यथार्थवादे तुज न वर्
1852.
यथार्थवादे तुज न वर्णवे कदा । बोलतो ते निंदा करितो तुझी ।
वेदश्रुति तुज नेणती कोणी । चोवीस ठेंगणी धांडोळिता ॥१॥
आता मज क्षमा करावे देवा । सलगी ते केशवा बोलियेलो ॥धृपद॥
सगुण की साकार निर्गुण की निराकार । न कळे हा पार वेद श्रुती ।
तो आह्मी भावे केलासी लहान । ठेवूनिया नावे पाचारितो ॥२॥
सहस्रमुखे शेष सीणला स्तविता । पार न कळता ब्रह्मा ठेला ।
तेथे माझी देहबुद्धी ते काई । थोर मी अन्यायी तुका म्हणे ॥३॥
अर्थ :
देवा मी यथार्थ वादाने तुझे वर्णन करायला गेलो होतो ते मला कदापि शक्य नाही परंतु आता मी तुझ्या विषयी स्तुती रुपी जे काही शब्द बोलत आहे ती एक प्रकारची निंदाच आहे. वेद उपनिषदे तुला जाणत नाहीत आणि चोवीस शास्त्र म्हणजे आठरा पुराणं व सहा शास्त्र तुझा शोध घेण्याचा प्रयत्न केला तरी त्यांनाही तु सापडला नाही. त्यामुळे हे देवा तुम्ही आता मला क्षमा करावी हे केशवा मी जे काही तुमच्या विषयी स्तुतीरूप शब्द बोलत आहे ते सलगीने बोलत आहे. देवा तु सगुण-साकार आहेस की निर्गुण निराकार आहेस हे वेद-उपनिषदांना देखील कळत नाही. अशा या देवाला आम्ही आमच्या भक्तिभावाने लहान केले आहे आणि त्याला विविध प्रकारचे नावे ठेवून बोलवत आहोत. असा हा हरी आहे याच्याविषयी हजारो मुख असलेला शेष देखील त्याचे वर्णन करता करता शिणला आणि ब्रम्हदेवाला याचा अंतपार न लागल्यामुळे तोही शांत झाला. तुकाराम महाराज म्हणतात अहो देवा एवढ्या मोठ्या मोठ्या लोकांना देखील तुमचे वर्णन करणे जमले नाही तेथे माझ्या बुद्धी ने तुमचे वर्णन करणे म्हणजे एक प्रकारचा अपराध आहे अन्यायच आहे.
