3827.
(बाळक्रीडा अभंग)
जीयेवेळी चोरूनिया नेली वत्से । तयालागी तैसे होणे लागे ॥१॥
लागे दोही ठायी करावे पाळण । जगाचा जीवन मायबाप ॥२॥
माय झाल्यावरी अवघ्या वत्सांची । घरी वत्से जीची तैसा झाला ॥३॥
झाला तैसा जैसे घरिंचे गोपाळ । आणिक सकळ मोहरी पावे ॥४॥
मोहरी पावे सिंगे वाहिल्या काहाळा । देखिला सोहंाळा ब्रम्हादिकी ॥५॥
ब्रम्हांदिका सुख स्वपनी ही नाही । तैसे दोही ठायी वोसंडले ॥६॥
वोसंडल्या क्षीर अमुप त्या गायी । जैसी ज्याची आई तैसा जाला ॥७॥
लाघव कळले ब्रम्हयासी याचे । परब्रम्ह साचे अवतरले ॥८॥
तरले हे जन सकळ ही आता । ऐसे तो विधाता बोलियेला ॥९॥
लागला हे स्तुती करू अनंताची । चतुर्मुख वाची भक्ती स्तोत्रे ॥१०॥
भक्तिकाजे देवे केला अवतार । पृथ्वीचा भार फेडावया ॥११॥
पृथिवी दाटीली होती या असुरी । नासाहावे वरीभार तये ॥१२॥
तया काकुलती आपल्या दासांची । तयालागी वेची सर्वस्व ही ॥१३॥
स्वहित दासांचे करावयालागी । अव्यक्त हे जगी व्यक्ती आले ॥१४॥
लेखा कोण करी यांचिया पुण्याचा । जयांसवे वाचा बोले हरी ॥१५॥
हरी नाममात्रे पातकांच्या रासी । तो आला घरासि गौळियांच्या ॥१६॥
गौळिये अवघी झाली कृष्णमय । नामे लोकत्रय तरतील ॥१७॥
तरतील नामे कृष्णाचिया दोषी । बहुत ज्यांपाशी होईल पाप ॥१८॥
पाप ऐसे नाही कृष्णनामे राहे । धन्य तोचि पाहे कृष्णमुख ॥१९॥
मुख माझे काय जो मी वर्णू पार । मग नमस्कार घाली ब्रम्हा ॥२०॥
ब्रम्हा नमस्कार घाली गोधनासी । कळला तयासि हाचि देव ॥२१॥
देव चि अवगा झाला से सकळ । गाई हा गोपाळ वत्से तेथे ॥२२॥
तेथे पाहाणे जे आणीक दुसरे । मूर्ख त्या अंतरे दुजा नाही ॥२३॥
दुजा भाव तुका म्हणे जया चित्ती । रवरव भोगिती कुंभपाक ॥२४॥

अर्थ :
(बाळक्रीडा अभंग) संत तुकाराम महाराज म्हणतात — जेव्हा कृष्णाने वत्से (वासरे) चोरून नेली, तेव्हा त्यांची जागा स्वतः घेतली आणि तसा झाला (१); त्याने दोन्ही ठिकाणी पालन करण्यासाठी स्वतःच सर्वांचा मायबाप बनला (२); सर्व वत्सांची तो आईसारखी काळजी घेऊ लागला आणि ज्या ज्या घरी वत्से होती तिथे तो तसाच दिसू लागला (३); तो प्रत्येक घरातील गोपाळासारखा झाला आणि इतर सर्वही त्याच्यात विलीन झाले (४); त्या वेळी असा अद्भुत सोहळा झाला की ब्रह्मादिकांनाही तो पाहण्याचा लाभ झाला (५); ब्रह्मादिकांना जे सुख स्वप्नातही मिळत नाही ते त्या दोन्ही ठिकाणी ओसंडून वाहू लागले (६); गायींच्या स्तनातून अपार दूध वाहू लागले आणि प्रत्येकाला आपलेच लेकरू वाटू लागले (७); तेव्हा ब्रह्माला त्याचे लाघव (महिमा) कळले की हेच खरे परब्रह्म अवतरले आहे (८); सर्व लोक आता तारले गेले असे ब्रह्माने म्हटले (९); तो अनंताची स्तुती करू लागला आणि चार मुखांनी भक्तीस्तुती केली (१०); देवाने भक्तांच्या कार्यासाठी आणि पृथ्वीचा भार हलका करण्यासाठी अवतार घेतला (११); पृथ्वी असुरांनी भरली होती म्हणून हा भार दूर करण्यासाठी तो आला (१२); आपल्या दासांची करुण अवस्था पाहून त्यांच्यासाठी त्याने सर्वस्व अर्पण केले (१३); भक्तांचे हित साधण्यासाठी अव्यक्त परमात्मा व्यक्तरूपाने प्रकट झाला (१४); ज्यांच्यासोबत हरी बोलतो त्यांच्या पुण्याचा हिशेब कोण करू शकेल? (१५); केवळ नामस्मरणाने पाप नष्ट होते, तोच देव गवळ्यांच्या घरी आला (१६); गवळ्यांचे सर्व जीवन कृष्णमय झाले आणि त्याच्या नावाने तीनही लोक तारले जातील (१७); ज्यांच्याकडे पाप जास्त आहे त्यांनाही कृष्णनाम तारते (१८); कृष्णनाम घेतल्यावर पाप टिकत नाही, आणि जो कृष्णाचे मुख पाहतो तो धन्य आहे (१९); माझ्या मुखाने त्याचे पूर्ण वर्णन कसे होईल? म्हणून ब्रह्माही त्याला नमस्कार करतो (२०); ब्रह्माने गोधनालाही नमस्कार केला, कारण त्याला कळले की तेथेच देव आहे (२१); सर्व काही देवमय झाले आहे — गाई, गोपाळ, वत्से सर्वत्र तोच आहे (२२); यापेक्षा दुसरे काही पाहणारा मूर्ख आहे, कारण त्याच्या मनात द्वैत आहे (२३); तुकाराम महाराज म्हणतात — ज्याच्या चित्तात द्वैतभाव आहे तो कुंभपाक नरकात दुःख भोगतो (२४).