🕉अध्याय ४ नवनाथ भक्त

🙏 34. संत नवनाथ - नवनारायण · ABH-081108 · अभंग क्र. ४

4.
🕉अध्याय ४ नवनाथ भक्तिसार ग्रंथ ओवीबद्ध
🪔
👉अध्याय चौथा - फलश्रुति 👉 कपट, कारस्थाने बंद पडून शत्रूचा नाश होईल व निरंतर शांती लाभेल.

श्रीगणेशाय नमः
जयजयाजी करुणानिधे । आगमअगोचर विशाळबुद्धे । सकळमुनिमानसहृदयवृंदे । उद्यान वाटे आनंदाचे ॥१॥
हे योगिमानसरजनी । पंढरीशा मूळपीठणी । पुंडलिकाचे आराध्य स्वामिणी । उभी अससी विटेवरी ॥२॥
सौम्य दिससी परी नीटक । बहुत ठक चित्तचालक । भक्तमानसभात्रहारक । छिनाल सुकृत उरो नेदी ॥३॥
पहा कैसी बकासमान । नासाग्रभागी दृष्टी देऊन । कोणी म्हणेल गरीबावाण । चांगुलपण मिरवीतसे ॥४॥
परी ही अंतरीची खुण । न रहरि मालू एकचि जाणे । भक्तीविषयी लंपट वासना । मनामाजी हुटहुटी ॥५॥
सुकर्म हृदया घालूनि हात । युक्तिप्रयुक्ती काढूनि घेत । पुढे पुढे होऊनि कार्यार्थ । आपुले त्या संपादी ॥६॥
पहा दामाजीचे दायधन । गटकन गिळिले अभिलाषून । कंगालवृत्ती सोंग धरुन । देव महार झाला असे ॥७॥
नरहरि सबळ सुवर्णकर्म । तयाच्या विषयी वरिला काम । भांडावे तो जन्मोजन्म । शिवमौळी राहातसे ॥८॥
कुब्जादादुला वांकुडातिकुडा । नाही म्हणे तिला झाला पुंडा । वृंदा पुरुषही जाडा । स्मशानवस्ती केलीसे ॥९॥
ठकवोनि मारिला काळयवन । सोळा सहस्त्र दादुला होऊन । शेवटी न पावे समाधान । ब्रह्मास्थिती वरिलीसे ॥१०॥
चक्षुगोचर होत जे जे । ते मागू शके अति निर्लज्जे । सुदामाचे पृथुक खाजे । कोरडे न म्हणे सहसाही ॥११॥
काय वरिला मृत्यु दुकाळाने । द्रौपदीची खाय भाजीपाने । हात वोडवूनि लाजिरवाणे । मिटक्या मारुनि भक्षीतसे ॥१२॥
शबरीची बोरे उच्छिष्ट पाहून । न म्हणे भक्षी मन लावून । चोखियाचा पदार्थ गोड पाहून । र्‍हृदासहित सारीतसे ॥१३॥
नामा बाळ ठकवूनि त्वरित । नैवेद्य भक्षित हातोहात । तस्मात् किती दुर्गुणांत । सदगुणाते आणावे ॥१४॥
असो ऐसे परम ठकणी । येऊनि बैसली ग्रंथश्रेणी । मम चित्ताते समूळ घेऊनी । पायांपासी ठेवीतसे ॥१५॥
असो तिचे वरदेंकरुन । श्रोते ऐका आता कथन । श्रीमच्छिंद्र योगी पूर्ण । हिंगळाकारणी संचरला ॥१६॥
मागिल अध्यायी कथन । मच्छिंद्र मारुतीचे युद्ध होऊन । शेवटी प्रीति विनटून । हिंगळाख्यस्थाना पावले ॥१७॥
ती ज्वाळामुखी भगवती । महाप्रदीप्त आदिशक्ति । तेथे जाऊनि द्वाराप्रती । मच्छिंद्रनाथ पोचले ॥१८॥
तंव ते द्वार पाहता क्षिती । उंच बाहु सार्धशत । औरस चौरस षडशत । विराजलेसे द्वार ते ॥१९॥
ते द्वारी प्रचंड । अष्टभैरव महाधेंड । त्यांनी नाथपंथ पाहुनि वितंड । चित्तांत कामना उदेली ॥२०॥
नागपत्रअश्वत्थठायी । मच्छिंद्रनाथ हा गोसावी । नेमाचरणी विद्याप्रवाही । प्रसन्न केले देवाते ॥२१॥
तरी शाबरीविद्याकवित । येणे केले वरदस्थित । तपी ते प्रांजळ कायस्थ । केवी झाले ते पाहू ॥२२॥
ऐसा काम धरुनि पोटी । युद्धरीतांच्या सुखालोटो । अष्टही भैरव एकथाटी । प्रत्यक्ष झाले द्वाराते ॥२३॥
अंगे नेमूनि संन्यासरुपा । देहपंकजा दावूनि तदूपा । म्हणती महाराजा योगदीपा । कोठे जासी ते सांग ॥२४॥
येरु म्हणे शक्तिदर्शन । घेणे उदेले अंतःकरण । तरी तुम्ही आहांत संन्यासधाम । तुम्हा जाणे आहे का ॥२५॥
तंव ते म्हणती जोगिया ऐक । आम्ही येथेंचि स्थायिक । भगवतीकाजा वरदायक । द्वारपाळ म्हणवितो ॥२६॥
तरी येथे कामनास्थित । दर्शनार्थ कोणी येत । तरी पापपुण्य पुसोनि त्याप्रत । मार्गापरी योजितसो ॥२७॥
अगा पुमांसा प्राणी शब्दरचने । दिसूनि येता चित्तकामने । त्या प्रसादूनि अंबादर्शने । सिद्ध करितो महाराजा ॥२८॥
आणि पापकलह अर्थ धूर्जटी । आमुते दिसूनी येता दृष्टी । त्यासी मागे परतवूनि राहटी । तो पुरुष दर्शनासी मिरवेना ॥२९॥
तस्मात् वागोत्तराचे देठी । प्रसाद मिरवला हो शेवटी । तरी त्वत्कामना उदेली पोटी । अंबादर्शनी मिरवावे ॥३०॥
तरी महाराजा योगद्रुमा । पापपुण्यांचा झाडा आम्हा । दर्शवोनि दर्शन कामा । स्वस्थ करी रतिसुखा ॥३१॥
अंतरी आला अर्थकंदर्प । येथे करिता कांही लोप । तरी संचार करिता द्वारमाप । मध्ये अटक महाराजा ॥३२॥
द्वार सांकडे होते अतिसान । गुंते करिता अनृत भाषण । मग त्याते मागे ओढून । पूर्ण शिक्षा दावितो ॥३३॥
तस्मात् तुमची कर्मराहटी । झाली जैसी महीपाठी । तीते दर्शवूनि वागदिवटी । दर्शनाते दर्शिजे ॥३४॥
येरु म्हणे द्वारस्थ बापा । आम्ही नेणो पुण्यपापा । कर्मसुकर्म अर्थकंदर्पा । ईश्वरी अर्थी केले असे ॥३५॥
जैसेया लहराभास । उभय नातळे त्या सुखास । हर्षदरारा सावधपणास । ठायी ठायी मुरतसे ॥३६॥
तो नौका सरितातोयी जात । दो थडी रुख दिसती पळत । दो थडींचा बा एक साक्षिवंत । रुखा पळ नेणेचि ॥३७॥
की तो व्यक्त बहू घटक्षिती । अंतरदिवटा बहु गभस्ती । परी त्याची सदा दीप्ती । नयनी मिरवे महाराजा ॥३८॥
तुटूनि नीतिपुण्यद्रुमा । आम्ही नेणो पाउली उगमा । तंव ते म्हणती नरेंद्रोत्तमा । बोल बोलसी हे काय ॥३९॥
जगी जन्मोदय देह धरिल्या पोटी । कर्माकर्म उभे राहटी । मिरवले हे प्रपंचहाटी । पदार्थसवे हे दोन्ही ॥४१॥
तरी बा तयाच्या गृहकपाटी । ना तळपे ना मिरवे शक्ती । तरी आता लोपूनि कर्माप्रती । अर्थ तुझा सरेना ॥४१॥
जैसे वेचिल्यावांचूनि धन । नातळे कदा हाटींचे कण । तरी कर्माकर्म जल्पल्याविण । अर्थ तुझा सरेना ॥४२॥
तरी प्रांजळवचनप्रवाही । कामसरिता मिरविल्याही । तेणे दर्शने अंबापायी । संगमाते मिरवेल ॥४४॥
नातरी गौन धरुनि पोटी । वदता अर्थ न लाघे जेठी । प्रांजळ वद की शेवटी । फिरुनि जाशील माघारा ॥४४॥
तुवा प्रांजळ वदल्याविण । करु न देऊ तुझे गमन । बहुचावटी जल्पल्यान । शिक्षा पावसी येथे तू ॥४५॥
ऐसे ऐकता मच्छिंद्रनाथ । म्हणे शासनी उदेला आदित्यसुत । तेथे तुमची शक्ति अदभुत । केवी वर्णू मशक हो ॥४६॥
जो महाप्रळय भद्ररुद्र । तो ग्रासूनि बैसला मुखचंद्र । तेथे तुमची कथा महींद्र । काय असे मशक हो ॥४७॥
ऐसी ऐकता मच्छिंद्रगोष्टी । परम क्रोधाची झाली दाटी । मग ते अष्टभैरव थाटी । एकदांचि उठावले ॥४८॥
जैसे अपार विधानथाटी । अबळा सांडूनि उबलाकोटी । प्रदीप्त होऊनि सांगे गोष्टी । महाखगी जाऊनिया ॥४९॥
तन्न्याये अष्टभैरव । मांडिते झाले युद्धपर्व । कोणी त्रिशूळ परशु गांडीव । टणत्कारिले ते समयी ॥५०॥
तो परजोनि असिलता । मुदगलगुरु ज्या परमकठिणता । अंकुश बरची मांडू अस्ता । चक्रे चालती उद्देशे ॥५१॥
गदा दारुकायंत्र अचाट । भाले गुप्ती कुठार बोथट । ऐशी शस्त्रे तीव्र अचाट । करी कवळूनि उठावले ॥५२॥
ते पाहूनि मच्छिंद्रनाथ । भस्मझोळी वोपिला हस्त । जय जय श्रीगुरुराजदत्त । म्हणूनि भस्म करी कवळूनि ॥५३॥
दाही दिशा मंत्रगौरव । विभूती चर्चूनि आपुला भाव । म्हणे मित्रावरुणदेव । सिद्ध असोत मम काजा ॥५४॥
अश्विनी वरुण आंग्न वात । धरामरादि वज्रनाथ । गण गंधर्व तरंगिणीवत । सिद्ध असोत आम्हांते ॥५५॥
बुद्धिसिद्धि योगी अपार । ब्रह्मांडात नांदणार । त्या सर्वाते नमस्कार । साह्य असोत आमुते ॥५६॥
ऐसी जल्पूनि मंत्रशक्ती । प्रेरिता दृढ झाली विभूती । युद्धसमारंभ क्षिती । आमंत्रिले सर्वासी ॥५७॥
मग वज्रपंजर प्रयोगभूती । धरास्त्रे नेमूनि शक्रदैवती । मंत्रप्रयोग सबळशक्ती । भाळी विभूती चर्चीतसे ॥५८॥
तेणे शरीर वज्राहून । ते समयी झाले अतिकठिण । मग म्हणे मच्छिंद्रनाथ पूर्ण । कार्य साधा आपुले ॥५९॥
यावयाते कराल आळस । तरी मातृपितृशपथेस । गुरु धिक्कारुनि निर्बळ यश । मुखा काळे कराल की ॥६०॥
मग जिणे संदेहरुपी । मिरवणे येथे मम कंदर्पी । उडी सांडूनि कोरडे कूपी । प्राण त्यजावा हे बरेंच ॥६२॥
ऐसी ऐकता वज्रपाणी । पेटला सबळ जेवी अग्नी । मग शस्त्रे शिखा नाथविधानी । कवळू पाहती ग्रासावया ॥६२॥
जे अष्टभैरव भद्रकाळ । शस्त्रे सोडिती उतावेळ । म्हणे येथे यांचा काळ । चिताभस्मी मेळवा ॥६३॥
मग नाथशरीरा लक्षूनि अष्ट । शस्त्रे प्रेरिती प्रहार अनिष्ट । त्रिशूळ फरश ते नीट । दणादणीत अंगाते ॥६४॥
अंकुश परज गूर्ज मुदगर । मांडू गदा भालचक्र । गुंफी खंजीर बरची असिल । सबळ प्रहारे भेदिती ॥६५॥
परी तो शस्त्रे मच्छिंद्रनाथ । तृणप्राय सकळ मानीत । शखवृष्टी घन वर्षत । मच्छिंद्र पर्वत झालासे ॥६६॥
ऐसे होता ते अवसरी । निर्विघ्न दिसती ते शस्त्र । मग परम कोपे गांडीवास्त्र । सज्ज करिते पै झाले ॥६७॥
एकी निर्मिला वातशर । दुजी निर्मिला कामास्त्र तीव्र । तिजे निर्मिले वासव अस्त्र । महाशक्ती आगळी ते ॥६८॥
चौथी योजिले नागास्त्रबंधन । जे महातक्षकाहूनि दारुण । पांचवे ब्रह्मास्त्र प्रवीण । शापादपि विराजे ॥६९॥
सहावे रुदाख प्रळयकाळ । की भक्षू पाहे ब्रह्मांड सकळ । सातवे दानवास्त्र सबळ । असंख्य राक्षस मिरवती ॥७०॥
आठवे कृतांतास्त्र कठिण । प्रेरिता पावती मृत्यु काळ नाम । प्रचंड हस्तपाश कवळून । असंख्य स्थिती मिरविती ॥७१॥
ऐसे योजूनि गांडीवा गुणी । प्रेरिते झाले अष्टही क्षणी । मग ते अस्त्र भ्रमता गगनी । प्रळयकाळ वोढवला ॥७३॥
वातास्त्राची प्रळयगती । महापर्वत स्वर्गपंथी । वायुचक्री भ्रमण करिती । अकी कार्पास जेउता ॥७४॥
कामास्त्र परम कठिण । उर्वशीचे चांगुलपण । अन्य दारा करवीत गमन । मच्छिंद्रजती ये कृती ॥७५॥
त्याही परम सुंदर खाणी । पाहता काममूर्च्छनी । देव दानव मानव ध्यानी । जपी तपी लागती ॥७६॥
वासवशक्ती अतिप्रौढी । तेज प्रवेशता पडे ब्रह्मांडी । मित्रता पाहूनि घालणे उडी । उरली नाही मागुती ॥७७॥
ती शक्ती होता प्रगट । शब्द करी कडकडाट । तेणे उचलू पाहे ब्रह्मांडपीठ । धराकंप दाटला ॥७८॥
शेष दचकला आपुले मनी । उंचावीतसे ग्रीवा मूर्धनी । कूम पृष्टा सरसावूनी । भये कांपे चळचळा ॥७९॥
वराह उंचावोनि दंत । म्हणे धरा होती रसा व्यक्त । दिग्गज भयभीतचित्त । सैरा धांवती दशदिशा ॥८०॥
अस्त्रे नोहे प्रळय अचाट । की प्रळयरुद्राचा हळहळाट । विमानयानी पाहे सुभट । त्या पळता समजेना ॥८१॥
तेज पाहता सत्य अदभुत । गंधर्व झाले मूर्च्छागत । तार तारांगण होत । चंद्र लपवी मुखाते ॥८२॥
सूर्य वरुणा करी दाटी । म्हणे राहे खगापोटी । वगी प्रळय जेठी । जगामाजी मिरवला ॥८३॥
शिव झाला भयातुर । रक्षा कपाटे गिरिकंदर । ऐसा प्रळय होता अपार । ठायी ठायी पडताती ॥८४॥
त्यांत नानास्त्र विषवल्लीसरणी । प्रगटता विषाची प्रेरणी । अघटित तेथे जाहली करणी । आली विपाची मूर्च्छना ॥८५॥
होता ब्रह्मास्त्र शापादिक । त्यांत प्रवेशला रुद्रास्त्र पावक । तो क्षणे जाळू पाहे सकळिक । ग्रासीन म्हणे ब्रह्मांड ॥८६॥
त्याते साह्यार्थ दानवास्त्र झाले । भयानक बहुधा रक्षक धांवले । तैशांत काळास्त्र परम शिरले । प्राण हरु लोकांचा ॥८७॥
ऐसी प्रळयाची होता मांडणी । मच्छिंद्र देखता नयनी । मग नव अस्त्रशक्तिमंत्र जपूनी । विभूतीते सोडीतसे ॥८८॥
तेणे अस्त्रविचक्षणी । कैसे ऐका प्रतापखाणी । वातअस्त्राचे पुढे जाऊनी । पर्वता्स्त्र विराजले ॥८९॥
यावरी कामास्त्रापुढे जाऊनी । संचरले अस्त्र विरक्त धडपडूनी । तेणे कामास्त्र बापुडे होऊनी । पाठी देऊनि पळतसे ॥९०॥
वासवशक्ति अतिदारुण । तियेचे पुढे झाले मोहन । तेणे महंता गेली पळून । वासवशक्तीची सर्वस्वे ॥९१॥
नागास्त्राचे पडिपाडी । खगेंदास्त्र घाली उडी । सकळ नागाची जुपडी । दाढेखाली रगडी ते ॥९२॥
यावरी ब्रह्मास्त्र प्रळयानळ । यास्तव अस्त्र उरो नेदी केवळ । शांति वरुण वाचे सफळ । आशीर्वचन नाथाते ॥९३॥
यावरी रुद्रास्त्र उरो नेदी केवळ । तयापुढे धाडिले कार्तिकेयास्त्र बाळ । येतांचि सर्व अंग झाले शीतळ । कोप शांताब्धींत बुडाला ॥९४॥
दानवास्त्रा नाही मिती । त्याची मच्छिंद्राचे देवास्त्र करी शांती । सकळ त्याते पाहूनि जाती । अंतरिक्षस्त्रानी आपल्या ॥९५॥
यावरी काळास्त्र गहन । तेणे संजीवनी अस्त्र पुढे पाहून । मागोमागे पाश घेऊन । निर्लज्जपणे पळताती ॥९६॥
ऐशी अष्टांची अष्टनिवृत्ती । करुनि पावली सकळ शांति । यावरी जे अस्त्र उरले नववे मिती । तयाची ख्याती परिसावी ॥९७॥
ते वातास्त्र अर्कप्रचंड । प्रवेश करिता भैरवपिंड । तेणे विकळ झाले अष्टधेंड । चलनवलन विसरले ॥९८॥
प्रथम वासव शक्ति प्रगट होता । दणाणा उठला ब्रह्मांडी समस्ता । तो प्रळयनाद अंबा ऐकता । परिचारिका धाडीतसे ॥९९॥
त्या परिचारिका एकएकाकिनी । कोटी चामुंडा लावण्यखाणी । शंखिनी डंखिनी योगिनी । जळदेवता पातल्या ॥१००॥
चंडा रंडा मुंडा कुंडा । मंडा वंडा आणि वितंडा । ऐशा वर्णिल्या किती तोंडा । अष्टराष्ट्री धांविन्नला ॥१॥
परी पूर्वी पांचसती । समाचारा आल्या असती । त्यानी पाहुनि प्रळयगती । सकळ समुदाय तो आणिला ॥२॥
त्याही चमुंडा तीव्र थोर । शस्त्रास्त्री करिती मार । परी तो सुभट मच्छिंद्र । निवारीत अस्त्राने ॥३॥
असो वातास्त्रआकर्षणी । अष्टभैरव गेले क्षीण होऊनी । प्राण विकळ देह धरणी । निचेष्टित पडियेले ॥४॥
यारीव एक क्षणी चामुंडाभार । तयांचा कैसा झाला विचार । भुलीक मोहनास्त्र । कामशरी योजिले ॥५॥
तंव ते अस्त्र प्राबल्यवंत । सर्वाच्या संचरले देही गुप्त । तेणे क्षणैक होऊन मूर्च्छित । पिशाचासमान भ्रमताती ॥६॥
कोणी वाद्ये घेऊन नाचती । कोणी उगीच टाळ्या पिटिती । कोणी खगी तंद्री लाविती । कोणी हंसती गदगदा ॥७॥
कोणी म्हणती विमान आले । कोणी उग्याच डोलती डोले । कोणी धांवती मही पाउले । पळता उलथोनि पडताती ॥८॥
कोणी उगेचि स्फुंदोनि रडती । कोणी गोंधळी गायन करिती । कोणी रानोरान भ्रपती । आई बया म्हणोनि ॥९॥
कोणी लोळती धुळींत । कोणी मृत्तिका उधळीत । कोणी उदो उदो म्हणत । कोणी रडता पडताती ॥११०॥
कोणी निचेष्टित पडता धरणी । मक्षिका गोंगाट करिती वदनी । कोणी उग्याच शिव्या देऊनी । विवाद करिताती नेपुरे ॥११॥
कोणी भेटती दाटती प्रेमे । कोणी काष्ठाचि उभवूनी सप्रेमे । नाना खेळ स्त्रिया उगमे । पुरुषनांवी होताती ॥१२॥
कोणी फेडूनि नेसते वसन । वृक्षा नेसविती गुंडाळून । कोणी कवळूनि करी पाषाण । स्तनपान करिती त्या ॥१३॥
कोणी काढूनि चोळी चिंधोटी । त्याची नेसती लंगोटी । अंगा चर्चूनि भस्मचिमुटी । भोपळा नरोटी कवळूनिया ॥१४॥
कोणी ऊर्ध्व करोनि हस्त । अलख म्हणोनि भिक्षा मागत । कोणी शृंगार काढूनि निश्वित । पाषाणांते लेवविले ॥१५॥
ऐसा होता चमत्कार । त्यांत काय करी नाथ मच्छिंद्र । विद्यागौरवी प्रहर । तयामाजी संचरवी ॥१६॥
ते अस्त्र चपळ सबळवंत । वसने आसडूनि त्वरित । नेऊनिया गगपंथे । अंबराते मिरविली ॥१७॥
मग त्या सकळ नग्न होऊनी । नृत्य करिती सकळ अवनी । त्याही सकळ आणि मच्छिंद्रमुनी । मायास्त्राते जल्पतसे ॥१८॥
तेणेंकरुनि अपार पुरुष । सर्वभूषणी महादक्ष । निर्मूनिया नाथ प्रत्यक्ष । समोर संचार करवीतसे ॥१९॥
ऐसी करुनि दृढ राहटी । स्मरणास्त्र जल्पले होटी । तेणेंकरुनि सर्व गोरटी । देहाप्रती पातल्या ॥१२०॥
देहस्मरणी होता स्थित । आपण आपणाकडे पहात । तो नग्नशरीरी केश मुक्त । परम लज्जित मग त्या झाल्या ॥२१॥
भोवते पाहती दृष्टी करुनी । तो अपार पुरुष देखिले नयनी । तेणे फारच लज्जित होऊनी । पळती सैराट नग्नचि ॥२२॥
तो पळतपळत सहज नयनी । भैरव पाहिले अनवस्थान । कंठी उरलासे प्राण । रुधिर अवनी सांडतसे ॥२३॥
आणिक पाहिले नेत्रश्वेती । मग पळूनि गेल्या जेथे भगवती । अंबिका पाहूनि नग्न समस्ती । आश्चर्य चित्ती करीतसे ॥२४॥
म्हणे का वो ऐसे केले । कोणी तुम्हांते नागाविले । येरी म्हणती सुकृत संपले । म्हणूनि अवस्था हे झाली ॥२५॥
माय वो माय जोगी आला । कोणीकडोनि जाणो आम्ही त्याला । तेणे करुनि अवस्था आम्हांला । प्राण घेतला भैरवांच ॥२६॥
आता जननी काय उरले । तुम्ही स्वस्थान सोडा वहिले । नातरी दशा पूर्ण पावाल । आम्हा दिसते जननीये ॥२७॥
भैरवांसारिखे वार धुरंधर । तयांचा प्राण कंठावर । उरला असे बरावा विचार । आम्हांलागी दिसेना ॥२८॥
तो जोगी नव्हे मायाजननी । सुत प्रसवला दुसरा तरणी । पूर्वभयाची आता मांडणी । जगामाजी मिरवेना ॥२९॥
की एकादश प्रळयरुद्र । एकच शरीरी मिरवले भद्र । देवदानव नक्षत्र चंद्र । आम्हा वाटले ग्रासितो ॥१३०॥
की माये प्रळयविजेच्या स्थानास । आजीच आली धरुनि यास । आप तेज मही वायु आकाश । ग्रासील ऐसे वाटतसे ॥३१॥
तरी आता वेगी माये । या स्थानाते आंचवावे । कोणे प्रकारे वांचवावे । जीवित्व आपुले जननीये ॥३२॥
ऐसे बोलूनी भयभीत । कंपायमान बावर्‍या होत । कोणी बोलता चांचरा घेत । आला आला म्हणोनि ॥३३॥
ऐसी दीक्षामाय भवानी । पाहूनि आश्वर्य करी मनी । मग स्वचित्तांत पाहे शोधूनी । कोण कोणाचा कोणता ॥३४॥
तंव तो महाराज कविनारायण । उपरिचर वसूच प्रियनंदन । मच्छिंद्रनामे अवतार धरुन । जगामाजी मिरवला ॥३५॥
ऐसे आणूनी स्वचित्तांत । मग सकळांलागी वसने देत । पुढे घालूनि अबला समस्त । बाहेर आली जगतत्रयजननी ॥३६॥
मग मच्छिंद्रापाशी येऊनि त्वरित । बहु प्रेमाने हृदयी धरीत । तेणे पाहूनि जगन्मातेते । चरणावरी लोटला ॥३७॥
मग घेऊनि अंकी मच्छिंद्रनाथ । म्हणे बा प्रताप केला बहुत । तरी भैरव प्राणरहित । झाले सावध करी त्यांसी ॥३८॥
ऐसे ऐकूनि अंबिका वाणी । प्रसन्न झाली चित्तभवानी । मग अस्त्रविद्या वाताकर्षणी । काढूनि घेतली ते समयी ॥३९॥
जैसे दुग्धामाजी तोय । काढुनि घेत हंस समयी । तेवी वाताकर्षण अस्त्र सदयी । काढूनि घेत ते क्षणी ॥१४०॥
की पंचाक्षरी कौशलेप्रती । मही मांदुसे काढूनि घेती । तन्न्याये विद्याशक्ती । काढूनि घेत तो नाथ ॥४१॥
किंवा स्वबुद्धिविचक्षण । कार्य असता परस्वाधीन । ते युक्तिप्रयुक्ती घेती करुन । प्राज्ञ बळे आपुलाले ॥४२॥
असो ऐसे दृष्टांत बोले । येरीकडे भैरव सावध झाले । चलनवलन सर्व संचरले । जैसे तैसे शरीर ॥४४॥
मग झाल्या विचक्षणी । दिशा पाहती दृष्टीकरुनी । तो जगन्माता अंकी घेऊनी । मच्छिंद्राते बैसली ॥४४॥
मग ते अष्ट भैरववीर । येते झाले अंबिकेसमोर । म्हणती अंबे प्रताप थोर । मच्छिंद्राने पै केला ॥४५॥
आम्ही याची युद्धमांडणी । घेऊ सकळ परीक्षाकडसणी । मग नागपत्रअश्वत्थाहुनी । कथा बदले अंबेते ॥४६॥
नागअश्वत्थाहूनि ऐकता गोष्टी । माता म्हणे हा धन्य धूर्जटी । मग मच्छिंद्रास म्हणे माझे दृष्टी । प्रताप कांही दावी का ॥४७॥
जैसे पयामाजी तोय । शोषूनि घेत हंस पय । तेवी आता युद्धसंदेह । काढूनि दावी चक्षूते ॥४८॥
यावरी बोले मच्छिंद्रनाथ । कैसी दावू कोणत्या अर्थ । माता म्हणे हा पर्वत । आकाशाते मिरवी की ॥४९॥
मिरवेल परी जेथील तेथ । पुन्हा ठेवी मूर्तिमंत । ऐसे ऐकता मच्छिंद्रनाथ । करी कवळी भस्माते ॥१५०॥
मग वायुअस्त्र फणिदैवत । मंत्रजल्पे केले युक्त । पर्वती फेकिता भस्म होत । उदयवातचि जो झाला ॥५१॥
वात मौळी कद्रुनंदन । पर्वत मौळी शीघ्र वाहून । वातचक्री करी भ्रमण । चंडरथासमान की ॥५२॥
त्यांते उलथावया शक्ती । अंबा पाहे आपुल्या चित्ती । परी शेषमौळींची पर्वतमाती । दृढ असे ढळेना ॥५३॥
मग मनी म्हणे हा धन्य नाथ । जेणे ऐक्य केला पर्वत वात । शत्रु समरी ऐक्य चित्त । मिरविलाही हे धन्य ॥५४॥
पर्वत पूर्ण वातावरी । तो वात मिरवी घेऊनि शिरी । जैसा मत्स्यकोदरी । येवोनिया दडाला ॥५५॥
की व्याघ्रअजानांदवटी । नांदविले एका पेटी । की उरग उरगारी सांगती गोष्टी । प्रेमभावे मिरवूनिया ॥५६॥
तन्न्याये मच्छिंद्रे केले । धन्य सद्विद्येचे धाम रचिले । मग कुरवाळूनि म्हणे वहिले । पर्वताते उतरी का ॥५७॥
मग मच्छिंद्रे वात आकर्षून । ठायींच्या ठायी नग उतरुन । ठेवूनी अंबेचे समाधान । सद्विद्येने पै केले ॥५८॥
यावरी नाथ आणि भगवती । गेले अंबिकास्थानाप्रती । तेथे राहूनि तीन रात्री । पुसूनिया चालिले ॥५९॥
मग अंबा प्रसन्न होऊन । अस्त्रे दिधली त्याते दोन । स्पर्शास्त्र अस्त्र भिन्न । प्रसादाते निवेदिलेम ॥१६०॥
असो ऐसा प्रसाद घेऊन । निघता झाला मातेसी नसून । बारामल्हारांचा मार्ग धरुन । जाता झाला तो नाथ ॥६२॥
पुढे बारामल्हारांचे कथन । श्रोतिया सांगे धुंडीनंदन । नरहरि मालू नामाभिधान । जगामाजी मिरवे तो ॥६२॥
स्वस्ति श्रीभक्तिकथासार । संमत गोरक्षकाव्य किमयागार । सदा परिसोत भाविक चतुर । चतुर्थोध्याय गोड हा ॥१६३॥
श्रीकृष्णार्पमस्तु ॥
॥नवनाथभक्तिसार चतुर्थोध्याय समाप्त ॥

📖 वाचा