3959.
आहा आहा रे भाई । गंगा नव्हे जळ । वृक्ष नव्हे वड पिंपळ । तुळसी रुद्राक्ष नव्हे माळ । श्रेष्ठ तनु देवाचिया ॥१॥
समुद्र नदी नव्हे पै गा । पाषाण म्हणो नये लिंगा । संत नव्हती जगा । मानसा त्या सारिखे ॥२॥
काठी म्हणो नये वेतु । अन्न म्हणो नये सांतु । राम राम हे मातु । नये म्हणो शब्द हे ॥३॥
चंद्र सूर्य नव्हती तारांगणे । मेरु तो नव्हे पर्वता समान । शेष वासुकी नव्हे सर्प जाण । विखाराच्या सारिखे ॥४॥
गरुड नव्हे पाखरू । ढोर नव्हे नंदिकेश्वरू । झाड नव्हे कल्पतरू । कामधेनु गाय न म्हणावी ॥५॥
कूर्म नव्हे कासव । डुक्कर नव्हे वराह । ब्रम्ह नव्हे जीव । स्त्री नव्हे लक्ष्मी ॥६॥
गवाक्ष नव्हे हाड । पाटाव नव्हे कापड । परीस नव्हे दगड । सगुण ते ईश्वरीचे ॥७॥
सोने नव्हे धातु । मीठ नव्हे रेतु । नाही नाही चर्मांआतु । कृष्णजिन व्याघ्रांबर ॥८॥
मुक्ताफळे नव्हेति गारा । खड्याऐसा नव्हे हिरा । जीव नव्हे सोइरा । बोळवीजे स्वइच्छेने ॥९॥
गांव नव्हे द्वारावती । रणछोड नव्हे मूर्ति । तीर्थ नव्हे गोमती । मोक्ष घडे दर्शने ॥१०॥
कृष्ण नव्हे भोगी । शंकर नव्हे जोगी । तुका पांडुरंगी । हा प्रसाद लाधला ॥११॥

अर्थ :
संत तुकाराम महाराज म्हणतात — “गंगा नव्हे जळ” म्हणजे गंगा केवळ पाणी नाही, “वृक्ष नव्हे वड पिंपळ” म्हणजे वड-पिंपळ हे साधे वृक्ष नाहीत, “तुळसी रुद्राक्ष नव्हे माळ” म्हणजे तुळस आणि रुद्राक्ष ही फक्त माळ नाही, “श्रेष्ठ तनु देवाचिया” म्हणजे हे सर्व देवाचे श्रेष्ठ रूप आहे (१); “समुद्र नदी नव्हे पै गा” म्हणजे समुद्र-नदी हे केवळ पाणी नाही, “पाषाण म्हणो नये लिंगा” म्हणजे लिंग हे फक्त दगड नाही, “संत नव्हती जगा मानसा त्या सारिखे” म्हणजे संत हे सामान्य माणसांसारखे नसतात (२); “काठी म्हणो नये वेतु” म्हणजे काठी ही फक्त लाकूड नाही, “अन्न म्हणो नये सांतु” म्हणजे अन्न हे साधे नाही, “राम राम हे मातु नये म्हणो शब्द हे” म्हणजे ‘राम राम’ हा केवळ शब्द नाही (३); “चंद्र सूर्य नव्हती तारांगणे” म्हणजे चंद्र-सूर्य हे साधे तारे नाहीत, “मेरु तो नव्हे पर्वता समान” म्हणजे मेरू पर्वत हा सामान्य पर्वत नाही, “शेष वासुकी नव्हे सर्प जाण विखाराच्या सारिखे” म्हणजे शेष-वासुकी हे साधे साप नाहीत (४); “गरुड नव्हे पाखरू” म्हणजे गरुड हा साधा पक्षी नाही, “ढोर नव्हे नंदिकेश्वरू” म्हणजे नंदी हा सामान्य जनावर नाही, “झाड नव्हे कल्पतरू कामधेनु गाय न म्हणावी” म्हणजे कल्पवृक्ष व कामधेनु हे साधे झाड किंवा गाय नाहीत (५); “कूर्म नव्हे कासव, डुक्कर नव्हे वराह” म्हणजे कूर्म व वराह हे साधे प्राणी नाहीत, “ब्रम्ह नव्हे जीव, स्त्री नव्हे लक्ष्मी” म्हणजे ब्रह्म हे जीव नाही आणि लक्ष्मी ही सामान्य स्त्री नाही (६); “गवाक्ष नव्हे हाड, पाटाव नव्हे कापड, परीस नव्हे दगड” म्हणजे हे सर्व सामान्य वस्तू नाहीत, “सगुण ते ईश्वरीचे” म्हणजे ते सगुण ईश्वराचे रूप आहेत (७); “सोने नव्हे धातु, मीठ नव्हे रेतु, नाही नाही चर्मांआतु कृष्णजिन व्याघ्रांबर” म्हणजे हेही साध्या वस्तूंसारखे नाहीत (८); “मुक्ताफळे नव्हेति गारा, खड्याऐसा नव्हे हिरा” म्हणजे मोती व हिरा हे साधे दगड नाहीत, “जीव नव्हे सोइरा बोळवीजे स्वइच्छेने” म्हणजे जीव हा नुसता नातलग नाही (९); “गांव नव्हे द्वारावती, रणछोड नव्हे मूर्ति, तीर्थ नव्हे गोमती” म्हणजे हेही सामान्य नाही, “मोक्ष घडे दर्शने” म्हणजे त्यांच्या दर्शनाने मोक्ष मिळतो (१०); “कृष्ण नव्हे भोगी, शंकर नव्हे जोगी” म्हणजे कृष्ण व शंकर हे सामान्य भोगी-जोगी नाहीत, “तुका पांडुरंगी हा प्रसाद लाधला” म्हणजे तुकाराम महाराजांना पांडुरंगाचा हा प्रसाद मिळाला (११).