39.
🕉
अध्याय ३९ नवनाथ भक्तिसार ग्रंथ ओवीबद्ध
🪔
👉अध्याय एकोणचाळीसावा - फलश्रुति 👉 युद्धात जय प्राप्त होईल.

श्रीगणेशाय नमः
जयजयाजी आदिनाथा । कर्पूरवर्णा उरगभूषिता । बोलवी पुढे ग्रंथार्था । नवरसादि कृपेने ॥१॥
मागिले अध्यायी केले कथन । चरपटीचा होऊनि जन्म । दत्तदीक्षा पुढे घेऊन । नाथपंथी मिरवला ॥२॥
उपरी एकादश नाथांपासून । चौर्‍यायशी सिद्ध झाले पूर्ण । तयांचे सांगितले नाम । यथाविधीकरुनिया ॥३॥
एक गहनी वेगळा करुन । बहात्तर आठांनी केले निर्माण । उपरी मीननाथ चौरंगी आडबंगण । बारा सिद्ध निर्मिले ॥४॥
एकूण चौर्‍यायशी सिद्ध पूर्ण । पुढे आता ऐका कथन । चरपटी करी तीर्थाटन । कथा कैसी वर्तली ॥५॥
गया प्रयाग काशीहून । जगन्नाथ मल्लिकार्जुन । फणिपर्वत रामेश्वर करुन । कुमारीदैवत पाहिले ॥६॥
बारा मल्हार हिंगलाज । बारा लिंगे तेजःपुंज । सप्त मोक्षपुर्‍या पाहोनि सहज । महीप्रदक्षिणा घातली ॥७॥
सकळ महीचे झाले तीर्थ । गुप्त प्रगटे अत्यदभुत । परी एक राहिले इच्छिले तीर्थ । स्वर्गपाताळ तीर्थात ॥८॥
करुनि मणिकर्णिकेचे स्नान । सकळ स्वर्ग यावे पाहून । उपरी पाताळभुवनी जाण । भोगावती वंदावया ॥९॥
ऐसा विचार करुनि चित्ती । गेला बद्रिकाश्रमाप्रती । तेथे नमूनि उमापति । पुढे चालिला महाराजा ॥१०॥
व्यानप्रयोगी भस्मचिमुटी । चर्चूनिया निजललाटा । तेणेंकरुनि वातगती । गमनाते दावीतसे ॥११॥
मग आदित्यानामी मंत्र जपून । प्रत्यक्ष केला नारायण । तो मागे पुढे सिद्ध होऊन । मार्गापरी गमतसे ॥१२॥
की मनयोगाचा धीर धरुनि करी । चरपट लंघी महेंद्रगिरी । शैल्यबर्फलहरी । अंगी झगट करीतसे ॥१३॥
सवितातेज अति अदभुत परम तीव्र दाहाते करीत । तेणेंकरुनि बर्फगणांत । वितळपणी मिरवत ॥१४॥
जैसे पर्जन्यकाळी मही । वितळे मित्रतेजप्रवाही । त्याचि न्याये ते समयी । हिमाचलकण वहिवटले ॥१५॥
ऐसी करुनि गमनस्थिती । लंघूनि गेला स्वर्गाप्रती । तो प्रथम शृंगमारुती । सत्यलोका पाहिले ॥१६॥
जातांचि गेला विधिसभेंत । चतुराननाचे चरण वंदीत । वंदूनिया जोडूनी हस्त । सन्मुख उभा राहिला ॥१७॥
विधि पाहूनि चरपटासी । म्हणे कोण आला योगाभ्यासी । ऐसे बोलता घडीसी । नारद उभा तै होता ॥१८॥
तो तयाच्या सन्मुख होऊन । म्हणे महाराजा चतुरानन । मग मूळापासून जन्मकथन । तयापासी वदला तो ॥१९॥
ऐकूनि विधि सर्व वत्तांत । आनंदला अति अदभुत । मग चरपटाचा धरुनि हस्त । अंकावरी घेतला ॥२०॥
हस्ते मुख कुरवाळून । क्षणोक्षणी घेत चुंबन । म्हणे बाळा तुझे येणे । कैसे झाले स्वर्गासी ॥२१॥
येरी म्हणे जी ताता । नारदे ओपिले दत्तहस्ता । तेणे वरदपाणी माथा । ठाऊक केला बाळासी ॥२२॥
मग सकळ चरपटीते विद्यार्णव । वैखरीपत्रे आणूनि ठेव । त्यावरी मोदाने कमलोदभवे । श्रवणपात्री भरलासे ॥२३॥
तो कुशल विद्यारत्न । श्रवणशक्ती की सांठवण । परम आल्हादे आनंदन । पुन्हा चुंबन घेतसे ॥२४॥
यावरी बोले चतुरानन । बाळा कामना वेधली कोण । येरु म्हणे तव दर्शन । मनी वाटले हो तात ॥२५॥
यापरी होता कामना चित्ती । तेथेंचि वेधली कृपामूर्ती । की मनकर्णिका स्नाना निगुती । भोगावती पहावी ॥२६॥
यावरी बोले कमलोदभव । बा रे एक संवत्सर येथे असावे । त्यांत पर्वणी आल्यासी अपूर्व । स्नानासी जाऊ सकळिक ॥२७॥
ऐसे बोलता कमलोदभवतात । अवश्य म्हणे चरपटीनाथ । यापरी राहता सत्य लोकांत । बहुत दिन लोटले ॥२८॥
परी चरपट आणि नारदमुनी । वर्तती एकचित्ते खेळणी । चैन न पडे एकावांचुनी । एकमेका क्षणार्ध ॥२९॥
यापरी कथा पूर्वापारेसी । नारद जातसे अमरपुरीसी । तो । सहस्त्रचक्षु देखता त्यासी । विनोदउक्ती पाचारी ॥३०॥
देखतांचि हा तपोवृंद म्हणे यावे कळीनारद । ऐसे शक्राचे ऐकूनि शब्द । मुनी क्षोभ पावला ॥३१॥
चित्ती पेटता कोपाग्नी । अंतरी जल्पे नारदमुनी । म्हणे तोही समय तुजलागुनी । एक वेळ दाखवीन ॥३२॥
ऐसे म्हणून स्वचित्तांत । नारद जाता आपुल्या स्थानाप्रत । यासही लोटले दिन बहुत । परी शब्द चित्तांत रक्षीतसे ॥३३॥
तो सांप्रतकाळी चरपुटमुनी । विद्यापात्र प्रळयाग्नी । ते पाहूनि जल्पे नारद मुनी । इंद्र आहुती योजावा ॥३४॥
ऐसे कामरत्नी इच्छाधामी । रक्षीत असता देवस्वामी । तो एके दिवशी श्रवणउगमी । श्रृंगारिला चरपट तो ॥३५॥
म्हणे बांधवा ऐक वचन । कामे वेधले माझे मन । की अमरकुसुमवाटिकाश्रम । पाहू क्रीडेकारणे ॥३६॥
चरपट म्हणे अवश्य मुनी । चला जाऊ येचि क्षणी । ऐसा विचार करोनि मनी । अमरपुरी चालिले ॥३७॥
मार्गी चालता चरपटनाथ । शांतपणे मही पाऊल पडत । ते पाहूनि कमलोद्भवसुत । चरपटाते बोलतसे ॥३८॥
म्हणे सखय जाणे येणे । आहे परम लंबितवाणे । तरी गमन ऐसे चालीने । घडोनि कैसे येईल ॥३९॥
चरपट म्हणे आम्ही मानव । आमुची हीच चाली काय करावे । तुम्हांपाशी असे चपल उपाव । तरी तेणेंकरुनि मज न्यावे की ॥४१॥
नारदे ऐसे शब्द ऐकून । कार्यकामनी मोहित मन । मग मार्गालागी स्थिर होऊन । गमनकळा अर्पिली ॥४१॥
जो महादभुत कमलापती । तेणे दिधली होती नारदाप्रती । ती प्रारब्धबळे चरपटाप्रती । लाधली असे अवचिती ॥४२॥
ती गमनकळा कैसी स्थित । इच्छिल्या ठाया ती नेत । आणि त्रिभुवनांतील सकळ वृत्तांत । दृष्टीपुढे बैसतो ॥४४॥
आयुष्य भावी वर्तमान । गुप्तकृत्ये झाली होऊन । कोण्या ठायी वसे कोण । सकळ दृष्टी पडतसे ॥४४॥
ऐसी कळा ती गमनस्थिती । चरपटाते होता प्राप्ती । मग हृदयी सरिताभरती । तोय आनंदाचे लोटले ॥४५॥
मग उभय एके कलेंकरुन । मार्गी करिते झाले गमन । एकासारखा एक चंडकिरण । स्वर्गालागी मिरवले ॥४६॥
मग लवता डोळियाचे पाते । मनोवेगी अपूर्व असत । गगनचुंबित मार्गे अमरक्षितींत । कुसुमवाटिकेंत पातले ॥४७॥
तंव तेथे नाना तरु विस्तीर्ण । गगनचुंबित विशाल वन । ज्यांच्या कुसुमसुगंधेंकरुन । अमोघ पाषाण मिरवती ॥४८॥
सहस्त्र योजन कानन समस्त । झाले आहे गंधव्यक्त । ते पाहूनिया चरपटनाथ । परम चित्ती आल्हादे ॥४९॥
मग कुसुमवाटी करिता गमन । खेळती नाना क्रीडावचने । खेळता खेळता येती दिसुन । पीयूषफळे त्या ठाया ॥५०॥
नारदासी म्हणे चरपटनांथ । फळे भक्षावी कामना होत । नारद म्हणे कोणी हस्त । धरिला आहे तुमचा ॥५१॥
मग मन मानेल तैसे फळ । तोडूनिया तपोबळ । भक्षण करिती एकमेळ । उभय सुत विधीचे पै ॥५२॥
तयांच्या बीजसाली सोडून । पीयूषरसासी करिती सेवन । उपरी सांडूनि ते स्थान । अनेक स्थाने सेविती ॥५३॥
फळे तोडिता पक्कशाखा । मही पडती विभक्त रुखा । ऐसी ठाई ठाई कुसुमवाटिका । महीते दर्शवी ॥५४॥
यापरी उभय ते समयी । कुसुमे तोडिती गंधप्रवाही । मणि भूषणमिषे सर्व देही । घेऊनि कांही जाताती ॥५५॥
तो ब्रह्मदेव देवतार्चनी । बैसता ठेविती पुढे नेऊनी । म्हणती कोण येतो न कळे येथ । सकळ नासूनि बागाइत । जात आहे येथुनी ॥५८॥
मग ते रक्षक पाळतीवरती । गुप्त बैसती अन्यक्षेत्री । तो ऐके दिनी उभय ते । कुसुमवाटिके संचरले ॥५९॥
संचरतांचि विभक्त ठाया । चरपट गेला फळे तोडावया । तो रक्षक येऊनि पृष्ठीमाया । चरपटाते धरियेले ॥६०॥
ते नारदाने पाहून । त्वरेंकरुनि केले पलायन । स्वस्थानासी जाऊन । स्थिर होऊनि राहिला ॥६२॥
येरीकडे लतिकापाळ । धरुनिया चरपटबाळ । येतांचि भेदिले मुखकमळ । हस्तेंप्रहारेंकरुनिया ॥६२॥
तेणे कोपोनि तपोकेसरी । की अपूर्व भासे वैश्वानरी । मग तीव्रशिखा आहुती बनकरी । चावावया धांवतसे ॥६३॥
करी कवळूनि भस्मचिमुटी । वाताकर्षण जल्पे होटी । तेणेंकरुनि बनकर थाटी । व्याप्त झाले सकळिक ॥६४॥
परम अस्त्र ते कठिण । सकळांचे भेदले हृदयस्थान । तेणे देहींचा सकळ पवन । कुंठित झाला ते समयी ॥६५॥
कुंठित होत श्वासोच्छ्वास । तेणे प्राण झाले कासाविस । सकळ उलथोनि महीस । डोळा विकास दाटला ॥६६॥
गात्रे कांपती थरथराट ॥मुखी रुधिराचा पूरलोट ॥नेत्र वटारुनि स्थूळवट ॥बुबुळांते दाविताती ॥ ६७॥
ऐसा होता विपर्यास । तो आणिक बनकर त्या ठायास । मागूनि येता सहज स्थितीत । तेथे पाहिले सकळिका ॥६८॥
तो अव्यवस्थित सकळ बनकर । पडिले आहेत महीवर । ऐसे पाहूनि करिती विचार । तो सिद्ध बाळक पाहिला ॥६९॥
परम तीव्र अति कठिण । देदीप्यरुप तेज गहन । त्याते दृष्टी पाहून । मागचे मागे ते सरले ॥७०॥
त्वरे येऊनि नगरक्षिती । म्हणती महाराजा हे नृपती । एक जोगी अर्कस्थिती । आला असे महाराजा ॥७१॥
बाळरुपी अति सान । तेणे बनकरांचे घेतले प्राण । हृदयी पेटला प्रळयानळासमान । दशा मिरवू म्हणतसे ॥७२॥
आणीक वल्ली तरु पाहात । फिरत आहे बागाइत । न चले आमुचे माहात्म्य तेथ । म्हणोनि आलो या ठाया ॥७३॥
मग पाचारुनि सुरवरमेळ । इंद्र म्हणे तुम्ही जाऊनि सकळ । शासन करुनिया बाळ । धरुनि आणा मजपुढे ॥७४॥
नावरे तरी करा बंधन । शस्त्रास्त्री करावे कंदन । युक्तिप्रयुक्तिकरुन । अरिष्टाते दवडा का ॥७५॥
ऐसे बोलता देवपाळ । सकळ देव उठले सबळ । चरपटप्रतापसमुद्रजळ । प्राशन करु पाहती ॥७६॥
की ते सैन्य नोहे वडवानळ । अति शोभूनि शिखाजाळ । शस्त्रास्त्री महादळ । घेऊनिया चालिले ॥७७॥
येतांचि कुसुमवाटीनिकटी । चरपट पाहता झाला दृष्टी । मग सावध राहूनि कोपार्णव पोटी । लहरा सोडू म्हणतसे ॥७८॥
भस्मचिमुटी करी कवळून । सावध उभा ब्रह्मनंदन । तो देवसैन्य अपार धन । निकट येऊनि बोलती ॥७९॥
पाहूनि तयाचे तीव्रपण । मनी म्हणे ब्रह्मनंदन । व्यर्थ विद्या अपार शीण । कासयासी करावा ॥८०॥
सकळ अस्त्रप्रतापतरणी । त्यांत अस्त्र मुकुटमणी । तेचि द्वंदासी पाठवूनि । वाताकर्षण रुझवावा ॥८१॥
मग हाती भस्मचिमुटी । वाताकर्षण झाले होटी । पाहूनि देवेचमूथाटी । सव्य अपसव्य फेंकीतसे ॥८२॥
मग तो अस्त्रप्रयोग कठिण । सकळ चमू घाली वेष्टून । सर्वा हृदयी संचरुन । आकर्षिला वात तो ॥८३॥
सर्वाते वात होता लिप्त । श्वासोच्छवास झाले कुंठित । मग ते शस्त्रअस्त्र हस्त । मोकलोनि देताती ॥८४॥
प्राण होऊनि कासाविस । देह सांडिती स्वर्गमहीस । रुधिर येऊनि आननास । पूर वाहे भडभडा ॥८५॥
नेत्रद्वारे वटारुन । सकळ सांडू पाहती प्राण । गात्रे विकळ शवसमान । सकळ काननी मिरवले ॥८६॥
ऐशा दशेंत देव सघन । होता येरीकडे पाकशासन । हेर भृत्य पाठवून । समाचार आणवी ॥८७॥
येऊनि हेर पाहूनि तेथे । सांगते झाले अमरपाळाते । म्हणती महाराजा अत्यदभुत । देव सर्वस्वी निमाले ॥८८॥
निमाले परी पुढे आता । येथे येऊनि अमरनाथा । तुमचे सकळ जीविता । ओस नगरी करील की ॥८९॥
बाळरुप दिसतो सान । परी कृतांताचा घेईल प्राण । प्रळयरुद्र तो आकर्षण । करील मही वाटतसे ॥९०॥
की महाप्रळय आजीच आला । ऐसेपरी भासे आम्हांला । ऐसे ऐकूनि बहु बोला । पाकशासन दचकतसे ॥९१॥
यावरी धैर्य धरोनि बोलत । सिद्ध करा ऐरावत । महाप्रळय वज्रघाते । भग्न करणे तयासी ॥९२॥
ऐसे ऐकूनि बोलती हेर । म्हणती न्यून काय झुंजणार । परी तो धनुष्यालागी शर । न लावी अजूनि महाराजा ॥९३॥
पाहता पाहता रणांगणी । विपरीत करतो करणी । उगीच श्वासोच्छवास कोंडुनी । प्राण सोडिता झुंजार ॥९४॥
तेथे तुमचे वज्रअस्त्र । काय करील सहस्त्रनेत्र । तयाची विद्या गुप्तक्षेत्र । कांही करु नेदीचि ॥९५॥
नातरी उगलाचि जाईल प्राण । मग सकळ राहील मुखभंजन । तरी दशकराते साहाय्य करुन । येथे आणावा महाराज ॥९६॥
त्याची होतांचि दृष्टी । याची होय श्वासकुंठी । तरी महाराजा हे दयाजेठी । शिव साह्य करावा ॥९७॥
तरीच देव उठती पुढती । नातरी सकळांची होऊनि शांती । तस्मात् आता युद्धाप्रती । जाऊ नये महाराजा ॥९८॥
ऐसे ऐकता हेरभाषण । उठता झाला पाकशासन । वाहनारुढ प्रत्यक्ष होऊन । कैलासासी पातला ॥९९॥
ते शिवगणवेष्टित सदाशिव । बैसला होता महादेव । तो अकस्मात देवराव । जाऊनिया पोहोंचला ॥१००॥
चरणावरी ठेवूनि माथा । म्हणे महाराजा आदिनाथा । तुम्ही अमरपुरी मज पतिता । अमर करोनि बैसविले ॥१॥
बैसविल्यावरी दानवे थोर । गांजिल्यावरी वारंवार । संकट निरसूनि सत्वर । पदस्थापना मज केली ॥२॥
परी आता निर्वाण आले । देव सकळ प्राणा मुकले । सांगावया तुम्हांसी वहिले । उरलो आहे इतुका मी ॥३॥
शिव म्हणे ऐसा कोण । आला आहे स्वर्ग चढून । शक्र म्हणे स्वदृष्टीने । पाहिला नाही महाराजा ॥४॥
कुसुमलतिकेचा केला नाश । म्हणूनि पाठविले सर्व देवांस । त्यांचा समूळ होता प्राणनाश । पळूनि आलो येथे मी ॥५॥
ऐसे ऐकता शिवशंकर । गणांसी आज्ञा देत सत्वर । सिद्ध होऊनि चला समग्र । समागमे माझिया ॥६॥
आणि विष्णूते करा श्रुत । तो होवो अनायासे सहित । ऐसे ऐकता दूत । विष्णूसमीप धांवती ॥७॥
मग गणांसहित अष्ट भैरव । अष्ट पुत्र घेऊनि शिव । शतकोटिसमुदाव । अमरपुरी पातला ॥८॥
चढाओढी रणांत । देव मिळाले समस्त । चरपटीने दृष्टी देखत । भस्मचिमुटी कवळिली ॥९॥
चित्ती म्हणे कासया उशीर । उगाचि शीण करावा थोर । निवृत्ति करुनि थोर व्यवहार । बोलवावे सर्वासी ॥११०॥
ऐसे सिद्ध करुनि वचन । प्रयोगी अस्त्र वाताकर्षण । अस्त्रदेवता सिद्ध करुन । श्वास बंद शिवासहित ॥११॥
श्वास झाले कुंठित । शिवासहित देव झाले विगलित । मूर्च्छना येऊनि भूमीवरी पडत । प्राण सर्वाचे निघू पाहती ॥१२॥
असो शतकोटी गण । शिवासह पाकशासन । एकदांचि महीकारण । ढासळून पाडिले ॥१३॥
जै तरु पल्लवशाखी । मूळ खंडता पडती शेखी । तेवी अवस्था झाली निकी । महीवरी पडतसे ॥१४॥
त्यापरी शिवादि शतकोटी गण । मुख आच्छादी पाकशासन । पुष्पवाटिके विकल प्राण । मूर्च्छागत झाले ते ॥१५॥
अवघे पडिले निचेष्टित । परी नारद दुरोनि विलोकित । हस्तपाद खुडिता हंसत । अमरनाथा पाहुनी ॥१६॥
मनी म्हणे बरे झाले । अहंकारी सर्व गळाले । देवांमाजी कित्येक मेले । शव झाले शरीराचे ॥१७॥
कुसुमलतापाळक बनकर । तै सकळ सांडिले देहअवसर । प्रेत होवोनि महीवर । भयेंकरुनि पडियेले ॥१८॥
कोणा रुधिराचा भडभडाट । मुखी अपार पूर लोटत । श्वेतवर्ण चक्षुपाट । वटारुनि दाविती ॥१९॥
येरीकडे शिवदूत । गेले होते वैकुंठांत । विष्णु लक्षूनि महादभुत । वृत्तांत सर्व सांगती ॥१२०॥
म्हणती महाराजा कमलाक्षा । महीदक्षा सर्वसाक्षा । राक्षसारी मोक्षमोक्षा । निजदासा कैवारी ॥२१॥
नेणो अमरवनी कोण । आला आहे बलिष्ट जाण । तेणे सकळ देव केले तृण । गतप्राण झाले ते ॥२२॥
एकटा उरला अमरनाथ । तोही शीघ्र येवूनि कैलासास । स्तवूनिया उमानाथास । युद्धालागी गेलासे ॥२३॥
शतकोटी गणांसहित । वीरभद्रासह देव समस्त । सवे घेवूनि उमानाथ । युद्धालागी गेलासे ॥२४॥
भव जाता अमरपुरीसी । आम्हा पाठविले तुम्हांपासी । आपण चलावे त्या कटकासी । म्हणोन आम्ही धांवलो ॥२५॥
ऐसे ऐकता मधुसूदन । विचार न पाहता विष्णुगण । छपन्न कोटी मेळवून । गरुडारुढ झालासे ॥२६॥
टाळ ढोल दुंदुभिनाद । समारंभे श्रीगोविंद । अमरपुरींत झाला नाद । ऐसे येवूनि पातले ॥२७॥
समस्त बैसले घालूनि पोळा । आर्‍हाटिती विष्णुमंडळा । धरा मारा शब्दकोल्हाळा । एकदांचि करिताती ॥२८॥
शिवगण जे शिवासहित । देवांसह अमरनाथ । परम पाहूनि अवस्थित । विष्णु मनी क्षोभला ॥२९॥
सकळ दूता आज्ञापीत । म्हणे तुमचा होय ताता । धरा मारा आलंबित । शस्त्रेंअस्त्रे करुनिया ॥१३०॥
आपण घेवूनि सुदर्शन । गांडीव सजविले लवोन । इतुके चरपटनाथे लक्षून । भस्मचिमुटी कवळीतसे ॥३१॥
मनांत म्हणे विष्णुकुमार । सुदर्शन हे आह अनिवार । तरी आपण आधींच वारासार । करुनिया बैसावे ॥३२॥
मग मोहनास्त्र जल्पूनि होटी । सुदर्शननामी फेंकिली भस्मचिमुटी । ते मोहनास्त्र सुदर्शनपोटी । जाऊनिया संचरले ॥३३॥
तेणेंकरुनि सुदर्शन । अचळ जड झाले मोहून । तैसेंचि गांडीव आणि सकळ गण । उठावले नेटकी ॥३४॥
ते पाहूनि चरणस्थित । काय करिता झाला नाथ । विष्णुगण करुनि समस्त । वाताकर्षण योजिले ॥३५॥
वाताकर्षणप्रयोग नेटी । गर्णी फेंकिता भस्मचिमुटी । तेणे विष्णुकटक सुभट । श्वासोच्छवासे दाटले ॥३६॥
कोंडतांचि श्वासोच्छ्वास । धैर्य न उरे मग समस्तांस । मग देह सांडूनि सकळ धरणीस । धुळीमाजी लोळती ॥३७॥
खरसायके मोकळे हस्त । शस्त्रविकार झाला बहुत । मुखी रुधिर विचकूनि दांत । नेत्र श्वेत करिताती ॥३८॥
सकळ सांडू पाहती प्राण । हस्तपाद आपटिती दुःखी होवून । ते पाहूनि मधुसूदन । सुदर्शन प्रेरीतसे ॥३९॥
सुदर्शनाते वैडूर्यखाणी । की येवूनि राहिले सहस्त्र तरणी । ऐसे अति चंचळाहुनी । चपल महाअस्त्र ते ॥१४०॥
जैसा अश्वांत श्यामकर्ण । की धेनुगणी सुरभिरत्न । तेवी अस्त्र सुदर्शन । जाज्वल्यपणी मिरवे ते ॥४१॥
ते सुदर्शन कोपेंकरुन । प्रेरिता झाला रमारमण । परी ते नाथापाशी येउन । मोहेंकरुन वेष्टिले ॥४२॥
चित्ती म्हणे पिप्पलायन । हा प्रत्यक्ष विष्णुनारायण । स्वामी आपुला वाचवा प्राण । घोट घेतला दिसेना ॥४४॥
तरी हे युद्ध पूर्ण नाही । माझी परीक्षा पाही । निमित्ते सहज करुनिया कांही । खेळ मज दावीतसे ॥४४॥
ऐसा विचार करुनि चित्ती । नमन केले नाथाप्रती । नमूनिया दक्षिण हस्ती । जाउनिया विराजले ॥४५॥
चरपटाहाती सुदर्शन ॥कुस्ती करिता मनोधर्म ॥मग तो चरपट चांगुलपणे ॥प्रत्यक्ष विष्णु भासतसे ॥येरीकडे वैकुंठनाथ ॥
आश्चर्य करी स्वचित्तांत । म्हणे मोहूनि सुदर्शनाते । घेतले कैसे अरिष्टाने ॥४७॥
मग हाती गदा परताळून । घेता झाला रमारमण । तै चरपट तेथे दृष्टी पाहून । भस्मचिमुटी कवळीतसे ॥४८॥
वाताकर्षणप्रयोगमंत्र । सिद्ध करोनि तपपात्र । समोर लक्षोनि कंजगात्र । प्रेरी अस्त्र दुर्घट ते ॥४९॥
मग ते अस्त्र पवनगती । संचरते झाले हृदयाप्रती । तेणे झाले अरिष्ट अती । धडाडूनि पडियेले ॥१५०॥
हस्तविभक्त होवूनि गदा । पडती झाली क्षिती आल्हादा । पांचजन्य प्रियप्रद गोविंदा । सोडूनिया मिरवत ॥५१॥
ऐसा होता अव्यवस्थित । ते पाहूनिया चरपटनाथ । मग विष्णूजवळी येवूनि त्वरित । निजदृष्टी विलोकी ॥५२॥
विलोकिता विष्णूलागुनी । तो दृष्टी पडला कौस्तुभमणी । मग मनांत म्हणे आपणालागुनी । भूषणाते घ्यावा हा ॥५३॥
ऐसे म्हणोनि स्वचित्तांत । वैजयंतीसी काढूनि घेत । गळा ओपूनि मौळी ठेवीत । रत्नमुगुट विष्णूचा ॥५४॥
शंखचक्र आदिकरुन । हाती घेतसे ब्रह्मनंदन । गदा कक्षेमाजी घालून । शिवापासी पातला ॥५५॥
शिव पाहूनि निजदृष्टी । तो कपालपात्र आणिले पोटी । ते घेवूनि झोळी त्रिपुटी । सोडूनिया चालिला ॥५६॥
चित्ती गमनागमध्यान । त्वरे पातला सत्यग्राम । पितयापुधे शीघ्र येवून । उभा राहिला चरपट ॥५७॥
पांचजन्य सुदर्शन । सव्य अपसव्य कराकारण । कक्षे गदा हृदयस्थान । कौस्तुभ गळा शोभवी ॥५८॥
ते पाहूनि नाभिसुत । विष्णुचिन्हे भूषणास्थित । मौळी मुगुट विराजित । अर्कतेजी चमकूनिया ॥५९॥
ऐसे चिन्ही पाहता विधी । मनी दचकला विशाळबुद्धि । म्हणे मुला काय त्रिशुद्धी । केले आहेसी कळेना ॥१६०॥
मग चरपटाचा धरुनि हात । आपुल्या अंकावरी घेत । गोंजारुनि पुसत । चिन्हे कोठूनी आणिली ही ॥६२॥
येरु म्हणे ऐक तात । सहज शक्राच्या कुसुमलतांत । खेळत होतो पहात अर्थ । माते बनकरे तोडिले ॥६२॥
मम म्या कोपे बनकर । मारुनि टाकिले महीवर । तया कैवारे हरिहर । झुंजावया पातले ॥६३॥
मग मी चित्ती शांत होवून । विकळ केले भवविभुप्राण । तया अंगींची भूषणे घेऊन । आलो आहे महाराजा ॥६४॥
ऐसी ऐकता चरपटगोष्टी । परम दचकला परमेष्ठी । मग हृदयी धरुनि नाथ चरपटी । गौरवीत बाळाते ॥६५॥
म्हणे वत्सा माझा तात । आजा तुझा विष्णु निश्चित । महादेव तो आराध्यदैवत । मजसह जगाचा ॥६६॥
तरी ते होतील गतप्राण । मग मही त्यांवांचून । आश्रयरहित होवून । जीवित्व आपुले न चाले ॥६७॥
तरी बाळा ऊठ वेगी । क्लेश हरोनि करी निरोगि । नातरी मज जीवित्वभागी । अंत्येष्टी करुनि जाई का ॥६८॥
ऐसे बोलता चतुरानन । चित्ती वेष्टला कृपेंकरुन । म्हणे ताता उठवीन । सकळिका चाल की ॥६९॥
मग विधि आणि चरपटनाथ । त्वरे पातले अमरपुरींत । तो हरिहर अव्यवस्थित । चतुरानने देखिले ॥१७०॥
मग प्रेमाश्रु आणूनि डोळा । म्हणे वेगी उठवी बाळा । वाताकर्षण चरपटे कळा । काढूनिया घेतले ॥७१॥
वातप्रेरकमंत्र जपून । सावध केले सकळ देवजन । उपरी जे का गतप्राण । संजीवनीने उठविले ॥७२॥
सकळ सावध झाल्यापाठी । ब्रह्मा करी धरुनि चरपटी । विष्णुभवांच्या पदपुटी । निजहस्ते लोटिला ॥७३॥
परी विष्णुचिन्ह भूषणस्थित । पाहूनिया रमानाथ । कोण हा विधीते पुसत । तोही प्रांजळ सांगतसे ॥७४॥
मग जन्मापासूनि अवतारलक्षण । विधी सांगे देवांकारण । विष्णु सकळ वृत्तांत ऐकून । ग्रीवेलागी तुकावी ॥७५॥
मग म्हणे मम भूषणे । वर्तले नाही विभक्तपण । माझाचि अवतार जाण । चरपटनाथ आहे हा ॥७६॥
मग परमश्रेष्ठी हस्तेकरुन । चरपट आंगीचे काढूनि भूषण । विष्णूलागी देवून । चरणी माथा ठेवीतसे ॥७७॥
असो सकळांचे समाधान । पावूनि पावले स्वस्थान । चरपट अवतार पिप्पलायन । सर्व देवालागी समजला ॥७८॥
कपालपत्र शिवे घेवून । गणांसह पावला स्वस्थान । अमरपुरी सहस्त्रनयन । देवांसहित गेला असे ॥७९॥
मग विधीने चरपट करी वाहून । पाहता झाला ब्रह्मस्थान । येरीकडे नारद गायन । करीत आला शक्रापाशी ॥१८०॥
इंद्रालागी नमस्कारुन । म्हणे तुम्हा झाले थोर विघ्न । येथे कोणता नारद येवून । कळी करुन गेला असे ॥८१॥
आम्ही तुमच्या दर्शना येता । कळीचे नारद आम्हा म्हणता । तरी आजचि कैसी बळव्यथा । कोणे दाखविली तुम्हांसी ॥८२॥
ऐसे नारद बोलता वचन । मनी खोंचला सहस्त्रनयन । चित्ती म्हणे हेचि कारण । नारद आम्हा भंवलासे ॥८३॥
ऐसे समजूनि स्वचित्तांत । कळीचे नारद कदा न म्हणत । अल्प पूजने गौरवीत । मग बोळविले तयासी ॥८४॥
येरीकडे चतुरानन । गेला स्वस्थाना चरपटीसी घेवून । तयामागे नारद येवून । सत्यलोकी देखिला ॥८५॥
यापरी पुढे खेळीमळी । पर्वणी उत्तम पावली बळी । मणिकर्णिकेसी सर्व मंडळी । स्नानालागी जातसे ॥८६॥
एकवीस स्वर्गीचे लोक समस्त । मणिकर्णिकेसी आले बहुत । तयांमाजी चरपटीनाथ । विधी घेवूनि आलासे ॥८७॥
मग तात पुत्र करुनि स्नाना । परतोनि आले स्वस्थाना । याउपरी सहजस्थित होवून । संवत्सर भरला असे ॥८८॥
नारदविद्या पूर्ण गमन । मनी चिंतिता पावे स्थान । तया मार्गे गौरवून । भोगावतीसी पातला ॥८९॥
विधिसुत चरपटनाथ । गमन करीत मही येत । तेथेंही करुनि अन्य तीर्थ । भोगावतीसी जातसे ॥१९०॥
करुनि भोगावतीचे स्नान । सप्त पाताळ दृष्टी पाहून । बळिरायाच्या गृही जावून । वामनाते वंदिले ॥९१॥
बळीने करुनि परम आतिथ्य । बोळविला चरपटीनाथ । यापरी इच्छापूर्ण नाथ । भ्रमण करी महीसी ॥९२॥
ऐसी कथा ही सुरस । कुसुममाळा ओपी त्यास । कवि मालू श्रोतियांस । भावेंकरुन अर्पीतसे ॥९३॥
नरहरीवंशी धुंडीसुत । अनन्यभावे संता शरणागत । मालू ऐसे नाम देहाप्रत । ज्ञानकृपे मिरवीतसे ॥९४॥
स्वस्ति श्रीभक्तिकथासार । संमत गोरक्षकाव्य किमयागार । सदा परिसोत भाविक चतुर । एकोनिचत्वारिंशत्ततिमोध्याय गोड हा ॥१९५॥
श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥
॥नवनाथभक्तिसार एकोनचत्वारिंशतितमोऽध्याय समाप्त ॥