30.
🕉
अध्याय ३० नवनाथ भक्तिसार ग्रंथ ओवीबद्ध
🪔
👉अध्याय तिसावा - फलश्रुति 👉 चोराच्या दृष्टीला बंधन पडेल. (म्हणजेच चोरांपासून भय राहणार नाही)

श्रीगणेशाय नमः
जयजयाजी जगदुद्धारा । पंढरीअधींशा रुक्मिणीवरा । सर्वसाक्षी दिगंबरा । पुढे ग्रंथ बोलवी का ॥१॥
मागिले अध्यायी अनुसंधान । भर्तरीस आले विरक्तपण । गोरक्षजतीचे समागमे करुन । गिरनार अचळा पोंचला ॥२॥
पोंचला परी रात्रदिन । लेऊनि स्नेहाचे अपार रत्न । तेणेंकरुनि उभयता जाण । सुशोभित पै झाले ॥३॥
यावरी गोरक्ष तीन रात्री । राहता झाला गिरनारपर्वती । मग पुसूनी श्रीदत्ताप्रती । मच्छिंद्राकडे चालिला ॥४॥
चालिला परी अत्रिसुत । म्हणे बाळा गोरक्षनाथा । मच्छिंद्रवत्स मम देहाते । भेटला नाही बहुत दिवस ॥५॥
तरी तयाचे भेटी माझे चक्षु । परम भुकेले योगदक्षु । तरी त्या आणूनि मज प्रत्यक्षु । भेटवी का जिवलगा ॥६॥
ऐसी ऐकता दत्तात्रेयवाणी । भेटवीन म्हणे गोरक्षमुनी । मग श्रीदत्तात्रेयचरणा नमूनी । निघता झाला गोरक्ष ॥७॥
श्रीमच्छिंद्रनाथमार्ग धरुन चालता झाला गोरक्षनंदन । येरीकडे रायाकारण । काय करी महाराजा ॥८॥
नाथदीक्षा देऊनि त्यासी । मौळी स्थायी वरदहस्तासी । चिरंजीवपद देऊनि त्यासी । अक्षय केला महाराजा ॥९॥
जोंवरी कल्याण असे धरित्री । चिरंजीव केला राव भर्तरी । ऐसे वचन वागुत्तरी । प्रसादाते ओपिले ॥१०॥
याउपरी अभ्यासास । प्रारंभी नेमिला भर्तरीदास । ब्रह्मज्ञान रसायनास । कविता वेद सांगितला ॥११॥
ज्योतिष व्याकरण धनुर्धर । जलतरणादि संगीतोत्तर । वैद्य अश्व रोहिणी अपार । गाढ आधींच होता तो ॥१२॥
कोकशास्त्रादि नारक - कळा । चातुर्थभाष्य बोल रसाळा । मीमांसादि पातंजला । प्रवीण केला महाराजा ॥१३॥
यापरी वैद्यशास्त्र गहन । सांगता झाला अत्रिनंदन । वातास्त्रादिक जलद पूर्ण । अग्निअस्त्र सांगितले ॥१४॥
कामास्त्र धर्मास्त्र वाताकर्षण । वज्रास्त्र पर्वतास्त्र वासवशक्ति दारुण । नागास्त्र खगेंदास्त्र अस्त्रजीवनी जीवन । ब्रह्मास्त्रादि उपदेशी ॥१५॥
देवास्त्र काळास्त्र आणि मोहन । रुद्राक्ष विरक्तास्त्र आते निपुण । निर्वाण अस्त्रादि दानवप्रवीण । रतवनास्त्रादि सांगितली ॥१६॥
कार्तिकास्त्र आणि स्पर्शास्त्र । विभक्तास्त्रादि मानवअस्त्र । विहंगम प्लवंगम कामिनीअस्त्र । सकळ अस्त्रादि उपदेशी ॥१७॥
यावरी शस्त्रविद्या सघन । पूर्वी होता राव निपुण । त्रिशूळ फरश अंकुश मान । धनुष्य तोमर असिलता ॥१८॥
परज मुदगर बरसी । मांडूक चक्रे गदा उद्देशी । दारुकयंत्रे शस्त्रेंसी बरसी । कुठारादिकी प्रवीण ॥१९॥
ऐसा शस्त्रविद्येकारण । पूर्वीच होता राव प्रवीण । त्यावरी अस्त्रविद्यारत्न । गुरुमुखे लाधला ॥२०॥
मग ते विद्येसी अर्थ शेवटी । की कोंदण विराजे रत्नतगटी । मग त्या हेमावटी । मोल काय बोलावे ॥२१॥
की सुगंधित मलयागार । त्या मिश्रित झाले मृगमदकेशर । मग त्या गंधाते वागुत्तर । कवण अर्थी बोलावे ॥२२॥
असो विद्यासंपन्न । भर्तरीते करुनि अत्रिनंदन । उपरी साबरी व्यक्त करुन सदनाते पाठवी ॥२३॥
नाग पन्नग उभय ठायी । सकळ दैवते तया प्रवाही । मित्र कुंडासनी वेढूनी मही । पाठवीत महाराजा ॥२४॥
मग तेथे जाऊनि भर्तरीनाथ । साधिले सकळ बावन्न वीरांते । जैसा मच्छिंद्र झाला क्लेशवंत । त्याचि क्लेशा वरियेले ॥२५॥
मग सकळ देव करुनि प्रसन्न । पाहती श्रीगुरुचे चरण । मग सवे घेऊनि अत्रिनंदन । बद्रिकाश्रमी पातला ॥२६॥
तेथे बैसवूनि पूर्ण तपासी । मग घेऊनि गिरनारपर्वतासी । राहते झाले सुखवस्तीमी । मच्छिंद्रमार्ग विलोकीत ॥२७॥
तो येरीकडे गोरक्षनाथ । पहाता झाला गर्भगिरी पर्वत । परम आवडी आनंदभरित । मच्छिंद्राते भेटला ॥२८॥
उपरी चरणी ठेवूनि माथा । म्हणे महाराजा आनंदभरिता । तुमच्या भेटीची क्षुधा नितांत । कामानळू दाटला ॥२९॥
तरी तयाची घेऊ भेटी । आनंदे होड दाटला पोटी । जैसी इंदूची अर्णवा गांठी । प्रेमे लहरी उचंबळे ॥३०॥
की सोमाते कुमुदपती । भेटी चुंबक काम वांच्छिती । तन्न्याये त्रिविधमूर्ती । कामिनली भेटसी ॥३१॥
ऐसी गोरक्षकाची ऐकता वाणी । तोहि पडला कामवेष्टणी । म्हणे वत्सा माझा स्वामी । पाहू ऐसे वाटतसे ॥३२॥
मग कांही दिवस तेथे राहून । करिते झाले उभय गमन । वैदर्भदेशींचा मार्ग धरुन । गमत असती उभयता ॥३३॥
तो कौंडिंण्यपुरी सहज ग्रामांत । करु गेले उभय भिक्षेते । तो तेथींच शशांगर नृपनाथ । कोपलासे स्वसुता ॥३४॥
कोपला परी चौहटआंत । दूताहाती ओपूनी सुत । खंडित करुनि पदहस्त । चौहटाते टाकिला ॥३५॥
यावरी श्रोते कल्पना घेती । राव कोपला सुतावरती । तो कोप तया कवण अर्थी । सुतावरी पेटला ॥३६॥
तरी हे कविज्ञ महाराजा । दावा सकळ निर्णयचोजा । गूढत्व ठेवूनि ग्रंथी भोजा । प्रांजळपणी असावा ॥३७॥
ऐसे ऐकता श्रोत्यांचे वचन । कवि म्हणे घ्या अनुसंधान । तेथींचा राव शशांगर नाम । प्रज्ञावंत धार्मिक ॥३८॥
धैर्य औदार्य बाळ संपत्ती । सत्वस्थ यश करी कांती । ऐसा असूनि शशांगर नृपती । परी संतति नसे त्या ॥३९॥
संतति नसे तेणेंकरुन । राव पेटला चित्ती उद्विग्न । न आवडे वैभव राज्यकारण । छत्रसिंहासन नावडे ॥४१॥
नावडे आसन वसन शयन । नावडे अन्नोदकादि पान । नावडे चातुर्यभोगादि गायन । कळाकुशळ गुणस्वी ॥४१॥
सदा विराजूनि एकांतस्थानी । वंशलतेची करी घोकणी । तो एके दिवशी मंदाकिनी । कांता बोले रायाते ॥४२॥
म्हणे महाराजा नरेंद्रोत्तमा । धाक धरिता संततिकामा । परी लल्लाटरेषेच्या विधिउपमा । नसल्या व्यर्थ का धाक ॥४४॥
तरी सर्वज्ञा सहजस्थिती । चित्त मिरवा प्रांजळवृत्ती । व्यर्थ कांचणी शरीराप्रती । न भंगू द्यावे अनलाते ॥४४॥
राया वडवानळ चिंताक्लेश । शरीरा साहूनि हरी प्रज्ञेस । प्रज्ञेविण संसार ओस । होत आहे महाराजा ॥४५॥
ऐसे बोलता मंदाकिनी । परी राया बोध न वाटे मनी । चित्तदरी व्यग्र कांचणी । संसारवल्ली सोडीन ॥४६॥
दिवसानुदिवस अति थोर । नावरे चिंतावैश्वानर । मग एके दिवशी अति निष्ठुर । शिव आराधू बैसला ॥४७॥
मंत्रिकाते पाचारुन । वैभव केले त्या स्वाधीन । सवे स्वल्प दूत घेऊन । दक्षिण दिशे चालिला ॥४८॥
रामेश्वरा काम वरुन । जात शिवाते करु प्रसन्न । तो मार्गी चालता कृष्णासंगम । तुंगभद्री भेटला ॥४९॥
तेथे राहता मुक्कामासा । शयन करिता निशीसी । दशकर पंचानन स्वप्नासी । येऊनिया बोलतसे ॥५०॥
म्हणे राया संसारवल्ली । तव चिंतदरी चिंत्ता व्यापिली । तरी याचि ठायी संतानवल्ली । प्राप्त होईल तुज राया ॥५१॥
परी कृष्णातुंगभद्रा उभयसरिती । संगम चिमट्यांत तटक्षिती । अपर्णेसहित माझी मूर्ती । नित्य अची त्या लिंगी ॥५२॥
लिंग अर्चिता सकाम कामा । स्वार्थ पावशी नरेंद्रोत्तमा । याविण खंती जावया तुम्हा । अन्य उपाय नसेचि ॥५३॥
ऐसा स्वप्नी दृष्टांत होता । तेचि आवडे नरेशचित्ता । मग मित्रडोहसंगमसरिता । जाऊनिया विलोकी ॥५४॥
तो जुनाट लिंग दिसले तेथ । होते तटी प्रतिष्ठेरहित । रावे पाहूनि सप्रेमभरित । प्रतिष्ठेंत मिरविले ॥५५॥
मेळवूनि पंचोपचारक । तया उभवूनि प्रेम दोंदिक । प्राणप्रतिष्ठा करुनि आरचक । तया ठायी मिरवला ॥५६॥
तयालागी उत्साह थोर । भावने रक्षी रामेश्वर । परी कीर्तिध्वजे संस्कार । अपार लोक मग येती ॥५७॥
करुनि हराचे जयजयकार । अखंड होता नामी गजर । जय जय शिव संगमेश्वर । ऐसे लोक बोभाती ॥५८॥
परी तयानिकट मध्यक्षिती । भद्रसंगम ग्रामवस्ती । तयामाजी भूदेव जाती । एक असे प्राज्ञिक ॥५९॥
मित्राचार्य तयाचे नाम । वेदपाठकी उत्तमोत्तम । तयाचि दारा शरयू नाम । पतिव्रता आगळी ॥६०॥
आगळी परी संततीविण । दोघे होती अति क्षीण । मग ते उभयता सुलक्षण । त्याच शिवा अर्चिती ॥६२॥
ऐसे लोटता काही दिवस । तो स्वर्गी वर्तले काय कथेम । सर्व गण मिळूनि सभेस । शिवा बैसले वेष्टुनी ॥६२॥
सुधाम अति मनोहारक । रत्नजांडत ते हाटक । तरी धाम नोहे वेडूर्यविकासिक । शिवसभा मिरवतसे ॥६३॥
ऐसिये सभे ते काळी । बैसली असता गणमंडळी । सुरोचना अप्सरा चंद्रमौळी । पाचारिता पै झाला ॥६४॥
तंव ती सुरोचना देवांगना । वेगी येऊनि सिद्धांगणा । मदनांतकाच्या लागूनि चरणा । नाट्यपरी वहिवटली ॥६५॥
नाट्ये करिता चातुर्यगायन । चतुर्थ स्वरी परम संपूर्ण । तानमानी संकेत दावून । नृत्य करी आगळी ॥६६॥
परी नृत्य करिता भावनेंत । भावना कल्पी स्वचित्तांत । की स्मरातीते होऊनि रत । कामभावने निवटावे ॥६७॥
ऐसिये कामनी पेटूनि कामा । परी काम दाटला शरीरउगमा । तेणेंकरुनि नाट्ये उत्तम । नृत्य करिता चांचरली ॥६८॥
चाचणी पाहूनि अपर्णाकात । तियेची भावना आणूनि चित्तांत । म्हणे कामीण कामानलाते । पेटली ही अप्सरा ॥६९॥
तरी अहंकार विलक्षण । योग्य नव्हे ही कामीण । तरी ईते सुलभ जन्म । देऊनिया रत व्हावे ॥७०॥
ऐसी कल्पना आणूनि चित्ती । बोलता झाला पशुपती । म्हणे सुरोचने काम चिती । तुझा माते समजला ॥७१॥
तरी तू ऐसिया भ्रष्टपणी । शीघ्र पावसी मृत्यु अवनी । भद्रसंगमी जन्म घेऊनी । विप्रकुशी मिरवसी ॥७२॥
मित्राचार्य पिता तया नाम । माता शरयू परम सुगम । तियेचे कुशी तुज जन्म । मानवदेही मिरवी का ॥७३॥
ऐसे वदता झाला अंत । सुरोचना भयभीत । चित्ती म्हणे स्वर्गच्युत । हीनदैवे झाले मी ॥७४॥
अहा चित्ती उदेले दैवमांदुस । तेथे उदेला दैवे खईस । तेवी इच्छिल्या शिरवतीस । अलाभाते मिरवले ॥७५॥
अहा जी करु जाता एक । प्रारब्ध घडवी अनेक । करी कवळिता रत्नमाणिक । काचप्रणि निवडिला ॥७६॥
ऐसी सुरोचना चित्ती चिंतून । करिती झाली म्लानवदन । उपरी तिने स्तुतिस्तवन । शिवालागी आरंभिले ॥७७॥
म्हणे महाराजा कैलासपती । नंदीवहना चक्रवर्ती । त्रिशूळपाणी सर्वागी विभूती । व्यक्ताव्यक्त अससी तू ॥७८॥
फरशांकुश गदा तोमर । डंमरु चक्र कपालपात्र । इही शोभती दशकर । रुंडमुंडभूषणिका ॥७९॥
भाळी इंदू कबरी गंगा । श्वेतवर्णा करिती योगा । वस्ती सुलक्षे आवडे नगा । पूर्ण जोगा साधावया ॥८०॥
तरी हे उमामायाधवा । देवा श्रेष्ठा महाभावा । विज्ञानधारणी अनुभवा । महादेव तुज म्हणती ॥८१॥
तरी आता प्रज्ञावंता । चुकुर माझी वारी व्यथा । भोळेपणी मानूनि चित्ता । उश्शापाते वदावे ॥८२॥
ऐसी ऐकूनि तियेची वाणी । तोषला मृडानीवर मनी । म्हणे सुरोचने तूते अवनी । प्राप्त होईल निश्चये ॥८३॥
परी माते तू अर्चिता । प्रत्यक्ष होऊनि तुझिया अर्था । मग सहज माझा स्पर्श होता । स्वस्थानाते तू येशी ॥८४॥
हाचि माझा वरउश्शाप । तरी खेदाते करी लोप । ऐसे बोलता गणाणिवभूप । चालती झाली उर्वशी ॥८५॥
भद्रसंगमी विप्रोत्तम । मित्राचार्य पवित्र नाम । शरयु कांते वरिता काम । दृश्य झाली जठराते ॥८६॥
पुढे लोटता दिवसानुदिवस । पूर्ण होता नव मास । कन्यारत्नपंकजास । उदय झाला वेल्हाळ ॥८७॥
परी ती ठायीची उर्वशी । कवणा न वर्णवे स्वरुपासी । बालार्ककिरणी सतेजराशी । कनकपंकजा मिरवतसे ॥८८॥
चंद्राननी आकर्ण नयन । खंजरीटकलिका देदीप्यमान । जिचे पाहता मुखमंडन । मदन मूर्च्छा वरीतसे ॥८९॥
जिचे दंत माणिकवर्णी । अधर विकासत सुहास्यवदनी दंततेजे पाषाणतरणी । रत्नपंकजा मिरवतसे ॥९०॥
पवळदेठी अधरभार । सरळ नासिक पदनस्थिर । परमतेजवंत वस्त्र । पाहूनि चंद्र लाजतसे ॥९१॥
चंपकमालतीसुवासमाला । की मलयागरे दिधली कळा । ऐसे गंधी षटपदमेळा । रुंजावया धांवतसे ॥९२॥
एक कोश वनांत । तरु होती तै सुगंधित । मृत्तिका करुनि मृगमदास । सर सर परते म्हणविती ॥९३॥
ऐसियेपरी गजगामिनी । दिवसेंदिवस वृद्धि होऊनि । द्वादश वरुषे पवित्रपणी । कदंबा ऐसे मिरवतसे ॥९४॥
परी ती कदंबा शुभाननी । द्वादश वरुषे इंद्रियदमनी । पिता पतीते पडता यत्नी । परी ती न वरी भर्त्याते ॥९५॥
सदा विरक्त शिवस्मरणी । शिवध्यान आसनी शयनी । काया वाचा अंतःकरणी । शिववेधे वेधली ॥९६॥
शिवार्चनी तात माता । जाती नित्य उभयता । तयांसगे लावण्यलता । कदंबाही जातसे ॥९७॥
बाळपणी नित्यनित्य । शिवा दर्शन तियेसी होत । पुढे होता वयस्थित । शिव स्वतः अर्चीतसे ॥९८॥
ऐशी लोटता द्वादश वरुषे । तो कोणे एके सुदिन दिनास । गृही सांडूनि तातमातेस । शिवालयी गेली ते ॥९९॥
तंव ते समयी देवळांत । कोणीच नसे एकांतात । कदंबा तेथे संचार करीत । एकटपणी शुभांगी ॥१००॥
जय जय हर म्हणूनि वाणी । मस्तक ठेवी महीलागुनी । ते समयी मृडानीवर तीलागुनी । अदृश्य होता त्या ठायी ॥१॥
गुप्त तेथ शिव पंचानन । पाहता झाला तियेकारण । परी ती दारा सुलक्षण । मुखमंडणी देखिली ॥२॥
जैसी चपळा तेजभरित । शिवधार्मी लखलखित । तीते पाहता अपर्णानाथ । कामवेष्टणी पडियेला ॥३॥
मग हास्ययुक्त होऊनि कुमारतात । मनी इच्छी व्हावे रत । ऐसे योजूनि चपळवंत । धरु पाहे ती चपळा ॥४॥
परी तो शिव तेजखाणी । धांवता देखिला जैसा तरणी । तेणेंकरुनि भयभीत होऊनि । पळू लागे कदंबा ॥५॥
शिवालयाते सोडूनि बाहेरी । येती झाली विप्रकुमरी । परी तो शिव कामातुर । तियेमागे धांविन्नला ॥६॥
पुढे कदंबा मागे भव । उभयता महीते घेती धांव । धांव घेता सदाशिवे । जाऊनिया स्पर्शिली ॥७॥
परी शिवस्पर्श होता तीते । सांडी मानवतनूते । सुगेचना अप्सरा होऊनि त्वरित । स्वर्गाप्रती चालिली ॥८॥
चालिली परी एकीकडे । शिवकामाचा उजळिला पाड । ठाव सांडूनि इंद्रियपाड । द्रव द्रवला महीते ॥९॥
द्रव द्रवता महीपाठी । पाहता झाला कृष्णातटी । उदक मिळता एकवटी । सकळ मासे संचरले ॥११०॥
संचरले परी पूर्वीपासून । तये समयी पर्वतघन । तेणे प्रवाही कृष्णासंगमनी । रेतपात मिरवला ॥११॥
पर्जन्यकाळी तो अचाट । जात होता कृष्णपात्रांत । तये संधींत राव सुभट । स्नानालागी मिरवला ॥१२॥
स्नान करुनि शशांगर । तटी बैसला होऊनि स्थिर । स्नानसंध्या सारोनि समग्र । अर्घ्यप्रदानी प्रवर्तला ॥१३॥
करी घेता कृष्णाजीवन । तो रेत दाटले अंजुळींत येऊन । मानवदेहाचा स्पर्श होऊन । रेती पुतळा रचियेला ॥१४॥
रचिला परी न लागता क्षण । सकळ अवयव दैदीप्यमान । राये पाहता प्रत्यक्ष वदन । बाळतनूते देखिले ॥१५॥
पाहतांचि राजा हर्षयुक्त । म्हणे मज पावला उमाकांत । अयोनसंभव सुत । प्रतापदक्ष मज झाला ॥१६॥
तरी हा कोणी महीअवतार । असेल विरिंचि हरि हर । वाचस्पति सहस्त्रनेत्र । अवनीवरी उतरला ॥१७॥
ऐसा आनंद मानोनि चित्ती । उठता झाला तो नृपती । बाळक कवळोनि हृदयाप्रती । शिबिरा प्रविष्ट पै झाला ॥१८॥
मंदाकिनी सुंदर कांता । परम सत्त्वस्थ पतिव्रता । तिये करी बाळ ओपिता । पाहोनि तेही आनंदे ॥१९॥
रायासी म्हणे मंदाकिनी । बाळ कोणाचा आणिला स्वामी । राव म्हणे अर्घ्यजीवनी । उदय पावला करपात्री ॥१२०॥
तरी हा ईश्वरे पुत्र तूते । दिधला आहे उमाकांते । तरी पालन करुनि महीते । पुत्रवती मिरवे का ॥२१॥
ऐसी ऐकूनि नरेंद्र वाणी । परम हर्षली मंदाकिनी । मग अति स्नेहाचे भरते आणूनी । बाळ हृदयी कवळिला ॥२२॥
लावितांचि स्तन मुखासी । पान्हा आला स्तनासी । संस्कारोनि कृष्णागर नामासी । द्वादशावे दिनी स्थापिले ॥२३॥
यावरी राव शिवापासून । निघता झाला मग तेथून । कौंडण्यग्राम अपूर्व स्थान । येऊनिया पोंचला ॥२४॥
यावरी दिवसानुदिवस । कृष्णागर पावला दश वर्षे । मग विवाहचिंता शशांगरास । स्नुषारुपी दाटली ॥२५॥
मग कर्दयमंत्री पुरोहित । ऐक्य करुनि नृपनाथ । देशावरी पाठवीत । सुलक्षण कुमारी योजावया ॥२६॥
परी राव सांगे मंत्रिकांकारण । की कुमारी पहावी सुलक्षण । रुपवती गुणाने समान । कृष्णागरासारखी ॥२७॥
अवश्य म्हणोनि मंत्रिकवृंद । जात देशाते समुच्चयवृद । पुरोहितादि पाहती संबंध । कृष्णागर रायाचा ॥२८॥
नाना क्षेत्र राज्य पाहूनि । कुमारी पाहे मंत्री नयनी । परी कृष्णागराच्या रुप मांडणी । एकही कन्या आढळेना ॥२९॥
सकळ मंत्री देशोदेश । पाहू श्रमले कुमारीस । परी सर्वसंपन्न तयांस । कोणी एक आढळेना ॥१३०॥
रुप पाहती तो गुण हीन । गुण पाहती तो स्वरुप हीन । रुप गुण असता घटित समान । उभयतांचे येईना ॥३१॥
ऐसियेपरी सांगोपांग । कोठेंहि दिसेना शुभमार्ग । अति श्रमोनि लागवेग । स्वस्थानासी पातले ॥३२॥
रायासी भेटूनि सांगती वृत्तांत । की कन्यारत्ने अपरिमित । गुणरुपघटितार्थ । कोणी एक दिसेना ॥३३॥
आजवरी महाराजा । द्विसंवत्सर लोटले काजा । परी कन्यारत्न चोजा । नातळे ऐसे झालेसे ॥३४॥
ऐसे रायाते मंत्री सांगून । पाहते झाले आपुली स्थाने । याउपरी षणभास दिन । लोटूनि गेले तयापाशी ॥३५॥
याउपरी कोणे एके दिवशी । कृतातभृत्य येऊनी महीशी । घेऊनि गेले मंदाकिनीसी । परत्रदेशाकारणे ॥३६॥
मग सुशरीर मंदाकिनी । राये शशांगरे पाहनी । परम विव्हळ झाला वियोगेंकरुनी । शोकार्णवी दाटला ॥३७॥
परी कैसाही असला मायिक देही । मेल्यामागे मरत नाही । असो उचंबळोनि शोकप्रवाही । हुंदकिया संपादि ॥३८॥
उपरी उत्तरक्रिया करुनि । राव सेवी सिंहासन । त्यासही लोटल्या संवत्सर पूर्ण । श्राद्धदशा उरकली ॥३९॥
उरकली परी कामिनीविण । राया चित्ती न वाटे कल्याण । कामानळी पंचप्राण । व्याकुळ बहु होतासी ॥४१॥
परी राव तो इंद्रियदमनी । कदा न पाहे व्यभिचार मनी । मग मंत्रिकासी बोलावुनी । निक्ट बैसवी आपुल्या ॥४१॥
म्हणे मकरंदा सुलक्षणा । तू करु गेलासी देशभ्रमणा । परी कुमारी रुपवंत आणि सगुणा । कोणी तरी आढळली का ॥४२॥
मंत्री म्हणे जी नृपनाथ । कुमारी आहे स्वरुपवंत । आणि गुणही उत्तम दिसत । परी घटित दिसेना ॥४४॥
उपरी मंत्रिका बोलत । जरी सुतालागी न उतरे घटित । तरी आमुचे नामी घटितार्थ । शोध शोधूनि पहावा ॥४४॥
मंत्री म्हणे जी पुरोहिते । टिप्पणे आणिली आहेत लिखिते । तरी त्याते पाचारुनि संबंधाते । विलोकूनि पाहिजे ॥४५॥
मग पाचारुनि पुरोहितास । सकळ कुमारीची टिप्पणे पहात । तो चित्रकुटीचा नृपनाथ । घटितार्थ आवडला ॥४६॥
नाम जया भुजध्वज । धार्मिक प्राज्ञिक महाराज । तयाची कन्या तेजःपुंज । भुजावंती मिरवली ॥४७॥
रुपवंत गुणवंत । तया नामी आले घटित । मग पाचारुनि मंत्रिकाते । तया स्थानी पाठविले ॥४८॥
मंत्री जाऊनि चित्रकूटासी । पुन्हा भेटूनि भुजध्वजासी । वृत्तांत सांगूनि सकळ रायासी । लग्नपत्रिका काढिली ॥४९॥
लग्नपत्रिका आणि भृत्य । लिहूनि पाठविले अर्जदास्त । रायापाशी येतांचि दूत । वर्तमान निवेदिती ॥१५०॥
लग्नपत्रिका आणि दूत । पाहूनि राव संतोषत । मग सरंजामी जाऊनि तेथ । लग्नसोहंळा उरकला ॥५१॥
मग ती कांता घेवोनि राव । पाहता झाला आपुला ठाव । उपरी दिवसेंदिवस थोरीव । भुजावंती झालीसे ॥५२॥
त्रयोदश वर्षे व्यवस्थित । भुजावंती मही मिरवत । येरीकडे सप्तदश वर्षात । कृष्णागरु मिरवला ॥५३॥
परी भुजावंती अंतःपुरांत । धाम उभविले एकांत । अगम्य जितुके रायाते । तितुके ती मिरवत ॥५४॥
असो एकांती भुजावंती । सापत्नसुताची ऐकीव उक्ती । होती परी दृष्टिव्यक्ती । एकमेकांते पाहती ती ॥५५॥
तो कोणे एके सुदिनाशी । राव गेला मृगयेसी । कृष्णागरु धामासी । वेधोनिया पहातसे ॥५६॥
सहज वावडी घेवोनि हाती । चित्त रंजवी खेळा निगुती । तो येरीकडे भुजावंती । धामावरी आलीसे ॥५७॥
राजकिशोर पाहूनि नयनी । दृष्टी वंचली सुतालागूनी । तेणे वेष्टूनि पंचबाणी । परिचारिके बोलत ॥५८॥
म्हणे पैल धामाप्रती । वावडी उडवी वाताकृती । त्याते पाचारुनि उत्तमगती । स्वधामाते आण वेगे ॥५९॥
ऐसे ऐकूनि दासी वचन । पाहती झाली रजनंदन । रायासी म्हणे तव मातेने । चित्ती हेतू वरियेला ॥१६०॥
तरी महाराजा उत्तम जेठी । शीघ्र चलावे तियेचे भेटी । राव ऐकोनि कर्णपुटी । अवश्य म्हणे येतो की ॥६२॥
भवंडीदोर देत सेवकाहाती । आपण निघे सर्वज्ञमूर्ती । सहज चाले सदनाप्रती । जात आनंदेंकरोनिया ॥६२॥
राये करुनि आणिले लग्न । तेव्हा गेला होता दर्शना । तयासी लोटले बहुत दिन । म्हणे आजि सुदिन उगवला ॥६३॥
मज आज वत्साते माउली । कोणीकडूनि पान्हावली । तरी आज भाग्य साउली । सफळ पूर्ण झालीसे ॥६४॥
ऐसा आनंदोत्साह चित्ती । मानूनि जातसे नृपती । सहज चाली सदनाप्रती । जावोनिया पोंचला ॥६५॥
तंव ती दारा उपरीवरी । येता पाहिले कृष्णागरी । खाली उतरुनि शयनगुहारी । पाहती झाली वेल्हाळी ॥६६॥
शयनसदनाचे धरुनि द्वार । उभी राहिली ती सुकुमार । तो परिचारिका कृष्णागार । घेऊनिया पोचली ॥६७॥
पोंचली परी हस्तसंकेते । रायाप्रती दावी सदनाते । आपुल्या घरी दासी जात । भेट करुनि उभयता ॥६८॥
येरीकडे कृष्णागर । चाली चालता गेला समोर । जातांचि करी नमस्कार । सापत्न माता म्हणोनि ॥६९॥
परी ती बाळा मदनबाळी । वेष्टिली होती कामानळी । तेणे चित्तदरी काजळी । अज्ञानपणी मिरवितसे ॥१७०॥
सुते केला नमस्कार । परी ती न वदे यावर । ते पाहुनिया कृष्णागर । मनामाजी चाकाटला ॥७१॥
परी निकट झालिया त्या वास । येरी जाऊनि धरी हस्तास । म्हणे माझे तुष्ट मानस । कामानळे विझवी का ॥७२॥
राया तव स्वरुप अर्ककांत । द्रवते झाले कामानळांत । तरी चितेविण जाळू पहात । शांत करी महाराजा ॥७३॥
ऐसे ऐकता तियेचे वचन । राव कोपे क्रोधेंकरुन । म्हणे सेवूनि राहसी कानन । सावजापरी काय वो ॥७४॥
तू प्रत्यक्ष माझी सापत्न माता । कुडी बुद्धी वरिसी चित्ता । तरी या कृत्या कोण त्राता । तूते होईल पुढारा ॥७५॥
अहा स्त्रीजाती अमंगळा । दुर्गमसरिता परम चांडाळा । नेणे अनर्थासह बंडाळा । जगामाजी वाढविती ॥७६॥
ऐसे म्हणूनि कृष्णागर । आसडूनि चालिला आपुला पदर । सदना येऊनि खेळावर । तैसाचि पुन्हा वहिवाटला ॥७७॥
येरीकडे भुजावंती ॥सुत ऐसे समजता चित्ती ॥परम भयाचे व्याप्ती ॥दासीलागी पाचारी ॥म्हणे बाई वो झाले विघ्न ॥
प्रेम भयानक घेईल प्राण । तो परपुरुष नव्हता सापत्ननंदन । अर्थ ओंगळ झाला गे ॥७९॥
तरी हा झाला वृत्तांत । आता रायास करील श्रुत । श्रुत झालिया प्राणघात । मिरवेल सखे मम देही ॥१८०॥
तरी आता विष घेऊन । द्यावा वाटते आपुला प्राण । प्राण हरल्या सकळ कल्याण । मजप्रती वाटतसे ॥८१॥
विपरीतात विपरीत करणी । गुप्त राहील सकळ जनी । नातरी वांचल्या विटंबनी । नाना क्लेशा भोगावे ॥८२॥
तरी यांतचि सारगोष्टी । हेत मिरवावे मृत्युवाटी । नातरी वांचल्या राव शेवटी । विटंबोनि मारील गे ॥८३॥
मारिल्यास सर्व लोकांत । बाई गे होईल अपकीर्त । म्हणतील रांड परम कुजात । भ्रष्टबुद्धि पापिणी ॥८४॥
असो ऐसा दुर्घट विचार । ओढवला तरी सारांत सार । गुप्तप्रकरणी प्राणावर । उदार व्हावे आपणचि ॥८५॥
ऐसी तीते बोलता युवती । सखी होईल उत्तराप्रती । ते पुढील अध्यायी भक्तिसारग्रंथी । श्रवण करा श्रोते हो ॥८६॥
तरी हा ग्रंथ भक्तिसार । तुम्हींच वदविता मनोहर । निमित्त मात्र धुंडीकुमर । मालू नरहरीचा मिरवितसे ॥८७॥
स्वस्ति श्रीभक्तिकथासार । संमत गोरक्षकाव्य किमयागार । सदा परिसोत भाविक चतुर । त्रिंशति अध्याय गोड हा ॥१८८॥
श्रीकृष्णार्पणमस्तु । अध्याय ॥३०॥
ओंव्या ॥१८८॥
॥नवनाथभक्तिसार त्रिंशति अध्याय समाप्त ॥