8.
🕉अध्याय ८ नवनाथ भक्तिसार ग्रंथ ओवीबद्ध
🪔
👉अध्याय आठवा - फलश्रुति 👉 परदेशी गेलेला मित्र (प्रियकर) परत येऊन भेटेल व चिंता व व्यथा दूर होईल.

श्रीगणेशाय नमः
ॐ नमोजी गुरुराया । भवच्छेदका पळवी माया । श्रीज्ञानेश्वरा सदयहृदया । मम किंचित नाम मिरविशी ॥१॥
अघा हे ज्ञानदिवटी । आम्हा साधका जे दिठी । मिरवला आहेसी पूर्णकोटी । हिनकारक महाराजा ॥२॥
तरी मागिले अध्यायी कथन । विधियुक्त वीरभद्र केला प्रसन्न । आणि स्वर्गवासाते भोगून । महीलागी मच्छिंद्र उतरला ॥३॥
आणि वज्रावटिके वज्रभगवती । तोपविले स्नानाप्रती । उष्णोदकी भोगावती । जगामाजी मिरविली ॥४॥
यापरी द्वारका करुनि तीर्थ । गोमती स्नानविधी यथार्थ । करुनिया द्वारकानाथ । प्रसन्न चित्ती आगळा ॥५॥
त्यावरी आला आयोध्येसी । तरी श्रोतिया कथा परियेसी । स्नान करुनि शरयूतीरासी । रामदर्शना जातसे ॥६॥
तो पशुपतराव तया ग्रामी । रामवंशांत पराक्रमी । तो देवालयी पूजेलागुनी । आला होता संभारे ॥७॥
अपार सैन्य जे भोवती । सदनी तुरंगमे रावती । छत्रचामरे कळसदीप्ती । लाजविती मानूते ॥८॥
वाजी गज यांचे रंग आणिक । तेही चपळ अलोलिक । वाताकृती लक्ष एक तयाभोवते फिरताती ॥९॥
सकळ वाजी श्रृंगारयुक्त । जडित पाखरा हाटकवत । रत्नकोंदणी हार लखलखीत । की नक्षत्रमणी मिरविले ॥१०॥
त्यांतही झळकत झालरीयुक्त । गुणी ओविले अपार मुक्त । कोणी विराजत गंगावत । शुभ्रतेजी मिरवले ॥११॥
ग्रीवे माळा रत्नवती । हाटकासी जे ढाळ देती । रत्न नोहे तेजगभस्ती । चमूलागी मिरवला ॥१२॥
पदी पैंजण रुणझुणती । की वीरांची वीरश्री वाचे वदती । की शत्रुगणींच्या अपार पंक्ती । ब्रीद म्हणती विभांडू ॥१३॥
ऐशियापरी वाजी ते हौसे । की चिंतल्या ठायी दाविती वास । अतिवातचपळगतीस । सर सर म्हणती माघारा ॥१४॥
अगा ते वाजी न म्हणू महीचे । की इंदुबंधुरत्न उदधीचे । विशाळ शुक्तीकापात्र अब्धीचे । मुक्त करुनि आणिले ते ॥१५॥
याचकनीती विकासूनि अवनी । हत्ती मिरवती पृतनेलागुनी । विशाळ गंडस्थळ दंतकदनी । चूडे सुवर्ण मिरवले ॥१६॥
हाटक व्यक्त त्या भूषण । हौदे अंबारिया देदीप्यमान । की पृतनामहीचे नग ते पूर्ण । भावनी ऐसे पाहे का ॥१७॥
अपार सैन्य बहु संभार । पाहता उचलिले जे गिरिवार । की पर्वत माथा तरुशृंगार । तैशा पताका गजपृष्ठी ॥१८॥
एकाहूनि एक अधिक । महारथी ते युद्धकामुक । दहा सहस्त्र रायासवे लोक । युद्धकामुक असती ॥१९॥
परी युद्धशास्त्री चतुर सुगम । की परशक्तीस देती दम । ऐसे प्रतापीक स्तोम । इंद्रसुखा आगळे की ॥२०॥
पायीचे पायदळ अपार । वस्त्राभरणी मंडिताकार । छडीदार आणि चोपदार । जासूद हलकारे मिरवती ॥२१॥
हेमभूषणी मुक्तमाळा । सकळ पाइका झळकती गळा । जडितरत्नी अति तेजाळा । हेमालंकार करकमळी ॥२२॥
दाही अंगुळी मुद्रिका गहन । हेममुक्ते ते मिरवती श्रवण । पहातेपणी राणीवपण । भार पडेल लोकाते ॥२३॥
असो ऐशी अपार संपत्ती । मिरवला पाशुपत अयोध्यापती । ते सकळ दाटी देवळाभोवती । राजीराजीने मिरवली ॥२४॥
त्यांत श्रीरामदर्शनाकारण । जाता झाला योगद्रुम । परी ते द्वारपाळ परम । नाथालागी बोलत ॥२५॥
परम पाप संचल्या तुंबळ । तेव्हा मिरवे द्वारपाळ । प्रथम धर्मालागी काळ । अधर्मपरी मिरवतसे ॥२६॥
त्या धर्मद्वारींचे म्हणती श्वान । ते द्वारपाळ द्वाररक्षण । आपण बुडुनि यजमाना । बुडवू पाहती निश्वये ॥२७॥
महानष्ट जाता समोर । कदा न म्हणती लहानथोर । न भांड चित्ती परम निष्ठुर । वाचे कठोर बोलती ॥२८॥
सप्तजन्म तस्करनीती । शत ब्रह्महत्या जया घडती । तेव्हा तो पावे द्वारपाळ क्षिती । धर्मविनाश रायाचा ॥२९॥
ऐसियेपरी द्वारपाळ । राजद्वारी असती सकळ । मच्छिंद्र जाता उतावेळ । हटकूनि डंभ केली असे ॥३०॥
तीव्र वाचे बोलती वचन । म्हणती कान फाडूनि बुद्धिहीन । कोठे जासी तांतडीने । मतिमंदा हे मूर्खा ॥३१॥
हे भ्रष्टा तूते कैसे कळेना । की राव आला आहे दर्शना । त्यात तू जासी बुद्धिहीना । सर परता माघारा ॥३२॥
ऐसे म्हणूनि निष्ठुर वचन हाती । लोटिले मच्छिंद्रनाथाप्रती । येणेंकरुनि परम चित्ती । विक्षेपाते पावला ॥३३॥
परी तो सर्वज्ञ संतापासी । विवेक अर्गळा घाली त्यासी । तो म्हणे सेवकांसी । संवाद करणे विहित नव्हे ॥३४॥
पतिस्वाधीन पतिव्रता । की पात्रसोई वाहे सरिता । तेवी बुद्धि करुनि पाशुपता । सेवक सेवा आव्हानिती ॥३५॥
की सुईमागे गुंतो जाता । की मित्रामागे रश्मी येता । तदनुबुद्धि पाशुपता । सेवक सेवा आव्हानिती ॥३६॥
की रत्नामागे सकळकळा । माउलीसवे आव्हानू बाळा । तदनुबुद्धि अयोध्यानृपाळा । सेवक सेवा आव्हानिती ॥३७॥
की माळी मळ्याचा योजूनि पंथ । सयुक्त सोडी उदक आंत । तदनुबुद्धि पाशुपत । सेवक सेवा आव्हानिती ॥३८॥
ऐसिये शब्दा सदगुणवाणी । बोधी सकळा विवेकखाणी । बंधनी निर्मूनि विक्षेप मनाचे चरणी । घालिता झाला महाराज ॥३९॥
परी बुद्धिप्रकरण । अणिक सुचले तयाकारण । की सेवकांते काय बोलून । शिक्षा देऊ राजाते ॥४१॥
एक राव आर्‍हाटिता । संपूर्ण सेवका दाटे व्यथा । जेवी गवसनी मित्रा घालिता । रश्मी आतुडती सहजचि ॥४१॥
शरीरी कोठे घालिता घाय । परी सर्वोपरी दुःख होय । तदनुशिक्षा योजिता राया । दुःख मिरवी घृतनेते ॥४२॥
ऐसे योजूनि मच्छिंद्रनाथ । भस्मचिमुटी कवळी हाता । स्पर्शास्त्रमंत्रप्रयुक्ता । रामनामी जल्पला ॥४४॥
येरीकडे पाशुपत । देवा बद्धांजुळी होऊनि प्रणत । रामासन्मुख दंडवत । मही मस्तक ठेवीतसे ॥४४॥
तो स्पर्श मग येऊनि निकट । करिता झाला अंगी झगट । झगट होता महीपाठ । भाळा सहज झालीसे ॥४५॥
राव उठू पाहे क्षणी । परी सुदृढ युक्त न सोडी मेदिनी । भाळपदादी उभयपणी । महीयुक्त झाली ती ॥४६॥
करिता यत्न बहुतांपरी । परी विभक्त नोहे कदा धरित्री । बहु श्रमला नानापरी । उपाय कांही चालेना ॥४७॥
मग बोलावूनि सेवकमंत्री । वृत्तांत सांगे झाल्यापरी । म्हणे कदा न सोडी धरित्री । व्यक्त झाली सर्वस्वे ॥४८॥
परी मंत्री बुद्धिमंत । एकटाचि तेव्हा बाहेर येत । सेवका पुसे रळी मात । कोणी कोणाते झाली का ॥४९॥
मनांत म्हणे कोणी जाती । आला असेल नगराप्रती । गांजिल असेल राजदूती । म्हणून क्षोभला असेल तो ॥५०॥
मग त्याते क्षोभ न येता । क्षोभ वरिला श्रीभगवंता । तयाचे साधू जगी छळिता । क्रोध नावरे देवासी ॥५१॥
मही श्रेष्ठ तो अत्रिनंदन । परी उगेंचि क्षोभवूनि आपुले मन । श्रीअंबऋषीचे केले छळण । तरी न साहे दैवते ॥५२॥
तेणे सुदर्शन लावूनि पाठी । गर्भ सोसी आपण जगजेठी । तस्मात् भक्त गांजिल्यापाठी । कदा न राहवे देवाते ॥५३॥
भजनी प्रेमा प्रल्हादबाळा । परम आवडे तमाळनीळा । दानवी गांजिता उतावळा । कोरडे काष्ठी प्रगटला ॥५४॥
धर्महवनी मंडूकबाळ । तप्तोदकी केले शीतळ । तस्मात् संकटी भक्त प्रेमळ । कदा न राहवे देवाते ॥५५॥
रणी होता कडकडाट बहुत । पक्षिजोडा बाळे टाकूनि जात । बाळकांनी स्मरता रमानाथ । करिघंटा टाकी तयांवरी ॥५६॥
पारधी पक्षिप्राणहरणी । व्याळरुप झाले चक्रपाणी । तस्मात् दासाचा छळ कोणी । कदाकाळी करु नये ॥५७॥
जळी पदाते नक्र ओढी । कोणे दूती । गांजिली असेल हरिभक्ती । म्हणूनि लोभे सायक हाती । हरीने वरिला असेल की वृत्तांत तो प्रविष्ट झाला ॥६०॥
मंत्री वृत्तांत ऐकूनि कानी । शोधूनि काढी मच्छिंद्रमुनी । धन्य मंत्री तो शोधप्रकरणी । अर्थपैशुन्य निवडिता ॥६२॥
अहो तो मंत्री नोहे मोहरा । अमृत घेऊनि सांडी मदिरा । की चिंत मणिराज अधीरा । राजचिंताहरणार्थ ॥६२॥
तन्न्याये तो सुघडकरणी । त्वरे लागला मच्छिंद्रचरणी । मग म्हणे महाराजा औदार्यपणी । कृपादान ओपावे ॥६३॥
तुम्ही संत ते स्नेहभरित । पूर्णशांतीचे भांडारयुक्त । औदार्य सांगता नाही मित्र । अपराध क्षमा करावा ॥६४॥
मेघ जरी उदार म्हणावा । तोही समता न करी संतमाथा । मेव विसरे दातृत्वभावा । तेवी संत नोहे तो ॥६५॥
जरी परिसाची उपमा देऊ । तो लोहातेचि देत हाटकभाऊ । इतर धातूसी होत परिभवू । न चले शक्ती तयाची ॥६६॥
कल्पतरु जरी करावा समान । शुभासुभ दावी रत्न । तेवी नोहे संतजन । शुभचिन्हेचि वाछिती ॥६७॥
ऐसे बोलता मच्छिंद्रनाथ । प्रसन्न झाले स्वचित्तांत । क्रोध आवरुनि होता शांत । प्रसाद देऊ म्हणतसे ॥६८॥
मग करी कवळूनि भस्म चिमुटी । विभक्त अस्त्र मंत्रपोटी । कविराज जल्पता होटी । धरा चिमुटी सोडीतसे ॥६९॥
राव उठूनि बैसे धरित्री । वेगी पाचारीतसे सुहितमंत्री । सर्वेचि येऊनि झडकरी । दूती राजाज्ञा निवेदिली ॥७०॥
पत्रिके बोलावूनि निकट दूत । विचारुनि घेतो राजक्षेमांत । तंव ते शुभवार्ता सांगत । कल्याणे राजा विराजला ॥७१॥
मग मच्छिंद्राचा धरुनि पाणी । मंत्री नेत तयालागुनी । प्रवेश होता तये क्षणी । वृत्तांत रायाते निवेदला ॥७२॥
राये ऐकूनि सकळ वृत्तांत । मच्छिंद्रचरणी भाळ अर्पीत । अति गौरवे स्नेहभारीत । नाम पुसे तयाप्रती ॥७३॥
येरी म्हणे नरेंद्रपाळा । मज मच्छिंद्र म्हणती तान्हुल्या बाळा । राये ऐकूनि वृत्तांत सकळा । मच्छिंद्रचरणी प्रेरीतसे ॥७४॥
पूर्वी मच्छिंद्रकृतिरत्न । सांठवले श्रवणाकारणे । तेणेंकरुनि दर्शनभूषण । स्वीकारावयासी पहातसे ॥७५॥
ऐसी इच्छा अब्धांपाठी । तो मच्छिंद्रचंद्र देखीला दृष्टी । मग परम मनी आनंददाटी । चित्रपात्री हेलावली ॥७६॥
मग सुखासने सिद्ध करुन । राजाने मच्छिंद्राचा हात धरुन । आपुले समास्थानी नेऊन । कनकासनी बैसविला ॥७७॥
षोडशोपचारे पूजन । अर्पिता झाला तन मन धन । वरी परम आदरे भक्तिरत्न । मच्छिंद्रनाथ ओपीतसे ॥७८॥
सदा सर्वदा आसनी शयनी । गमनी भोजनी जोडूनि पाणी । निरंतर उभा सेवेलागुनी । अन्य कांही सुचेना ॥७९॥
ऐसिया भक्तीचा पाहता पाठ । मच्छिंद्रकृपेचा लोटला लोट । म्हणे कोण नरेंद्र कामनालोट । कवण चित्ती दाटतसे ॥८०॥
येरु म्हणे जी योगद्रुमा । मी सूर्यवंशी पाशुपतनामा । रामअवलाद, कृशपत्नीधामा । अवलाद देह असे हा ॥८१॥
तरी वडील माझा विजयी ध्वज । श्रीराम अवतरे तेजःपुंज । माते भेटवी महाराजा । मित्रकुळाचा टिळक जो ॥८२॥
येरी म्हणे रे भाऊका दिठी । आता करितो तयाची भेटी । मग सभेबाहेरी तपोजेठी । राया घेऊनि येतसे ॥८३॥
उभा राहूनि राजांगणी । धूमास्त्र मंत्र जल्पे वाणी । भस्मचिमुटी संजीवनी । अर्कावरी प्रेरितसे ॥८४॥
तेणे धृव खगमंडळ संपूर्ण । धूम्रे भरुनि गेले गगन । दिशांसह अर्क संपूर्न । झांकाळूनि पै गेला ॥८५॥
धूम्रास्त्राने भरले नयन । नेत्र पुसीतसे सारथी अरुण । धूम्र संचारोनि मुखाकारण । कासावीस होतसे ॥८६॥
ते पाहुनि सविताराज । म्हणे अस्त्रविद्ये धूम्र विराजे । क्षत्रिय कुळांतील नरेंद्र ओजे । तेणे प्रेरली ही विद्या ॥८७॥
मग तो महाराज जगलोचन । कवळूनि सायका चढवूनि गुण । वायुअस्त्र शर निर्मून । सोडिता झाला महाराजा ॥८८॥
तंव तो शर प्रतापवंत । लवकरी प्रगटवी स्थावर मारुत । तेणे मंदराचळ पर्वत । हालू पाहती डगडगा ॥८९॥
गगनापासूनि महीपर्यंत । प्रगट झाला प्रळयवात । तरु उचंबळूनि नभी भ्रमत । पक्षी जेवी भूगोलाते ॥९०॥
ऐसा वात होता प्रगट । धूम्रे फुटला दिशापाट । सदनालागी निर्मळ वाटे । गमन करिता येईंना ॥९१॥
ते पाहूनिया योगद्रुम । जल्पता कितुले । की मंदराचळचि दुजे उगवले । तेणे मार्ग कुंठित जाहले । वातचक्राचे महाराज ॥९३॥
मग ते अस्त्री नारायण । पर्वत पाहता विशाळपणे । मग वज्रास्त्रसंधान । करिता झाला अर्क तो ॥९४॥
तंव वज्रास्त्र अतिकठिण । पर्वतमाथे गेले भेदून । तेणे घाये शतचूर्ण । त्वरे झाले नगराज ॥९५॥
पर्वत चूर्ण होता निगुती । ते पाहूनि मच्छिंद्रजती । भ्रमी अस्त्र योजूनि उपरती । मित्र भागी सांडीतसे ॥९६॥
ते अस्त्र होता स्पंदनी प्रविष्ट । वाजींसह अरुण झाला भ्रमिष्ट । सांडूनि रहाणीची नित्य वाट । स्यंदन नेती भलतीकडे ॥९७॥
ते पाहूनिया द्वादशनामी । ज्ञानशराच्या न उरल्या गुणऊर्मी । तेणे करुनि भ्रमे प्रकामी । नाशाप्रती पावतसे ॥९८॥
जैसा पेटला पावक । त्यावरी सोंपविले सकळ उदक । मग तो उरे केवी दाहक । तेवी अर्का झाले असे ॥९९॥
की अज्ञानपण साधकाचे । श्रीसदगुरु निवारीत वाचे । अंगी भूषण ज्ञानपणाचे । बोधगुनी गोवीतसे ॥१००॥
की सदनांत दाटला अंधार अपार । तो दीप उजळिता होतो दूर । तन्न्याये श्रीभास्कर । ज्ञानेश्वरा प्रेरितसे ॥१॥
तेणे उडवूनि भ्रमिष्टपण । सुपंथसुपंथा करी गमन । ते मच्छिंद्रनाथे दृष्टी पाहोन । वाताकर्षण जल्पत ॥२॥
वातास्त्र आकर्षण सबळ । वायुचक्री भेदिले तुंबळ । मग वाजींचे आणि सारथ्याचे तये वेळ । श्वासोच्छवास राहिले ॥३॥
आणि जो प्रत्यक्ष चंडीकरण । तोही दाटला श्वासेंकरुन । वायुचक्री गेले आटून । रथ उलथोनि पडियेला ॥४॥
वायुचक्राचा ज्यासी आधार । तो आधार तुटतांचि सत्वर । स्वर्गाहूनि उर्वीवर । आंदळला स्यंदन तो ॥५॥
मही आदळता दिव्य रथ । खाली पडला श्रीआदित्य । स्यंदनी वाजी अति होत । कासाविस श्वासाने ॥६॥
परी मही पडता तेजोराशिपाळ । मही मातला अति अनळ । तेणे दाहू पाहे सकळ । महीवरले उदभिज्ज ॥७॥
ते पाहूनि मच्छिंद्रनाथ । जलदास्त्र स्मरे त्वरित । तेणेंकरुनि अपरमित । जलवृष्टी होतसे ॥८॥
परी आदित्य पडता निचेष्टित । परम घाबरले स्वर्गदैवत । मग विमानयानी होऊनि त्वरित । मच्छिंद्रापाशी पातले ॥९॥
ब्रह्मा विष्णु आणि शिव । वरुण अश्विनी कुबेर देव । सुरवर अनादि सकळ गंधर्व । महीलागी पातले ॥११०॥
सत्यलोक तपोलोक । अतळ वितळ सुतळादिक । संकटी पडला एक अर्क । लागवेगी धांविन्नले ॥११॥
जैसे सकळ तरुवरती । चहूंकडूनि पक्षी येती । तन्न्याये महीवरती । सकळ देव उतरले ॥१२॥
मग महाराजा क्षीराब्धिजांवई । धांवूनि मच्छिंद्र धरिला हृदयी । म्हणे हा आदित्य कोण न्यायी । संकटी तुवा योजिल ॥१३॥
याउपरी करुनि नमस्कार । विष्णूते देत उत्तर । म्हणे महाराजा पाशुपतवीर । आदित्यकुळी असे हा ॥१४॥
ऐसे असता यथार्थ । वंशजासी न पाहे हा आदित्य । तस्मात् वडिलांची धर्मनीत । ऐसेपरी असावी का ॥१५॥
जिया मातेने बालकांचे संगोपन । तिया रोषाची केली पखरण । मग ती माता काय म्हणून । लावेपरी मिरवावी ॥१६॥
स्वामी सेवका अमित्र मानी । मग कार्य कैचे येत घडोनी । सदा संशयाची गवसणी । उभयचित्ती मिरवतसे ॥१७॥
तस्मात् राय पाशुपती । नावडे या आदित्याप्रती । म्हणूनि ऐसा वैकुंष्ठपती । चर्याभाग रचियेला ॥१८॥
आणिक एक मम वागुत्तरासी । साबरीविद्या कवित्वराशी । सूर्यनामे मंत्र उपदेशी । प्रसन्न असावे अर्काने ॥१९॥
याउपरी आणिक आहे चोज । सूर्यवंशी विजयध्वज । तो पाशुपताते श्रीराम आज । भेटवावा महाराजा ॥१२०॥
ऐसेपरी कामना मनी । वेधली आहे चक्रपाणी । पाशुपतरायाचे प्रेमवदनी । गुंती पावलो भक्तीने ॥२१॥
नवराणिवासह माझा काम । पूर्णते आणा मेघश्याम । ऐसे बोलता योगद्रुम । हरी उत्तरा स्वीकारी ॥२२॥
म्हणे बा रे योगद्रुमा । सूर्यनामी मंत्र । जगी होतील प्रविष्ट पवित्र । तै रवकष्टाने येऊनि मित्र । कार्य करील लोकांचे ॥२४॥
ऐसे बोलूनि चक्रपाणी । करतळा कर देत वचनी । म्हणे बा रे भास्कर मंत्रालागुनी । वरदाता झालासे ॥२५॥
बा रे तव मंत्र लोकोपकार । नामस्मरणी होता नर । तेणेचि पातक योग भद्र । सकळ जनांचे मिटतील ॥२६॥
सहज सूर्यांचे वदता नाम । सकळ पातके होतील भस्म । तैंशांत मंत्रप्रयोग उत्तम । कार्यालागी दुणावेल ॥२७॥
नाममंत्रयुक्त प्रयोग । त्यावरी तव वाणी पवित्र अभंग । त्याहीवरती वरद चांग । प्रत्यक्ष दैवते मिरवतील ॥२८॥
तरी बा सोळा राशी पावले । सुवर्ण जडावासी गमले । ते भूषण मोला चढले । मान्य केवी होईना ॥२९॥
तरी या कामा कदा आळस । होणार नाही महापुरुष । आम्ही सर्व देत तव वचनास । उतरलो आहो महाराजा ॥१३०॥
वीरभद्राचे समरंगणी । आणि नागपत्रअश्वत्थस्थानी । तूते ओपूनि वरदवाणी । तुष्ट केले आधींच ॥३१॥
तरी आता संशय । सांडूनि अर्का जीववावे । याचि रीती देव अवघे । गौरविती मच्छिंद्रा ॥३२॥
जैसे एका चंद्रांबुसाठी । न्याहाळिती चकोर पाठी । तेवी जगलोचना दिठी । सकळ देव गौरविती ॥३३॥
मच्छिंद्र म्हणे पाशुपतराया । आधी दावीन राम काया । तेव्हांचि समाधान तरी राया । मम चित्तांत ओसंगी ॥३४॥
ऐसी ऐकता मच्छिंद्रवाणी । सौमित्रासह सगुणी । प्रगट झाला कोदंडपाणी । दशरथतनय महाराज ॥३५॥
मग राममूर्ती प्रगट होता । शिवासी आनंद वाटला चित्ता । जयाने राया पशुपता । आनंदसरिता उचंबळली ॥३६॥
मच्छिंद्रे देखता कोदंडपाणी । भावे मस्तक ओपिले चरणी । रामे प्रेमे धरुनि वक्षःस्थानी । मच्छिंद्रनाथ कवळिला ॥३७॥
पाशुपतराव भाविक पूर्ण । तोही वंदी श्रीरामचरण । राम त्याते हृदयी धरुन । धन्य वंश म्हणतसे ॥३८॥
यावरी मच्छिंद्र जोडोन दोन्ही हस्त । नम्रोत्तरी स्तवूनी रघुनाथ । गौरवोनि रामा बोधत । हे रघूत्तमा महाराजा ॥३९॥
तव नामे अनंत असती । तेवी त्यांत रामनाम गंगा वसती । सर्वात श्रेष्ठ सीतापती । ग्रंथामाजी निवेदिले ॥१४०॥
त्याही ग्रंथा नाही भिती । परी तव नामे शुभ ते असती । तेवी माझ्या कवित्वाप्रती । वदनपात्री विराजिजे ॥४१॥
साबरीविद्येचे अपार वचन । मंत्रप्रयोगी कवित्व पूर्ण । जेथे येईल तुझे नाम । तेथे कार्य करावे समग्र त्वा ॥४२॥
तव नामी होता मंत्रोच्चार । ते त्वा कार्य करावे समग्र लवकर । तरी प्रांजळ चित्ती देवी कर । मम करी ओपावा ॥४४॥
चित्ती असेल जरी अवमान । तरी सज्ज करी का कोदंडबाण । माजवोनि आता समरंगण । नृत्य करु रणांगणी ॥४४॥
श्रीराम म्हणे मच्छिंद्रा ऐक । तू तिही देवांचा वरदायक । श्रीदत्तात्रय प्रतापार्क । अवतार तिघा देवांचा ॥४५॥
आणि नरसिंह अवतार पूर्णब्रह्म । ते तुज वश्य आहेत योगद्रुमा । तेथे मी का नसावे साह्यार्थकामा । साह्य असो तुज आता ॥४६॥
तुझ्या मंत्री माझे स्मरण । होतांचि कार्य करीन । बावनवीरांत सबळ आचरण । मंत्रप्रयोगी दावीन मी ॥४७॥
ऐसी वदूनि वरदवाणी । भाष देत मच्छिंद्रपाणी । मग म्हणे हे योगधामी । मज तुज ऐक्य असे की ॥४८॥
तू विष्णूचा अवतार । जो कविनारायण महाथोर तस्मात् तुझे शरीर । ऐक्यत्व असे या लोकी ॥४९॥
ऐसे बोलोनि कौसल्यासुत । धन्य म्हणवूनि ग्रीवा तुकावीत । यावरी बोले सावध आदित्य । वेगे करी तपोराया ॥१५०॥
एक मित्रावांचूनि धरणी । झाली असे दीनवाणी । तरी योगींद्रा सुखधामी । मम पूर्वजा मिरवी का ॥५१॥
मही पडला अंधकार । देव त्रास पावले समग्र । सकळ जगाचा व्यवहार । खोळंबला तपोराया ॥५२॥
ऐसे ग्लानी सुढाळ वचन । श्रीराममुखी ऐकोन । ते मच्छिंद्रहृदयी अपार । भूषण । चित्तशक्तीते मिरविले ॥५३॥
तेणे परम आनंदघृत्ती । प्रसन्न झाली चित्तभगवती । मग वातास्त्रमंत्र देहस्थव्यक्ती । प्रसादाते ओपीतसे ॥५४॥
वातयुक्त अस्त्र पूर्ण । मुखी जल्पता मच्छिंद्रयोगिजन । मग सुटी पावोनि वाताकर्षण । सुखी केला आदित्य तो ॥५५॥
मग सावध होऊनि मही बैसत । दाही दिशा न्याहाळीत । तो अपार दृष्टी देखूनि दैवते । सकळांलागी पाचारी ॥५६॥
सकळ दैवते जाऊनि तेथ । नमिला महाराज प्रताप आदित्य । यावरी विष्णूलागी पुसत । क्षत्रिय कोण ऐसा आहे ॥५७॥
की वासना पुन्हा परतून । हरु पाहत श्यामकर्ण । धन्य प्रतापी प्रतापगहन । आजि दावी का मजकारणे ॥५८॥
तरी ऐसे प्रतिज्ञे लागून । की युगानुयुगी असे प्रसन्न । तरी तयाचे मुखमंडन । मज भेटीते आणावे ॥५९॥
मग मच्छिंद्राते देव पाचारिती । की तुज बोलावीतसे गभस्ती । मग चंद्राख जल्पूनि उक्ती । दर्शना जात मच्छिंद्र ॥१६०॥
मित्र दाहक तो अति सबळ । म्हणूनि चंद्रास्त्र जपला मच्छिंद्रबाळ । ते मागे पुढे परम शीतळ । चंद्रास्त्री मिरवीतसे ॥६२॥
त्यांत जलदास्त्राचा वर्षाव । होवानि होत शीतल ठाव । ऐसे योजूनि सविताराव । जाऊनिया नभियेला ॥६२॥
सर्वाते देखूनि मच्छिंद्रनाथ । धन्य धन्य ऐसे म्हणत । कवण नामी असे पुसत । ग्राम धाम जन्मादि ॥६३॥
मग विष्णूने मुळापासूनि कथा । नामधामादि सांगितली वार्ता । कविनारायण महीवरता । मच्छिंद्रनाथ मिरवतसे ॥६४॥
येरी म्हणे माझा अंश । नवनारायण असती महीस । तयांचा अवतार शुभ आम्हांस । चांगुलपर्णी वाटला हा ॥६५॥
तरी बा रे मच्छिंद्रनाथा । कवण कामनी वेधली व्यथा । ते मज वदूनि वरदामृता । प्राशन करी महाराजा ॥६६॥
कृत त्रेता द्वापारयुग गेले । परी ऐसे नाही केले । धन्य तुझा प्रताप असे विपूल । धन्य गुरु तुझा तो ॥६७॥
येरु म्हणे कर जोडोनी । मम वेधली कामना मनी । साबरीविद्या कवित्वकरणी । कृपा करुनि दाविली ॥६८॥
परी त्याते वरद आपुला । असावा ऐसे वाटते मनाला । तरी कृपा करुनि वर त्याला । दिधला पाहिजे महाराजा ॥६९॥
मंत्रप्रयोगी तुझे स्मरण । होता व्हावे दृश्यमान । जगाचे कार्य मंत्रसाधन । स्वकष्टाने मिरवावे ॥१७०॥
ऐसी ऐकता मच्छिंद्रवाणी । अवश्य म्हणे वासरमणी । मंत्रप्रयोग स्वये घेऊनी । कार्य करीन जगाचे ॥७१॥
ऐसे वदोनि जगलोचनी । भाष देत करतळींवचनी । यावरी पाशुपतराया बोलावुनी । चरणावरी घातला ॥७२॥
सूर्यवंशी वीर्यप्रवाह । वंशमालिका सगुण सर्व । तुष्ट केला सविताराव । मच्छिंद्राने ते समयी ॥७३॥
वंशमालिका ऐसी ऐकून । संतुष्ट झाला सवितानारायण । मग आपुला सिद्ध वरुनि स्पंदन । वातचक्रा आव्हानी ॥७४॥
येरीकडे सकळ देव । विमानयानी गेले सर्व । आपुलाले स्थान अपूर्व । पाहते झाले ते वेळा ॥७५॥
येरीकडे मच्छिंद्रनाथ । कृपे आव्हानूनि पाशुपत । निघता झाला करुनि तीर्थ । राममूर्ती वंदूनिया ॥७६॥
आता पुढील अध्यायी कथन । चंद्रागिरि पाहिला ग्राम । तेथे गवरांतूनि गोरक्ष काढून । पुन्हा तीर्थे करील की ॥७७॥
नरहरिवंशी घुंडीसुत । मालू हरीचा शरणागत । पुढिले अध्यायी उत्तम कर्थेत । निवेदील श्रोतियांसी ॥७८॥
स्वस्ति श्रीभक्तिकथासार । संमत गोरक्षकाव्य किमयागार । सदा परिसोत भाविक चतुर । अष्टमाध्याय गोड हा ॥१७९॥
श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥