35.
🕉
अध्याय ३५ नवनाथ भक्तिसार ग्रंथ ओवीबद्ध
🪔
👉अध्याय पस्तिसावा - फलश्रुति 👉 पोटी महासिद्धाचा जन्म होईल व त्याच्या योगे बेचाळीस पिढ्यांचा उद्धार होऊन लोक त्याची स्तुती करतील.

श्रीगणेशाय नमः

श्रीसरस्वत्यै नमः ॥श्रीगुरुभ्यो नमः ॥
जयजयाजी करुणाकरा । पंढरीशा रुक्मिणीवरा । दीनबंधो दयासागरा । पुढे ग्रंथ बोलवी ॥१॥
तू दयाळ विश्वंभर । बहुधा अर्थी हे चराचर । भरण करिसी जन्म दिल्यावर । कामनेते लक्षुनी ॥२॥
तरी मम कामनेचा अर्थ । की ग्रंथाक्षरे व्हावी रसभरित । तरी ग्रंथांतरी भराभर उदित । विश्वंभरा होई का ॥३॥
मागिले अध्यायी उत्तम कथन । रेवणनाथाचा झाला जन्म । सहनसारुके कृषिकर्म । बोलूनिया दाविले ॥४॥
दाविले परी दैवे करुन । अवचट देखिला अत्रिनंदन । जो शंकरसेवक तयालागून । तेचि प्राप्त होतसे ॥५॥
हिरातेज गूढ स्थानालागुनि । दडे तरी तया काढी हिरकणी । भेटीलागी येत धांवोनी । लोहालागी चुंबक ॥६॥
का हंसपक्षी भक्षणांत । कदा न भक्षी मुक्ताविरहित । जरी गुंतला पिंजर्‍यांत । परी तेचि भक्ष्य भक्षीतसे ॥७॥
तेवी रेवण योगमूर्ती । मार्गीच भेटला अवचटगती । दुग्धालागी शर्करा निश्विती । लवण कांही मिरवेना ॥८॥
असो ऐसा अवसर त्यांत । घडला परी अबुद्धिवंत । सिद्धिकळा घेऊनि चित्तांत । अत्रिसुत दवडिला ॥९॥
दत्ते केले शहाणपण । किंचित कळा त्या दाखवून । रक्षूनि आपुले सकळ भूषण । गेला निघूनि महाराजा ॥१०॥
जेवी मर्कटा चणे देऊनि । मार्गी हिंडविती बुद्धिमंत प्राणी । तेवी अत्रि आत्मज करणी । करुनि गेला महाराजा ॥११॥
येरीकडे रेवणनाथ । वृषभ ठेवूनि स्वशेतांत । येऊनिया सिद्ध आउत । करिता झाला महाराजा ॥१२॥
सकळ शेत झाल्यापाठी । नागदोर कवळूनि करसंपुटी । आउतमागी फिरत जेठी । गायनाते आरंभिले ॥१३॥
आरंभिले परी दत्तवचन । मंत्रप्रयोगे गाय गायन । दत्तमहिमा ऐसे म्हणून । वृषमाते बोलतसे ॥१४॥
येरी महिमा ऐसे वचन । सहज बोले प्रयोगाने । परी महिमासिद्धि प्रत्यक्षपणे । प्रगट झाली ते ठायी ॥१५॥
सिद्धि येऊनि आउतापाशी । म्हणे कामना कोण तुजसी । येरु म्हणे तव नामासी । श्रुत माते करी का ॥१६॥
येरी म्हणे मी सिद्धि पूर्ण । देहधारी महिमान । ऐसे ऐकता उत्तमोत्तम । दत्तबोल आठवला ॥१७॥
जेव्हा सिद्धि दत्त देता । ते सिद्धीची सकळ वार्ता । सांगोनिया रेवणनाथा । गेला होता महाराजा ॥१८॥
की हा प्रयोगिता मंत्र । महिमा नामे सिद्धि पवित्र । प्रत्यक्ष होईल तुजपुढे प्राप्त । कामनेते पुरवावया ॥१९॥
मागणे जे आर्थिक कामना मनी । तू तीस दाखवी बोलूनी । मग तितुके कार्यालागुनी । सकळ कामना पुरवील ॥२०॥
म्हणसील काय आहे प्रताप तिचा । तरी वदता न ये आपुले वाचा । सकळ भोग जो महीचा । प्राप्त करील क्षणार्धे ॥२१॥
कानन तरु पाषाणपर । जितुके असतील महीवर । तितुके कल्पतरु साचार । करुनि देईल क्षणार्धे ॥२२॥
आणि तुळवट जेथ पाषाण खाणी । तपाची दावी अपार करणी । की परीस तेवी चिंतामणी । करुनि दावी क्षणार्धे ॥२३॥
वसन भूषण धनकनकराशी । अपार दावी नगाऐसी । जे जे वर्तेल स्वकामनेसी । तो तो अर्थ पुरवील बा ॥२४॥
ऐसे सांगूनि अत्रिआत्मजे । ओपिले होते मंत्रबीज । ऐसे श्रुत होता सहजे । दाटला होता गर्वाने ॥२५॥
परंतु निःस्पृह होता आनंदभरित । हांकीत होता शेतांत आउत । मंत्रप्रयोगी विचारीत । सहजस्थिति केलीसे ॥२६॥
परी महिमासिद्धि भेटता त्याते । अधिक झाला आनंदभरित । म्हणे सत्पंथ सांगोनि दत्त । गेला असे महाराजा ॥२७॥
मग हातीचा सोडूनि आउतदोर । तीते बोलता होय उत्तर । म्हणे शेती पैल असे तरुवर । छायेकरुनि वेष्टिला ॥२८॥
तरी त्या शीतळ छायेते । कणाच्या राशी अपरिमित । कनक करी एक क्षणांत । चमत्कार दावी का ॥२९॥
दृष्टी पडता कनकराशी । मग मी म्हणेन सिद्धि तुजसी । मग जे कामना होईल देहासी । ते मी तुजला सांगेन ॥३०॥
तरी हे ऐसे परीक्षावचन । आधी दावी मजकारण । जैसा मोहोरा सूत गुंडोन । अग्नि रक्षी परीक्षे ॥३१॥
की पक्षिकुळाते हंसदृष्टी । परीक्षे ओपी पयतोयवाटी । की परिसा पारख पाषाणथाटी । लोह मिरवी कनकाते ॥३२॥
तेवी आता परीक्षापण । दावी मिरवूनि अपार सुवर्ण । तेणे मग संशयविरहित होवोन । गोड होईल चित्ताते ॥३३॥
ऐसे बोलता रेवणनाथ । सिद्धि आश्चर्ये हास्य करीत । म्हणे महाराजा एक क्षणांत । कनकधने भरीन सकळ मही ॥३४॥
मग सहज आणूनि कृपादृष्टी । विलोकीतसे महीपाठी । तो नगासमान कनकधनथाटी । अपार राशी मिरवल्या ॥३५॥
ते पाहूनि रेवणनाथ । म्हणे माते तू आहेसी सत्य । तरी आता संन्निध माते । येथूनिया रक्षी का ॥३६॥
तू सन्निध असता सर्व काळ । पुरविसी सकळ इच्छाफळ । ऐसे बोलता ती वेल्हाळ । बोलती झाली तयाते ॥३७॥
म्हणे सन्निध राहीन आता । परी गुप्त वर्तेन जगाकरिता । तुवा न धरावी दर्शनस्पृहता । कार्य तुझे करीन मी ॥३८॥
मग अवश्य म्हणे रेवणनाथ । कार्यसंबंधी असावे उदित । मग कनकधनराशी गुप्त । अदृश्य सिद्धि मिरवली ॥३९॥
त्यावरी सायंकाळपर्यत । शेती प्रेरिले समग्र आउत । मग गुरांसवे येऊनि गोठंगणांत । वृषभांते बांधिले ॥४१॥
रात्री करुनी शयनी शयन । तो उदय झाला द्वितीय दिन । मग मनांत म्हणे ब्रह्मनंदन । व्यर्थ का कष्टे कष्टावे ॥४१॥
शेती सायंकाळपर्यंत । संवत्सर हांकावे आउत । तरी आता कष्ट केउते । व्यर्थ शरीरा शिणवावे ॥४२॥
निधान असता आपुले हाती । दैन्य भोगावे कवणे अर्थी । परीस लाधला धनप्राप्ती । मेळवू का जावे देशांतरा ॥४४॥
सुरसुरभी असता घरी । तक्र मागावे घरोघरी । चिंतामणी ग्रीवेंमाझारी । असता चिंता का भोगावी ॥४४॥
ऐशा कल्पना आणूनि चित्ती । सोडोनि दिधले जाणे शेती । तो दिन येत प्रहरमिती । सहनसारु बोलतसे ॥४५॥
म्हणे वत्सा सोडूनि आउत । गृही बैसलासी कवणे अर्थे । येरू म्हने जाऊनि शेतांत । काय ताता करावे ॥४६॥
कष्ट करिता रात्रंदिवस । काय मिरवले फळास । येरू म्हणे धान्य खावयास । पिकवावे पाडसा ॥४७॥
शेत पिकलिया अपार कर्णी । मग सुख भोगूनि अवनी । नातरी भ्रांति खावयालागुनी । पुढे होईल बाळका ॥४८॥
ऐसे ऐकूनि तातवचन । म्हणे कष्टे पिकवावे शेती अन्न । तरी आपुले गृही काय न्यून । म्हणोनि आता कष्ट करावे ॥४९॥
येरु म्हणे बा आपुल्या गृहासी । काय आहे न कळे मजसी । नित्य स्थापूनि येरयेरा कोरड्यासी । दिवसपरी लोटीतसे ॥५०॥
येरु म्हणे बोलसी खोटे । सदन भरलेसे कनकवटे । जाऊनि पहा खरे खोटे । बोल माझे महाराजा ॥५१॥
तंव तो हांसूनि सहजस्थिती । गमन करीतसे धवळाराप्रती । तो कनकराशी धन अपरिमिती । गृहामाजी मिरवती ॥५२॥
ते पाहूनिया सहनसारुक । चित्ती आश्चर्य मानी दोंदिक । म्हणे कैसे झाले कौतुक । बाळबोलेकरुनिया ॥५३॥
मग परम होवोनि हर्षयुक्त । म्हणे वरदपानी आहे सत्य । कोणी अवतारी प्रतापवंत । सिद्धमुनि हा असे ॥५४॥
मग तो सहनसारुक ऋषी । कदा न सांगे कवण्या कार्यासी । प्रमाण मानूनि त्याचे बोलासी । तदनुसारे वर्तत ॥५५॥
मग तो रेवण ब्रह्मसुत । काय करीतसे नित्यानित्य । बुंधल ग्राम तो थोर अत्यंत । मार्गावरी नांदतसे ॥५६॥
तै पांथस्थ येता मुक्कामासी । पाचारुनि नेतसे सदनासी । कामनेसमान आहारासी । अन्न देतसे नित्यशा ॥५७॥
मग गांवात पडली एक हांक । की रेवण देत अन्न उदक । मग चुंगावर चुंगा लोक । पांथिक सत्वर धांवती ॥५८॥
मग जैसी ज्याची इच्छा गहन । तैसी पुरवी नाथ रेवण । वस्त्रपात्र अपार धन । देवोनिया बोळवी ॥५९॥
रोगभोगादि मनुष्ये येती । ती सर्व दुःखांची पावूनि शांती । धन्य म्हणूनि गृहासी जाती । यशकीर्ति वर्णीत पै ॥६०॥
मग जगांत होऊनि प्रसिद्ध । सर्वत्र म्हणती धन्य हा सिद्ध । देशविदेशी जनांचे वृंद । रेवणसिद्ध म्हणताती ॥६२॥
तो कोणे एके दिवशी मच्छिंद्रनाथ । मही करीत नानातीर्थ । बुंधलग्रामी अकस्मात । मुक्कामाते पातला ॥६२॥
वस्तीसी धर्मशाळेंत राहून । करीत बैसला श्रीगुरुचिंतन । तो त्या गांवीचे कांही जण । धर्मशाळेंत पातले ॥६३॥
येतांचि त्यांनी देखिला नाथ । म्हणती बाबा उतरलासी येथ । तरी सारावया आपुला भक्त । रेवणसिद्ध पहावा ॥६४॥
येरु पुसे त्यांते वचन । रेवणसिद्ध आहे कोण । मग ते सांगती मुळापासून । कृषिकर्मी शोध हा ॥६५॥
ऐसे ऐकता मच्छिंद्रनाथ । जाऊनि पाहे अंतरी गुप्त । तो दृष्टी देखता म्हणे चित्तांत । अवतार असे हा एक ॥६६॥
आमुचा सांगाती पूर्णाश । हा नारायण प्राज्ञ चमस । तरी प्रसन्न कोण झाला यास । शोध करु तयाचा ॥६७॥
पुनः येवोनि धर्मशाळेंत । लोकांसी म्हणे गुरु कोण याते । कोण मिरवला जगाते । निजदेहाचे नाम सांगा ॥६८॥
तंव ते म्हणती बाबा नाथ । आम्हा नाही माहीत । मग स्तब्ध राहूनि मच्छिंद्रनाथ । काय करी महाराजा ॥६९॥
पक्षिकुळांते पाचारुन । घालिता झाला इच्छाभोजन । एका करी बैसवोन । तुष्ट करुनि बोळवी ॥७०॥
शिरी स्कंधी पक्षिमेळा । मच्छिंद्र बैसोनि वेष्टी सकळा । जाय म्हणता उतावेळा । अंबराते जाती पै ॥७१॥
मग पाचारुनि वनचरांसी । त्यांसही देत आहारासी । आपुले हस्ते व्याघ्रसिंहांसी । ग्रास देत महाराजा ॥७२॥
ऐसे होता कांहींएक दिवस । लोक म्हणती महापुरुष । हा ईश्वरचि म्हणूनि यास । श्वापद विहंगम स्पर्शिती ॥७३॥
मग धन्य धन्य म्हणूनि ख्याती । रेवणसिद्धासी सांगती । म्हणती आला आहे एक जती । सर्वापरी अदभुत ॥७४॥
विहंगमादि श्वापदगण । सहज घेतसे पाचारुन । तेही येती संशय सोडून । भेटीलागी तयाच्या ॥७५॥
करी स्कंधी करुनि आरोहण । अन्नोदकाते सेववून । जा म्हणता करिती गमन । तृप्त मना मिरवोनि ॥७६॥
म्हणाल बोलणे व्यर्थ चावटी । तरी आपण पहावे तया दृष्टी । पक्षी श्वापदे कोट्यनुकोटी । तयापाशी येताती ॥७७॥
ऐसे ऐकूनि रेवणसिद्ध । पाहू चालिला प्रतापसिद्ध । तो येता देखिले पक्षियांचे वृंद । करी शिरी मिरवले ॥७८॥
ते पाहूनि आश्चर्यवंत । म्हणे वनचरी कैसे सांडिले द्वैत । तरी फेडू या संशयाते । प्रत्यक्ष सिद्ध कोण हा ॥७९॥
मग शीघ्र येवोनि आपुले सदनी । जाऊनि बैसले एकांत स्थानी । दत्तमंत्र प्रयोगूनी । प्रत्यक्ष करु सिद्धीते ॥८०॥
मग होता प्रत्यक्ष सिद्धी । म्हणे महाराजा विशाळबुद्धी । कवण कामने काय सिद्धी । प्रत्यक्ष केले तुवा माते ॥८१॥
येरु म्हणे वो कृपासरिते । तुष्ट करिसी सर्व जनांते । तेचि रीती पक्षिकुळांते । तुष्ट करी श्वापदे की ॥८२॥
तुष्ट करिसी तरी कैसे । हरुनि त्यांच्या देहबुद्धीस । मम सन्निध स्वअंगास । संगोपावे जननीये ॥८३॥
येरी ऐकोन वागुत्तर । म्हणे महाराजा पक्षी आणि वनचर । होणार नाहीत अद्वैतपर । ब्रह्मवेत्त्यावांचोनी ॥८४॥
जो स्थावर आणि जंगमांत । सर्वाचि नांदे हृदयांत । तयाचिया गोष्टी ह्या निश्चित । जो अद्वैतपणे वसतसे ॥८५॥
हे महाराजा ऐक बोला । जो जळरुपीच होऊनि ठेला । तो जळामाजी मिळावयाला । अशक्य काय उरेल जी ॥८६॥
तेवी ब्रह्मपरायण होता । मग चराचरी नुरे द्वैतवार्ता । अद्वेष्टा झाला सर्वभूता । चराचरी महाराजा ॥८७॥
मग तो प्राणी सर्वभूत । जगाते मानी आप्त । आणि मग तेही मानिती त्याते । सखा सोइरा की आमुचा ॥८८॥
तरी आता श्लाघ्यवंत । आधी व्हावे ब्रह्मव्यक्त । त्यावरी बोले रेवणनाथ । ब्रह्मवेत्ता करी माते ॥८९॥
येरी म्हणे चातुर्यखाणी । अत्रिनंदन तुझा स्वामी । त्याते स्तवोनि उगमी । साध्य करुनि घेई का ॥९०॥
तुज तो साह्य झाल्या जाण । मग पक्षिश्वापदी अद्वैतपण । काय असे तेवढे कठिण । देवादिक येतील की ॥९१॥
स्वर्लोक भूलोक तपोलोक । स्वर्गवासी सुरवर अनेक । चरणसेवा दोंदिक । वांछितील मग तुझी ॥९२॥
ऐसे सिद्धी बोलता वचन । चित्ती म्हणे हेचि करीन । मग सर्व त्याग करुन । काननांत प्रवेशे ॥९३॥
जयाठायी भेटला दत्त । तेथे जाऊनि बैसला नाथ । दत्तस्मरणी ठेवूनि चित्त । वाट पाहे भेटीची ॥९४॥
मनी दाटला भेटीचा योग । तेणे अन्नोदकाचा झाला त्याग । मग दिवसेंदिवस शरीरभोग । शुष्ककाष्ठ दाहीतसे ॥९५॥
चालले तरुचे पर्णभक्षण । येतसे काय जे उडून । दत्तवियोगे भेटांकारणे । काये वाचे वेला ॥९६॥
मग ते पाहून मच्छिंद्रनाथ । म्हणे हा लागला प्रयत्नांत । परी कोण गुरु आहे त्याते । समजला नाही अद्यापि ॥९७॥
अहा गुरु तो ऐसा कैसा । काळरत्ना दृढोत्तर घालूनि फांसा । गेला आहे अभ्यासमासा । निष्ठुर मन करुनिया ॥९८॥
मग रेवणसिद्धाचा प्रताप । पुसूनि घेतला जनमुखे माप । ते म्हणती तो आहे जगबाप । परोपकारी असे की ॥९९॥
कितीएका घातले इच्छि अन्न । कितीएका दिधले अपार धन । अपार जगाते अकिंचनपण । अर्थाअर्थी हरीतसे ॥१००॥
ऐसी ऐकूनि जनाची गोष्टी । चित्ती म्हणे हा प्रतापकोटी । सिद्धी सकळ साधला जेठी । कोठेतरी गुरुकृपे ॥१॥
तरी आता सिद्धि कोण । झाली आहे या स्वाधीन । त्या सिद्धीते पाचारुन । वृत्तांत श्रुत व्हावा की ॥२॥
मग अणिमा गरिमा लघिमा महिमा । ईशित्व वशित्व प्राप्ति प्रकामा । ऐशा अष्टसिद्धि नामा । पाचारिल्या प्रत्यक्ष ॥३॥
प्रत्यक्ष होत त्या शुभाननी । श्रीनाथाच्या लागल्या चरणी । नाथ म्हणे त्याते पाहुनी । उत्तर मज सांगावे ॥४॥
रेवणसिद्ध हा महापुरुष । त्याचे सिद्धि दासत्वास । कोणती सांगा आहे आम्हांस । गुरुवाक्येंकरुनिया ॥५॥
तंव ती बोलती झाली महिमा । माते ओपिले दास्यनेमा । श्रीदत्तात्रेययोगद्रुमे । मंत्रसिद्धिकरुनिया ॥६॥
मग दत्तात्रेय हा ऐकूनि गुरु । म्हणे हा बंधूचि साचारु । आहे तरी सर्वापारु । हित इच्छिणे तयाचे ॥७॥
जैसा अर्धपिंडी भाग । मारुतिदेही उद्भवला योग । परी सीताहरणी भोगिला भोग । साह्य होऊनि तयासी ॥८॥
किंवा मागील संगेंकरुन । गोपाळ झाले वानरगण । सर्व साह्य होऊन । माहात्म्यी कृष्ण वाढविला ॥९॥
तेवी आपुली ऐसी मती । चमस नारायण स्वसंगती । तरी या रेवणसिद्धाप्रती । साह्य आपण व्हावे सर्वस्वी ॥११०॥
मग तेथूनि निघे अतिवेग । गिरनारपर्वती आला चांग । भेटूनि अत्रिआत्मजयोग । रेवणसिद्धाचे वृत्त कथियेले ॥११॥
सकालपणी चरणी माथा । ठेवूनि म्हणे अनाथनाथा । हे गुरुराजा दयावंता । साधकहिता भास्करु ॥१२॥
तरी अवनी अवतारपूर्ण । प्राप्तिक चमसनारायण । तो तुम्हांकरिता क्लेश दारुण । महीलागी भोगीतसे ॥१३॥
निर्वाण धरुनि चित्ती । बैसला आहे काननाप्रती । तरी कृपाबोध मारुतगती । तयावरी सिंचावा ॥१४॥
अहा एक सिद्धी आणूनि त्या भास । घालूनि गळा दृढोत्तर फांस । तरी तो फांस झाला क्लेश । मरणवाट त्या दावी ॥१५॥
जेथे झाली तुमची भेटी । तेथेंचि बैसला काननपुटी । आहार त्यजूनि प्राण कंठी । आणूनिया ठेविला तो ॥१६॥
त्वचा झाली अस्थिव्यक्त । देहींचे रुधिर आटले समस्त । प्राण कासावीस चक्षु श्वेत । कार्पाससम दिसताती ॥१७॥
सरागींच्या शिरा दृश्या । ढळढळीत दिसती महापुरुष । पोटपाठ ऐक्यलेश । हरिकटीसम मिरवत ॥१८॥
तरी महाराजा सदैव माउले । वत्सा करावे काय इतुले । अवकृपा करणे नव्हे भले । महीलागी मिरवावे ॥१९॥
लोहाचे कनक करी परिस । तेणे सांडिला पाकरस । तरी परीस ऐसे कोण त्यास । म्हणेल दगड मिरवेल ॥१२०॥
की एक तमाचा अरि पूर्ण । तेणे साडिले चांगुलपण । मग सविताराज तया कोण । महीलागी बोलेल की ॥२१॥
आमुचा वरदपाणी । स्पर्शिता जाय मौळीलागुनी । मग तो सर्वालागूनि अवनी । ठेंगणेपणी मानीतसे ॥२२॥
ऐसी चाल सहजस्थित । गुरुची असे कृपा मूर्त । तरी रेवणनाथदेहआहुत । कष्टानळी न सांडावी ॥२३॥
पहा जीवने केली लावणी । सुखा आणिले थोरपणी । ते शुष्क केलिया मोहेंकरुनी । बुडवू न शके जीवन ते ॥२४॥
त्याचि नीती पीयूषाभास । सेविल्या ओपी संजीवनपणास । ते पुढे कोपल्या मृत्युपदास । पाठवील की महाराजा ॥२५॥
तरी त्या पीयूष रसाच्या गांवी । स्वप्नामाजी मृत्यु नाही । तैसे तुमच्या हृदयी । औदार्य बहु वसतसे ॥२६॥
ऐसे बोल त्या युक्तिवानाचे । ऐकूनि दत्तहृदयी प्रेम नाचे । डोलवूनि ग्रीवा साचे । हास्य करी आनंदे ॥२७॥
मग तो उदार शांत दाता । सवे घेऊनि मच्छिंद्रनाथा । व्यान अस्त्र जल्पूनि चित्ता । तया ठायी पातले ॥२८॥
परी त्या उभय भव्यमूर्ती । जैसे उतरले दोन गभस्ती । की इंद्र वाचस्पती । प्राज्ञिकपणी मिरवले ॥२९॥
की एक हरि एक हर । की द्रोण मंदराचल किमयागार । प्रेममारुता होऊनी स्वार । तया ठायी पातले ॥१३०॥
तो येतांचि देखिला रेवणनाथ । कृश शरीर काष्ठवत । अस्थिमय प्राण व्यक्त । वाट पाहे दत्ताची ॥३१॥
अतिक्लेशी कंठी प्राण । पाहूनि श्रमला अत्रिनंदन । प्रेमे कवळिला सदयपणे । माय जैसी बाळकाते ॥३२॥
की वत्सलागी जैसी गाय । हंबरडा फोडी अति मोहे । तेवी अत्रिनंदने प्रेमहृदये । प्रियभावे आलिंगिला ॥३३॥
तेणेंही चरणी ठेवूनि माथा । होय प्रेमाक्षु ढाळिता । म्हणे आजी भेटली माझी माता । निढळवाणी वत्साते ॥३४॥
मग तो महाराज तपोराज । हृदयी धरी अत्रिआत्मज । मग साधकहिताचे चोज । उल्हासे ओपीतसे ॥३५॥
जैसे सुतालागी तात । हिता ओपूनि परत्र होत । तेवी दूर्वाससहोदर मोहित । होऊनि हिता मोहीतसे ॥३६॥
परम आराधूनि कृपे न्याहाळी । कर्णी ओपिली मंत्रावळी । तेणे तदघटी अज्ञानकाजळी । निघूनि गेली सर्वस्वी ॥३७॥
मग तो ज्ञानी हृदयी दिवटा । नृत्य करीतसे तत्त्वचोहटा । तेणे करुनि द्वैतकांटा । अंकुराते खुडियेला ॥३८॥
मग कृपे आराधूनि वज्रशक्ती । भाळी चर्चिली दिव्य विभूती । तेणेंकरुनि देहस्थिती । शक्तिवान मिरवली ॥३९॥
मग सवे घेऊनि रेवणनाथ । गिरनारपर्वती गेला दत्त । तेथे बैसूनि दिवस अमित । विद्यावसन नेसविले ॥१४०॥
ब्रह्मज्ञानरसायन । विपुलपणी केले पान । तेणेंकरुनि ऐक्यपण । चराचरी मिरवले ॥४१॥
ऐसा झाला तयाते आभास । की मीच स्वामीचा भास । मीच व्याप्त चराचरी असे । एकदेही मिरवलो ॥४२॥
मग पक्षिकुळा वनचरा सहित । अचलपणी पापाणलता । समीप येती पाचारिता । रेवणनाथा वंदावया ॥४४॥
ऐशी अद्वैत दृष्टी होता । मग रसायणादि शीघ्र कविता । वेदपाठी ज्योतिषअर्था । प्रवीण कळा व्याकरणी ॥४४॥
धनुर्धर जळतरणी । वैद्य नाटके चातुर्यगीत गायनी । कोकशास्त्रादि अश्वारोहणी । चतुर्दशविद्या निरोपिल्या ॥४५॥
उपरी नानाशास्त्रप्रवीण । अस्त्रे सांगितली मच्छिंद्रासमान । वज्रअस्त्रादि वाताकर्षण । संजीवनी सांगितली ॥४६॥
वातास्त्र धूम्रास्त्र अग्निअस्त्र । नागास्त्र कामास्त्र पर्वतास्त्र । जलदअस्त्रादि खगेंद्रास्त्र । ब्रह्मास्त्रादि निरोपिली ॥४७॥
निर्वाण रुदास्त्र वासवशक्ती । देवास्त्र मोहनास्त्र दानवास्त्रगती । असो ऐसे वर्णिता किती । अपार अस्त्री मिरविला ॥४८॥
मग नाथपंथी दीक्षा देऊन । उन्मनी मुद्रा फाडिले कान । तत्त्वामाजी दिव्यज्ञान । गळा कंथा ओपिली ॥४९॥
देवविती शुद्ध सारंगी । अनुहत वाजे नाना अंगी । कुबडी फावडी देहप्रसंगी । देह विदेही मिरवला ॥१५०॥
ऐसा होऊनि पूर्ण स्थित । मग सवे घेऊनि मच्छिंद्रनाथ । मार्तडपर्वती गेले त्वरित । नागेश्वरस्थाना वंदिले ॥५१॥
तेथे करुनि देवदर्शन । वरद घेतला विद्येकारणे । मग साबरीविद्या कवित्वरचन । महीवर मिरवीतसे ॥५२॥
असो सर्व साध्य झाल्यावरी । मावदे मांडिले बहुता गजरी । हरिहरादि साह्यकारी । गिरिनारपर्वती आणिले ॥५३॥
सुवर्लोक भूलोक तपोलोक । स्वर्गवासी पुण्यश्लोक । गणगंधर्व सुरवर अनेक । मावद्यास आणिले ॥५४॥
ब्रह्मा इंद्र वरुण कुबेर अश्विनीकुमार चंद्र भास्कर । सकळ समुच्चय पर्वताकार । मावद्याते पातले ॥५५॥
चार दिवस यथायुक्त । सोहंळा भोगिला अपरिमित । मग प्रसन्न होऊनि सकळ दैवते । पूर्ण वरा ओपिले ॥५६॥
वर देऊनि सकळ विद्येसी । जात झाले स्वस्थानासी । रेवणासिद्धही तीर्थाटनासी । अत्रिआत्मजे पाठविला ॥५७॥
तीर्थे हिंडता अपार महीसी । तो विठग्राम मानदेशी । तेथे येऊनि मुक्कामासी । सहजस्थिती राहिला ॥५८॥
तो तेथे सरस्वती ब्राह्मण । जान्हविका स्त्री तयालागून । लावण्यलतिक स्वरुपवान । चंद्रासी वदने लाजवितसे ॥५९॥
उभय स्त्रीपुरुष एकचित्ती । जेवी ते लोहचुंबकरीती । किंवा जगप्रिय गमस्ती । अवियोगप्रीती वाहिले ॥१६०॥
की मीनतोयाची संगती । की विवरस्थाची एकनीती । की भावाअंगी सिद्धभक्ती । सदा धवळारी नांदतसे ॥६२॥
तन्न्याये उभयता जाण । प्रपंच वहिवाटिता एकप्रमाण । परी इतुके असोनि जठरी संतान । शून्यपणे मिरवत ॥६२॥
सप्त पुत्र झाले तयासी । परी ते बाळपणी पंचत्व देहासी । सातवे आठवे दिवशी । दहावे दिवशी पंचत्व होय ॥६३॥
असो षटपुत्र देहान्त पावले । यावरी सातवे उदय पावले । ते द्वादश दिन वांचले । तेणे हर्षले विप्रमन ॥६४॥
कांतेती म्हणे परम वेल्हाळे । पंचम षष्ठ भक्षिले काळे । हे द्वादश दिन वांचले केवळ । काळवेळ लोटली येणे ॥६५॥
एक आणि चुकल्यापरीस । तो दश वर्षांचा होय आयुषी । तरी आता या पुत्रासी । भय नसे सर्वथा गे ॥६६॥
ऐसे कांतेसी बोलून वचन । बारसे मांडिले परम आवडीने । गृही करुन पंचपक्कान्ने । घाली भोजन विप्रांसी ॥६७॥
तो ते दिवशी रेवणनाथ । भिक्षा करीत आला तेथ । अलक्ष गाजवूनि त्या द्वाराते । पुढे पाऊल ठेवीतसे ॥६८॥
तंव त्या विप्रे देखिले दुरोनी । वाढते पात्र ठेविले धरणी । तैसाचि बाहेर येऊनी । नाथानिकट लगबगे ॥६९॥
तंव तेजःपुंज हाटककांती । देखता विप्र म्हणे चित्ती । हा पूर्व तापसी अवतार क्षिती । कोणी तरी आहे की ॥१७०॥
तैसाचि सोहंळा लगबगेंकरुन । नाथचरणी मस्तक ठेवोन । म्हणे महाराजा प्रयोजन । माझे घरी आहे की ॥७१॥
ऐसे असोनि मज दरिद्रियाचे मनोरथ । डावलूनि जाता किमर्थ । तरी हे तुम्हा नव्हे यथार्थ । अनाथा सनाथ करावे ॥७२॥
मी हीन दीन जाति ब्राह्मण । काय करावा उत्तम वर्ण । सेवाचोर अतिथिकारणे । व्यर्थ संसारी मिरवतो ॥७३॥
ऐसे बोलोनि म्लान वाणी । माथा वारंवार ठेवी चरणी । आपुला वर्णाश्रम टाकोनि । विव्हळ झाला भावार्थे ॥७४॥
त्यावरी नाथ बोले त्यासी । आम्ही शूद्र तू विप्र मिरविसी । मज नमस्कारावया तुजसी । अर्थ नाही जाणिजे ॥७५॥
येरु ऐकूनि बोले वचन । शूद्र जातीचा ब्राह्मण । तो मातंगा करील नमन । अन्य वर्ण चुकेल कैसा ॥७६॥
कडू भक्षिता काय होय गोड । होणार नाही धडफुढा । प्राज्ञिक मानिला जेणे वेडा । तरी त्या पंडिता धिक्कार ॥७७॥
तरी ऐसे वर्म निपुण । मज कैसे येईल घडून । परी देखावे श्रेष्ठ वचन । ऐसी विनंती करीतसे ॥७८॥
ऐसे बोलता विप्र त्याते । मनांत म्हणे रेवणनाथ । हा विप्र आहे प्रज्ञावंत । बोलापरी चालतसे ॥७९॥
नातरी बोल बोलता सोपे । आचार दाविता टीर कांपे । तरी आता असो याते स्वल्प । सिद्धार्थाते मेळवू ॥१८०॥
मग विप्राचा धरुनि हात । संचार करी त्याचे गृहांत । विप्रे नेवोनि स्वसदनांत । महाराज बैसविला ॥८१॥
पात्र लगबगे आणी वाढून । सर्व पदार्थ भरी प्रेमेंकरुन । पात्रानिकट बैसोन । भोजन सारी नाथाचे ॥८२॥
अन्य विप्रा विप्र नेमून । सकळाचे करी संगोपन । परी आपण न उठे नाथापासून । परमभक्तीसी गुंतला ॥८३॥
जैसी शर्करेसी पिपीलिका । काढू जाता दडपी मुखा । तेवी भक्तीचा धरुनि आवांका । विप्र गुंतला नाथभक्ती ॥८४॥
असो ऐसे परम भक्ती । नाथाची झाली जठरतृप्ती । येरीकडे विप्रपंगती । गेले भोजन सारुनिया ॥८५॥
विप्र गेले आपुले सदनी । येरीकडे नाथालागूनी । भोजन झाल्या नम्र वचनी । बोलता झाला विप्र तो ॥८६॥
म्हणे महाराजा आजिचा दिन । वस्तीसी सेवावे माझे सदन । उदयिक प्रातःकाळी उठून । जाणे असेल तरी जावे ॥८७॥
पाहूनि तयाचा परम आदर । अवश्य म्हणे विधिकुमर । एकांतस्थानी शयनावर । नाथा नेऊनि पहुडविले ॥८८॥
नाथ शयनी होता निद्रित । आपण भोजन सारुनि त्वरित । वारासार करुनि येत । नाथापाशी त्वरेने ॥८९॥
तो सूर्य गेला अस्तासी । मग उठूनि बैसला तापसी । पुन्हा वंदूनि नाथचरणांसी । उपाहार करवा म्हणतसे ॥१९०॥
तंव नाथ म्हणे आता भोजन । झाले आहे न इच्छी मन । मग आपुला नित्यनेम सारुन । पुन्हा शयनी पहुडला ॥९१॥
सरस्वती ब्राह्मण निकट बैसून । नाथाचे चुरीतसे चरण । तो मध्यरात्री झाली पूर्ण । तेव्हा विपर्यास वर्तला ॥९२॥
बाळ जे होते मातेपाशी । सटवीने झडपिले त्यासी । परम ते झाले कासाविशी । शोकसिंधु उचंबळला ॥९३॥
हांक मारी स्वभर्त्याते । म्हणे बाळ कासाविसी बहु होते । विप्र म्हणे त्या कांतेते । होईल तैसे होऊ दे ॥९४॥
तू न करी आता कांही अनुमान । निद्राभंग होईल नाथाकारण । आपुले प्रारब्ध मुळींच हीन । बरवे कैसे होईल गे ॥९५॥
मागे आचरलो कांही पाप । ते भोगितो अमूप । आतांहि मोडिता स्वामीची झोंप । सुलभ पुढे दिसेना ॥९६॥
ऐसे बोलूनि कांतेते । श्रीनाथाचे चरण चुरीत । तो सवितासुताचे येऊनि दूत । बाळ पाशी आकर्षिला ॥९७॥
काढूनि चैतन्य जीवदशारुप । घेऊनि गेले यमासमीप । येरीकडे शवस्वरुप । बाळदेही मिरवले ॥९८॥
मग तो मायेचा मोह दारुण । हृदयी पेटला विरहअग्न । मग मंद रुदन भरता नयन । जान्हवी तेव्हा करीतसे ॥९९॥
तो प्रातःकाळसमय झाला । शयनी नाथ जागृत झाला । तो मंद रुदनार्थ आकर्णिला । एकाएकी तयाने ॥२००॥
नाथे ऐकूनि मंद रुदन । विप्रासी म्हणे रडते कोण । येरु म्हणे बाळकाचा प्राण कासावीस होतसे ॥१॥
म्हणोनि मोहस्थित नाथा । अज्ञानपणी रडते कांता । ऐसी ऐकूनि तयाची वार्ता । बाळा आणी म्हणतसे ॥२॥
मग तो विप्र स्वकांतेपाशी । येऊनि पाहे स्वपुत्राची । तंव ते मिरवले प्रेतदशेसी । हांका मारुनि तेधवा ॥३॥
म्हणे महाराजा प्राणरहित । बाळ झाले निश्चित । ऐसे ऐकूनि रेवणनाथ । परम चित्ती क्षोभला ॥४॥
म्हणे मी या स्थळी असता । कैसा डाव लाधला कृतांता । तरी तो कृतांत पाहीन आता । पाहूनि नाहींसा करीन मी ॥५॥
ऐसे दुर्घट शब्द वदोन । ब्राह्मणासी म्हने बाळ आण । तंव ते शरीर उचलोन । नाथालागी अर्पीतसे ॥६॥
तंव ते बाळ परम गोमटे । नाथ पाहे आपुले दृष्टी । चित्ती हळहळूनि म्हणे नष्ट । कर्म काय उदेले ॥७॥
विप्रासी म्हणे बाळ तूते । इतुकेचि झाले काय नितांत । येरी म्हणे कृपावंत । बाळ सातवे हे असे ॥८॥
बाळ होता बाळंतपर्णी । मृत्यु पावले पंचसप्तादिनी । द्वादशदिन तपः प्राज्ञी । बाळ सातवे हे असे ॥९॥
तरी आता असो कैसे । हीन प्रारब्ध आहे आम्हांस । ते सुफळपणी कर्मलेश । फळा कैसे येईल की ॥२१०॥
परी असो होणार ते झाले । आमुचे सेवेसी चित्त रंगले । ते पुण्यांश हेचि इतुले । वारंवार लाधो की ॥११॥
ऐसी बोलता विप्रहाणी । अंतर जाणितले प्रांजळपणी । मग सरस्वतीविप्रा पाचारुनी । बोलता झाला महाराजा ॥१२॥
म्हणे वत्सा तीन दिवस । जतन करी बाळतनूस । मी स्वतः जाऊनि यमपुरी । साती बाळे आणितो की ॥१३॥
मग अमरमंत्र मंत्रूनि विभूती । चर्चिली बाळशवाप्रती । म्हणे विप्रा बाळ हे क्षिती । येणे नासणार नाही रे ॥१४॥
ऐसे सांगूनि त्वरितात्वरित । तेथूनि निघता झाला नाथ । व्यानअस्त्र जल्पूनि सनाथ । अतिवेगेंसी चालिला ॥१५॥
भोवते अस्त्रांचे करी भ्रमण । तेणे हिमालयाचे अंबुकण । शीतळ करुनिया जाण । यथास्थित मिरवले ॥१६॥
जैसे शीताचे झुळकेआंत । समीप पावक निश्वित । तेणेंकरुनि शरीरांत । बाधा न करी अंगाते ॥१७॥
तेवी आदिनामास्त्र । सव्य मेळवूनि योगपात्र । व्यानास्त्र मुखी स्तोत्र । जल्पूनि गिरि वेधला ॥१८॥
सहज चालिला यमपुरी । संचर करी यक्षधवळारी । तो धर्मराज पाहूनि नेत्री । आसनाहूनि उठालासे ॥१९॥
बैसवूनि आपुले कनकासनी । षोडशोपचारे पूजिला मुनी । सहज करपुटी नम्र वाणी । धर्मराजे आरांधिला ॥२२०॥
म्हणे महाराजा योगदक्ष । किमर्थ कामी योजिला पक्ष । तरी ते वदूनि सुढाळ पक्ष । मज यक्षाते तुष्टवी ॥२१॥
येरु म्हणे यमपुरनाथा । मी सरस्वतीविप्राचे घरी असता । तुवा येऊनि तयाच्या सुता । हरण केले कैसे रे ॥२२॥
तरी जे घडू नये ते घडले । परी आता मागुती देइजे वहिले । आणि षटपुत्र त्याचे कोठे ठेविले । तेही आता देई आणोनी ॥२३॥
तरी या बोलासी वर्तन । तूते न ये जरी घडून । मग मम कोपाचा प्रळयाग्न । उरो न देई तुजलांगी ॥२४॥
ऐसे बोलता रेवणनाथ । विचार करी तेजोब्धिसुत । म्हणे चांगले बोलूनि याते । शिवधरेते धाडावा ॥२५॥
आपुल्या सर्वस्वी निमित्याकडून । अधिकारी करावा उमारमण । हा सिद्ध तेथे गेल्याने । दृष्टी पडेल प्रतापू ॥२६॥
ऐसा विचार करुनि मानसी । बोलता झाला योगियासी । म्हणे महाराजा मम बोलासी । चित्त द्यावे यथार्थ ॥२७॥
हे महाराजा हरिहर । आणि तिजा तो नाभिकुमर । हे मुख्य यांचा कारभार । सकळ करणे तयांचे ॥२८॥
जरी म्हणाल कैसे रीती । त्रिवर्ग त्रिकामी असती । शिव क्षयी विधि उत्पत्ती । रक्षणशक्ति विष्णूचि ॥२९॥
तरी यक्षपति तो तमोगुणविहारी । आम्ही त्याची करितो चाकरी । मारणे तारणे आमुच्या करी । कांही एक नसे जी ॥२३०॥
तरी आता प्रतापराशी । गमन करावे कैलासासी । आराधूनि शिवचित्तासी । सप्तपुत्र न्यावे जी ॥३१॥
आणीक खूण सांगतो उत्तर । तेथेंचि आहेत सप्तकुमर । तरी दावूनि आपुला बुद्धिसंचार । कार्य आपुले करणे जी ॥३२॥
मजवरी जरी आला आपण कोपोन । तरी मी काय हीनदीन । क्षयकर्ता उमारमण । प्रसिद्धपणी मिरवतसे ॥३३॥
क्षयकर्ता आहे भव चराचरी । शास्त्रादि बोलती साचार । आपणही आहांत जाणिव सर्व । अंतरंग सर्वाचे ॥३४॥
ऐसे असोनि महाराज । का कोपानळी योजिता मज । सोज्ज्वळतेजी अर्कराज । तमधवळारा नांदविता ॥३५॥
तुम्ही सर्वांचे ज्ञानदिवटे । कूपी पडता अज्ञानवाटे । हे योग्य नव्हे तुम्हा हळवटे । धोपटपंथी मिळाना का ॥३६॥
ऐसे बोलता धर्मराज । मान तुकावी तेजःपुंज । म्हणे हे पंचाननाचे काज । ते सत्यार्थ बोलसी तू ॥३७॥
तरी आता कैलासी जाईन । कैसा आहे पंचानन । तो सर्व दृष्टी पाहीन । अमित्रपन त्यासुद्धा ॥३८॥
ऐसे बोलूनि योगधारणी । उठता झाला मग तेथुनी । व्यानअस्त्र मुखी स्तवोनी । कैलासाते पातला ॥३९॥
आता तेथे कथासार । होईल तितुकी धुंडीकुमर । मूळ काव्य ग्रंथापर । नरहरिकृपे वर्णीत ॥२४०॥
स्वस्ति श्रीभक्तिकथासार । संमत गोरक्षकाव्य किमयागार । सदा परिसोत भाविक चतुर । पंचत्रिंशाध्याय गोड हा ॥२४१॥
श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥
शुभ भवतु ॥
अध्याय ३५॥
ओंव्या २४१॥