3955.
(कावडे)
आहा आहा रे भाई । प्रथम नमू तो विनायक ।
ठेवुनि गुरुचरणी मस्तक । वदेल प्रसादिक वाणी । हरीहरांचे पवाडे ॥१॥
माझी ऐसी ब्रीदावळी । दासे दासत्वे आगळी ।
पान्हेरीने मार्ग मळी । जीवन घ्या रे कापडि हो ॥२॥
जे या सीतळाहुनि सीतळ । पातळाहुनि जे पातळ ।
प्रेमामृत रसाळ । ते हे सेवा अहो भाग्याचेनु ॥३॥
जिंकाल तरी जिंका रे अभिमान । दवडाल तरी दवडा लज्जा आणि मान ।
धराल ते धरा शंभूचे चरण । दावाल पण ऐसा दावा तो ॥४॥
काळा घेऊ नेदी वाव । आला तो राखे घावडाव ।
शुद्ध सत्वी राखोनि भाव । म्हणा महादेव हरीहर वाणी गर्जो द्या ॥५॥
पराविया नारी माउली समान । परधनी बाटो नेदी मन ।
जीवित्व ते तृणासमान । स्वामिकाजी जाण शूर म्हणो तया आम्ही ॥६॥
शक्ति वेचाविया परउपकारा । खोटे खोट्याचा पसारा ।
सत्य ते भवनदीचा तारा । आळस तो न करा येथे अहो सांगतो ॥७॥
व्रत करा एकादशी सोमवार । कथा पूजन हरीजागर ।
पुण्य ते असे गाता नाचता बहु फार । पुन्हा बोलिला संसार नाही नाही सत्यत्वे ॥८॥
संग संतांचा करिता बरवा । उत्तमोत्तम कीर्तीचा ठेवा ।
पंथ तो सुपंथे चालावा । उगवा वासना लिगाड ॥९॥
तुका चालवितो कावडी । प्रवृत्ति निवृत्ति चोखडी ।
पुढती पुढती अधिक गोडी । भरुनि कळस भजन आवडी केशवदास नटतसे ॥१०॥

अर्थ :
संत तुकाराम महाराज म्हणतात — “आहा आहा रे भाई, प्रथम नमू तो विनायक” म्हणजे सुरुवातीलाच विनायकाला नमस्कार करून, “ठेवुनि गुरुचरणी मस्तक” गुरुच्या चरणी मस्तक ठेवून “वदेल प्रसादिक वाणी” अशी कृपाप्रसादाने आलेली वाणी बोलावी आणि “हरीहरांचे पवाडे” म्हणजे हरी-हराचे पराक्रम सांगावेत (१); “माझी ऐसी ब्रीदावळी, दासे दासत्वे आगळी” म्हणजे माझे ब्रीद असे आहे की दास्यभावाने दास होणे हेच आगळे आहे, “पान्हेरीने मार्ग मळी” म्हणजे पाण्याने मार्ग स्वच्छ करावा तसे अंतःकरण स्वच्छ करावे, “जीवन घ्या रे कापडि हो” म्हणजे जीवन शुद्ध करून घ्यावे (२); “जे या सीतळाहुनि सीतळ, पातळाहुनि जे पातळ” म्हणजे जे अत्यंत शांत आणि सूक्ष्म आहे, “प्रेमामृत रसाळ” म्हणजे प्रेमरूपी अमृत गोड आहे, “ते हे सेवा अहो भाग्याचेनु” म्हणजे अशी सेवा हेच खरे भाग्य आहे (३); “जिंकाल तरी जिंका रे अभिमान” म्हणजे जिंकायचे असेल तर अभिमान जिंका, “दवडाल तरी दवडा लज्जा आणि मान” म्हणजे लज्जा आणि मान सोडून द्या, “धराल ते धरा शंभूचे चरण” म्हणजे शंभूचे चरण धरा, “दावाल पण ऐसा दावा तो” म्हणजे असा दृढ संकल्प करा (४); “काळा घेऊ नेदी वाव, आला तो राखे घावडाव” म्हणजे काळाला वाव देऊ नका, तो आला तर त्याचा सामना करा, “शुद्ध सत्वी राखोनि भाव” म्हणजे शुद्ध सत्त्वाचा भाव ठेवा, “म्हणा महादेव हरीहर वाणी गर्जो द्या” म्हणजे महादेव-हरीहराचे नाम उच्चारा (५); “पराविया नारी माउली समान” म्हणजे परस्त्रीला आईसारखे मानावे, “परधनी बाटो नेदी मन” म्हणजे परधनाची इच्छा मनात येऊ देऊ नये, “जीवित्व ते तृणासमान” म्हणजे जीवन तृणासारखे समजावे, “स्वामिकाजी जाण शूर म्हणो तया आम्ही” म्हणजे स्वामीसाठी जो असे करतो तोच शूर आहे (६); “शक्ति वेचाविया परउपकारा” म्हणजे शक्ती परोपकारासाठी वापरावी, “खोटे खोट्याचा पसारा” म्हणजे खोटेपणाचा पसारा सोडावा, “सत्य ते भवनदीचा तारा” म्हणजे सत्य हे संसाररूपी नदीत तारक आहे, “आळस तो न करा येथे अहो सांगतो” म्हणजे आळस करू नका (७); “व्रत करा एकादशी सोमवार, कथा पूजन हरीजागर” म्हणजे एकादशी- सोमवार व्रत, कथा, पूजन, हरीजागर करावा, “पुण्य ते असे गाता नाचता बहु फार” म्हणजे गाणे-नाचणे यात पुण्य आहे, “पुन्हा बोलिला संसार नाही नाही सत्यत्वे” म्हणजे संसार खरा नाही (८); “संग संतांचा करिता बरवा” म्हणजे संतसंग करणे चांगले, “उत्तमोत्तम कीर्तीचा ठेवा” म्हणजे उत्तम कीर्ती मिळते, “पंथ तो सुपंथे चालावा” म्हणजे योग्य मार्गाने चालावे, “उगवा वासना लिगाड” म्हणजे वासना सोडाव्यात (९); “तुका चालवितो कावडी, प्रवृत्ति निवृत्ति चोखडी” म्हणजे तुकाराम प्रवृत्ति-निवृत्तीचा समतोल ठेवतो, “पुढती पुढती अधिक गोडी” म्हणजे पुढे पुढे गोडी वाढते, “भरुनि कळस भजन आवडी केशवदास नटतसे” म्हणजे भजनाची आवड वाढते आणि केशवदास (भक्त) त्यात रमतो (१०).