🕉अध्याय २ नवनाथ भक्त

🙏 34. संत नवनाथ - नवनारायण · ABH-081096 · अभंग क्र. २

2.
🕉अध्याय २ नवनाथ भक्तिसार ग्रंथ ओवीबद्ध
🪔
अध्याय दुसरा - फलश्रुति 👉 अपार धनाची प्राप्ती

श्रीगणेशाय नमः
जयजयाजी मूळपीठवासिनी । पुंडलीकाच्या गोंधळालागोनी । भक्तवरदे भवानी । उभी अससी माये तू ॥१॥
संत गोंधळी विचक्षण । कंठी मिरविता तुळसीभूषण । तेचि माळा सुलक्षण । जगामाजी मिरविसी ॥२॥
घालिती तुझा प्रेमगोंधळ । कामक्रोधांचे देती बळ । गीतसंगीत सबळ । गुण गाती माये तुझे ॥३॥
असो ऐशा गोंधळप्रकरणी । संतुष्ट होसी माय भवानी । तरी या ग्रंथगोंधळी येऊनी । साह्य करी जननीये ॥४॥
मागिल्या अध्यांयी रसाळ कथन । गणादि सकळांचे केले नमन । उपरी मच्छिंद्राचे जनन । यथाविधी कथियेले ॥५॥
आता पुढे श्रवणार्थी । बैसले आहेत महाश्रोती । तयांची कामना भगवती । पूर्ण करावया येई का ॥६॥
तरी श्रोती सिंहावलोकनी कथन । श्रीदत्तदेव आणि उमारमण । भागीरथीविपिनाकारण । पहात पहात चालिले ॥७॥
जैसे फलानिमित्त पक्षी । फिरत राहती वृक्षोवृक्षी । त्याचि न्याये उभयपक्षी । गमन करिती तीराते ॥८॥
सहज चालती विपिनवाटी । तो मच्छिंद्र देखिला त्यांनी दृष्टी । बाळतनू पाठपोटी । अस्थि त्वचा उरल्या पै ॥९॥
जटा पिंगट नखे जळमट । फंटकारी पादांगुष्ठ । कार्पासमय झाली दृष्ट । त्वचा लिपटली अस्थींसी ॥१०॥
सर्वांगे शिरा टळटळाट । दिसती अवनी नामपाठ । ध्वनिमात्र शब्द उठे । चलनवलन नयनांचे ॥११॥
ऐसा पाहूनि तपोजेठी । विस्मयो करिती आपुले पोटी । म्हणती ऐसा कलीपाठी । तपी नेणो कोणीच ॥१२॥
अहो विश्वामित्रप्रकरणी । दिसतो तपी हा मुगुटमणी । तपार्थ कामना अंतःकरणी । करणी कोण याते उदेली ॥१३॥
मग दत्तासि म्हणे आदिनाथ । मी स्थिरता राहतो मही येथ । तुम्ही जाऊनि कामनेते । विचारावे तयाते ॥१४॥
कवणा अर्थी कैसा भाव । उचंबळला कामार्णव । तरी लिप्सेचा समूळ ठाव । काय तोही पहावा ॥१५॥
येऊनि त्यापरी अत्रिनंदन । शिवानंदसूक्तिक सुढाळ रत्न । श्रवणपुटी स्वीकारुन । तयापासी पातला ॥१६॥
उभा राहोनि समोर दृष्टी । म्हणे महाराजा तपोजेठी । कवण कामना उदेली पोटी । ते वरदवराते मिरवावे ॥१७॥
ऐसे वरदाचे वागवट । मच्छिंद्र श्रवण करिता झगट । नम्रभाव धरुनि प्रकट । तयालागी बोलत ॥१८॥
कर्णी शब्द पडता सुखस्थिती । दृष्टी काढोनिया वरती । पाहता झाला दत्ताप्रती । महाराज योगी तो ॥१९॥
भ्रूसंकेते करोनि नमन । दाविता झाला निजनभ्रपण । जो कीम ईश्वरी आराधन - । प्राप्तीलागी उदेला ॥२०॥
बोले महाराजा कृपासरिता । तुम्ही कोण ते सांगावे आता । द्वादश वर्षे काननी लोटता । मानव नातळे दृष्टीसी ॥२१॥
तरी त्वच्चित्त सदैव भवानी । प्रत्यक्ष झाली मम प्रारब्धे धरणी । तरी प्रसादनग अभ्युत्थानी । स्थापूनि जाई महाराजा ॥२२॥
ऐसे तयाचे वागुत्तर । ऐकोनि तोषला अनसूयाकुमर । म्हणे वा रे नामोच्चार । दत्त ऐसे मज म्हणती ॥२३॥
जो व्याघ्रपदी ऋषिजन्म । अत्रि ऐसे तया नाम । तयाचा सुत मी दासोत्तम । महीलागी आधारलो ॥२४॥
तरी असो ऐसी गोष्टी । कवण कामना तुझ्या पोटी । उदेली जे तपोजेठी । शब्दसंपुटी मिरवी का ॥२५॥
येरु म्हणे वरदोस्तु । कामना वरी एक भगवंतु । ऐसे वदता झाला अतीतु । पदावरी लोटला ॥२६॥
जैसी सासुर्‍या बाळा असता । अवचट दृष्टी पडे माता । हंबरडोनि धांवोनि येता । ग्रीवे मिठी घालीतसे ॥२७॥
किंवा अवचट वत्सा भेटता गाय । मग प्रेम लोटी चित्त सदैव । तेणेंपरी मच्छिद्र मोहे । पदावरी लोटला तो ॥२८॥
द्वादश वर्षे तपाचे श्रम । ते आजि फळले मानूनि उत्तम । सांडोनि सकळ आपुला नेम । पदावरी लोटला तो ॥२९॥
परी तपश्रमाचे बहुत क्लेश । हृदयी गहिंवरले दुःखलेश । नेत्रींचे झरे विशेष । पदावरी लोटले तै ॥३०॥
तेणे झाले पादक्षालन । पुढती बोले करी रुदन । हे महाराजा तू भगवान । महीमाजी मिरविशी ॥३१॥
रुद्र विष्णु विरिंची सदय । त्रिवर्गरुपी देह ऐक्यमय । ऐसे असोनि सर्वमय । साक्षी मही अससी तू ॥३२॥
तरी येऊनि सर्वज्ञमूर्ती । असोनि माझा विसर चित्ती । पडलासे किमर्थ अर्थी । अपराध गळी सेवोनिया ॥३३॥
ऐसे म्हणोनि वारंवार । ग्लानींत करी नमस्कार । क्लेशनगीचे चक्षुद्वार । सरितालोट लोटवी ॥३४॥
तरी तो अत्यंत शांत दाता । म्हणे बा हे न करी चिंता । प्रारब्धर्मदराचळाची सरिता । ओघ ओघील आतांचि ॥३५॥
मग वरदहस्ते स्पर्शोनि मौळी । कर्णी ओपीत मंत्रावळी । तेणे अज्ञानदशाकाजळी । फिटोनि गेली तत्काळ ॥३६॥
जैसे माहात्म्य भारती । उदयदृष्टी करिता गभस्ती । मग अंधकाराची व्याप्ती । फिटोनि जाय तत्काळ ॥३७॥
तेवी दत्त वरदघन । वोळता गेले सकळ अज्ञान । मग चराचर सकळ जीवन । जैसे हेलावले दृष्टीसी ॥३८॥
नाठवे कांही दुजेपण । झाले ऐक्य ब्रह्मसनातन । जैसे उदधी सरिताजीवन । जीवना जीवनसम दिसे ॥३९॥
ऐसी झालिया जीवनसम दृष्टी । आत्रेय धरिता झाला पोटी । म्हणे बा रे योगी धूर्जटी । इंदिरावर कोठे तो सांग ॥४१॥
येरु म्हणे जी ताता । ईश्वरावांचोनि नसे वार्ता । जळी स्थळी काष्ठी मही पर्वता । ईश्वर नांदे सर्वस्वी ॥४१॥
ऐसे ऐकोनि वागुत्तर । ग्रीवा तुकवी अत्रिकुमर । मग सच्छिष्याचा धरोनि कर । चालता झाला महाराज तो ॥४२॥
सहज चालता चाले नेटी । आले आदिनाथ प्रेमदृष्टी । मच्छिंद्र मूर्धकमळधाटी । पदावरी वाहातसे ॥४४॥
शिवे पाहूनि मंददेही । म्हणे हा पूर्वी नारायण कवी । मग प्रेमसरितेच्या लोटप्रवाही । धरिला हृदयी तत्काळ ॥४४॥
मग त्रिवर्ग येऊनि त्या स्थानी । दत्तासी म्हणे पंचमूर्धनी । या शिष्याते अभ्यासोनी । सकळ सिद्धी मिरवी का ॥४५॥
जे वेदकारणाचे निजसार । जे सर्वोपकाराचे गुहागर । सकळ सिद्धींचे अर्थमाहेर । निवेदी तू महाराजा ॥४६॥
जारणमारण उच्चाटण । शापादपि निवारण । शरादपि अस्त्रादिनिबर्हण मंत्रशक्ती त्या वरत्या ॥४७॥
जो जैसा कर्मविजे पाठ । होती दैवते वरती भेट । वंशवरद वाक्पट । मस्तकी स्थापोनि जाताती ॥४८॥
वरुण आदित्य सोमस्वामी । भौमशक्रादि यमद्रमी । शिवशक्ति कामतरणी । वर देऊनि उठविले ॥४९॥
विष्णू विरिंची कृपाकृती । वरदबीजे देऊनि शक्ति । ते मंत्र अंखे अपारगती । हृदयामाजी हेलावला ॥५०॥
असो सद्विद्येचा मंदराचळ । उभवोनिया अत्रिबाळ । क्षणमात्र वेंचूनि केला सबळ । सिद्धतरणी जेउता ॥५१॥
नागबकादि वातास्त्र । नगनागादि महावज्र । पावक जलधी अस्त्र पवित्र । सांगोपांग तो झाला ॥५२॥
ऐसे सांगोनि सांगोपांग । जाता झाला योगमार्ग । परी सांप्रदाय योजूनि योग । कानफाडी मिरवला ॥५३॥
पुढील भविष्य जाणोन । सांप्रदाय केला निर्माण । षडरुप जोगीदर्शन । कानफाडी मिरवले ॥५४॥
नाथ ऐसे देऊनि नाम । शिंगी शैली देऊनि भूषण । ऐसे परिकरोनि प्रमाण । अत्रिनंदन पै गेला ॥५५॥
यापरी तो मच्छिंद्रनाथ । नमोनि निघाला आदिनाथ । महीवरी नाना तीर्थे । शोध करीत चालिला ॥५६॥
तो भ्रमण करिता सप्तश्रृंगी । येता झाला महायोगी । अंबिका वंदोनि मनोमार्गी । सप्रेम स्थिती गौरविली ॥५७॥
करीत वैखरी अंबास्तवन । तो आले कल्पने मन । की कांही तरी कवित्वसाधन । लोकांमाजी मिरवावे ॥५८॥
कवित्व तरी करावे ऐसे । की उपयोगी पडे सर्व जगास । मग योजोनिया शाबरीविद्येस । मनामाजी ठसविली ॥५९॥
यापरी अनेक कल्पना करीत । की शाबरीविद्येंचे करावे कवित । परी वरदगुंती वश्य दैवत । केउते रीती होतील ॥६०॥
मग अंबेपासी अनुष्ठान । करिता झाला सप्तादिन । वेदबीजाचे अभिषिंचन । अंबेलागी करीतसे ॥६२॥
तेणे जागृत महिषमर्दिनी । होऊनि बोले तयालागोनी । बा रे कवण कामना मनी । वेधली ते मज सांग ॥६२॥
येरु ह्नणे वो जगज्जननी । शाबरी विद्येचे कवित्व कामनी । वेधक परी वरालागोनी । उपाय कांही मज सांग ॥६३॥
उपरी बोले चंडिका भवानी । पूर्णता पावशी सकळ कामनी । मग त्या सिद्धाचा हात धरोनी । मार्तंडपर्वती पै नेला ॥६४॥
तेथे नागवृक्ष अचिंत्य थोर । तरु नोहे तो सिद्धीचे माहेर । दृश्यादृश्य केले पर । महातरु नांदतसे ॥६५॥
तेथे करोनि बीजी हवन । तरु केला दृश्यमान । तो कनकवर्ण देदीप्यमान । निजदृष्टी देखिला ॥६६॥
त्या तरुच्या शाखोपांती । नाना दैवते विराजती । मग नामाभिधाने सकळ भगवती । देवतांची सांगे त्या ॥६७॥
ती दैवते धुरंधर बावन्न वीर । मूर्तिमंत असती तरुवर । नरसी काळिका महिषासुर । म्हंमदा झोटिंग वीरभद्र ॥६८॥
वेताळ मारुती अयोध्याधीश । श्रीकोदंडपाणी रामेश । सूर्य नामी तेथ द्वादश । मूर्तिमंत नांदतसे ॥६९॥
पायरी जलदेवता असती नव । कुमारी धनदा नंदा नांव । विमळा मंगळा ज्ञानप्राप्तिव । लक्ष्मी आणि विख्याता ॥७०॥
यापरी चंडा मामुंडा । रंडा कुंडा महालंडा । अप्सरा जोगिनी शंडवितंडा । तरुभागी विराजल्या ॥७१॥
काळव्याळ वीरभैरव । भस्मकेत सिद्धभैरव । रुद्र ईश्वरी गण भैरव । अष्टभैरव हे असती ॥७२॥
यापरी शस्त्रअस्त्रयामिना । दमि धूमि कुचित भामिना । सातवी ज्वाळा शुभानना । वृक्षावरी त्या असती ॥७३॥
यापरी शंखिनी डंखिणी यक्षिणी । त्या समुच्चये असती बारा जणी । अष्टसिद्धी महाप्रकरणी । वृक्षावरी विराजल्या ॥७४॥
प्राप्ति प्राकाभ्या अणिमा गरिमा । ईशित्व वशित्व प्रथिमा महिमा । एवंच अष्टसिद्धी नामा । तरुवरी विराजल्या ॥७५॥
अष्टसिद्धींसमवेत । बावन्न वीर सकळ दैवत । तया तरुच्या शाखा व्यक्त । करोनिया बैसले ॥७६॥
ऐसे दृष्टी पाहिले सर्वही । ती पहाती न बोलती कांही । यावरी अंबिका करी काई । निवे दोनी नाथाते ॥७७॥
बा रे ऋष्यमूकपर्वतस्थानी । ब्रह्मगिरीच्या निकटवासनी । अंजनपर्वत तयासी म्हणी । नदी काचित आहे बा ॥७८॥
दक्षिणओघी सरिता जात । ते कांठी महाकाळी दैवत । स्थाने असती जाण तेथ । भगवतीते नमावे ॥७९॥
तेथोनि पुढे दक्षिणपंथी । सरितापात्रे जावे निगुती । परी बा तेथे श्वेतकुंडे असती । तोयमरित महाराजा ॥८०॥
तरी शुक्लांवेल कवळूनि हाती । एक एक सोडावी कुंडाप्रती । ऐशी कुंडे एकाशती । हस्तिपदसमान आहेत ॥८१॥
परी तितुके पूजन कोरडे वेली । सकल सरल्या परत पाउली । पाहात यावे ती वल्ली । सकळ कुंडांमाझारी ॥८२॥
जया कुंडांत सजीव वेल । दृष्टिगोचर बा होईल । तया कुंडी स्नान वहिले । करोनि जीवन प्राशिजे ॥८३॥
ते जीवन प्राशिता निश्वित । मूर्च्छा येईल एक मुहूर्त । तै बारा नाभी जपावे आदित्य । मूच्छेंमाजी असता पै ॥८४॥
मग प्रत्यक्ष होईल तमांतक । मौळी घ्यावा तो हस्तक । पुढे काचकूपिका भरोनि उदक । येथे यावे महाराजा ॥८५॥
मग बारा नामी करोनि सिंचनी । तरु न्हाणावा तया जीवनी । तेव्हा दैवते प्रसन्न होऊनी । वरदान तूंते देतील बा ॥८६॥
परी एक वेळा न घडे ऐसे । खेपा घालाव्या षण्मास । एक एक दैवत एक खेपेस । प्रसन्न होईल महाराजा ॥८७॥
ऐसे सांगोनि माय भगवती । गेली आपुले स्थानाप्रती । येरु पावला अंजनपर्वती । सरितापात्री ओघाते ॥८८॥
काळी महाकाळी देवतांस । नमोनि निघाला काननास । करी कवळोनि शुक्लवेलास । कुंडांलागी शोधीतसे ॥८९॥
असो एकशत कुंडे पाहोन । तितुक्यांत शुक्लवेल स्थापोन । पुन्हा पाहे परतोन । सकळ कुंडांमाझारी ॥९०॥
तो आदित्यनामे कुंडी तीव्र । ते वेल पाहे साचोकार । तो दृष्टी पडले पल्लवाकार । स्नान तेथे सारिले ॥९१॥
स्नान झालिया उदकपान । होतांचि व्यापिले अतिमूर्च्छेन । परी द्वादश नामी मंत्रसाधन । सोडिले नाही तयाने ॥९२॥
परी मूर्च्छा ओढवली अतितुंबळ । शरीर झाले अतिविकळ । स्वेद नेत्रे गेला अनिळ । देह सांडोनि तयाचा ॥९३॥
ब्रह्मांडांतोनि अंतर्ज्योती । तीही वेंधो पाहे अंती । तरी आदित्यनांवे जाण होती । जपालागी नित्य करीत ॥९४॥
जसे जागृती घडोनि येत । तोंचि स्वप्नी जीव घोकीत । त्याचि न्याये उरला हेत । जीव जपी अर्का तो ॥९५॥
ऐसे संकट घटता थोर । खाली उतरला प्रभाकर । कृपे स्पर्शोनि नयनी कर । सावध केला महाराज ॥९६॥
मग कामनेचा पुरवोनि हेत । मस्तकी ठेविला वरदहस्त । म्हणे बा रे योजिला अर्थ । सिद्धी पावसी येणे तू ॥९७॥
ऐसे बोलोनि आदित्य गेला । तेणे काचकुपिका भरोनि वहिला । पुन्हा मार्तडपर्वती आला । येऊनि नमी अश्वत्थ ॥९८॥
आदित्यनामे करोनि चिंतन । आदित्य तेथे झाला प्रसन्न । म्हणे महाराजा काय कामना । निवेदावी मज आता ॥९९॥
येरु म्हणे कवित्व करीन । तया साह्य तुवा होऊन । मंत्रविद्या तव नामाने । फळास येवो महाराजा ॥१००॥
अवश्य म्हणूनि तमभंजन । मंत्रविद्या साध्य करुन । बांधला गेला जलजलोचन । मंत्रशक्तिकार्यार्थ ॥१॥
ऐसा सप्त मास येरझारा करुन । दैवतांसी करोनि घेतले प्रसन्न । मग शाबरीविद्येचा ग्रंथ निर्मून । बंगाल देशी चालता झाला ॥२॥
असो ऐसी गौरक्षकथा । वदला आहे किमयागारग्रंथा । तेथे किमयांची स्थाने सर्वथा । सांगतली आहेत जी ॥३॥
परी प्रथम अवघड करणे । ते मानवाते न ये घडोन । ते अवतारी असती परिपूर्ण । म्हणोनी घडले तयांसी ॥४॥
परी सांगावया कारण । स्वमुखे गौरक्ष वदला आहे कथन । त्या ग्रंथाचा आश्रय पाहून । नवही योगी वर्णिले ग्रंथी ॥५॥
तरी श्रोती तया ग्रंथा । दोष न ठेवावा सर्वथा । संशय आलिया किमयागारग्रंथा । विलोकावे विचक्षणी ॥६॥
मुळावेगळे कांही कथन । येत नाही जी घडोन । म्हणोनि सकळ संशय सांडोन । ग्रंथ श्रवणी स्वीकारा ॥७॥
यापरी बळेचि चाळवोनि दोष । निंदोनि जो का मोडील हरुप । बिकल्पपंथी मिरविता जगास । पावेल वंशबुडी तो ॥८॥
आणिक वाणी जाईल झडोन । नरकी पडेल सप्त जन्म । आणि जन्मोजन्मी शरीरेंकरोन । क्षयरोग भोगील तो ॥९॥
असो आता तीर्थउद्देशी । मच्छिंद्र गेला बंगालदेशी । तेथे फिरत तीर्थवासी । हेळा १ समुद्री पातला ॥११०॥
तये देशी चंद्रगिरि ग्राम । तेथे नरसिंहाचा झाला जन्म । सुराज पिता विप्रोत्तम । कृतिदेवीकृशी आचारनेम । सकळ धर्म पाळी तो ॥१३॥
आधी तपन यजन २ याजन । स्नानसंध्यामाजी निपुण । तयाची कांता गुणोत्तम । सरस्वती नामे मिरवतसे ॥१४॥
सदा सुशील लावण्यखाणी । की नक्षत्रपाती विराजे मांडणी । वाटे काम इच्छा धरुनि मनी । तेथे येऊनि बैसला ॥१५॥
की स्वर्गी मेघांचे मंडळ पाही । तेथोनि चपळा उदया ये ही । की अर्क होऊनि गृही गोसावी । तेजभिक्षा मागतसे ॥१६॥
जियेचे अधरपंबळदेठी । द्विज विराजती वरती थाटी । जैसे रत्न हेमी शेवटी । स्वतेजे तगटी । मिरवितसे ॥१७॥
भाळ विशाळ सोगयांजन । कुंकुमरसे शोभले गहन । मुक्तानक्षत्रकबरी संगीन । चंद्राबिजोरा विराजवी ॥१८॥
नासिक सरळाकृती । ते शुक्तिकारत्नहेमगुप्ती । मुक्तनळे जैसे गभस्ती । नासिकपात्री विराजले ॥१९॥
कर्णबिंदी वलयाकृती । हेममुगुटी ढाळ देती । रत्नताटंके । नक्षत्रपाती । करु वश्य ती पातले ॥१२०॥
असो ऐसी श्रृंगारखाणी । सकळ संपत्ति नटली कामिनी । रुपंवती सकळ गुणी । जगामाजी मिरवतसे ॥२१॥
परी उदरी नाही संतान परम । तेणे उचंबळोनी योगकाम । न आवडे धंदा धामाश्रम । सदा वियोग बाळाचा ॥२२॥
देवदेव्हारे उपाय अनेक । करिती झाली कामनादिक । परी अर्थ कोठे उदयदायक । स्वप्नामाजी आतळेना ॥२३॥
नावडे आसन वसन गात्र । विकळ मिरविती निराशगात्र । शून्यधामी चित्त । पवित्र नांदणुकी नांदतसे ॥२४॥
प्रपंच मानिती अतिहीन । जैसे दीपाविण शून्य सदन । की सकळस्वरुपी दाराहरण । परी नासिकहीन मिरवतसे ॥२५॥
की वज्राउपरी गिरे गोमट । परी वसतीस दिसे तळपट । तेथे पाहता दानवी पिष्ट । कांडिती ऐसे वाटे की ॥२६॥
की तरुविण अरण्य कर्कश । की सरितांविन जैसे विरस । मग ते क्षणैक पशुमात्रास । भयंकर दरी वाटतसे ॥२७॥
की शरीरी चांगुलपण । परिधानिले वस्त्राने भूषण । परि चतुःस्कंधी शवदर्शन । सुगम कांही वाटेना ॥२८॥
ते शरीर घ्राणाविण । आप्तवर्गाते वाटे हीन । तेवी सर्व उपचार कांतेलागोन । संसार हीन वाटतसे ॥२९॥
ऐसे असता भावस्थिती । गृही दर्शिली योगमूर्ती । नाथ मच्छिंद्र अंगणाप्रती । अलक्ष सवाल वदतसे ॥१३०॥
तंव ते कांतेने पाहूनि त्याते । चरणी लोटली शोकभरिते । आणोनि शीघ्र वस्त्र आसनाते । विराजविला महाराज ॥३१॥
बैसोनि नाथानिकत । सांगती वियोग शोक उल्हाट । हृदयी भरोनि नेत्रपाट । क्लेशांबु मिरविले ॥३२॥
म्हणे महाराजा अनाथनाथा । तुम्ही सर्वगुणी विद्येसी जाणता । तरी मम हृदयी शोकसरिता । नाशजळा वाटतसे ॥३३॥
म्हणे तरी याते उपाव कांही । सांगा म्हणोनि लागते पायी । पुन्हा स्पर्शोनि मौळी प्रवाही । कवण शब्दा वाढवीतसे ॥३४॥
पुढे ठेवोनि भिक्षान्न । पुन्हा कवळी मोहे चरण । आणि नेत्रा घनाची वृष्टि जीवन । पदमहीते सिंचीतसे ॥३५॥
तेणे मच्छिंद्रचित्तसरिते । मोहसराटे अपार भरुते । शब्दे तोयओघ मिरवत । होते सुखसरितेसी ॥३६॥
म्हणे वो साध्वी क्लेशवंत । किमर्थ कामनी चित्त । ते मज वद की चित्तार्थ । सकळा मुक्ती लाहील की ॥३७॥
ऐसे शब्देवर्गउगमा । ऐकोनि बोले द्विजराम । म्हणे महाराज योगद्रुमा । संतती नाही वंशाते ॥३८॥
तेणे वियोगे खदिरांगार । झगट करितो अतितीव । तेणेंकरोनि चित्त शरीर । दाह पावे महाराजा ॥३९॥
ऐसे क्लेश चित्तशक्ती । कदा न वसे धैर्यपाठी । दुःख गोंधळी शोकपाती । नृत्य करी कवळूनी ॥१४०॥
तरी हा शोकवडवानळ । जाळू पाहे धैर्यजळ । त्यांत स्वामींनी होऊनि दयाळ । शोकग्नीते विझवावे ॥४१॥
ऐसी वदता वागभगवती । प्रेमा उदेला नाथचित्ती । मग आदित्यनामे मंत्रविभूनी । महाशक्ती निर्मीतमे ॥४२॥
नाथाकरी भस्माचिमुटी । तेथे वीर्य करी राहाटी । मग ते भस्म तपोजठी । तिये हाती वोपीतसे ॥४४॥
म्हणे माय वो शुभाननी । हे भस्मचिमुटी करी कवळूनी । घेई सेवी आपुले शयनी । निशीमाजी जननीये ॥४४॥
म्हणतील भस्म नोहे पूर्ण गभस्ती । जो हरिनारायणउदयो कीर्ति । प्रभा मिरवोनि त्रिजगती । मोक्षमांदुसा मिरवेल ॥४५॥
तरी तू सहसा हळवटपणी । कामना नवरी भस्मासनी । म्याही पुढील भविष्य जाणोनी । चिद्भवानी वदविली ॥४६॥
या भस्माची प्रतापस्थित । तव उदरी होईल जो सुत । तयाते अनुग्रह देऊनिया स्वतः । करीन सरस ब्रह्मांडी ॥४७॥
मग तो सुत न म्हणे माय । सकळ सिद्धींचा होईल राय । जैसा खगी नक्षत्रमय । शशिनाथ मिरवेल ॥४८॥
मग तो न माय ब्रह्मांडभरी । कीर्तिरश्मीचे तेजविवरी । आणि वंद्य होईल चराचरी । मानवदानवदेवादिका ॥४९॥
तरी माये संशयो न धरिता । भक्षी भस्म सांडोनि चिंता । ऐसी सांगोनि सकळ वार्ता । नाथ उठे तेथूनि ॥१५०॥
यावरी बोले शुभाननी । की महाराजा योगधामी । तुम्ही केव्हा याल परतोनी । सुता अनुग्रह वोपावया ॥५१॥
नाथ ऐकोन बोले तीते । म्हणे ऐक वो सदगुणसरिते । पुन्हा येऊनि देई उपदेशाते । द्वादशवर्पाउपगंती ॥५२॥
ऐसे वदोनि शब्द सुढाळ । निघता झाला सिद्धपाळ । तीर्थउद्देशी नानास्थळ । महीलागी लंघीतसे ॥५३॥
येरीकडे भस्मचिमुटी । सदृढ बांधोनि ठेविली गांठी । हरुष न राहे पोटी । उचंबळोनि दाटलासे ॥५४॥
मग ती सर्वेचि नितंबिनी । जाऊनि बैसे शेजारसदनी । तेथे सात पांच व्रजवासिनी । येऊनि त्या स्थानी बैसल्या ॥५५॥
ते त्या जाया शब्दरहाटी । सहज बोलती प्रपंचगोष्टी । त्यांत ही जाया हर्ष पोटी । कथा सांगे ती आपुली ॥५६॥
म्हणे माय वो ऐका वचन । चित्त क्षीण झाले संततीविण । परी आज आला सर्वार्थ घडोन । तो श्रवणपुटे स्वीकारा ॥५७॥
एक अकस्मात माझ्या सदनी । बोवा आला कान फाडोनी । कानफाडी केवळ तरणी । माते दिसूनि आला तो ॥५८॥
मग म्या त्यासी स्तवोनी भक्ती । प्रसन्न केली चित्तभगवती । मग प्रसाद वोपूनि माझे हाती । गमन करिता झाला तो ॥५९॥
तरी तो प्रसाद भस्मचिमुटी । माते दिधली पुत्रवृष्टी । परी सांगोनि गेला स्वये होटी । भक्षण करी शयनांत ॥१६०॥
तरी माय वो सांगा नीती । तेणे वाढेल काय संतती । येरी ऐकोनि न मानिती । तेणे काय होईल गे ॥६२॥
अगे ऐसी सोंगे महीवरती । कितीएक ठक बहु असती । नाना कवटाळे करुनि दाविती । जग भोंदिती जननीये ॥६२॥
आणि दुसरा त्यांत आहे अर्थ । कानफाडे कवटाळे व्यक्त । नानापरींच्या विद्या बहुत । तयांपासी असती वो ॥६३॥
काय वो सांगू शुभगात्री । कानफाडे कृत्रिममंत्री । जाया पाहोनि शुभगात्री । करिती कुत्री मंत्राने ॥६४॥
मग ते तयांते सवे घेऊनी । हिंडती वस्ती क्षेत्रमेदिनी । रात्रीमाजी कांता करोनी । सुखशयनी भोगिती ते ॥६५॥
तरी दिवसा कुत्री रात्री जाया । करिती त्यांसी जाण माया । तू कोणीकडूनि भ्रमांत या । पडली आहेस जननीये ॥६६॥
परी हे आम्हांसी दिसते वोखट । तू शुभानन जाया अतिबरवंट । पदरी बांधोनि घेतले कपट । यांत बरवे दिसेना ॥६७॥
ऐसे बोल बोलता युवती । भवव्याघ्राची झाली वस्ती । मग ती परम विटूनी चित्ती । सदनाप्रती आलीसे ॥६८॥
मग ती कवळोनि भस्मचिमुटीसी । येती झाली गोठ्यापासी । तेथे गोरजकेरांसी । मिरवलीसे उकरडा ॥६९॥
तयामाजी भस्मचिमुटी । सांडिती झाली ते गोरटी । तयामाजी हरिजेठी । संचार करी महाराज ॥१७०॥
जो नवनारायण कीर्तिध्वज । प्रत्यक्ष विष्णु तेजःपुंज । हरि ऐसे नाम साजे । कीर्ति रत्नामाझारी ॥७१॥
असो ऐसी अदैवराहटी । करोनि जाती झाली गोरटी । सदनी येऊनि प्रपंचदिठी । सदा सर्वदा मिरवतसे ॥७२॥
असो ऐशी कथाअवसर । पुढे निवेदू ग्रंथ सादर । तरी श्रोती क्षीरोदकसार । पुढिले अध्यायी स्वीकारणे ॥७३॥
भक्तिसार हा कथार्थ ग्रंथ । शुक्तिकानवरत्नमुक्त । तुम्हा श्रोत्यांचे कर्णग्रीवेंत । भूषणाते शृंगारु हो ॥७४॥
यापरी निंदक खळ दुर्जन । असो त्यांचे कांजीपान । तयांचे निंद्य वचन ऐकोन । सोडो नका क्षीरोदका ॥७५॥
धुंडीसुत मालूचे वचन । नरहरि वदे जग सुगम । भावार्थगुणी गुंफोन । माळ स्वीकारी श्रोत्यांसी ॥७६॥
स्वस्तिश्रीभक्तिकथासार । संमत गोरक्षकाव्य किमयागार । सदा परिसोत भाविक चतुर । द्वितीयोध्याय गोडा हा ॥१७७॥
अध्याय ॥२॥
ओंव्या ॥१७७॥
श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥
शुभ भवतु ॥
॥नवनाथभक्तिसार द्वितीयोध्याय समाप्त ॥

📖 वाचा