1.
14. ग्रंथ लेखक :- धुंडीसुत मालू कवी

कविवर्य धुंडीसुत मालू कवी यांचे संपूर्ण प्रामाणिक जीवनचरित्र
१. मूळ घराणे आणि जन्म (१३ वे ते १८ वे शतक)
• संत परंपरेशी नाते: मालू कवी हे महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध वारकरी संत संतशिरोमणी श्री नरहरी सोनार यांचे १० वे थेट वंशज आहेत. [1, 2]
• घराण्याचा इतिहास: संत नरहरी सोनार यांचे मूळ घराणे देवगिरीचे होते, जे नंतर पंढरपूर येथे स्थायिक झाले. याच पवित्र घराण्याच्या परंपरेत पुढे मालू कवींचा जन्म सुवर्णकार (सोनार) समाजात झाला. [1, 2]
• नाव आणि उल्लेख: त्यांचे पूर्ण नाव मालू धुंडी नरहरी असे होते. त्यांचे वडील 'धुंडी' हे अत्यंत धार्मिक वृत्तीचे होते, म्हणूनच मालू कवी स्वतःचा उल्लेख ग्रंथाच्या शेवटी 'कवि मालू धुंडीनंदन' किंवा 'धुंडीसुत' (धुंडी यांचे पुत्र) असा करतात. [1, 2]
२. आध्यात्मिक साधना आणि एकांतवास (१८ व्या शतकाचा उत्तरार्ध)
• बासर येथील वास्तव्य: मालू कवींनी आपल्या जीवनाचा मोठा काळ बासर (आजचे तेलंगणा राज्य) येथे व्यतीत केला. तेथे गोदावरी नदीच्या तीरावर असलेल्या एका एकांत गुहेत राहून त्यांनी अत्यंत कडक आध्यात्मिक साधना व तपश्चर्या केली. [1]
• उपासना मार्ग: ते एकाच वेळी दत्त संप्रदाय आणि नाथ संप्रदायाचे निस्सीम उपासक होते. त्यांच्या या साधनेतूनच त्यांना ग्रंथलेखनाची दैवी प्रेरणा मिळाली. [1, 2]
३. 'श्री नवनाथ भक्तिसार' ग्रंथाची रचना (इ.स. १८१९) [1]
• ग्रंथ निर्मितीचा काळ: मालू कवींनी शके १७४१ (इ.स. १८१९-२०) च्या दरम्यान ज्येष्ठ महिन्यामध्ये (ज्येष्ठ शुक्ल प्रतिपदा) आपला महान ग्रंथ 'श्री नवनाथ भक्तिसार' लिहून पूर्ण केला. [1, 2]
• मूळ ग्रंथाचा आधार: हा इतिहास मूळचा संस्कृतमधील 'गोरक्ष किमयागार' (किंवा श्री गोरक्ष किमयागिरी प्रवाह) या क्लिष्ट ग्रंथात होता. सर्वसामान्य माणसाला नाथांचे चरित्र कळावे म्हणून मालू कवींनी त्याचे मराठीत (प्राकृत भाषेत) रूपांतर केले. [1, 2, 3]
• ग्रंथाची रचना: या ग्रंथात एकूण ४० अध्याय आणि ७,६०० ओव्या आहेत. यात नवनारायणांनी कलियुगात घेतलेल्या नवनाथांच्या अवतारांची, त्यांच्या चमत्कारांची आणि घोर तपाची रसाळ कथा मांडली आहे. [1, 2, 3]
४. मालू कवींची इतर ग्रंथसंपदा व रचना [1]
नवनाथ भक्तिसार व्यतिरिक्त इंटरनेटवरील नोंदींनुसार त्यांच्या नावावर खालील प्रमुख साहित्य उपलब्ध आहे:
• भक्तिकाशामृत (भक्तिकथामृत) ग्रंथ: संतांच्या कथांचे रसभरित वर्णन करणारा आध्यात्मिक ग्रंथ.
• मालुतारण ग्रंथ: मानवी जीवनाला सन्मार्ग दाखवणारी ओवीबद्ध रचना.
• दुर्गे दुर्घट भारी (देवीची आरती): महाराष्ट्रातील प्रत्येक घरात गायली जाणारी देवीची प्रसिद्ध आरती "दुर्गे दुर्घट भारी तुजविण संसारी" ही रचना सुद्धा धुंडीसुत मालू कवींचीच मानली जाते. [1, 2]
५. नम्रता आणि वंशाचा पुरावा
• मालू कवींनी एवढा मोठा चमत्कारिक ग्रंथ लिहिला तरी त्यांनी कुठेही स्वतःचा अहंकार मिरवला नाही. नवनाथ भक्तिसार ग्रंथाच्या प्रत्येक अध्यायाच्या शेवटी ते अत्यंत नम्रतेने लिहितात:
"तुमचे कृपेचे लेवूनि भूषण ॥ नरहरिवंश पूर्ण ॥ कवि मालू धुंडीनंदन ॥ संतगणीं मिरवला ॥"
• हा श्लोक स्पष्ट करतो की ते संत नरहरी सोनार यांच्याच वंशातील पूर्ण पुरुष होते. [1, 2]
६. आधुनिक काळातील दखल (इ.स. २०१९ - ग्रंथ द्विशताब्दी)
• २०० वर्षे पूर्ती सोहळा: मालू कवींनी लिहिलेल्या 'श्री नवनाथ भक्तिसार' ग्रंथाला १६ जून २०१९ रोजी २०० वर्षे पूर्ण झाली.
• बासर येथील सोहळा: या निमित्ताने 'सेवा नरहरींची' या संस्थेमार्फत आणि सोनार समाजाच्या वतीने तेलंगणातील बासर येथील त्याच ऐतिहासिक गुहेत मालू कवींच्या प्रतिमेचे आणि नवनाथ ग्रंथाचे भव्य पूजन करण्यात आले होते. याद्वारे त्यांचा इतिहास पुन्हा एकदा जगासमोर आणण्याचा प्रयत्न झाला.