतिथ्याते भोगिले ॥७॥
भोगिले परी कैसे रीती । तेचि ऐका येथूनि श्रोती । मच्छिंद्राचे काम चित्ती । एक अर्थी उदेला ॥८॥
की कानिफा जाईल स्वदेशांत । श्रीगोरक्षका करील श्रुत । मग तो धांवोनि येईल येथ । नेईल माते येथुनी ॥९॥
तरी गोरक्ष मम शिष्य आहे । ऐसे यासी श्रुत करु नये । अनेक योजूनि उपाय । येथे राहता करावा ॥१०॥
ऐसी युक्ती रचूनि चित्ती । करावे म्हणे आतिथ्य बहू रीती । म्हणोनि बोलावूनि बहुत युक्ती । सकळा मच्छिंद्र सांगतसे ॥११॥
याउपरी आणिक योजना करीत । की विषयी गोंवावा कानिफानाथ । मग हा कदा देशांत । जाणार नाही सर्वस्वे ॥१२॥
चंद्राननी मृगांकवदनी । पाठवीतसे शिबिरालागुनी । परी तो नातळे कामवासनी । इंद्रियदमनी महाराज ॥१३॥
म्हणाल तरी त्या कैशा युवती । प्रत्यक्ष कामाच्या मूर्ती । जयांचे नेत्रकटाक्षे होती । वेडेपिसे देवादि ॥१४॥
जयेचे पाहता मुखमंडण । तपी सांडिती तपाकारणे । येवोनि मुंगी लुंगी होवोन । मागे भ्रमती जपी तपी ॥१५॥
जयेचे अधर पोंवळ्यांपरी दिसती । दर्शन दाळिंबबीज गोमटी । गौरवर्ण पिकाघाटी । ग्रीवा दर्शवी बाहेर ॥१६॥
की अनंत चंद्राचा प्रकाश जैसा । की उडुगणपतीचा द्वितीय ठसा । जयांच्या नखाकृतिलेखा । चंद्रकोरी मिरवल्या ॥१७॥
असो ऐसे स्त्रियांचे वर्ण । की भानुचि पावला उदयमान । ऐसिया स्त्रिया पाठवोनि स्थान । चेतविती कामासी ॥१८॥
परी तो नातळे महाराज । हा वृत्तांत मछिंद्रा कळला सहज । मग म्हणे शिष्यकटकाचा समाज । कामासनी गोवावा ॥१९॥
ऐसाहो यत्न करुनि पाहता । कामिनींचा श्रम झाला वृथा । शिष्यकटकही येईना हाता । उपाय कांही चालेना ॥२०॥
असो ऐसे छळणांत । एक मास राहिले तेथ । परी कोपे देव होता उदित । सहजस्थिती लोटले ॥२१॥
असो लोटल्या एक मास । मग पाचारुनि मच्छिंद्रास । म्हणती आज्ञा द्यावी आम्हांस । स्वदेशासी जावया ॥२२॥
मग अवश्य म्हणोनि मच्छिंद्रनाथ । नानासंपत्ती द्रव्य ओपीत । गज वाजी उष्ट्र अमित । द्रव्य बहुत दिधले ॥२३॥
शिबिरे कनाथा पडप थोर । तंबू राहुट्या पृथगाकार । शिबिका मुक्तझालरा छत्र । वस्त्राभरणी भरियेले ॥२४॥
ऐसी ओपूनी अपार संपत्ती । बोळवीतसे मच्छिंद्रजती । एक कोस बोळवोनि नमिती । परस्परांसी आदरे ॥२५॥
ऐसे बोळवोनि कटकभार । स्वस्थाना आला नाथ मच्छिंद्र । येरीकडे तीर्थवर । करीत आला स्वदेशा ॥२६॥
सहज आले मुक्कामेंमुक्काम । लंघुनि स्त्रीदेश सुगम । पुढे गौडबंगाल स्थान उत्तम । नानाक्षेत्रे हिंडती ॥२७॥
परी जया गावी जाय नाथ । त्या गावी लोक करिती आतिथ्य । सर्व पाहूनि भक्तिवंत । उपचारे मिरवती ॥२८॥
इच्छेसम सकळ अर्थ । पूर्ण होऊनि शिष्यसांप्रदायी होत । म्हणोनि वर्णिती कीर्त । मुखोमुखी उल्हासे ॥२९॥
मग या गावीचे त्या गांवी लोक । येऊनि नेती सकळ कटक । दावूनि भाक्तिभाव अलोलिक । बोळविती पुढारा ॥३०॥
ऐसे श्रवण करीत करीत । कीर्तीमागे कीर्ती होत । ती सत्कीर्ती हेळापट्टणांत । प्रविष्ट झाली जगमुखे ॥३१॥
बहुत जनांचे वाचे स्तुती । अहाहा स्वामी ऐसे म्हणती । मग राजांगणी ही कीर्ती । हेलावली सेवकमुखे ॥३२॥
कीर्ति ऐकूनि नृपनाथ । पुढे प्रेरिता झाला दूत । त्याकरवी उत्तम वृत्तांत । मुनिकटकाचा आणविला ॥३३॥
ते सांगती मुनीचा राजयोग । गांवोगांवींहूनि शिबरे सुरंग चांग । धांवताती घेऊनि मागोमाग । स्वामीलागी राहावया ॥३४॥
पुढे नाथध्वज येऊन । शिबिरे चालती त्यामागून । शिष्यकटकासी मागूनि गमन । कानिफाचे होतसे ॥३५॥
ऐसे मार्गी करिता गमन । तो येरीकडे जगन्नाथाहून । गोरक्ष बंगालदेशात येऊन । गांवोगांव भ्रमतसे ॥३६॥
तो सहजमार्गी करिता गमन । महीप्रवाही तरुव्यक्त विपिन । तया विपिनी गजकर्ण नंदन । सहजस्थिती भेटला ॥३७॥
तेणे पाहिले गोरक्षकासी । गोरक्षे पाहिले कानिफासी । दृष्टादृष्टी होता आदेशी । एकमेका बोलिले ॥३८॥
करुनि स्थिर शिबिकासन । खाली उतरला कर्णनंदन । मग भरजरी गालिंचा मही पसरुन । गोरक्षासी बैसविले ॥३९॥
आपण बैसे उपसवे नेटी । बोले कानिफा वाग्वटी । नाथपंथ हा वरदपुटी । कोण गुरु लाहिला ॥४१॥
हे ऐकून गोरक्षनाथ । मच्छिंद्रजन्मापासुनि कथा सांगत । वरदपाणी उदयामित्र । प्रसन्न झाला तयासी ॥४१॥
तरी त्याचा दासानुदास । मी म्हणवितो महापुरुष । परी श्रीगुरु कानिफादेहास । गुरु कोण मिरवला ते सांगा ॥४२॥
ऐसे गोरक्षबोल ऐकून । कानिफा सांगे जालिंदरकथन । जन्मापासूनि वर्तमान । दत्तकृपा आगळी ॥४४॥
ऐसे उभयतांचे भाषण । झालिया मिरवले समाधान । म्हणती योग्य आले घडून । तुम्ही आम्हा भेटला ॥४४॥
याउपरी कानिफाचित्ती । कामना उदेली एका अर्थी । की मच्छिंद्र गुरु गोरक्षाप्रती । दत्तवरदे मिरवला ॥४५॥
तरी दत्तकृपेचे अनुसंधान । कैसे लाधले विद्यारत्न । की कवणरुपी सहजदर्शन । जगामाजी मिरवती ॥४६॥
तरी याचा शोध करावा । दावूनी आपुल्या गौरवा । ऐसे योजूनि सहज भावा । दृष्टी करी भोंवताली ॥४७॥
तो दृष्टीसमोर आम्रवन । पक्क फळी देखिले सघन । तेंही पाडाचे पक्कपण । शाखा व्यक्त । झोंबल्या आहेत ह्या वृक्षी ॥४९॥
परी ऐसी फळे सुगम दिसती । तरी भक्षण करावे वाटे चित्ती । यावरी गोरक्ष बोले युक्ती । नको नको म्हणतसे ॥५०॥
याउपरी बोले कानिफा वनच । तोडूनि आणवितो शिष्य धाडून । गोरक्ष म्हणे इतुका यत्न । कासयासी करावा ॥५१॥
आता शिष्य आहेत जवळी । तोडूनि आणावे त्या करकमळी । शिष्य नसता कोणे काळी । मग आपण काय करावे ॥५२॥
तरी आता स्वतः ऐसे करावे ॥गुरुप्रसादे प्रताप मिरवावे ॥फळे तोडूनि विद्येसी गौरवावे ॥तुष्ट आत्मा करावा ॥ ५३॥
ऐसे कानिफा ऐकूनि वचन । जरी तुमचे इच्छिते ऐसे मन । तरी आतांचि आणितो तोडून । पक्कपणी गुरुकूपे ॥५४॥
मग कवळूनी भस्मचिमुटी । विभक्तास्त्र जपे होटी । त्यावरी आकर्षण मंत्रपोटी । प्रेरिता झाला युक्तीने ॥५५॥
विभक्तास्त्र आकर्षणी । प्रेरिता फेकी भस्म काननी । तंव ती पक्कफळे वृक्षावरुनी । पुढे आली सर्वत्र ॥५६॥
मग ते शिष्यकटकासहित । फळे भक्षिती मधुर व्यक्त । भक्षिल्या पूर्ण तृप्त । क्षाळिले हात जीवनाने ॥५७॥
ऐसे झालिया पूर्णप्रकरणी । गोरक्ष विचारी ऐसे मनी । म्हणे प्रताप दाविला मजलागुनी । कानिफाने आपुला ॥५८॥
तरी आपण आता यासी । दावू विद्या चमत्कारासी । ऐसा विचार करुनि मानसी । कानिफाते बोलतसे ॥५९॥
म्हणे तुम्ही केला पाहुणचार । तरी उत्तरालागी उत्तर । आणिक फळे भक्षूनि साचार । चवी रसने मिरवावी ॥६०॥
ऐसे ऐकोनि तयाचे वचद । म्हणे बोलला ते फार उत्तम । तुमच्या शब्दासी करुनि मान । स्वीकारावे तैसेंचि ॥६२॥
मग आकर्षणशक्ती विभकास्त्र । जल्पोनि नाथ गोरक्ष पवित्र । तो लवंगवनींची फळे विचित्र । येऊनि पडली पुढारा ॥६२॥
मग ती फळे खात जेठी । रसनेसी पडो पाहे मिठी । अहा अहा म्हणे शेवटी । अमृतसरी दाटले ॥६३॥
मग ती फळे केलिया भक्षण । शुद्धजीवने हस्त प्रक्षाळून । बैसले आसनी सुखे येऊन । त्यावरी बोले गोरक्ष तो ॥६४॥
म्हणे खाली फळे उत्तम राहिली । परी जैसी तैसी करावी वहिली । पुन्हा योजूनि वृक्षडाहळी । पुढे मार्गा गमावे ॥६५॥
याउपरी कानिफानाथ । ऐसा कोण ब्रह्मयाचा सुत । पुन्हा निर्मोनि मूर्तिमंत । जैसे तैसे करील ॥६६॥
गोरक्ष म्हणे गुरुपुत्र । जो निस्सीमपणी आहे पवित्र । त्यासी हे करणे अघटित विचित्र । कदाकाळी नसेचि ॥६७॥
तो दुसरा ब्रह्मा करील उत्पन्न । मग ऐसियाची कथा कोण । जो महीच मस्तकी करिता धारण । तो पर्वताचे ओझे शिणे की ॥६८॥
जो अर्कतेजा निवविणार । तो पावक ठिणगीने पळे सत्वर । हृदयी सांठवितो सप्तसागर । तो थिल्लरोदके अटकेना ॥६९॥
जो बोलकाजाचे गंभीर चातुरी । बृहस्पतीते मागे सारी । तो अजारक्षकाते भिवोनि अंतरी । मौन वरील का वाचे ॥७०॥
जो आपुले प्रतापेंकरुनी । क्षीराब्धी करील गृहवासनी । तो तक्राकरिता सदैव सदनी । भीक मागेल केउता ॥७१॥
की चक्षूचे कृपाकटाक्षे । पाषाण करी परीस जैस्से । तो हेमाकरिता काय प्रत्यक्ष । आराधील धनाढ्या ॥७२॥
जयाचे वचनवाग्वटी । मिरविती सकळ देवांच्या थाटी । तो आपल्या मोक्षासाठी । आराधीना भूतासी ॥७३॥
तस्मात् ब्रह्मयाची काय कथा । जो अनंतब्रह्मांडे होय निर्मिता । सर्व कर्तव्याचा कर्ता । गुरुकृपेसी मिरवितसे ॥७४॥
नातरी मुळींच प्रौढी । गुरु मिरवला ज्याच्या कवाडी । तयाची दैना कोण फेडी । काबाड ओझे वाहे तो ॥७५॥
ऐसे ऐकता कानिफानाथ । परम क्षोभला खचितार्थ । जैसा पावक आज्यसिंचितार्थ । कवळू पाहे ब्रह्मांडा ॥७६॥
म्हणे हो हो जाणतो तूते । आणि तुझिया गुरुसहित । बहुसाधनी प्रतापवंत । नरकामाजी पचतसे ॥७७॥
वाचे म्हणविती योगीजन । कर्म आचरती नरकपतन । सकळ स्त्रीराष्ट्र वेष्टून । भोग पापांचा ॥७८॥
जितेंद्रियत्व दावावे जनी । असोनि भोग चिंती मनी । तया भोगवश करोनि । मेनिकानाथ होवोनि ठेला ॥७९॥
तरी ठाऊक गुरु तुझा । किती बोलसी प्राज्ञी ओजा । आता ब्रह्मयाते करुनि हीन तेजा । ढिसाळ गोष्टी करितोसी ॥८०॥
प्रथम गुरु तुझा काबाडी । तुझी दैना कोण फेडी । आता सोडोनि सकळ प्रौढी । मार्गालागी क्रमी का ॥८१॥
ऐसे वचन खडतर बोलणे । गोरक्षकाते होता श्रवण । मग म्हणे बोलसी आपण । चावटीपणी हे भ्रष्टा ॥८२॥
तुझा गुरु जालिंदरनाथ । प्रतापहीन दीन बहुत । दशवर्षे आजपर्यंत । नरकी नित्य पचतसे ॥८३॥
परी त्या सामर्थ्य नाही झाले । की आपण येथूनि जावे वहिले । नृपसर्पदपे वेष्टिले । शक्तिहीन झालासे ॥८४॥
हेळापट्टणी गौडबंगाल देशी । वस्ताद मिळाला आहे त्यासी । धन्य गोपीचंद प्रतापराशी । लीदगर्तीत पचवीतसे ॥८५॥
तैसा नोहे गुरु माझा । हालवील सकळ ब्रह्मांड चोजा । शंकराचे अस्त्र ओजा । करकमळी मिरवतसे ॥८६॥
अष्टभैरव महादारुण । अजिंक्य देवांदानवांकारण । त्यांसी बळे करुनि कंदन । शरणागत आणिले ॥८७॥
पाहे केवढा मारुतसुत । जेणे विजयी केला रघुनाथ । तया मस्तकी देऊनि पर्वत । उभा केला स्तंभापरी ॥८८॥
वीरभद्र प्रतापतरणी । देवदानवा अजिंक्य करणी । तयाचा प्राण कंठी आणुनी । शरणागत तो केला ॥८९॥
द्वादशकळी तीव्र आदित्य । तयाचा उलथोनि पाडिला रथ । सकळ देव शरणागत । होऊनि लोटले पायासी ॥९०॥
तरी प्रतापी गुरु ऐसा । भक्त सोडवीत नरकक्लेशा । तयाच्य वरदकृपे ऐसा । आतांचि पाहे हे भ्रष्टा ॥९१॥
मग घेऊनि भस्मचिमुटी । मंत्रप्रयोग बोले होटी । संजीवनी ते पीयूषथाटी । सकळ फळाते मिरवली ॥९२॥
ऐसी सकळ प्रयोगी फळे संपूर्ण । जैसी तैसी ठेली होऊन । ते कानिफानाथ पाहून । मनी शंकित पै झाला ॥९३॥
योजूनि सवे मुख वोठी । विस्मय करीत आपुले पोटी । म्हणे धन्य हा प्रतापजेठी । जगामाजी मिरविला ॥९४॥
सकळ टाकूनि विरुद्ध भाषण । धांवोनि दिधले आलिंगान । म्हणे धन्य तू एक निपुण । गुरुपुत्रता मिरविशी ॥९५॥
परी ऐशा बोलता विरुद्ध बोला । माते सर्वज्ञ लाभ झाला । शोधित फिरलो जालिंदराला । ठाव लाधला तुजपासी ॥९६॥
यापरी गोरक्ष बोले वचन । हे बोलिलासी अति अप्रमाण । माझा लाभ तुजकारण । तुझा लाभ मज झाला ॥९७॥
ते बोल नव्हे वाईट । दाविते झाले मार्ग चोखट । गुप्तगुरुचे उघडूनि कपाट । मार्गदिवटा पै केला ॥९८॥
तरी आता उत्तम झाले । दृष्टी पाहू गुरुपाउले । ऐसे वदूनि प्रीती नमिले । एकमेका ते वेळा ॥९९॥
याउपरी गौरनंदन । स्पर्शास्त्र मुखी जल्पून । वृक्षांदेठी फळे नेऊन । जेथील तेथे जडियेली ॥१००॥
मग पुन्हा करोनि नमनानामन । प्रांजळ वर्णित वर्तंमान । एकमेकांते विचारुन । आदेश म्हणवूनि जाताती ॥१॥
गोरक्ष चालिला स्त्रीदेशांत । कानिफा गौडबंगाली जात । हेळापट्टण लक्षूनिया पंथ । कूच मुक्काम साधीतसे ॥२॥
परी तीव्र होऊनि अति चित्ती । म्हणे जातांचि भस्म करीन नृपती । अहा जालिंदर गुरुमूर्ती । दुखविली नष्टाने ॥३॥
ऐसे म्हणोनि वारंवार । परम क्रोधाचा वैश्वानर । शिखा डुलवी स्वअंगावर । अहाळूनि पाडावया ॥४॥
तन्न्याये तीव्रमती । चित्तकुंडी पावकस्थिती । प्रदीप करोनि नृपआहुती । इच्छूनिया जातसे ॥५॥
तच्छिष्यकटकथाटी । गमन करिता वाटोवाटी । तंव हेळापट्टण काननपुटी । जाऊनिया पोहोंचला ॥६॥
तो वृत्तांत रायासी कळला । कानिफा आले गावाला । मग परिवारासहित गोपीचंद वहिला । सवे सामोरा जातमे ॥७॥
चित्ती म्हणे मम वैभवा । योग्य दिसे महानुभावा । तरी गुरु हाचि करावा । कायावाचाभावाने ॥८॥
सातशे शिष्यकटक भारी । पूर्णयोगी ब्रह्मचारी । गज वाजी स्यंदनी स्वारी । जगामाजी मिरवतसे ॥९॥
सिद्ध करुनि चमूभार । शिबिकासने तुरंग अपार । अन्य मंडळी वीर झुंजार । रायासवे मिरवले ॥११०॥
रायमस्तकी एकशत । चंद्राकृती देदीप्यवंत । ऐसी छत्रे वर्णिता बहुत । वाढेल ग्रंथ आगळा ॥११॥
एक सहस्त्र सातशे मिती । बरोबरीचे सरदार असती । तयांची छत्रे पंच असती । चंद्राकी मिरवत ॥१२॥
हेमतगटी झालरा शिल्पयुक्ती । छत्रकळसाची अपार दीप्ती । रत्नखचित अर्का म्हणती । तेज सांडी तू आपुले ॥१३॥
ऐशा संपत्तिसंभारेसी । ठेंगणे भाविती अमरपदासी । मार्गी चालता मांत्रिकासी । पाचारी तो नृपनाथ ॥१४॥
म्हणती प्रारब्धयोगेंकरुन । येथे पातले सिद्धरत्न । तरी याचा अनुग्रह घेऊन । ईश्वरभक्ती परिधानू ॥१५॥
हा श्रीगुरु आहे योग्य माते । माझी संपत्ती भूषणभरते । जगामाजी दिसे सरिते । योगायोग्य उभयती ॥१६॥
नातरी गुरु मम मातेने । योजिला होता कंगालहीन । रत्नपति काच आणून । भूषणाते मिरवीतसे ॥१७॥
की कल्पतरुच्या बागायती । कंटकतरु बाभूळवस्ती । की अर्कचंद्राचे मध्यपंक्ती । काजव्याने मिरवावे ॥१८॥
मी भूप माझे पंक्ती । भूपती असावा सर्वज्ञमूर्ती । घृतशर्करा दुग्धसरिती । लवण कैसे वाढावे ॥१९॥
अमंगळ गल्ली कुश्वल स्थान । बहुत ज्ञानी पिशाचसमान । तो गुरु मातेंने । जालिंदर योजिला ॥१२०॥
अहो ती योग्य नसे संगत । काय केले स्त्रीजातींत । परी आता उदेले उचिताउचित । गुरु कानिफा आम्हांसी ॥२१॥
ऐसे वदूनि मंत्रिकासी । राव जातसे कटकप्रदेशी । घेऊनि सवे संभारासी । षोडशोपचार आदरे ॥२२॥
ऐसेपरी कटकथाटी । राव जाय सुगम वाटी । त्या मार्गी योगींद्र जेठी । जाऊनिया मिळाला ॥२३॥
परी येता देखतांचि गोपीचंद । हृदयी धडाडला अपार क्रोध । परी विवेक अर्गळा अपार । तेणे अक्रोध मनामाजी संचरला ॥२४॥
आतांचि शापुनि करीन भस्म । परी कार्य सुगम । उरकोनि घ्यावा मनोधर्म । आघी पाहूनि गुरुचरणपद्म । शासनाते मग ओपू ॥२६॥
ऐसा विचार करुनि चित्ती । स्तब्ध राहिला योगींद्र जती । क्रोधानळा समूळ शांती । बोधलक्ष्मी स्थापीतसे ॥२७॥
जैसे शस्त्रास्त्री निपुण । जेवी रक्षिती प्रतापवान । परी कार्यसंबंधी देदीप्यमान । दर्शविती लोकांते ॥२८॥
तरी प्रथम श्रीगुरुमूर्ती । प्रत्यक्ष करावी याचे हाती । मग क्रोधानळासी दुस्तर आहुती । गोपीचंद योजावा ॥२९॥
ऐसिये विचारी शब्दबोधे । कानिफा राहिला स्तब्ध । येरीकडे गोपीचंद । चरणावरी लोटला ॥१३०॥
उभा राहिला समोर दृष्टी । नम्रोत्तर बोले होटी । जोडोनिया करसंपुटी । विनवणी विनवीतसे ॥३१॥
हे महाराजा दैवयोगा । मज आळशावरी गंगा । वोळलासी कृपाओघा । अनाथा सनाथ करावया ॥३२॥
तुम्ही कृपाळू संतसज्जन । दयाभांडार शांतिरत्न । ज्ञानविज्ञान आस्तिककर्म । गृहस्थांसी कल्पावे ॥३३॥
ब्रह्मी पावला तत्त्वता । षड्रगुणासी विषया दमिता । सकळ भोगूनि अकर्ता । मिरवतसा जगामाजी ॥३४॥
आणि जगाच्या विषयतिमिरी । ज्ञानदिवटी तेजारी । मिरवूनि सुख सनाथपरी । दाविते झाला महाराजा ॥३५॥
ऐसे साधक याचकमणी । तुम्ही कल्पतरु कल्पनापूर्णी । ऐसिये स्थिती जान्हवी जीवनी । बोळविलीत मजवरुती ॥३६॥
परी श्रीरायाचे वागुत्तर । ऐकूनि कानिफा मनोहर । तेणे चित्तशक्तितरुवर । आनंदशांती मिरवली ॥३७॥
देही क्रोधाचा वैश्वानर । पेटवा घेत होता अपार । तरी रावउत्तराचे सिंचननीर । होतांचि शांति वरियेली ॥३८॥
मग रायासी धरुनि करी । बैसविला स्वशेजारी । मग बोलत वागुत्तरी । कुशळ असा की महाराजा ॥३९॥
म्हणे राया अनुचित केले । परी तव भाग्य सबळ पाहिले । तेणेंकरुनि शांतीते वरिले । मम मानसे महाराजा ॥१४०॥
नातरी अनर्थासी गांठी । पडत होती प्राणासी मिठी । परी तव भाग्यउत्तराचे देठी । शांतिफळे मिरवली ॥४१॥
तरी आता असो कैसे । वेगी चाल पट्टणास । तेथे सकळ इतिहास । निवेदीन तुज राया ॥४२॥
मग बैसूनि शिबिकासनी । काटकासह ग्रामासी येवोनि । राये राजसदना आणोनी । कनकासनी वाहिला ॥४४॥
वाहिला तरी प्रीतीकरुनी । षोडशोपचारे पूजिला मुनी । हेमरत्नी आणि वस्त्रभूषणी । नम्रवाणी बोलतसे ॥४४॥
हे महाराजा योगसंपत्ती । कामना वेधली माझे चित्ती । अनुग्रही चोज घेऊनि निगुती । सनाथपणी मिरवावे ॥४५॥
ऐसी वेधककामना चित्ती । प्रथम भागी मिरवत होती । त्यांत उदेली कोपयुक्ती । वैश्वानरशिखा ते ॥४६॥
तेणे आनंदोनि उदयाचा तरु । वोळलासे योगधीरु । मग पुढे वासनाफळकारु । प्रेरावयाते पावला ॥४७॥
नृप म्हणे अर्थ उघडून ॥चित्ती मिरवा समाधान ॥नातरी भययुक्त भिरड पूर्ण ॥चित्ततरुते स्पर्शीतसे ॥४८ ।
तरी प्रांजळ करुनि माते । कृपे ओपूनि अनुग्रहाते । आपुला साह्य म्हणोनि सरते । तिही लोकी मिरवावे ॥४९॥
कानिफा म्हणे नृपा ऐक । मम अनुग्रहाचे उत्तम दोंदिक । घेऊ पाहसी भावपूर्वक । परी तुवा भाव नासिला ॥१५०॥
जैसे दुग्ध पवित्र गोड । परी लवण स्पर्शिता परम द्वाड । तेवी तूते घडूनि विघड । आले आहे महाराजा ॥५१॥
अरे माझा अनुग्रह घ्यावया पाहसी । परी ज्याचा अनुग्रह मजसी । तो तू स्वामी महागर्तेसी । अश्वविष्ठेंत स्थापिलाज ॥५२॥
परी तुझे आयुष्य लाग । पूर्वपुण्याचा होता योग । म्हणोनि क्रोधानळ मग । शांतिदरी दडाला हो ॥५३॥
नातरी महाराज जालिंदर । प्रळयकाळीचा वैश्वानर । तुझे वैभवाचे अपार नीर । भस्म करिता क्षणार्धे ॥५४॥
जयाच्या प्रतापाची सरी । कोण करी बोल वागुत्तरी । जेणे स्वर्गदेवतांची थोरी । झाडोझाडी लाविली ॥५५॥
मग साद्यंत वराची कथा । तया नृपाते सांगता । तेणेंही सकळ ऐकूनि वार्ता । भय उदेले चित्तांत ॥५६॥
अंगी रोमांच आले दाटून । शरीरी कापरे दाटले पूर्ण । मग धरोनि त्याचे चरण । नम्रपणे विनवीतसे ॥५७॥
म्हणे महाराजा योगवित्त । घडूनि आले ते अनुचित । तरी आता क्षमा उचित । प्रसाद करा दासावरी ॥५८॥
या ब्रह्मांडपंडपाव । मजएवढा कोणी नाही पतित । अहा ही करणी अघटित । घडूनि आली मजलागी ॥५९॥
परी सदैव मायेपरी । शांति वरावी हृदयांतरी । बहु अन्याय होता किशोरी । अहिताते टेकेना ॥१६०॥
तुम्ही संत दयावंत । घेता जगाचे बहु आघात । अमृतोपम मानूनि चित्त । कृपा उचित दर्शविता ॥६२॥
जैसा झाडा घातला घाव । एकी लावणी केली अपूर्व । परि उभयता एकचि छाव । मिरवू शके जैशी का ॥६२॥
की सरितापात्री नीरओघी । धुती पूजिती मळसंगी । परी एकचि तो उभयप्रसंगी । मिरवली की सरिता ते ॥६३॥
की तस्कारा होता घरांत रिघावा । त्यासही प्रकाश देई जैसा दवा । तन्न्याय संतभावा । मिरवू जात महाराजा ॥६४॥
तरी आता असो कैसे । क्षमावोढण करी आम्हांस । दुष्कृतसरिताप्रवाही विशेष । ओढूनि काढी महाराजा ॥६५॥
ऐसे ऐकूनि तयाचे वचन । नाभी म्हणे गजकर्णनंदन । मग रायालागी सवे घेऊन । स्वशिबिराते पातला ॥६६॥
परी हा वृत्तांत ऐकूनि । परिचारिका धांवल्या तेथूनी । त्यांनी जाऊनि सकळ युवतींलागोनी । मैनावतीते सांगितले ॥६७॥
हे माय वो भक्तिसंपादनी । जालिंदरगुरु तुम्हांलागुनी । परी तयाची राये विपत्ती करुनी । महीगर्ते मिरविला ॥६८॥
तेंही अश्वाविष्ठेत । टाकिला आहे दशवरुपांत । ही राजदरबाअ ऐकूनि मात । तुम्हा आम्ही निवेदिले ॥६९॥
म्हणाल कैसी कळली मात । तरी जालिंदराचा आला सुत । अपार वैभव कानिफानाथ । विद्यार्णव दुसरा ॥१७०॥
तरी तयाचे वैभव पाहून । शेवटी नटला आपुला नंदन । परी जालिंदराचे वर्तमान । श्रुत केले तेणेचि ॥७१॥
आता राव तयाचे शिबिरी । गेला आहे सहपरिवारी । तेथे घडेल जैसेपरी । तैसे वृत्त सांगू पुढे ॥७२॥
ऐसे सांगता युवती । हृदयी क्षोभली मैनावती । परी पुत्रमोहाची संपत्ती । चित्तझुलारी हेलावे ॥७३॥
येरीकडे नृपनाथ । मुनिशिबिरा जाऊनि त्वरित । उत्तम अगारी अनन्य पदार्थ । इच्छेसमान भरियेले ॥७४॥
सदा सन्मुख कर जोडून । अंगे धांवे कार्यासमान । जेथील तेथे अर्थ पुरवून । संगोपन करीतसे ॥७५॥
जैसे दुर्वासा अतिथी सकळ । सेवे आराधी कौरवपाळ । तन्न्याय हा भूपाळ । नाथालागी संबोखी ॥७६॥
असो ऐसे सेवेप्रकरणी । अस्तास गेला वासरमणी । मग रायाते आज्ञा देऊनी । बोळविला सदनाते ॥७७॥
राव पातला सदनाप्रती । परी येतांचि वंदिली मैनावती । मग झाला वृत्तांत तियेप्रती । निवेदिला रायाने ॥७८॥
वृत्तांत निवेदूनि तिजसी । तुवा जाऊनि शिबिरासी । युक्तिप्रयुक्ती बोधूनि त्यासी । महाविघ्ना निवटावे ॥७९॥
मग अवश्य बोलूनि मैनावती । शिबिरा आसनी जाऊ पाहती । शीघ्र येऊनि शिबिराप्रती । कानिफानाथ मिरवला ॥१८०॥
वंदूनि निकट बैसली तेथ । म्हणे महाराजा गुरुनाथ । कोण तुम्ही वरिला अर्थ । नाथपंथी मिरवावया ॥८१॥
तरी या नाथपंथिका । मीही मिरवते महीलोका । तरी मम मौळी वरदपादुका । श्रीजालिंदराची मिरविते ॥८२॥
ऐसी ऐकोनि तियेची वाणी । बोलता झाला कानिफा मुनी । ऐसी असूनि बरवी करणी । जालिंदराते मिरविली ॥८३॥
तू अनुग्रही असता निश्वित । गुरु ठेवावा अश्वविष्ठेंत । मैनावती म्हणे श्रुत । आजि झाले महाराजा ॥८४॥
मग आपुली कथा मुळापासुनी । तया नाथासी निवेदूनी । हे स्वसुताहाती झाली करणी । मज न कळता महाराजा ॥८५॥
तरी आता झाले कर्म । सज्ञाना सांवरी दुर्गम । परी रायाचे दुष्टकर्म । टाळूनि सुपंथ मिरवी का ॥८६॥
ऐसे सांगूनि तयाप्रती । मोहो उपजला अति चित्ती । मग म्हणे श्रीगुरुमूर्ती । दृश्य करा लोकांत ॥८७॥
म्हणशील सुताचे हातेंकरुन । का न करिसी दृश्यमान । परी नेणो जालिंदराचा कोपाग्न । धांव घेईल पुढारा ॥८८॥
तरी बोधावा युक्तिप्रयुक्ती । रक्षूनिया आपुल्या भाच्याप्रती । दृश्य करुनि गुरुमूर्ती । सत्कीर्ती भाच्या वरी का ॥८९॥
मग या ब्रह्मांडमंडपांत । कीर्तिध्वज अति लखलखीत । हेळाऊनि परम लोकांत । कीर्तिध्वज फडकेल ॥१९०॥
ऐसे बोलूनिया तयाप्रती । मग उठती झाली मैनावती । त्यानेंही नमूनि परमप्रीती । बोळविले भगिनीते ॥९१॥
पूर्ण आश्वासन देऊन । म्हणे रायाचे कल्याण इच्छी पूर्ण । श्रीगुरुचरण पाहूनि जाण । सकळ संशय सोडी का ॥९२॥
ऐशी आश्वासूनि माता । श्रीनाथ झाला बोळविता । असो मैनावती तत्त्वता । नमूनि आली सदनासी ॥९३॥
स्वसुताते पाचारुन । सकळ सांगितले वर्तमान । मग सकळ भयाचे दृढासन । भंगित झाले तत्क्षणी ॥९४॥
जालिंदराचे अनुग्रहासहित । आश्वासीत कानिफानाथ । ऐसा सकळ सांगूनि वृत्तांत । भयमुक्त तो केला ॥९५॥
असो आता येथून । पुढिले अध्यायी धुंडीनंदन । नरहरिवरदे श्रोत्यांकारण्झ । मालू निवेदिल गुरुकृपे ॥९६॥
स्वस्ति श्रीभक्तिकथासार । संमत गोरक्षकाव्य किमयागार । सदा परिसोत भाविक चतुर । षोडशाध्याय गोड हा ॥१९७॥
श्रीकृष्णार्पणमस्तु
॥शुभ भवतु ॥
अध्याय ॥१६॥
ओंव्या ॥१९७॥