11.
🕉अध्याय ११ नवनाथ भक्तिसार ग्रंथ ओवीबद्ध
🪔
अध्याय अकरावा - फलश्रुति 👉 अग्निपिडा दूर होईल व गृहपीडा (दोष) दूर होऊन संतती व संपत्ती प्राप्त होईल.

श्रीगणेशाय नमः
जयजयाजी इंदुशलाका । मुगुटमणे सकळटिळका । इंदिरापते विबुधजनका । भक्तिमानसा विराजित ॥१॥
ऐसा धैर्यऔदार्यवंत । पुढे बोलवी भक्तिसारग्रंथ । मागिले अध्यायी गहिनीनाथ । जन्मोदय पावला ॥२॥
यावरी गोरक्ष मच्छिंद्रनाथ । महीची तीर्थे करीत । हिमाचल बद्रिकेदारात । भ्रमण करीत । हिमाचल बद्रिकेदारात । भ्रमण करीत पै गेले ॥३॥
इतुकी कथा सिंहावलोकनी । पूर्वाध्यायात कीजे श्रवणी । असो गुरुशिष्य बद्रिकाश्रमी । शिवालया पातले ॥४॥
बद्धांजळी जोडोनि कर । करिते झाले नमस्कार । नमस्कार करुनि जयजयकार । स्तुतिसंवादे आराधिले ॥५॥
हे त्रिपुरारी शूळपाणी । अपर्णावर पंचाननी । रुंडमाळा चिताभस्मी । दिव्यतेजभूषित तू ॥६॥
हे कामांतका दक्षतेजा । भोळवट वरा देसी दानवा । कैलासपते महादेवा । सदाशिवा आदिमूर्ते ॥७॥
हे दिगंबरा जगजेटी । भाळी गंगा मौळी जटाजूटी । नरकपाळ करसंपुटी । इंदुकळेते मिरविशी ॥८॥
उरगवेष्टन कुरंगसाली । व्याघ्रांबर वसनपाली । गजचार्मादि मिति झाली । परिधाना महाराजा ॥९॥
हे कैलासवासा उमापती । दक्षजामाता आदिमूर्ती । चक्रचालका मायाभगवती । आम्हा दासा अससी तू ॥१०॥
हे नीलग्रीवा आदिपीठ । करुणकारा उत्तमा श्रेष्ठ । स्वीकारुनि सर्व अरिष्ट । सुख देसी देवांसी ॥११॥
हे भाळदृष्टित्रार्थनयनी । डमरु त्रिशूळ विराजे पाणी । सदा प्रिय वृषभ वाहनी । भस्मधारणी महाराजा ॥१२॥
हे स्मशानवासी वैराष्यशीळा । नगजामात रक्षमाळा । श्वेतवर्णा तमोगुणा आगळा । वाहसी गळा राममंत्र ॥१३॥
हे सर्वाधीश विश्वपती । भिक्षाटणी बहुत प्रीती । जटा पिंगटा त्रिपुंड्र लल्लाटी । शुद्ध वीरगुंठी शोभतसे ॥१४॥
फरशांकुश डमरु हाती । लोप पापा पातोपाती । षडाननताता सुत गणपती । विद्यालक्षणी मिरविसी ॥१५॥
ऐसी स्तुति अपार वचनी । करीत मच्छिंद्र बद्रिकाश्रमी । स्तुति ऐकूनि प्रेमे उगमी । प्रगट झाला महाराज ॥१६॥
मग मच्छिंद्राचा धरुनि हस्त । सप्रेम त्याते आलिंगित । निकट बैसवूनि पुसे त्याते । योगक्षेम कैसा तो ॥१७॥
गोरक्षाते घेऊनि जाळी । मुख स्वकरे कुरवाळी । म्हणे बा उदय येणे काळी । हरिनारायण झालासी ॥१८॥
ऐसे वदोनी आणिक वदत । हे महाराज मच्छिंद्रनाथ । हा तव शिवयोगे सुत । तारक होईल ब्रह्मांडा ॥१९॥
म्या पूर्वीच याते पाहिले होते । म्हणशील तरी कनकगिरीते । तुवा अभ्यासूनि सुते । आणिल दैवत घराते ॥२०॥
श्रीराम नरसिंह सूर्य हनुमंत । भैरव काळिका वीरांसहित । पाचारिता मीही तेथ । आलो होतो महाराजा ॥२१॥
तस्मात् पूर्वीची होय ओळखी । म्हणवूनि गोरक्ष घेतला अंकी । परी आता असो शेखी । एक वचन ऐकिजे ॥२२॥
याते विद्येते अभ्यासिले । परी तपाविण विगलित ठेले । जैसे शत्रु जगत्रयी झाले । मग ते हीनत्व प्रतापा ॥२३॥
की जीवनाविण वृक्ष जैसा । काळरुप भासे तैसा । की तरुविण ग्राम जैसा । बुभुक्षित लागतसे ॥२४॥
की नाकेविण सुंदर नारी । की विनातोय सरितापात्री । की नक्षत्राविण शोभा रात्री । कदाकाळी दिसेना ॥२५॥
तरी तपाविण लखलखीत । विद्याभांडार न दिसत । जैसा मानव परम क्षुधित । विकळ शरीरी मिरवतसे ॥२६॥
तरी आता माझिया आश्रमी । तपा बैसवी योगद्रुमी । मग तपबळाने बलाढ्यगामी । विद्याअस्त्रे मिरवेल हा ॥२७॥
याउपरी मच्छिंद्रनाथ बोलत । वय धाकुटे बाळ अत्यंत । परी तप तीव्रक्लेशांत । साहिले जाईल कैसे जी ॥२८॥
येरु म्हणे वरदपाणी । तुझ्या आहे मौळिस्थानी । तरी तपक्लेशावर कडसणी । दुःख देणार नाही बा ॥२९॥
यापरी येथे नित्यनित्य । मी समाचारीने गोरक्षाते । तू निःसंशय सकलाते । तपा गोरक्षा बैसवी ॥३०॥
ऐसे वदता आदिनाथ । अवश्य मच्छिंद्रनंदन म्हणत । उत्तम आहे ऐसे बोलत । अंगिकारिता पै झाला ॥३१॥
तेथे आमुचे काय हरले । की जन्मांधा चक्षू आले । की सदैव हरिणीते सांभाळिले । एकटपणी पावसांत ॥३२॥
तेंवी तू आणि तुझा दास । येथे आश्रमी करिता वास । तेथे वाईट काय आम्हांस । चिंता माझी निरसेल ॥३३॥
ऐसी शिवाते बोलूनि वाणी । परी हर्ष न माये मच्छिंद्रमनी । जे योजिले होते अंतःकरणी । तेचि घडूनि पै आले ॥३४॥
फारचि उत्तमोत्तम झाले । गोरक्षासी शिवे अंगिकारिले । आता जाईल संगोपिले । अर्थाअर्थी बहुवसे ॥३५॥
मग उत्तम वेळा उत्तम दिवस । ग्रहबळ जाणूनि नक्षत्रास । उत्तम तिथी उत्तम मास । पाहूनि तपा बैसविला ॥३६॥
लोहाचा करुनि कंटक नीट । त्या अग्री योजूनि चरणांगुष्ठ । वामपादा देऊनि कष्ट । उभा राहिला गोरक्ष तो ॥३७॥
वायुआहारी ठेवूनि मन । क्षणिक अन्न त्यजून । उपरी फळपत्री आहार करुन । क्षुधाहरण करीतसे ॥३८॥
सूर्यमंडळी ठेवूनि दृष्टी । तपो करीतसे तपोजेठी । ते मच्छिंद्र पाहूनि निजदृष्टी । परम चित्ती तोषिला ॥३९॥
मग आदिनाथा विनवोनी । मच्छिंद्र निघाला तीर्थाटनी । द्वादश वर्षांचा नेम करुनी । गोरक्षाते सांगितले ॥४१॥
असो मच्छिंद्र गेला तीर्थाटनी । येरीकडे बद्रिकाश्रमी । रात्रंदिवस बद्रिकाशूळपाणी । जवळी जाऊनि बैसला ॥४१॥
वस्ये आपण आदिनाथ । गोरक्षाचे दास्य करीत । मागे पुढे राहूनि अत्यंत । आल्या विघ्ना निवटीतसे ॥४२॥
असो यावरी मच्छिंद्रनाथ । गया प्रयाग करुनि त्वरित । काशी अवंतिका मिथुळासहित । मथुरा काश्मिरी पाहिली ॥४४॥
अयोध्या द्वारका महाकाळेश्वर । सोमनाथ करुनि तत्पर । ब्रह्मगिरी त्र्यंबकेश्वर । घृणेश्वर पाहिला ॥४४॥
भीमाउगमी भीमाशंकर । आंवढ्या नागनाथादि पंढरपूर । करुनि चौदा पीठे थोर । भगवतीची पाहिली ॥४५॥
कार्तिक शेषाद्रि मल्लिकार्जुन । सरितासरोवरी अपार स्नान । घडले करिता महीते गमन । लोटली वर्षे द्वादशादि ॥४६॥
सकळ तीर्थे महीची करुन । शेवटी सेतुबंधी जाऊन । रामेश्वराचे चरण वंदून । स्नाना गेला अब्धीसी ॥४७॥
तो श्वेतबंधी वायुसुत । जाऊनि नमी मच्छिंद्रनाथ । परी मच्छिंद्रा पाहता मकरध्वजतात । आल्हादला चित्ती बहुत तो ॥४८॥
परमप्रीती लबडसवडी । मच्छिंद्रहस्त धरुनि ओढी । हृदयी आलिंगूनि परम आबडी । निकट बैसवी महाराजा ॥४९॥
म्हणे बा तू योगद्रुमाने । कोणीकडे केले येणे । चोवीस वर्षी तुझे दर्शन । आजि झाले महाराजा ॥५०॥
की आळशावरी गंगा वळली । की द्वादश वर्षे पर्वणी आली । तैसी माते गोष्ट जाहली । आज दर्शने तुझ्या बा ॥५१॥
ऐसे बोलूनि वायुसुत । परम मच्छिंद्राचे आतिथ्य करीत । मग समय पाहूनि संतोषयुक्त । मच्छिंद्राते बोलतसे ॥५२॥
आज चोवीस संवत्सर झाले । परी तुजकडे माझे चक्षु लागले । कै भेटसील म्हणोनि भुकेले । पारणे फिटले आजि ते ॥५३॥
हे महाराज योगुद्रुमा । कामनी वेधली जो आम्हा । त्या सरिताप्रवाही हस्तवर उगमा । बुडवितो मजलागी ॥५४॥
तरी त्या कामनाजळांत । तू तारक झाला आहेसी माते । झालासी परी अद्यापपर्यंत । बाहेर न काढिसी महाराजा ॥५५॥
पूर्वी मजला देऊनि वचन । तुवा केले आहे गमन । परी स्त्रीराज्याचे स्थान । पाहिले तुवा नाही की ॥५६॥
आता तरी धरुनि चित्ती । प्रसन्न करी कृपाभगवती । मैनाकिनीची कामरती । पूर्ण आहुति घेई का ॥५७॥
आपुले वचनेंकरुनि त्याचे । आणिक फल दे मम वचनाचे । मग पावूनि आर्त मनीचे । सुटका केव्हा होईल ॥५८॥
मी गुंतलो तिचे वचनी । की मच्छिंद्र पाठवीन ये भुवनी । तरी ते रतिसुखाच्या कामाश्रमी । मच्छिंद्रनाथा मिरविजे ॥५९॥
ऐसे वचन तीते व्यक्त । आहे तरी मज करा मुक्त । आणि तुवांही वचन दिधले माते । तेंही सत्य करी आता ॥६०॥
ऐसी ऐकूनि हनुमंतवाणी । अवश्य म्हणे च्छिंद्रमुनी । मग त्रिरात्र तेथे वस्ती करुनी । निघते झाले उभयता ॥६२॥
मार्गी जाता अनेक तीर्थे । यथाविधि झाले सरिते । मग गौडबंगाला टाकूनि त्वरिते । स्त्रीराज्यांत संचरले ॥६२॥
तंव ती सकळ स्त्रियांची स्वामिनी । विराजलीसे राज्यासनी । महापुण्यांशे तपोखाणी । मैनाकिनी ज्ञानकळा ॥६३॥
शृंगारमुरड उत्तमजन । तेथे भोगीतसे राज्यासन । गज वाजी उदधी रत्न । रथ उष्ट्रादि असती पै ॥६४॥
छडीदार चोपदार । रत्नपारख हेमकार । राउतपूर्ण भांडार । पोतदार फरासी ॥६५॥
यंत्रधारी मंत्रधारी । नानामंत्री असती कुसरी । शास्त्रनिपुण कारभारी । लेखकही सेवा विराजले ॥६६॥
जासुद हलकारे वकीलात । करु जाणती सकळ समंतात । पायदळ अश्वराउत । नसे गणित पृतनेते ॥६७॥
कुत्तेवान चित्तेवान । साकरखाणी पहिलवान । दिवाणादि कपिलखान । गजमस्तकी रुढती ॥६८॥
खिस्मतगारी करणार । सिकारकी बंडीदार । ताशा मरफी पनवाळ थोर । कुशळपणी वाजविती ॥६९॥
गायक हेर बातमीदार । खेळक प्राज्ञी निपुणतर । वाद्यधारी शृंगारकर । शिंपी कुल्लाल विराजले ॥७०॥
असो ऐसी राजकारणे । बहुत असती कामे भिन्ने । परी सकळ समुदायकाने । स्त्रिया अवध्या मिरवल्या ॥७१॥
असो अवघ्या कटकांत । संचरते झाले उभयता नगरांत । राजद्वारी जाऊनि त्वरित । झाले दृष्टीस रायासी ॥७२॥
दृष्टी पाहतांच अंजनीसुत । स्त्रियांसी आनंद झाला बहुत । बोलावूनि त्वरितात्वरित । कनकासनी बैसविले ॥७३॥
एकासनी मच्छिंद्रनाथ । एकासनी अंजनीसुत । षोडशोपचारी पूजूनि त्वरित । बद्धांजली केली तै ॥७४॥
म्हणे महाराजा दिव्यरथा । वातनंदना अंजनीसुता । द्वितीय कोण सांग आता । आगमन झाले महाराजा ॥७५॥
येरु म्हणे वो शुभाननी । त्वा बैसूनि तया प्राज्ञी । तरी त्या तपाच्या कामना मनी । पूर्ण करी आता वो ॥७६॥
मम भक्तीचे वरदावळी । की पुरुष लाधशील मच्छिंद्र बळी । तरी तोचि हा होय येणे काळी । रतिसुखा निववावे ॥७७॥
की सेवेलागी उडुगणनाथ । की अरुणासह पूर्ण आदित्य । तेवी तूते मच्छिंद्रनाथ । काम व्यक्त पुरवावया ॥७८॥
की शचीलागी सहस्त्रनयनी । की शोभला जैसा शिव अपर्णी । तेवी तूते मच्छिंद्र्मुनी । रतिसुखा हेलावे ॥७९॥
ऐसे बोलोनि वज्रशरीरी । निवांत बैसला आसनावरी । मग राहूनि तेथे तीन रात्री । निघता झाला कपिराज ॥८०॥
पुन्हा श्वेतपदा येऊन । करीत बैसला श्रीरामचिंतन । येरीकडे मच्छिंद्रनंदन । सुखामाजी हेलावे ॥८१॥
बैसूनिया कनकासनी । राज्याविलासा भोगी मुनी । मुक्तमाळा ग्रांवेलागुनी । हेलावती समोर ॥८२॥
हेममुद्रिका ओपूनि कर्णी । हस्त विराजले कनकोंदणी । भरजरी भूषणे हेमकर्णी । ढाळ देती लखलखीत ॥८३॥
पुढे सेवे परिचारिका । परी त्याही दारा लावण्यलतिका । उर्वशीच्या सारुनि आवांका । सेवेलागी उतरल्या ॥८४॥
वडीजाई बडीदार । वारंवार करिती पुकार । छडीदार चोपदार । दवलतजादा म्हणताती ॥८५॥
मुक्तलवगांचे तुरे माळी । कस्तुरी शोभे केशर भाळी । राज्यासनी स्त्रियामंडळी । सुशोभित भंवताली ॥८६॥
जैसा नभांत तारांगणी । वेष्टित शोभला उडुगणस्वामी । तेवी स्त्रियांत मच्छिंद्र मुनी । निजभारी शोभला ॥८७॥
की देवगणी शचीनाथ । परम शोभिवंत घवघवीत । तेवी स्त्रीमंडळींत । मच्छिंद्रनाथ मिरवला ॥८८॥
सदा बैसूनि एका आसनी । खेळ खेळती द्यूतकर्मी । नाना विनोदून विनोदवाणी । हास्य करिती गदगदा ॥८९॥
राज्यवैभवादि कारभार । स्वये करिती सारासार । नानाकुशलता अपार । निजदृष्टी पाहतसे ॥९०॥
रसायनी कविताकार । वेदज्ञ बोलती शास्त्र अपार । ज्योतिष भविष्य जाणणार । व्याकरणादिक मिरवले ॥९१॥
धनुर्धर युद्धशास्त्री प्रबळ । की भिन्न पाहती प्रळयकाळ । जळ ते निर्मील विशाळ । उभे असती सन्मुख ॥९२॥
संगीतकार गायनप्रकारी । गंधर्वसरी तानमानी कळाकुमरी । औषधीक वैद्य रोगापरी । परीक्षिकी मीनले ते ॥९३॥
अश्वारोहण उत्तमयुक्ती । अश्व फिरवणे वाताकृती । कोकशास्त्र भाष्याकृती । स्वर्गाचाराचे सकळिक ॥९४॥
नाटककळा सकळी शृंगारीत ॥आणूनि टेंकती राजसंमत ॥प्रसंगानुसार वाचे वदत ॥बोलू जाण ती चातुरी ॥९५ ।
ऐसिया गुणांचे उत्तम भरत । हेलावती राजसभेत । तेणे चित्तसरितेंत । आनंदतोय हेलावे ॥९६॥
तेणेंकरुनि मच्छिंद्रनाथ । सुखाब्धीचा मीन तळपत । ऐसे लोटले दिवस बहुत । रतिसुखामाझारी ॥९७॥
तो समये चित्तसुखमेळी । ऋतु पावली राजबाळी । ते कामरतीचे सुखवेळी । गरोदर झाली ते दारा ॥९८॥
तो गणामाजी भद्रजाती । सर्वगुणी मुनी भद्रमूर्ती । अंशरुपे प्रगटूनि रती । देह धरिता पै झाला ॥९९॥
रेतरक्त जेणे काळी । लोटत मासा नवांचे मेळी । तदनंतर प्रसून झालिया बाळी । बाळ बालार्क देखिला ॥१००॥
त्याते भरता द्वादश दिवस । उत्तमापरी केले बारसे । नाम ठेविले त्या देहास । मीननाथ म्हणवूनी ॥१॥
याउपरी याचका देऊनि दान । उचितार्थे सकळ तोषविले जन । नानारत्नी देऊनी भूषण । गौरवाते मिरविले ॥२॥
असो ऐसे संगोपनी । तीन संवत्सर तया स्थानी । लोटूनि गेली सुखासनी । मच्छिंद्राते भोगिता ॥३॥
यावरी आता दुसरे कथन । हस्तिनापुरी कुरुनंदन । जनमेजयाच्या वंशाकारण । बृहृद्रवा जन्मला ॥४॥
तो जन्मेजयापासूनि पुढती । सातवा पुरुष वंशाप्रती । दोन सहस्त्र सातशती । कली गेलासे लोटूनी ॥५॥
तो बृहृद्रवा राजा थोर । राज्यपदी हस्तिनापूर । मेळवूनि महीचे अपार विप्र । सोमयाग मांडिला ॥६॥
एक वरुषे त्या क्षिती । अग्निकुंडी पूर्णाहुती । पुष्ट होऊनि दाहकमूर्ती । तुष्ट शरीरी मिरवला ॥७॥
परी शिवनेत्रींचा प्रळयाग्नी । देणे दाहिले होते पंचबाणी । परी तो गेला होता भक्षुनी । द्विमूर्धनी महाराजा ॥८॥
तो शिवशरीरी चेतला मदन । जठरी वाहत होता द्विमूर्धन । तयामाजी जीवित्वप्राण । अंतरिक्ष संचरला ॥९॥
तो अंतरिक्ष महाराज । अग्निजठरामाजी विराजे । तो गर्भ अति तेजःपुंज । यज्ञकुंडी सांडिला ॥११०॥
पूर्ण होतांचि यज्ञआहुती । शेष प्रसाद मिरवूनी निगुती । मग यज्ञकुंडी विप्राहुती । रक्षा काढी बृहृद्रवा ॥११॥
विप्राहाते सलील बाळतेजाते । रक्षा स्पर्शता लागे हाते । दृष्टी पाहता बाळाते । मंजुळवत रुदन करी ॥१२॥
तंव तो पुरोहित ज्ञानी द्विज । रायासी म्हणे महाराज । यज्ञकुंडी तेजःपुंज । बाळ प्रसाद मिरविले ॥१३॥
प्रत्योदक उचलोनि हाती । बाळ दावी रायाप्रती । राव पाहोनि तेजस्थिती । परम चित्ती तोषला ॥१४॥
जैसा जलार्णव मंथन करिता । त्यांत चतुर्दश रत्ने निघता । मग आनंद न माये सुरवरचित्ता । तैसे झाले बृहृद्रव्या ॥१५॥
की संजीवनींचा धरुनि अर्थ । कच गेला शुक्रगृहाते । साधूनि येता संजीवनीते । शचीनाथ आनंदला ॥१६॥
की राम उपजता कौसल्ये कुशी । आनंद झाला दशरथासी । तेवी पाहता बाळमुखासी । बृहृद्रवा आनंदला ॥१७॥
मग पुरोहित विप्रापासुन । निजकरी कवळी अग्निनंदन । परम स्नेहे हृदयी धरुन । घेत चुंबन बाळाचे ॥१८॥
परम उदेला आनंद पोटी । की चंद्रोदयींची ऐक्यभेटी । मग समुद्रपात्रा तोयदाटी । प्रेमलहरी उचंबळे ॥१९॥
वारंवार घेत चुंबन । की त्याते भासे प्रत्यक्ष मदन । परी तो मदनचि व्यक्त पूर्ण । शिवकायेचा प्रगटला ॥१२०॥
की सत्त्वगुणी विद्युल्लता । पाळा मांडिला शरीरावरुता । की पुनर्विधु प्रसन्न होता । तेज आपुले अर्पिले ॥२१॥
की संघांत अपार किरणी । मही मिरवला हा उत्तम तरणी । असो ऐसा अपार चिन्ही । वर्णिता ग्रंथ वाढेल ॥२२॥
असो बृहृद्रवा लवडसवडी । अंतःपुरांत जात तांतडी । धर्मपत्नी संसारसांगडी । निजदृष्टी विलोकी ॥२३॥
नाम तिचे सुलोचना । होय ती प्रत्यक्ष सुलोचना । शुभानना ती देवांगना । महीलागी उतरली ॥२४॥
की प्रत्यक्ष रमा सरस्वती । की दिव्य अपर्णेची मूर्ती । उदया आली मायभगवती । कुरुकुळाते तारावया ॥२५॥
जिचे पाहता चरण । गंगोदक दिसे मळिण । शंतनूसारखे टाकूनि रत्न । शिवमौळी विराजली ॥२६॥
तस्मात् गंगासमान हाती । देता अपूर्व लागे गोष्टी । असो तिने बाळक देखता दृष्टी । पुसे रायाते आवडीने ॥२७॥
म्हणे महाराजा विजयध्वजा । करी कवळिले कवण आत्मजा । माते भासे मित्रवोजा । दुसरा तरणी आहे हा ॥२८॥
येरु म्हणे वो शुभाननी । यज्ञकुंडाद्विमूर्धनी । प्रसादरुपे दिधले तेणे । राजस्तंभी मिरवावया ॥२९॥
तव उदरी जो मीनकेत । मनाने वरी आपुला सुत । तयावरील सकळ हेत । या बाळाते मिरवावा ॥१३०॥
तरी वंशासी मीनकेत । दिव्यस्वरुपा आहे सुत । तयाचा पाठिराखा निश्वित । ईश्वरे हा प्रेरिला ॥३१॥
अगे हा अयोनिसंभव जाण । अवतारदक्ष चिद्रत्न । ज्वाळामाळी होऊनि प्रसन्न । प्रसाद दिधला आपणांसी ॥३२॥
ऐसे वदता राजभूष । सुलोचना कवळी बाळकंदर्प । तयाचे पाहूनि दिव्यरुप । मोहृदीप उजळला ॥३३॥
बाळ हृदयी कवळूनि धरिता । पयोधरी लोटली पयसरिता । बाळमुखी स्तन घालिता । पयःपान स्वीकारी ॥३४॥
मग उत्तम करी बाळरीती । स्नानमार्जनादि सारिती । यापरी द्वादश दिनांप्रती । परम सोहंळा मांडियेला ॥३५॥
मेळवूनि सुवासिनी । पाळणा घातला योगप्राज्ञी । जालिंदर हे नाम जनी । सकळा आवडी ठेविले ॥३६॥
यज्ञकुंडींचा ज्वाळामाळी । प्रसन्न झाला तेणे काळी । ज्वाळांत उदेला म्हणूनि सकळी । नाम जालिंदर स्थापिले ॥३७॥
ऐशा करुनिया गजरा । ग्रामांत वांटिली गोड शर्करा । अपार धन याचक नरा । लौकिकार्थ वांटिले ॥३८॥
ऐशिया गजरे पूर्ण राहटी । झाली बहुत दिवसा लोटी । मास संवत्सर पंचवटी । षट् सप्तम लोटले ॥३९॥
यापरी तो बृहृद्रवा राणा । अपार पाळिल्या ललना । पुढे योजूनि मौंजीबंधना । यज्ञोपवीत आराधी ॥१४०॥
याउपरी कोणे एके दिवसी । राव विचार करी मानसी । गृहस्थाश्रमी जालिंदरासी । लग्नविधी उरकाया ॥४१॥
म्हणवूनि आपला पुरोहित । मंत्रि सवे देऊनि त्याते । उत्तम कुमारी शोधार्थ । महीवरी प्रेरिला ॥४२॥
गुणवंत रुपवंत । सुलक्षणी कुमारी पाहत । मंत्री आणि पुरोहित । देशावरी हिंडती ते ॥४४॥
येरीकडे जालिंदर । राजांगना परम सुंदर । घेऊनिया अंकावर । चुंबन घेती लालसे ॥४४॥
परम स्नेहाने ऊर्ध्वदृष्टी । पाहूनि बोले योगजेटी । धूर्मिण मंत्री मम दृष्टी । दिसत नाही का माते ॥४५॥
येरी म्हणे पाडसा ऐके । तुज स्त्री करावया जनके । पुरोहित आणि मंत्री देखे । पाठविले आहेत बा ॥४६॥
येरु म्हणे स्त्री काये । माता म्हणे बायकोसी म्हणावे । येरु म्हणे मज दावावे । बायका कैशा जननीये ॥४७॥
येरी म्हणे मजसमान । बायको येईल तुजकारण । जैसी मी बा त्याचसमान । तुज बायको येईल की ॥४८॥
ऐसी सुलोचना त्याते वदता । तो शब्द रक्षूनि आपुल्या चित्ता । बाळांत येऊनि खेळता खेळता । बाळांलागी पुसतसे ॥४९॥
म्हणे गडे हो ऐका एकु । मम तात माता करिती बायकु । तीस कासयासाठी अर्थकौतुकु । करिता बायकु ते सांगा ॥१५०॥
तंव ते बोलती विचक्षण । बहु शठपणी बोलती हांसून । जालिंदर बुद्धिहीन । बायकोही कळेना ॥५१॥
मग ते म्हणती मूर्खा ऐक । बायकु म्हणता संसार निक । विषयसुखाचे पूर्ण भातुक । जगामाजी मिरवीतसे ॥५२॥
विषयसुख म्हणजे काई । सांगती न ठेवता गोवाई । ते ऐकूनि थरारुन जाई । मनी विचार करीतसे ॥५३॥
अगा जग हे परम अधम । आचरण आचरती परम दुर्गम । जे का जगाचे उत्पत्तिस्थान । तेचि रमणी रमतात ॥५४॥
तरी आपण करु नये ऐसे । याचा मनाला सबळ त्रास । ऐसे रचुनि विवेकास । मुलांतूनि निघाला ॥५६॥
माता बोलली मजसमान । कांता मिरवतसे चिद्रत्न । तरी ती कांता मज मातेसमान । वेव्हारा योग्य वाटेना ॥५७॥
तरीही पूर्ण अधर्मराशी । कदा न वर्तू कार्यासी । मग सांडूनि ग्रामधामदारासी । काननांतरी निघाला ॥५८॥
परी ग्रामद्वारी ग्रामरक्षक । त्यांनी जाता पाहिले बाळक । परी राजनंदन म्हणूनि धाक । हटकावया अंतरले ॥५९॥
परी बुद्धीचा त्यांनी विवेक केला । हेर मागे पाठविला । कोणी जाऊनि त्वरे नृपाला । सांगताती तांतडीने ॥१६०॥
हे महाराज भुवननाथ । विपिनी गेला आपुला सुत । राये ऐसा ऐकूनि वृत्तांत । आला धांवत तांतडीने ॥६२॥
परी तो चपळ विलक्षण । म्हणे कोणी येईल धांवोन । म्हणोनि मार्गाते सोडोन । महाकाननी रिघाला ॥६२॥
तंव त्या विपिनी तरुदाटी । विशाळ जाळिया तृण अफाटी । त्यांत संचरता हेर दृष्टी । चुकुर झाले पाहता ॥६३॥
परी तो योगेंद्र चपळ बहुत । जाता जाता एक पर्वत । त्याची दरी धरुनि सुत । उत्तरदिशे चालिला ॥६४॥
येरीकडे नृपनाथ ॥काननी निघाला शोध करीत ॥परी शोध लागला दूतस्थानापर्यंत ॥पुढे शोध लागेना ॥ ६५॥
पाहता परी बहु विपिन । परी जालिंदराचे न पावे दर्शन । जैसा अमावस्येचा दिन । चंद्रभणी लोपतसे ॥६६॥
ऐसे झाले सकळांसी । निराशपणे ग्रामासी । येते झाले झालिया निशी । शोक करिता सकळांनी ॥६७॥
रायासह अपार जन । पाहती आपुलाले सदन । परी बृहृद्रवा आणि सुलोचना । परम अट्टहास करिताती ॥६८॥
बाळलीला खेळ अद्भुत । आठवोनि गाता रुदन करीत । राव म्हणे हा अनुचित । प्रसाद हातींचा पै गेला ॥६९॥
माते अग्नि झाला प्रसन्न । अहा माझे कर्म गहन । हातीचे गेले चिद्रत्न । काय करु उपाय हो ॥१७०॥
अहा बाळक माझे अर्कासमान । तेजरुप वाटे मदन । माता म्हणे खेळ उत्तम । काय वर्णू तयाचा ॥७१॥
ऐसा करिता अट्टहास । परी आणिक सरदार बुद्धिलेश । रायास सदा बोधी नानाभाष्य । युक्तिप्रयुक्ती करोनिया ॥७२॥
म्हणती राया नरोत्तमा । जालिंदर अयोनिसंभव । तरी हा सेविता महाकानन । त्यासी मरण नसेचि ॥७३॥
मही समुद्रवलयांकित । शोध करु आम्ही निश्वित । परी केव्हा तरी तुमचा सुत । तुम्हा भेटेल महाराजा ॥७४॥
तरी निःसंशयेंकरुन । धैर्यअर्गळी ठेवा मन । ऐशा युक्तीकरुन । रायासी शांत करिताती ॥७५॥
येरीकडे जालिंदर । पर्वतदरी अतिगुहार । संचरला परी महीवर । काळोखी रात्र दाटली ॥७६॥
तयामाजी झाले विपरीत । विपिनी वणवा लागला बहुत । पुढे ते कानन अग्नि जाळीत । तयापासी पातला ॥७७॥
तंव त्या दरींत जालिंदर । निद्रे व्यापिला तृण अपार । तो जवळी आला वैश्वानर । तृण भक्षावया कारणे ॥७८॥
तो बाळ गोमटे देखिले दृष्टी । विस्मयो करी आपुले पोटी । हे बाळ मम उदरजेठी । उदय पावले होते की ॥७९॥
उत्तम ठाव पाहूनि याते । सांडिले होते म्या गर्भाते । येथे यावया कारण याते । का पडले न कळे हो ॥१८०॥
मग शांत होऊनि मूर्तिमंत । बाळ त्वरे केला जागृत । अंकी घेऊनि पुसे त्याते । कारण काय येथे यावया ॥८१॥
येरु पाहूनि तया आदरे । म्हणे कोण तुम्ही सांगा सत्वर । येरु म्हणे मी वैश्वानर । जननीजनक तुझा मी ॥८२॥
येरु म्हणे जननीजनक । कैसे होतील हरएक । मग तो मुळींहूनि कथा पावक । तयालागी सांगतसे ॥८३॥
असो आता वैश्वानर । पुढे पुढती लिहिता पर । ती कथा पुढे धुंडीकुमार । मालू नरहरींचा सांगे की ॥८४॥
स्वस्ति श्रीभक्तिकथासार । संमत गोरक्षकाव्य किमयागार । सदा परिसोत भाविक चतुर । एकादशाध्याय गोड हा ॥१८५॥
श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥
अध्याय ॥११॥
ओंव्या ॥१८५॥
॥नवनाथभक्तिसार एकादशाध्याय समाप्त ॥