देह निरसे तरी । बोला
2119.
देह निरसे तरी । बोलावया नुरे उरी ॥१॥
येर वाचेचे वाग्जाळ । अळंकारापुरते बोल ॥धृपद॥
काचे तरी कढे । जाती ऐसे चित्त ओढे ॥२॥
विष्णुदास तुका । पूर्व धनी जाणे चुका ॥३॥
अर्थ :
देहाविषयी अहंकाराचा निरास झाला तर बोलण्यासाठी काही शिल्लक राहत नाही. जर देहाविषयी अहंकार ठेवून ज्ञानाच्या गोष्टी केल्या तर ते केवळ शब्द जाळ आणि शब्दालंकापुर तेच बोल होतात. लोण्याचे कढणे कुठ पर्यंत असते तर केवळ तुप होईपर्यंतच त्याप्रमाणेच काही मनुष्य आपल्या जातीला अनुसरून असणाऱ्या विषयाकडेच ओढ घेत असतात. तात्पर्य असे की लोन्याचे कढणे कुठ पर्यंत केवळ तूप होई पर्यंत त्याप्रमाणे एकदा की या देहातील अभिमान नाहीसा झाला तर आपले चित्त हे जातीकडे व जातीला अनुसरून विषयाकडे कधीही जात नाही. तुकाराम महाराज म्हणतात मी विष्णुदास आहे त्यामुळे माझा धनी तो विठ्ठलच माझ्या सर्व चुका जाणत आहे.
