12.

॥ श्रीएकनाथमहाराजकृत ॥

॥ श्रीभावार्थरामायण ॥

किष्किंधाकांड

॥ बारावा ॥
सीताशोधासाठी वानरांचे प्रयाण

॥ श्रीसद्‌गुरुरामचंद्राय नमः ॥

तिन्ही दिशांकडे वानरांना पाठविल्यावर दक्षिण
दिशेकडे महापराक्रमी निवडक वीरांना पाठविले :

नाना स्थानें स्वर्गवासीं । तेथे शोधावया सीतेसी ।
सुग्रीवे सांगोनि तारापासी । वेगी तो स्वर्गासी धाडिला ।
पूर्व पश्चिम उत्तर । स्वर्ग पाताळा धाडिले वीर ।
दक्षिणदिशेचा विचार । सांगो कपीश्वर विसरला ॥२॥
ऐसे न म्हणाचें श्रोती । दक्षिणदिशेची गती ।
आहे सीतेची निजप्राप्ती । गोड ग्रासार्थीं राखिली ॥३॥
गोड ग्रास तो रामायणांत । तो हा सीताशु्द्धीचा ग्रंथ ।
ख्याति करील हनुमंत । लंकेआंत ते ऐका ॥४॥
दक्षिणदिशेचा विचार । सीथाप्राप्तींचे मुख्य घर ।
तेथे धाडिले महाशूर । वीर दिनकरप्रतापी ॥५॥

पितामहसुतं चैव जांबवंतं महाबलम् ।
नीलमग्निसुतं चैव हनूमंतं च वानरम ॥१॥
गजं गवाक्षं गवयं सुपेणं वृक्षभं तथा ।
मदं च द्विविदं चैव सुषेण गंधमादनम् ॥२॥
अंगदप्रमुखान्वीरान्वीरः कपिगणेश्वरः ।
विधाय हरिवीराणामादिशद्दक्षिणां दिशम् ॥३॥

जांबवंत, नल, नील वगैरे वीर व अंगद यांची नियुक्ती झाल्यामुळे त्यांना आनंद झाला :

ब्रह्मयाचा निजसुत । जो रिसांचा निजनाथ ।
महाबळी जांबवंत । दक्षिणशुद्ध्यर्थ नेमिला ॥६॥
नीळ सेनानी अग्निपुत्र । नळ विश्वकर्म्याचा कुमर ।
गज गवाक्ष शरभ वीर । वानरभार दक्षिणें ॥७॥
मैंद आणि द्विविद । दोघे वीर अति प्रसिद्ध ।
त्यांमाजी युवराज अंगद । सैन्य सन्नद्ध त्या अधिन ॥८॥
अंगद राजा महावीर । सवे सेनानी श्रेष्ठ वानर ।
दक्षिण शोधावया सत्वर । केला भुभुःकार वानरी ॥९॥
पूर्व पश्चिम उत्तर । निघती जे जे वानरवीर ।
तिही केला भुभुःकार । नादे अंबर दुमदुमिले ॥१०॥
नाद कोंदला उद्‌भट । ध्यानीं गजबजिला नीलकंठ ।
होऊं पाहे ब्रह्मांडस्फोट । भय दुर्घट कळिकाळा ॥११॥

परंतु त्यात मारुतीचा समावेश न झाल्याने तो कष्टी झाला :

जाता देखोनि वानर । हनुमंतासी चिंता थोर ।
मज नाठवीच सुग्रीव वीर । श्रीरामचंद्र विसरला ॥१२॥
सीताशुद्धीचा कार्यार्थ । जै मज आजी नव्हेचि प्राप्त ।
तै माझे व्यर्थ जीवित । धिक् पुरुषार्थ पै माझा ॥१३॥
जाता वानरांचे पाळे । हनूमाना पिती निजकपाळें ।
अदृष्टे घेतलें ये वेळे । दुःखे लोळे गडबडा ॥१४॥
वानर जाता पै देखोन । हनुमंतासी आले रुदन ।
ते जाणोनि श्रीरघुनंदन । होय हांसोन बोलता ॥१५॥
हनुमंताची तीव्र व्यथा । कळो सरली श्रीरघुनाथा ।
तो श्रीराम अंतर्यामी जाणता । होय सांगता सुग्रीवा ॥१६॥

हे पाहून मारुतीस पाठविण्याचे श्रीराम सुचवितात :

सीताशुद्धीचा कार्यार्थ । मुख्य साधक हनुमंत ।
त्याचे अंगी अति पुरुषार्थ । त्यासी हा अर्थ सांगावा ॥१७॥
ऐसे बोलता श्रीरघुनाथा । सुग्रीवे चरणी ठेविला माथा ।
मी विसरलो हनुमंता । धन्य जाणता श्रीराम ॥१८॥
ऐसे सांगता श्रीरघुनाथा । उल्लास सुग्रीवाच्या चित्ता ।
पाचारोनिया हनुमंता । होय सांगता उल्लासें ॥१९॥

विशेषेण तु सुग्रीवो हनूमन्तमुवाच ह ।
सहि सस्मिन्हरिश्रेष्ठे संभावयति विक्रमम् ॥४॥
न भूमौ नान्तरिक्षे वा नाम्बरे नामरालये ।
नाप्सु वा गतिसंगं ते पश्यामि हरिपुंगव ॥५॥

सुग्रीव हनुमंतास पाचारण करितो :

सुग्रीव म्हणे हनुमंता । सीताशुद्धीच्या कार्यार्था ।
तुवा निघावे शीघ्रता । श्रीरघुनाथा सुखार्थ ॥२०॥
तुवा जावोनि तत्वता । सीताशुद्धि आणावी आता ।
तुझिया ज्ञानबळा समता । नाही सर्वथा तिही लोंकीं ॥२१॥
देव दानव मानव दैत्या । तुझिया बळा नाही समता ।
जळस्थळखेचरभूतां । तुजसी समतां असेंना ॥२२॥
यालागी सवेग आपण । शीघ्र करावे गमन ।
करिता हनुमंते उड्डान । धरी धांवोनि सुग्रीव ॥२३॥
तू एकला शीघ्र जासी । सीता शुद्धि घेवोनि येसी ।
हे मानले आम्हांसी । निश्चयेंसी हनुमंता ॥२४॥
अंगीकारोनी युवरायासी । यश द्यावे अंगदासी ।
त्यासी न्यावे सीताशुद्धीसीं । हे मी तुजपासी मागतों ॥२५॥
ऐकोनि सुग्रीवाचें वचन । हनुमंते केले नमन ।
तू राजा मी तुझ्या अधिन । आज्ञा प्रमाण मज पुज्य ॥२६॥
सुग्रीवे आणोनि अंगदासी । स्वये दिधला हनुमंतापासीं ।
वंदोनियां युवराजासी । निघे शुद्धीसी हनुमंत ॥२७॥
वानर धाडिले शुद्धीसी । निघाले नेमिल्या दिशेसी ।
चहू दिशांच्या गतिमानांसी । सुग्रीव त्यांपासीं। सांगत ॥२८॥

पूर्वां तु दिशमास्थाय विनतः प्लवगर्षभः ।
प्रतस्थे हरिशार्दूलो वानरैर्बहुभिर्वृतः ॥६॥

पूर्वदिशेला पाठविलेल्या वानरांना सुग्रीव कल्पना देतो :

वीरशार्दूळ वानरपती । पूर्वे शोधावयाच्या अर्थीं ।
साक्षेपे सांगे विनीतांप्रती । गमनस्थिती ते ऐका ॥२९॥
पूर्वे जाता महावीरी । शुद्धि घ्यावी नानापरी ।
पहावी देशदेशांतरीं । गिरिशिखरीं ते ऐका ॥३०॥
मंदराचळ अरुणाचळ । मुख्य शोधावा कुलाचळ ।
पूर्वे पर्वत सकळ । शिखरें शैल शोधावे ॥३१॥
अंग वंग कारयष कलिंग । गौड विदेह पौंड्र भृंग ।
कामरुप कामाक्ष देश अनेग । समूळ सांग शोधावे ॥३२॥
मंदगिरीच्या एके भागी । लोक वसती पापमार्गी ।
ऐका त्याचिही महामांगी । विकटांगी विक्राळ ॥३३॥
कर्ण प्रावरण विकर्ण एक । बर्बर खरमुख घोडमुख ।
हबसी किरात नर्दनाळिक । काळमुख महायवन ॥३४॥
कोळी माळी निषाद हूण । केशकंबळी केशावरण ।
लोमधारी लोमप्रावरण । विकराळवदन विकटाक्ष ॥३५॥
ऐशां पापियांमाजि जाण । असेल महापापी रावण ।
तेथे शोधावे आपण । सौभाग्यरत्‍न सीतेसी ॥३६॥
जळवासी जळमाणसे । आरक्तवर्ण अति कर्कशें ।
रुमशाम फिरंगवेशें । सागरप्रदेश शोधावा ॥३७॥
मधु मर्दिला मुरारीं । रक्त भरिलें सागरी ।
त्या लोहसमुद्राच्या तीरीं । रत्‍नगिरी पर्वत ॥३८॥
तेथे गरुडाची नित्य वस्ती । तेणे गांजोनि लंकापती ।
सोडवोनि सीता सती । रामार्पणार्थीं प्रतिपाळी ॥३९॥
तेथे जावोनि आपण । घ्यावें गरुडाचें दर्शन ।
सीता पुसावी करोनि नमन । नाही तरी गमन पुढे करावे ॥४०॥
त्याचि सागरामाझारीं । गोमंतनामें पर्वत थोरी ।
उंच लक्ष योजनांतरी । वस्ती त्यावरी मंदेहां ॥४१॥
मंदेहराक्षसांची थोरी । असंख्य उपजती सागरी ।
सवेंचि उपजती रात्रीं । लक्षांतरी असंख्य ॥४३॥
धन्य द्विजांचे आर्घ्यदान । संध्योदकें दुष्टदलन ।
सूर्यासी करवी गमन । मार्गदान द्विजसंध्या ॥४४॥
यालागी सूर्याची नित्यगती । आहे ब्राह्मणाच्या हाती ।
ब्राह्मणमहिमा वानू किती । भुक्ती मुक्ती चरणतीर्थीं ॥४५॥
ब्राह्मणाच्या सेवावृत्तीं । तेथे तुम्हा होईल गती ।
सीता शोधावी सावधवृत्तीं । श्रीरामभक्तीप्रतापें ॥४६॥
वालखिल्य तेचि पर्वती । अंगुष्ठमात्र देहाकृती ।
वैखानस त्यांसी म्हणती । सामर्थ्यशक्ती अनिवार ॥४७॥
त्यांच्या अनुवृत्ती आपण । साष्टांग करोनि नमन ।
त्यांसी सांगावे निजगमन । सीताशोधन करावे ॥४८॥
पूर्वे जगन्नाथ स्थळ । उदार ब्रह्ममूर्ति मंगळ ।
तेथींचा महिमा अति प्रबळ । ऐका सकळ सद्‌भावे ॥४९॥
ब्रह्मभावो आणि चिच्छक्ती । मूर्तिमंत तिन्ही मूर्तीं ।
कृष्ण बळभद्र सुभद्रापती । लोक वंदिती पर्यायें ॥५०॥
प्रथम शक्तीचे दर्शन । तो नर होय सभाग्य पूर्ण ।
प्रथम बळभद्राचें दर्शन । धर्मपरायण तो पुरुष ॥५१॥
प्रथम देखिल्या भगवन्मूर्तीं । त्यासी सद्य भगवत्प्राप्ती ।
पाया लागती चारी मुक्ती । भुक्ती मुक्ती त्या आंदण्या ॥५२॥
तेथे जावोनि आपण । करावे देवदर्शन ।
सीता शोधावी सावधान । नाही तरी गमन करावे ॥५३॥
कोणे एके अवसरी । स्वभावे कोप आला हरी ।
तो निक्षेपिला सागरी । अग्नि समुद्री लागला ॥५४॥
जळचरां परम दुःख । कढों लागले समुद्रोदक ।
कृपा उपजोनि देख । कोपानुकंप रचियेला ॥५५॥
दाहक दीप्ति काढोनि बाहरी । त्याचा रचिला कनकगिरी ।
उरला जो का सागरोदरीं । त्याची थोरी वडवाग्नि ॥५६॥
वडवानळासी भक्ष्य देख । बारा गांवे समुद्रोदक ।
सभोंवतें देखोनि चोख । ठेविला निष्टक सागरी ॥५७॥
सागरू आपल्या जळसत्ता । विझवू न शकें त्यासी सर्वथा ।
सागरा शोषोनि समस्ता । होय भक्षिता प्रलयकाळीं ॥५८॥
तेथोनि उडतां महावीरी । जळती वडमाग्नीमाझारीं ।
वाट न चले पुढारीं । शीघ्र वानरी परतावें ॥५९॥

पश्चिमां तु दिशं घोरां सुषेणः प्लवगैः सह ।
प्रतस्थे कपिशार्दुलो दिशं वरुणपालिताम् ॥७॥

पश्चिम दिशेकडे :

सुग्रीव वीरपंचानन । पाचारोनिया सुषेण ।
पश्चिम दिशेचें शोधन । सांगे आपण ते ऐका ॥६०॥
सौराष्ट्र सिद्ध सौवीर । उमामंडळ द्वाराकापुर ।
त्रिगर्त गांधार काश्मीर । देश समग्र शोधावे ॥६१॥
महा मेधावती साबरमती । रेवा मधुमती वेदवती ।
पंचनद प्राची सरस्वती । पृथोदकाप्रती पहावी सीता ॥६२॥
कुरुक्षेत्र गीतावट । ज्वालामुखी नगरकोट ।
नेपाळ जयमाळ नीलकंठ । काश्मीरघाट शोधावे ॥६३।
केतकीखंड शंखनाळवन । केशरउत्पत्ति सुगंधस्थान ।
जांगळादेवी पीतवन । सीता शोधून पहावी ॥६४॥
प्राग्ज्योतिषनाम नगर । हेममय मनोहर ।
महादुष्ट वसे नरकासुर । त्यासी नित्य मित्रत्व रावणासी ॥६५॥
त्याचेनि बळे रावण तेथ । असेल सीतासमवेत ।
तो शोधोनि धरावा जीत । बांधोनि येथ आणावा ॥६६॥
सागरी मधुकैटभस्थान । त्या नांव दशावर्त जाण ।
तेथे मधुमर्दी मधुसूदन । ते विजयस्थान हरीचें ॥६७॥
तेथेंचि पंचजन वधून । शंख काढिला पांचजन्य ।
ज्याचेनि नादें त्रिभुवन । कंपायमान सुरासुर ॥६८॥
तेचि समुद्री चक्रगिरी । वज्रनामी वज्रशरीरी ।
नित्य वसे तयावरी । सुरासुरी दुर्धर्ष ॥६९॥
त्याते वधोनि चक्रधर । त्याच्या शरीराचें करी चक्र ।
आणि इंद्रालागोनि वज्र । निर्मी मयासुर लघुलाघव ॥७०॥
ऐसे अति दुर्गम स्थान । रामानामे रिघोनि जाण ।
शुद्धि करोनिया सावधान । जीत रावण धरावा ॥७१॥
याहीपुढें अस्तगिरी । सुर्य मावळे सचक्री ।
पुढे मार्ग न चले अंधारी । शीघ्र वानरी परतावें ॥७२॥

उत्तरां तु दिशं दिव्यां गिरीजालसमावृताम् ।
वीरः शतबलिर्नाम प्रययौ स पदानुगः ॥८॥

उत्तर दिशेकडे :

उत्तरदिशे गिरि जांगळी । शोधूं निघाला शतबळी ।
सुग्रीव सांगे त्याजवळी । देश देश शोधावा ॥७३॥
मद्रक मथुरा शूरसेन । कुरु कैकेय माळव मान ।
मत्स्य पुलिंदादि यवन । चीन महाचीन शोधावे ॥७४॥
उत्तरकुरुदेशाच्या ठायी । शीतोष्णबाधा न बाधी पाही ।
जरा रोग शीक नाही । नाही ते ठायी तस्कर ॥७५॥
त्या त्या देशांमाजी जाण । सीतासमवेत रावण ।
अवश्य शोधावा आपण । सावधान समस्तीं ॥७६॥
मेरु मांदार सोम हेमाद्री । भृंग तुंग भ्रमरगिरी ।
क्रौंच कालिंजर यांवरी । सीता सुंदरी शोधावी ॥७७॥
सुंगध सुरभि पीत पलाक्ष । देवदारु तरु तरक्ष ।
मूर्जपत्र वल्कलवृक्ष । सीता समक्ष शोधावी ॥७८॥
गंगा यमुना सरस्वती । तमसा कौशिकी गोमती ।
प्रयागतीर्थमहाराजख्याती । तेथ सीता सती शोधावी ॥७९॥
मानसरोवराचे ठायी । जे जन्मली निजप्रवाहीं ।
शरयू तिचे नाम पाही । सीता ते ठायी शोधावी ॥८०॥
नारायणाचें निजमंदिर । बदरिकाश्रम अति पवित्र ।
पंचप्रयागादि केदार । सीता सुंदर शोधावी ॥८१॥
कनकगिरिशिखरीं देख । कृत्तिकागभीं स्वामी कार्तिक ।
शरबिल्वीचें वीर्योदक । जन्म षन्मुख पावला ॥८२॥
ते पर्वती अति एकांत । रावण सीतासमवेत ।
शोधून पहावा निश्चित । तुम्ही समस्त मिळोनी ॥८३॥
मानस सरोवराचा प्रांत । मेरुपाठरीं अति शोभित ।
सीता शोधावी तेथ तेथ । तुम्ही बळवंत वानर ॥८४॥
तेथोनि पुढे हिमाचळ । वाट न चले हिमकल्लोळ ।
तेथोनि परतावें तत्काळ । हिमें प्रबळ पीडाल ॥८५॥

तारांगदाभ्यां सहितः प्लवंगः पवानात्मजः ।
अगस्तिसेवितामाशां प्रतस्थे हनुमान्कपिः ॥९॥

दक्षिण दिशेकडे :

अंगद युवराज कुमर । नळ नीळ जांबवंत दुर्धर ।
दक्षिण शोधावया सत्वर । हनुमान वीर चालिला ॥८६॥
दक्षिण शोधावयाचे अर्थीं । सुग्रीव सांगे तयांप्रती ।
किती पर्वत देश किती । शोधित स्थिती अवधारा ॥८७॥
विंध्याद्रि सिंगाद्रि मलयाद्री । मतंग श्रीशैल अंतरगिरी ।
आणि वेंकटाद्री चंद्रगिरी । सीता महेंद्रीं शोधावी ॥८८॥
नर्मदा तपती गोदावरी । कृष्णा वेण्या मलप्रहारी ।
पातालगंगेच्या प्रसरीं । सीता सुंदरी शोधावी ॥८९॥
अहोबळ महोबळ धूतशंकरीं । पांडुरंगमहाक्षेत्री ।
वेणुनाद भीमातीरीं । सीता सुंदरी शोधावी ॥९०॥
प्रतीची मैना ताम्रपर्णी । कृतमाला पयस्विनी ।
उभयकावेरी श्रीरंगस्थानीं । श्रीरामपत्‍नी शोधावी ॥९१॥
अगस्त्याश्रम कन्याकुमारी । मत्स्यतीर्थ चिदंबरी ।
कर्दळीविन मंगळागौरी । सीता सुंदर शोधावी ॥९२॥
कर्णाटक तेलंगत्रिगुळांतरीं । ओढ्यामल्याळ पंचभर्तारी ।
चोरमंडळामाझारी । सीता सुंदरी शोधावी ॥९३॥
पांचाळ देश मथरासमान । अति रमणीय कुमुदवन ।
चंद्रहास्य गुप्तार्जुन । सीता शोधून पहावी ॥९४॥
अहोबळाद्रि नृसिंहस्थान । चौक मथुरा दारुकवन ।
अनंतशयन कुंभकोण । श्रीरंगपट्टण शोधावें ॥९५॥
तेथोनि पुढे लंकापुर । राक्षस वसती महशूर ।
आडवा दुस्तर सागर । जावों वानर न राकती ॥९६॥
दक्षिणे सीताप्राप्तिस्थान । म्या सांगितले स्थूळमान ।
तुम्ही अवघे बलवाहन । सीता शोधून आणावी ॥९७॥
नळ नीळ प्राज्ञ जांबुवंत । आतुर्बळी वीर हनुमंत ।
अंगद राजसुत तुम्हांआंत । सीताशुद्ध्यर्थ साधावया ॥९८॥
सीताशुद्धी आणिल्या देख । माझे श्रीरामी सरतें मुख ।
तेणे श्रीरामा अति संतोषसुख । हे आवश्यख साधावे ॥९९॥
पालव पसरोनि तुम्हांसी । मी मागतों अवघयांसी ।
सुखी केलिया श्रीरघुनाथा । सुख आम्हा समस्ता ।
सीताशुद्धीसी शीघ्रता । वदे वरदार्था सुग्रीव ॥१००॥

यो मां निवृतो मासांते द्दष्टा सीतेति वक्ष्यति ।
ममतुल्यफलं राज्यं संप्राप्तश्च भविष्यति ॥१०॥
एवमेतद्विचेतव्यं भवद्‌भिर्वानरोत्तमै : ।
तदुग्रशासनं भर्तुर्विज्ञान हरिपुंगवाः ॥११॥

सीतेचा शोध करील त्याचा सत्कार व बक्षिस :

तुम्हांमधून भलता । यथार्थशुद्धि सांगे सीता ।
मजसमान राज्यसत्ता । नृपपूज्यता मी देईन ॥१०२॥
मुगुट कुंडले कटिसूत्र । कंठी पदक विचित्र हार ।
श्वेतच्छत्र युग्मचामर । राज्यधर करिन मी ॥१०३॥
सीथाशुद्धि जो सांगता । परम आप्त श्रीरघुनाथा ।
भुक्तिमुक्तिंचा तो दाता । एकात्मता आलिंगी ॥१०४॥
अंतरी आलिंगी एकात्मता । बाह्य स्थापी देवभक्तता ।
राज्यवैभव नित्यामुक्तता । शुद्धि सांगता हे प्राप्ती ॥१०५॥
सीताशुद्धीच्या यथार्थीं । प्राण्या आहे परम प्राप्ती ।
माझेनि भुक्ती श्रीरामे मुक्तीं । जाणा निश्चिती समग्र ॥१०६॥
सीताशुद्धीचें यथार्थी । भुक्ति मुक्ति परम गती ।
संतोषोनि दे श्रीरघुपती । येवढी प्राप्ती शुद्ध्यर्थी ॥१०७॥
ऐसे बोलता सुग्रीवासी । उल्लास आला वानरांसी ।
शुद्धिमर्यादा कैसी कैसी । आम्हांपासीं सांगावी ॥१०८॥

शोध करण्याची कालमर्यादा एक महिना :

सुग्रीव सांगे आपण । म्या सांगितले जे जे स्थान ।
ते ते शोधून सावधान । यावे आपण मासें एके ॥१०९॥

यापेक्षा अधिक काळ लागल्यास त्यासाठी शिक्षा जाहीर :

जो राहील मासावरता । त्यासी मी दंडीन तत्वता ।
त्याच्या करीन जिवघाता । दंडनवार्ता ते ऐका ॥११०॥
श्रीरामभजनी विलंबन । विषयी लोलुप्त संपूर्ण ।
त्याचे मस्तकामूत्रें वपन । काळे वदन पै त्याचे ॥१११॥
उपाहमाळा पूर्ण । त्यासी करीन रासभारोहण ।
गोमयसुमनीं वर्षती जन । देहदंडन विलंबिया ॥११२॥
श्रीरामभजनी करिता आळस । ऐसा पावल सायास ।
यालागी धरोनि आयास । रामकार्यास निघावे ॥११३॥
ऐकोनि सुग्रीवाचें वचन । वानरी केले शिघ्र गमन ।
स्वस्वदिशेप्रती वानरगण । गिरा गर्जोन निघाले ॥११४॥

स्वां स्वां दिशमभिप्रेत्य त्वरिताः संप्रतस्थिरे ।
नंदंतश्चोन्नदंतश्च गर्जंतश्च प्लवंगमाः ॥१२॥
प्रतिज्ञांचक्रिये वीराः प्लवंगास्ते महौजसः ।
आनयिष्यामहे सीतां हनिष्यामश्च रावणम् ॥१३॥
अहमेको हनिष्यामि प्राप्तं रावणमाहवे ।
ततश्चोन्मथ्य सहसा हरिष्ये जनकात्मजाम् ॥१४॥

वानरांचे प्रयाण व त्याचा उत्साह :

ऐकोनि सुग्रीववचन । वानरी केले नर्दन ।
स्वास्वा दिशाप्रति गमन । गिरा गर्जोन निघाले ॥११५॥
वानरी केला भुभुःकार । दुमदुमिले चराचर ।
प्रतिज्ञा बोलती वीर । दशशिरग्रहणार्थ ॥११६॥
कळिकाळाचे तोंड फोडून । आम्ही जानकी आणू हिरोन ।
रावण बापुडे ते कोण । देखिल्या प्राण घेवोनि ॥११७॥
एक प्रतिज्ञा बोले पूर्ण । युद्धी मिळाल्या रावण ।
जेवी गज विभांडी पंचानन । तेंवी दशानन आणीन ॥११८॥
एक प्रतिज्ञा बोले वानर । युद्धी मिनल्या दशशिर ।
जेंवी मूषक धरी मार्जार । तेंव दशवक्त्र आणीन ॥११९॥
एकाची प्रतिज्ञा दारुण । जेवी पारधी बांधी हरिण ।
तेंवी बांधोनि रावण । येथे आणीन श्रीरामा ॥१२०॥
जेंवी चिडीमार आपण । चिंतात चिडी घरी जाण ।
तेंवी चिंतात रावण । जेंवी येथे आणीन सीतेंसीं ॥१२१॥
जेंवी गळी गिळिजे मासा । तेंवी पुच्छी बांधोनि लंकेशा ।
येथे आणीन राघवेशा । माझा भरंवसा तुम्ही माना ॥१२२॥
जेंवी पारध्याचें श्वान । आणीच गळा बांधोन ।
तेंवी आणीन दशानन । सत्य वचन श्रीरामा ॥१२३॥
जेंवी हुरड्याचें लोंबत । बळे रगडी कुणबट ।
तेंवी रावणाचे दाही कंठ । निमटोनि यथेष्ट आणीन ॥१२४॥
ऐसी नानापरी प्रतिज्ञा करिती । रावण धरुन मारुं म्हणती ।
हे ऐकोनि श्रीरघुपती । परम चित्ती आनंद ॥१२५॥
ऐकोनि वानरांचे वचन । श्रीराम हांसे खदखदून ।
लक्ष्मण हांसे हे गिरा गर्जून । बळवाहन वानर ॥१२६॥
वंदोनि श्रीरामाचे चरण । सीताशुद्धीलागीं जाण ।
वानरी केले उड्डाण । चालिले गगन व्यापूनी ॥१२७॥
जेंवी शलभ आकाशी । तेंवी वानर चौंपांसीं ।
धाविन्नले दशदिशांसी । सीताशुद्धीसी साधावया ॥१२८॥

दक्षिणअकडील सैन्यांत अंगद पुढारी, त्याच्या आज्ञेने मारुती श्रीरामांच्या दर्शनास जातो :

दक्षिण शोधावया सत्वर । अंगद चालिला महावीर ।
सवे वानर अति दुर्धर । सहपरिवार निघाला ॥१२९॥
हनुमंत विनवी अंगदासी । पुसों चुकलों श्रीरामासी ।
वेंगी वंदोनियां त्यासी । मी तुजपासी येईन ॥१३०॥
सीताशुद्धी वानरगमन । ते देखोनि रघुनंदन ।
सुग्रीवा दिधले आलिंगन । सुखसंपन्न सौमित्र ॥१३१॥
देखोनि वानरांचे गमन । सुखी श्रीराम लक्ष्मण ।
एकाजनार्दना शरण । हनुमंतकथन अवधारा ॥१३२॥
एकांत हनुमंत येऊन । पुसेल सीतेंचे निजलक्षण ।
सीतावस्तींचे महिमान । रघुनंदन सांगेल ॥१३३॥
एकाजनार्दनीं विनती । किष्किंधाकांडाच्या अनुवृत्ती ।
हनुमंताची उद्‌भट ख्याती । सावधान श्रोती परिसावी ॥१३४॥
हनमंतचरित्र आहे बहुत । परी मी अल्पमतीचें सांगत ।
कथा सांगविता श्रीरघुनाथ । परिपूर्ण करिता जनार्दन ॥१३५॥
स्वस्ति श्रीभावार्थरामायणे किष्किंधाकांडे एकाकारटीकायां
सीताशुद्धिवानरप्रेषणं नाम द्वादशोऽध्यायः ॥१२॥
॥ ओंव्या १३५ ॥ श्लोक १४ ॥ एवं १४९ ॥