34. संत नवनाथ - नवनारायण

## श्री नवनाथ भक्तिसार (ओवीबद्ध)

*नवनाथ भक्तिसार* ग्रंथाच्या समारोपातील ओव्यांमध्ये रचनाकार म्हणून **"धुंडिसुत मालु नरहरी"** (किंवा धुंडिसुत मालू) आहेत.

*श्री नवनाथ भक्तिसार* हा नाथ संप्रदायातील सर्वाधिक लोकप्रिय आणि पूजनीय मराठी ग्रंथांपैकी एक मानला जातो. या ग्रंथात नवनाथांच्या दिव्य चरित्रांचे, त्यांच्या योगसामर्थ्याचे, गुरुभक्तीचे, भक्तांच्या उद्धाराचे आणि अध्यात्मिक तत्त्वज्ञानाचे ओवीबद्ध वर्णन करण्यात आले आहे. ग्रंथाचे रचनाकार **धुंडिसुत मालु नरहरी** मानले जातात.

या ग्रंथात एकूण **४० अध्याय** आणि सुमारे **७६०० ओव्या** आहेत.

नाथ संप्रदायाचे आदिगुरू भगवान दत्तात्रेय यांच्या कृपेने प्रकट झालेल्या नवनाथांच्या कार्याचे वर्णन या ग्रंथात आलेले आहे. मच्छिंद्रनाथ, गोरक्षनाथ, जालंधरनाथ, कानिफनाथ, गहिनीनाथ, नागनाथ, रेवणनाथ, चरपटीनाथ आणि भर्तृहरिनाथ यांच्याशी संबंधित अनेक अद्भुत कथा या ग्रंथात सांगितल्या आहेत.

ग्रंथाचा मुख्य उद्देश केवळ चमत्कारांचे वर्णन करणे नसून, गुरुभक्ती, नामस्मरण, योगसाधना, वैराग्य, धर्मपालन आणि ईश्वरनिष्ठ जीवन यांचा संदेश देणे हा आहे. अनेक अध्यायांमध्ये भक्तांच्या संकटांचे निवारण, गुरुकृपेचे महत्त्व आणि श्रद्धेची शक्ती प्रभावीपणे मांडली आहे. Navnath Bhaktisar

महाराष्ट्रात या ग्रंथाच्या पारायणाला विशेष महत्त्व आहे. ज्ञानेश्वरीनंतर पारायणासाठी सर्वाधिक वाचल्या जाणाऱ्या ग्रंथांमध्ये *नवनाथ भक्तिसार* गणला जातो. अनेक भाविक श्रावण महिना, गुरुवार किंवा विशिष्ट मनोकामनेसाठी या ग्रंथाचे पारायण करतात.

ग्रंथातील भाषा साधी, रसाळ आणि ओवीबद्ध असल्यामुळे सामान्य वाचकालाही तो सहज समजतो. भक्ती, योग, अध्यात्म, चमत्कार आणि जीवनतत्त्वज्ञान यांचा सुंदर संगम या ग्रंथात आढळतो. त्यामुळेच *नवनाथ भक्तिसार* हा नाथ संप्रदायाचा एक महत्त्वपूर्ण आध्यात्मिक ग्रंथ मानला जातो.

# श्री नवनाथ भक्तिसार (ओवीबद्ध) – ग्रंथ परिचय

नाथ संप्रदायाच्या तेजस्वी परंपरेचा, गुरुभक्तीचा, योगसाधनेचा आणि अध्यात्मिक सामर्थ्याचा दिव्य वारसा जतन करणारा *श्री नवनाथ भक्तिसार* हा मराठीतील एक अत्यंत लोकप्रिय आणि पूजनीय ग्रंथ आहे. या ग्रंथामध्ये नवनाथांच्या अद्भुत चरित्रांचे, त्यांच्या अलौकिक कार्याचे, भक्तांवरील कृपेचे तसेच धर्म, ज्ञान, योग आणि भक्ती यांच्या उपदेशांचे ओवीबद्ध स्वरूपात वर्णन केले आहे.

भगवान श्री दत्तात्रेय यांच्या कृपाशक्तीतून प्रकट झालेल्या नवनाथांनी समाजाला सदाचार, संयम, परमार्थ, गुरुनिष्ठा आणि ईश्वरभक्तीचा मार्ग दाखविला. त्यांच्या जीवनातील अनेक प्रेरणादायी प्रसंग, भक्तांच्या संकटांचे निवारण, दीन-दुबळ्यांचे रक्षण आणि धर्मसंस्थापनेसाठी केलेले कार्य या ग्रंथात प्रभावीपणे मांडलेले आहे.

ग्रंथातील प्रत्येक अध्याय वाचकाला अध्यात्मिक उन्नतीकडे नेणारा आहे. गुरूवरील अखंड श्रद्धा, नामस्मरणाचे महत्त्व, अहंकाराचा त्याग, वैराग्य, भक्ती आणि आत्मज्ञान यांचा संदेश या ग्रंथातून सातत्याने दिला जातो. त्यामुळे हा ग्रंथ केवळ चरित्रग्रंथ नसून साधकांसाठी एक आध्यात्मिक मार्गदर्शक मानला जातो.

साधी, सरळ आणि रसाळ मराठी भाषा, ओवी छंदातील प्रभावी रचना आणि भक्तिरसाने ओतप्रोत भरलेली कथनशैली यांमुळे *नवनाथ भक्तिसार* सर्व स्तरांतील वाचकांच्या मनात विशेष स्थान मिळवतो. महाराष्ट्रातील असंख्य भाविक या ग्रंथाचे नियमित वाचन, पारायण आणि श्रवण करतात. अनेकांच्या श्रद्धेनुसार या ग्रंथाच्या वाचनाने मनःशांती, आत्मविश्वास, भक्तिभाव आणि गुरुकृपेची अनुभूती प्राप्त होते.

ज्ञान, योग, भक्ती आणि चमत्कार यांचा सुंदर संगम असलेला *श्री नवनाथ भक्तिसार* हा नाथ संप्रदायाचा अमूल्य ठेवा असून, आजही लाखो भक्तांच्या श्रद्धेचा आणि आध्यात्मिक प्रेरणेचा अखंड स्रोत आहे.

**॥ अवधूत चिंतन श्री गुरुदेव दत्त ॥**
**॥ श्री नवनाथ महाराज की जय ॥**

📚 34. संत नवनाथ - नवनारायण यांचे ग्रंथ

अजून प्रकाशित ग्रंथ उपलब्ध नाही.