23.
🕉
अध्याय २३ नवनाथ भक्तिसार ग्रंथ ओवीबद्ध
🪔
👉अध्याय तेविसावा - फलश्रुति 👉 घरात विपुल सुवर्ण राहिल.

श्रीगणेशाय नमः
जयजयाजी कमळानना । दुष्टदानवअसुरमर्दना । भक्तकामचकोरचंद्रानन । यादवेंद्रा आदिपुरुषा ॥१॥
हे पयोब्धिवासा यदुकुळटिळका । पुढे बोलवी कथानका । जेणे श्रोतिया चित्तदोंदिका । आनंदाब्धि उचंबळे ॥२॥
मागिले अध्यायी सौराष्ट्रग्रामी । गोरक्षाने मीननाथा मारुनी । पुन्हा उठविले परीक्षा देऊनी । श्रीगुरुच्या भावने ॥३॥
मच्छिंद्रे धरुनि अज्ञानपण । मीननाथासवे केले रुदन । परी गोरक्षाचे जाणीवपण । परीक्षेंते आणिले ॥४॥
असो यापरी तेथूनि निघून । मार्गी करीत चालिले गमन । तो तैलंगदेशी गोदासंगमन । समुद्रतीरा पातले ॥५॥
गोदांसंगमी करुनि स्नान । आत्मलिंग शिवाते भावे पूजून । तेथूनि गोदेचे तट धरुन । पांश्वमदिशे गमताती ॥६॥
तो बारा लिंगांतील लिंग समर्थ । आंवढ्या आणि परळी वैजनाथ । तै करुनिया सव्य गोदातीर्थ । घेऊनिया चालिले ते ॥७॥
मार्गी चालिता गोदा सव्य । तो वाल्मीकस्थान विपिनमय । गर्भगिरि पर्वतप्राय । येऊनिया तेथे पोचले ॥८॥
ते रान कर्कश अचाट । गगनचुंबित तरु अफाट । तयांमाजी तृण अफाट । न मिळे वाट चालावया ॥९॥
व्याघ्र जंबूक शार्दूळ हरी । वराह रीस काननातरी । हिंडती ते उन्मत्तापरी । उग्र वेष दावूनिया ॥१०॥
जाळिया वेली कर्दळी सघन । की जेथे रश्मींचे न पवे दर्शन । की अर्कोदया लपे गगन । ऐसा भास वाटतसे ॥११॥
बोरी बाभळ पळस शमी । रातांजन कंदर्क्प अनेकनामी । खैर हिंवर कंटकधामी । काननांत तरु मिरवती ॥१२॥
एक तुराट्ट अर्की फुल्लाट । वरकड तीक्ष्ण कंटकनट । तेवी कनकखंडजाळी अचाट । पर्णकुटिका जैसा की ॥१३॥
तयांमाजी तृण उचित । स्थावर तरु जाहले व्यक्त । तेणे धरादेवींचे सहसा नितांत । झाकिन्नले शरीर ॥१४॥
महा ते कानन सुरस । वसन नेसविले भूदेवीस । हरितवर्णी कुसुमपदरास । बुटलिंगी मिरवली ॥१५॥
म्हणाल कासया नेसली वसन । तो परपुरुष दिनकर गगनी । म्हणूनि कुळवंत दारा लज्जेने । स्वशरेंरा लपवी ती ॥१६॥
म्हणूनि मित्रकांता जागा । सांडूनि बैसल्या अंबुजभागा । धरादेवीच्या लज्जित मार्गी । लक्षूनिया रक्षिंले ॥१७॥
ऐसियापरी कानन अचाट । दर्शन नोहे महीपाठ । तेथे पाहूनि मच्छिंद्र सुभट । मनामाजी दचकला ॥१८॥
दचकला परी कवण अर्थ । कनकंवाटे जे होती भस्मझोळींत । तस्कर कोणी हरतील तीते । म्हणूनि चित्ती विस्मित ॥१९॥
तैसा नव्हे आणिक अर्थ । गोरक्षाचा लोभी स्वार्थ । पहावया परीक्षेंत । मच्छिंद्रनाथ उदेला ॥२०॥
आपण घेऊनि अज्ञान । पाहे गोरक्षाचे लक्षण । नातरी प्रतापवान । तस्करभय त्या नाही ॥२१॥
की ये तमाचा प्रतापजेठी । अर्का संचरे भय पोटी । की उदधीची बळी चंचुपुटी । लागता कोप काय थरथराटे ॥२२॥
की मशकाचे उड्डाणे । मंदराचळ व्यापेल की भयाने । की सर्पकृत किंवा वृश्चिकदंशाने । खगेंद्रा काय भय त्याचे ॥२३॥
तन्न्याये मच्छिंद्रनाथ । पाळू न शके तस्कर तयाते । परी श्रीगोरक्षाचे चित्त । परीक्षेसी उदेले ॥२४॥
कल्पूनि चित्ती ऐसियापरी । मग गोरक्षाते जती वागुत्तरी । बोलता झाला काननांतरी । पाचारुनि निकटत्वे ॥२५॥
म्हणे वत्सा ऐक बा कैसे । उद्भट दिसे विपिन कर्कश । तरी कांही भय अरण्यास । नांदते की तस्करी ॥२६॥
परम पूर्ण व्यक्त तरुदाटी । जेथे अर्क न पडे दृष्टी । ऐसिये काननी कर्कश पोटी । मज भय आज संचरले ॥२७॥
तरी बाळा प्रज्ञावंता । आहे की नाही भय सांग आता । तस्करभयाची समूळ वार्ता । काननांत न येवो या ॥२८॥
ऐसे बोलता मच्छिंद्रनाथ । गोरक्ष विचार करी मनांत । म्हने तस्करभय गुरुते । काय म्हणूनि उदेले ॥२९॥
तया शब्दोदयाचा अर्थ । श्रीगुरुजवळ असेल वित्त । म्हणूनि हा शब्द उदयवंत । झाला असेल निश्चये ॥३०॥
तरी तो म्हणे ताता कैसे समजावे । फुलावरुनि रुखा द्यावी नांवे । ऐसे शब्दावरुनि मान समजावे । ओळखावे सुज्ञांनी ॥३१॥
तस्मात् गुरुपाशी वित्त । आहे काय ऐसे विचारीत । तरी या शब्दाची असे भ्रांत । निरसूनि दुर करावी ॥३२॥
ऐसे योजूनि गोरक्षनाथ । मौन धरोनि मार्गी चालत । परी काननी अधिकोत्तरांत । भयानक दिसे पदोपदी ॥३३॥
जंव जंव कानन भयानक दिसे । तंव तंव गोरक्षा मच्छिंद्र पुसे । म्हणे बा अरण्य बहु कर्कश । पदोपदी दिसतसे ॥३४॥
तरी तस्करभय येथे । आहे की नाही सांग माते । परी गोरक्ष उत्तराते । काहींच तयाते न देई ॥३५॥
जैसा विश्वामित्र समर्थ । मखरक्षणा त्या श्रीरामार्थ । स्तविता तेणे दशरथाते । परी उत्तर न देई कांहींच ॥३६॥
त्याचि न्याये गोरक्ष मौन धरोनि । गमतसेच सुपंथ अवनी । तो पुढे चालता देखिले पाणी । संचळपणी स्थिरारावले ॥३७॥
उदक पाहता संचळवंत । गोरक्षा वदे मच्छिंद्रनाथ । म्हणे बा गोरक्षा संचरत येथे । उदक आहे नेटके ॥३८॥
तरी माझी झोळी कक्षेंत घालून । पुढे कांहींसे करी गमन । तो मीही येतो लगबगेंकरुन । दिशा फिरुन पाडसा ॥३९॥
ऐसे म्हणता मच्छिंद्रनाथ । अवश्य गोरक्ष म्हणे त्यास । मग स्कंधी वाहूनि मीननाथास । कक्षी झोळी घातली ॥४१॥
परी घालिता कक्षे झोळी । वजनवस्त लागे हस्तकमळी । मग मनांत म्हणे प्रतापबळी । भय यांतचि नांदतसे ॥४१॥
ऐसे म्हणोनि स्वचित्तांत । स्कंधी वाहूनि मीननाथ । मच्छिंद्रा सोडूनि थिल्लरांत । पुढे जात सच्छिष्य ॥४२॥
पुढे जाता शतपावली । कक्षेतूनि भिक्षाझोळी काढिली । त्यांत पाहता देखिली । वीट उत्तम हाटकाची ॥४४॥
पाहतांचि दृष्टी कनकवीट । म्हणे की फुका भ्याला मच्छिंद्रनाथ सुभट । मग दाट लक्षूनि तृण अफाट । झुगारिली वीट त्यामाजी ॥४४॥
त्या कनकविटेसमाकृती । पाषाण पाहूनि गोरक्षजती । झोळींत घालूनि कक्षेप्रती । पुन्हा नेसवी झोळीते ॥४५॥
कक्षे झोळी घालून । स्कंधी पुन्हा मीननाथ घेऊन । लगबगोंनी मार्गगमन । करीत असे नाथ तो ॥४६॥
सुपंथ लक्षिता तांतडीने । एक कोस गेला त्वरेंकरुन । तो मच्छिंद्रनाथ दिशा फिरुन । जात मागुता तांतडी ॥४७॥
पुढे जातसे गोरक्षनाथ । मागूनि मच्छिंद्र लगबगा येत । परी तो नाटोपे गोरक्षनाथ । मार्ग क्रमिता मच्छिंद्रा ॥४८॥
परी इतुक्या नेटे भावे । मार्ग मिळता नाटोपावे । तरी लघुशंकेलागी धावे । संगतसंगमी मिळाल्या ॥४९॥
यापरी शौचा सर्वांशी जावे । लागत आहे सर्वानुभवे । संगतसंगमी होऊनिया ठावे । विसांवयासी महाराजा ॥५०॥
ऐसियापरी आहे गमन । तेवी मच्छिंद्रा आले घडून । परम तांतडी करिता गमन । परी तो न मिळे गोरक्ष ॥५१॥
ऐसेपरी गोरक्षनंदन । पुढे चालला सुपंथपथाने । मार्ग काढिला दीड योजन । जाणूनि खूण अंतरींची ॥५२॥
तो अवचट देखिला तरु । गोरक्ष पाहे दृष्टीपरु । मनांत म्हणे व्हावे स्थिरु । येऊ द्यावे नाथासी ॥५३॥
ऐसे योजूनि स्वचित्तात । पाहता झाला उंबरतरुते । तो त्या ठायी पोखरणी अदभूत । वामतीर्थ देखिले ॥५४॥
मग झोळी काढिली कक्षेंतून । स्कंधीचा उतरिला नाथ मीन । मग अंबुपात्र करी कवळून । पोखरणींत उतरला ॥५५॥
सारुनि आपुले स्नान । अंगी भस्म केले लेपन । उपरी आपुले नेम सारुन । घातले स्नान मीननाथा ॥५६॥
तो मार्गाहूनि मच्छिंद्रनाथ । अति तांतडीने आले तेथ । स्नान करुनि यथास्थित । नित्यकर्म सारिले ॥५७॥
सकळ सारिले नित्यनेमा । बैसले मार्गी विश्रामा । बैसल्या उपशब्दउगमा । पुन्हा दावी मच्छिंद्र ॥५८॥
म्हणे बा रे गोरक्षनाथ । कर्कश अरण्य येथपर्यंत । आपणा लागले भयानकवत । पुढेंही लागेल ऐसेंचि ॥५९॥
येरु म्हणे जी गुरुराया । याहूनि पुढे अधिक काय । मच्छिंद्र म्हणे काही भय । काननी या आहे की ॥६०॥
गोरक्ष म्हणे वागुत्तर । की महाराजा असता जड पर डर । होता जो तो डर थोर । मागेंचि राहिला आहे जी ॥६२॥
आता नाही डर कैंचा । स्वस्थ असावे कायावाचा । मागे राहिला भाव साचा । जड डराचा महाराजा ॥६२॥
तरी आता कृपादेही । आपणांपाशी डर नाही । मग भय कैचे काननप्रवाही । जड असल्या अचाट ॥६३॥
यावरी बोले मच्छिंद्रनाथ । आपणांजवळ जड । आहे बहुत । हाटकवीट भस्मझोळींत । स्त्रीराज्यांतूनि आणिली ॥६४॥
म्हणूनि तूते भय स्थित । विचारिता काननांत । येरु म्हणे अशाश्वत । जडही नसे डर गेला ॥६५॥
ऐसे म्हणता गोरक्षनाथ । मच्छिंद्राचे काय चित्तांत । चित्ती म्हणे हाटकविटेते । सांडिली की कळेना ॥६६॥
ऐसे जाणूनि स्वचित्तांत । मच्छिंद्र तळमळी पहावयाते । परी गोरक्ष मच्छिंद्राचा धरुनि हात । पर्वतावरी नेतसे ॥६७॥
तो महापर्वत गर्भगिरी । उभे चढतांचि लघुशंका करी । पर्वतमाथा गोरक्ष मौन वरी । मज समजेल म्हणूनी ॥६८॥
मग दोन घटिका स्वस्तिक्षेम । सेविती ते विश्राम । उपरी अवयव परिक्षालून । मार्ग क्रमू म्हणताती ॥६९॥
ज्याचे त्याने वस्त्रभूषण । अंगी केले परिधान । आपुलाल्या झोळ्या घेवोन । कक्षे अडकवूनि बांधिती ॥७०॥
तो मच्छिंद्र आपुली घेऊनि झोळी । विकासूनि पाहे नेत्रकमळी । तो कनक नसे पाषाणवळी । झोळीमाजी नांदतसे ॥७१॥
ते पाहूनि मच्छिंद्रनाथ । धरणीवरी अंग टाकीत । अहा अहा म्हणूनि आरंबळत । कनकवीट गेली म्हणोनी ॥७२॥
मच्छिंद्र बोले क्रोधेंकरुन । तुवा टाकिले रे माझे धन । तूते ओझे काय दारुण । झाले होते तयाचे ॥७३॥
अहा आता काय करु । कोठे पाहू हा भांगारु । परम यत्ने वेंचूनि शरीरु । हाटक आणिले होते म्या ॥७४॥
तरी हा थोर मध्ये अनर्थ । कैसा योजिला श्रीभगवंते । हातीचे सांडूनि गेले वित्त । तरी देवक्षोभ जाणावा ॥७५॥
ऐसे म्हणोनि दडदडा धांवत । पुन्हा परतोनि मागे पहात । ठाई ठाई चांचपीत । उकरीत महीसी ॥७६॥
ऐसी करोनि अपार चेष्टा । अंग टाकी मही प्रतिष्ठा । गडबडा लोळोनि स्फुंदे स्पष्टा । करकमळे पिटीतसे ॥७७॥
पुनः पुनः मही उकरी । इकडे तिकडे पाषाण करीत । भाळावरती ठेवूनि हस्त । कर्म बुडाले म्हणतसे ॥७८॥
ऐसे म्हणोनि आक्रोश करीत । दीर्घस्वरे हंबरडा फोडीत । जीवास सोडू म्हणत । कैसे केले देवाने ॥७९॥
पिशाचासम भ्रमण करीत । म्हणे माझे येथे आहे वित्त । धांवोनि उकरा महींते । कोणीतरी येऊनिया ॥८०॥
गोरक्षापाशी शीघ्र येऊन । म्हणे तू माझे न देशी धन । तू कोण कोणाचा येऊन । पाळतीने मिरविसी ॥८१॥
ऐसे अनाओळखीने बोलत । तेणे हृदयी दचकला गोरक्षनाथ । मग मच्छिंद्राचा धरोनि हात । पर्वतावरी नेतसे ॥८२॥
तो महानग पर्वत गर्भगिरी । उभे चढले तयावरी । चढता लघुशंका करी । पर्वतमाथा गोरक्ष ॥८३॥
सिद्धीयोग मंत्र जपूनी । मंत्रधार कनकवर्णी । सकळ पर्वत देदीप्यमानी । शुद्ध हाटकी मिरवला ॥८४॥
मग श्रीगुरुसी नमन करुन । म्हणे लागेल तितुके घेईजे सोने । ते मच्छिंद्र पाहूनिया जाण । म्हणे धन्य धन्य गोरक्षा ॥८५॥
गोरक्ष म्हणे गुरुनाथा । लागेल तितुके घ्यावे कनका । येरु म्हणे तू परीस निका । लाभलासी पाडसा ॥८६॥
मग हृदयी धरुनि गोरक्षनाथ । म्हणे बा धन्य आहेस सुत । सकळ सिद्धींचे माहेर युक्त । होऊनि जगी मिरविसी ॥८७॥
मग मी ऐसा परीस टाकोन । काय करु फार सुवर्ण । उत्तम निधनालागी सांडून । वल्लीरसा का पहावे ॥८८॥
हातींचा टाकूनि राजहंस । व्यर्थ कवळू फोल वायस । की कामधेनू असता गृहास । तक्र मागे घरोघरी ॥८९॥
दैवे निधी लाभल्या हाती । किमर्थ शोधाव्या किमयायुक्ती । चिंतामणीची असता वस्ती । चिंता करावी कासयाते ॥९०॥
ते बाळका कैसे कळे पूर्ण । अर्थ लाधला तुजयोगाने । आता कासया व्हावे सुवर्ण । सकळनिधी अससी तू ॥९१॥
ऐसे बोलता मच्छिंद्रनाथ । उपरी गोरक्ष विचार करीत । म्हणे महाराजा आजपर्यंत । कनक झोळी वागविले ॥९२॥
तरी ते वागवावया कारण । कोणता होता मनी काम । तीच कामना दृश्यमान । माते दावी महाराजा ॥९३॥
येरु म्हणे वत्सा ऐक । मम हृदयीची होती भूक । आपुले देशी मोडूनि हाटक । बहु साधुंते पुजावे ॥९४॥
तया हाटकाचे करुनि अन्न । मेळवावे अपार संतजन । भंडारा करावा ऐसे मन । मनकामनेते वेधले ॥९५॥
इतुकाचि अर्थ होता चित्ती । म्हणोनि वागविले हाटकाप्रती । यावरी बोले गोरक्ष जती । तरी ही कामना फेडीन मी ॥९६॥
मग पर्वती बैसवोनि मच्छिंद्रनाथा । आपण पुन्हा उतरला खालता । उचलोनि नेले माथा । पर्वतमाथी गोरक्षके ॥९७॥
मग गंधर्वास्त्र जपोनि होटी । स्वर्गा प्रेरिली भस्मचिमुटी । तेणेंकरुनि महीतळवटी । चित्रसेन उतरला ॥९८॥
श्रीनाथासी करुनि नमन । उभा राहिला कर जोडून । म्हणे महाराजा आज्ञा कोण । काय कार्य करावे मी ॥९९॥
येरु म्हणे गंधर्वनाथा । आणिक पाचारी गंधर्व येथे । त्यांसी पाठवूनि महीवरते । मेळा करा सर्वाही ॥१००॥
नाना बैरागी संन्यासी । जपी तपी संतयोगियांसी । येथे आणोनि समाजेंसी । अन्नदाने उत्साह करावा ॥१॥
सुरवरगंधर्वगणसहित । देवदानवकिन्नरांसहित । मेळवोनि अपरिमित । आनंद उत्साह करावा ॥२॥
ऐसे सांगतांचि चित्रसेनाते । मग चित्रसेने पाचारी गंधर्वाते । एकशत गंधर्व महीवरते । प्रकट झाले येवोनी ॥३॥
मग त्या गंधर्वासी चित्रसेने । सांगूनि सर्व वर्तमान । दाही दिशा प्रेरणा करुन । प्रज्ञावंत आणिले की ॥४॥
जपी तपी योगशीळ । गुप्त प्रगट आणिले सकळ । नवनाथादि ऋषिमंडळ । येऊनिया पोहोंचले ॥५॥
शुक दत्तात्रेय याज्ञवल्की । वसिष्ठ वामदेव कपिल शेखी । व्यास पाराशर नारद ऋषी । वाल्मीक पाचारिले गंधर्वी ॥६॥
अठ्यायशी सहस्त्र ऋषिभार । स्वर्गीहूनि उतरले देवकिन्नर । गणगंधर्वदि वसुलोक अपार । तपोलोक पातले ॥७॥
त्यांतचि अष्टवसूंपहित । उपरिचर आला विमानव्यक्त । तेणे येतांचि मच्छिंद्रास वृत्तांत । कीलोतळेचा सांगीतला ॥८॥
की सोडूनि स्त्रीदेश अवनी । सिंहलद्वीपा गेला मैनाकिनी । परी तुमच्या वियोगेंकरुनी । क्षीणशरीर झालीसे ॥९॥
तरी असो कैसे ते । भेटेल तुम्हा ईश्वरसत्ते । परी योगक्षेम स्वशरीराते । आहांत की त्रिवर्ग ॥११०॥
मच्छिंद्र म्हणे अहो जी ताता । तव कृपेची दृष्टी असता । सदा मिरवू सर्व क्षेमता । पदोपदी अर्थाते ॥११॥
ऐसे वदता उभय जाण । तो देवांसह उतरला पाकशासन । ब्रह्मा विष्णु रुद्रादि पूर्ण । महीलागी उतरले ॥१२॥
श्रीनाथासी भेटोनि सकळ । मग ठाई ठाई सर्व मंडळ । विराजूनि वार्ता सकळ । ठाई ठाई करिताती ॥१३॥
येरीकडे गोरक्षनाथे । पाचारुनि मच्छिंद्राते । म्हणे समुदाय अपरिमित । मिळाला की महाराजा ॥१४॥
तरी तुमची कनकवीट । आणोनि देतो सुमट । तितुक्यांत अर्थ सारोनि सुभट । बोळवावे समस्तांते ॥१५॥
यावरी बोले मच्छिंद्रनाथ । काय करु ही कनकवीट । तुजएवढा शिष्यवर्गात । असता चिंता नसे मज ॥१६॥
ऐसे बोलता मच्छिंद्रनाथ । गदगदा हासे गोरक्षसुत । म्हणे महाराजा प्रतापवंत । सकळ तुम्ही प्रगटला ॥१७॥
ऐसे बोलोनि वागुत्तरी । माथा ठेवी चरणांवरी । म्हणे महाराजा स्वशरीरी । स्वस्थ आपण असावे ॥१८॥
अष्टसिद्धी अणिमा गरिमा । प्राप्ती प्राकाम्य आणि महिमा । वशित्व ईशित्व आठवी प्रतिमा । सिद्धीलागी पाचारा ॥१९॥
पाचारिल्या अष्ट जणी । येवोनि लागल्या गोरक्षचरणी । म्हणती आज्ञा करा स्वामी । कामनेसह अर्थाते ॥१२०॥
येरु म्हणे वो प्रियभामिनी । तृप्त करावे मंडळीलागुनी । षड्रसान्नरुचीकरोनी । संतुष्ट सर्व करावे ॥२१॥
मग तेथ अवश्य म्हणोनि सिद्धी । वेंचित्या झाल्या आपुल्या बुद्धी । अन्न निर्मिले पर्वतमांदी । षड्रसादि पक्कान्ने ॥२२॥
ऐशा सिद्धी योजिल्या कामा । याचपरी सडासंमार्जक्न आराम । सप्तही सटव्या नेमूनि उत्तमा । मही पवित्र करीतसे ॥२३॥
तरी त्या सप्तही सटव्या कोण । ऐका तयांची नामाभिधाने । आणि तयांते काय कामाने । निरोपिले विधीने ॥२४॥
तरी त्या उत्पत्तिस्थानी जन्मकाळा । जावोनि लक्षावे यांनी बाळा । विधिअक्षरे लिहिली भाळा । वाचूनि पाहती सटव्या ॥२५॥
जरी सप्त सटव्या मानवासी । शोभा न मिरवे असुरप्रदेशी । रानसटवी वनचरांसी । विलोकूनि जातस्वे ॥२६॥
वृषभ अश्व गांवाचे पशू । घोडसटवी आहे त्यांस । वासतसटवी खेचरांत । पक्षिकुळा मिरवतसे ॥२७॥
अंबुघासटवी जळचरांत । सबुधासटवी उदळी जात । ऐसिया कामी सटव्या सात । कमलोदभवे लाविल्या ॥२८॥
त्या सातही परिचारिका । सडासंमार्जन करिती निका । यापरी वाढणे आनंदोदिका । जळदेवता आराधिल्या ॥२९॥
कुमारी धनदा नंदा विमला । लक्ष्मी विख्याता प्रबळ ज्ञानमंगळा । नववी समर्थ देवता बाळा । ह्या नवही वाढिती सकळाते ॥१३०॥
गंधर्वे करावे पाचारणे । समाचार घ्यावा अष्टवसूने । चौकी द्यावी भैरवाने । अष्टदिशा अष्टांनी ॥३१॥
उपरिचरवसूने करपल्लवी । सकळांसी दक्षणा द्यावी । मच्छिंद्र करीत आघवी । प्रदक्षिणा भावार्थे ॥३२॥
चित्रसेन गंधर्वपती । तांबूल देतसे सर्वांप्रती । आणि तीर्थ जे गंगाभगीरथी । तोय वाढी सर्वांते ॥३३॥
यापरी अष्टोत्तरशत तीर्थे । पाणी वाहती समर्थे । आणि उचलणे उच्छिष्टपात्राते । ऐशी कामे करिताती ॥३४॥
महानुभाव जो उमापती । अती आदरे स्वपंक्ती । अप्सरा किन्नर गायन करिती । नारदादि येवोनिया ॥३५॥
ऐसे नेम नेमूनिया कामा । दिधले ऐसे कार्य उगमा । आनंदोत्साह होता सुकर्मा । सर्वानंद हेलावे ॥३६॥
ऐसी होता आनंदस्थिती । परी गाहिनी आठवला गोरक्षचित्ती । मग येवोनिया मच्छिंद्राप्रती । बोलता झाला प्राज्ञिक ॥३७॥
हे महाराजा गुरुनाथा । प्राणिमात्र आले समर्था । परी कर्दमपुतळा गाहिनीनाथा । येथे आणावा वाटते ॥३८॥
ऐसे मोहक ऐकोनि वचन । म्हणे गंधर्वा पाठवोन । कोंतिगेसहित मधुब्राह्मण । बाळासह आणावा ॥३९॥
मग चित्रसेना सांगोनि वृत्तांत । पत्र लिहिले मधुविप्राते । सुलोचन गंधर्वाचे ओपून हस्ते । कनकगिरीशी पाठविला ॥१४०॥
गंधर्व जावोनि कनकगिरीसी । भेटोनि कोंगिगे मधुविप्रासी । मग आनंदोत्सव वृत्तांतासी । निवेदिले सकळ तेथे ॥४१॥
मग पत्र देवोनि त्याहाती । वाचून पाहे विप्रमूर्ती । पाचारण ही मजकुरशक्ति । ध्यानालागी संचरली ॥४२॥
मग बाळासह सपरिवार । येता झाला मधुविप्र । मुक्कामोमुक्काम महीवर । साधुनिया पोंचला ॥४४॥
सप्तवर्षी गहिनीनाथा । आणूनि लोटिला पदवरुता । मच्छिंद्र अंकी घेवोनि त्यांते । प्रेमे चुंबन घेतसे ॥४४॥
अति स्नेहाने करोनि लालन । म्हणे अवतारी करभंजन । गैबी जन्मला गहिनीनाम । सकळालागी दिठावी ॥४५॥
ऐसिये स्नेहाचा परम अवसर । पाहोनि बोलता झाला शंकर । की आम्हालागी पुढे अवतार । घेणे आहे मच्छिंद्रा ॥४६॥
तरी त्या अवतरणी नेमस्ती । मही मिरवे नामांप्रती । तरी त्या अनुग्रहाचे स्थिती । गहिनीनाथ वदविला ॥४७॥
तरी त्याते विद्या अभ्यासून । सकळ अधिकारी करावा पूर्ण । मी अनुग्रह याचा घेईन । पुढले ते अवतारी ॥४८॥
ऐसे सांगता शिव त्यास । मग बोलावूनि गोरक्षास प्रत्यक्ष अनुग्रह गहिनीनाथास । गोरक्षाने देवविला ॥४९॥
सर्व देवांचे साक्षीसहित । मौळी ठेविला वरदहस्त । ब्रह्मपरायण गहिनीनाथ । जाहला सत्य परियेसा ॥१५०॥
अनुग्रहउत्साह मंडळीसंगम । एक मास उभवला आनंदद्रुम । मग कुबेरा पाचारुनि नेम । सांगता झाला गोरक्ष ॥५१॥
म्हणे हा कनकगिरी जा घेवोन । अम्हा देई अपार भूषण । सकळ मंडळी गौरवोन । पाठवणे स्वस्थाना ॥५२॥
मग तो कुबेर बोले वचन । येथेंचि असो द्यावे धन । मी लागेल तैसे इच्छेसमान । भूषणाते आणितो ॥५३॥
मग अपार दिंडे वस्त्रे आणोन । महत्त्वासारखे दिधले वांटोन । द्रव्यादि दैवोनि याचकजन । तोषविले सकळ ॥५४॥
सकळ तोषले पावोनि मान । पावती आपुले स्वस्थान । परी मच्छिंद्र तेथे राहोन । अभ्यासिती गहिनीते ॥५५॥
उपरी गंधर्व मच्छिंद्रपिता । तो आपुले स्वस्थाना जाता । त्यासवे देऊनि मीननाथा । सिंहलद्वीपी पाठविला ॥५६॥
उपरिचर वसूने मीननाथ । केला कीलोतळाच्या हस्तगत । मच्छिंद्राचा सकळ वृत्तांत । निवेदिला तियेसी ॥५७॥
कीलोतळेंने ऐकोनि वृत्तांत । नेत्री आणिले अश्रुपात । म्हणे आता माते मच्छिंद्रनाथ । कैसा भेटेल कळेना ॥५८॥
उपरिचर बोले वो शुभाननी । चिंता न करी कांही मनी । एक वेळा मच्छिंद्रमुनी । निजदृष्टी पाहसील ॥५९॥
ऐसे म्हणोनि उपरिचर गेला । येरीकडे कीलोतळा । हृदयी कवळोनि मीननाथबाळा । प्रेमे चुंबन घेतसे ॥१६०॥
म्हणे बाळा माझिये खंती । होतसे की तुजप्रती । सोडोनि आलासी नाथ निगुती । श्री मच्छिंद्र पितयाते ॥६२॥
ऐसे बेलोनि मीननाथाते । वारंवार चुंबन घेत । येरीकडे गर्भाद्राते । गहिनी विद्या अभ्यासी ॥६२॥
तये वेळेस कोण कोण तेथे । राहिले होते ऐका नाथ । विचार करोनि उमाकांत । गर्भाद्राते राहिले ॥६३॥
अदृश्य अस्त्र नगी प्रेरुन । स्वस्थाना गेला कुबेर निघोन । तेणे नग तो कनकवर्ण । झांकोळून पै गेला ॥६४॥
परी गर्भाद्रि पर्वतांत । वस्तीस राहिला उमाकांत । तो अद्यापि आहे स्वस्थानांत । म्हातारदेव म्हणती त्या ॥६५॥
तयाचिया पश्चिम दिशेसी । कानिफा राहिला शिष्यकटकेंसी । वस्ती करोनि नाम या ग्रामासी । मढी ऐसे ठेविले ॥६६॥
तयाचे दक्षिण पर्वती । राहता झाला मच्छिंद्र जती । त्याहूनि पूर्वेस महीपर्वती । जालिंदर राहिला ॥६७॥
आणि त्या पर्वतापैलदेशी । नागनाथ राहिला वडवानळेंशी । आणि रेवणासिद्ध जया महाशी । विटेग्रामी राहिला ॥६८॥
वामतीर्थ गर्भाद्रिपर्वती । राहता झाला गोरक्ष जती । सेवेसी शिष्य ठेवोनि सप्ती । विद्या सागे गाहिनीते ॥६९॥
एक वर्षपर्यंत । अभ्यासिला गाहिनीनाथ । सकळ विद्येचे स्वसामर्थ्य । तया देही सांठविले ॥१७०॥
परी कोंतीगांवी मधुब्राह्मण । गेले होते गहिनीस ठेवोन । ते जालंदरासमीप दिशेकारण । वस्तीलागी विराजले ॥७१॥
विराजले परी गहिनीनाथ । अभ्यासिते झाले पात्रभरित । मग गोरक्ष बोळवोनि त्याते । विप्रापाशी पाठविला ॥७२॥
यावरी त्या वस्तीस । वसते झाले बहुत दिवस । शके दहाशे वर्षांस । समाधी त्यांनी घेतल्या ॥७३॥
घेतल्या परी यवनधर्म । कबरव्यक्त झाले आश्रम । पुढे औरंगजेब ते पाहून । पुसता झाला लोकांसी ॥७४॥
ह्या कोणाच्या असती कबरी । ते म्हणती तव पूर्वजांच्या साचारी । मठींत कान्हाबापर्वती मच्छिंद्र । आवडते स्थान याचे ते ॥७५॥
त्याहूनि पूर्वेस जालिंदर । विराजली त्याची कबर । त्याहूनि खालता बल्ली थोर । गाहिनीनाथ नांदतसे ॥७६॥
मग तेणे ऐकूनि ऐसी भात । पालटिले त्या नांवाते । जानपीर जालिंदराते । ठेविले असे राजाने ॥७७॥
गाहिनीनाथास गैवी पीर । नाम ठेविले तेवी साचार । महीजदी बांधोनि पुजारे । ठाई ठाई स्थापिले ॥७८॥
मच्छिंद्र आणि कानिफाचे । नामाभिधान बदलूनि साचे । मायावा कान्होबा बोलोनि साचे । यवन पुजारी स्थापिले ॥७९॥
कल्याण कलबुगी बाबाचैतन्य । राजबागशर नाम ठेविले त्याने । म्हणाल केले यवनकारण । ऐसे विपरीत त्या राये ॥१८०॥
परी समाधी पाहिल्या कबरीऐशा । म्हणोनि त्याते पडला भास । की हे पीर असतील यवनकुळींचे । म्हणोनि प्रविष्ट करावे ॥८१॥
म्हणोनि ऐसे कृत्य घडले । यापरी ऐकोनि श्रोता बोले । की कबरयुक्त नाथ केले भले । काय म्हणोनि झालेती ॥८२॥
तरी ते अंतरसाक्ष नाथ । यवन राजे होतील महीते । ते छळितील हिंदूदेवांते । म्हणोनि कबरी बांधिल्या ॥८३॥
परी हे असो आता कथन । मध्ये कथा असती देदीप्यमान । नाथांनी योजूनि आपुलाले स्थान । ठाई ठाई राहिले ॥८४॥
गोरक्ष सटव्या ठेवोनि रक्षण । निघता झाला तीर्थांकारण । त्या सटव्या तेथे अद्याप राहून । रक्षिताती स्थानासी ॥८५॥
यापरी पुढे गोरक्षनाथ । भेटेल जाऊनि भर्तरीस । ती कथा पुढे रसाळभरित । श्रोतिये श्रवणी स्वीकारा ॥८६॥
नरहरिवंशी धुंडीकुमर । कवि मालू असे संतकिकर । कथा सांगेल भक्तिसार । भर्तरीचे आख्यान ॥८७॥
स्वस्ति श्रीभक्तिकथासार । संमत गोरक्षकाव्य किमयागार । सदा परिसोत भाविक चतुर । त्रयोविंशाध्याय गोड हा ॥१८८॥
श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥
शुभ भवतु । अध्याय २३। ओव्या ॥१८८॥