3818.
(बाळक्रीडा अभंग)
भक्तजना दिले निजसुख देवे । गोपिका त्या भावे आळंगिल्या ॥१॥
आळंगिल्या गोपी गुणवंता नारी । त्यांच्या जन्मांतरी हरी ॠणी ॥२॥
रुसलिया त्यांचे करी समाधान । करविता आपण क्रिया करी ॥३॥
क्रिया करी तुम्हा न वजे पासुनि । अवघियाजणी गोपिकांसी ॥४॥
गोपिकांसी म्हणे वैकुंठीचा पति । तुम्ही माझ्या चित्ती सर्वभावे ॥५॥
भाव जैसा माझ्याठायी तुम्ही धरा । तैसा चि मी खरा तुम्हालागी ॥६॥
तुम्हासी कळो द्या हा माझा साच भाव । तुमचा चि जीव तुम्हा ग्वाही ॥७॥
ग्वाही तुम्हा आम्हा असे नारायण । आपुली च आण वाहातसे ॥८॥
सत्य बोले देव भक्तिभाव जैसा । अनुभवे सरसा आणूनिया ॥९॥
यांसी बुझावितो वेगळाल्या भावे । एकीचे हे ठावे नाही एकी ॥१०॥
एक क्रिया नाही आवघियांचा भाव । पृथक ते देव घेतो तैसे ॥११॥
तैसे कळो नेदी जो मी कोठे नाही । अवघियांचे ठायी जैसा तैसा ॥१२॥
जैसा मनोरथ जया चित्ती काम । तैसा मेघशाम पुरवितो ॥१३॥
पुरविले मनोरथ गोपिकांचे । आणीक लोकांचे गोकुळींच्या ॥१४॥
गोकुळींच्या लोका लावियेला छंद । बैसला गोविंद त्यांचा चित्ती ॥१५॥
चित्ते ही चोरूनि घेतली सकळा । आवडी गोपाळांवरी तया ॥१६॥
आवडे तयांसी वैकुंठनायक । गेली सकळिक विसरोनि ॥१७॥
निंदा स्तुती कोणी न करी कोणाची । नाही या देहाची शुद्धि कोणा ॥१८॥
कोणासी नाठवे कन्या पुत्र माया । देव म्हणुनि तया चुंबन देती ॥१९॥
देती या टाकून भ्रतारांसी घरी । लाज ते अंतरी आथी च ना ॥२०॥
नाही कोणा धाक कोणासी कोणाचा । तुका म्हणे वाचा काया मने ॥२१॥

अर्थ :
(बाळक्रीडा अभंग) संत तुकाराम महाराज म्हणतात — देवाने भक्तांना निजसुख दिले आणि त्या गोपिकांनी भावपूर्वक त्याला आलिंगन दिले (१); त्या गुणी गोपिकांनी हरीला इतक्या प्रेमाने धरले की हरी त्यांच्या जन्मोजन्मी ऋणी झाला (२); त्या रुसल्या तर तो स्वतः त्यांचे समाधान करतो आणि त्यांच्या प्रत्येक भावानुसार वागतो (३); तो तुमच्यापासून दूर नाही, तो सर्व गोपिकांमध्येच वावरतो (४); वैकुंठाचा स्वामी गोपिकांना म्हणतो — तुम्ही सर्वभावाने माझ्या चित्तात आहात (५); तुम्ही माझ्यावर जसा भाव धरता तसाच मी खऱ्या अर्थाने तुमच्यासाठी होतो (६); माझा हा खरा भाव तुम्हाला कळू द्या, तुमचाच जीव त्याची साक्ष देतो (७); तुम्हा-आम्हांमध्ये नारायणच साक्ष आहे आणि तोच आपली नाती जोडतो (८); देव सत्य बोलतो — भक्तिभाव जसा असेल तसा अनुभव तो देतो (९); तो प्रत्येक गोपीला वेगळ्या भावाने समजावतो, एकीचा भाव दुसरीला कळत नाही (१०); सर्वांची क्रिया एकसारखी नसते, प्रत्येकाचा भाव वेगळा असतो आणि देव तसाच स्वीकारतो (११); तो सर्वत्र आहे, पण तरीही तो स्वतःला पूर्णपणे कळू देत नाही (१२); जसा ज्या मनात भाव किंवा इच्छा असेल तसा मेघश्याम (कृष्ण) तो पूर्ण करतो (१३); त्याने गोपिकांचे तसेच गोकुळातील इतर लोकांचेही मनोरथ पूर्ण केले (१४); गोकुळातील लोकांच्या चित्तात गोविंद बसला आणि त्यांना त्याचाच छंद लागला (१५); त्याने सर्वांचे चित्त चोरून घेतले आणि त्यांना गोपाळाविषयी प्रेम निर्माण झाले (१६); त्यांना वैकुंठनायक आवडू लागला आणि त्यांनी सर्व काही विसरले (१७); निंदा-स्तुती कोणी करत नाही, देहभानही राहिले नाही (१८); कोणाला मुलं, कुटुंब यांची आठवण नाही, त्या देव समजून त्याला चुंबन देतात (१९); त्या पतीला घरी सोडून देवाकडे जातात, आणि त्यांच्या मनात लाज उरत नाही (२०); कोणाचा कोणावर धाक नाही, तुकाराम महाराज म्हणतात — त्या वाणी, काया आणि मनाने पूर्णपणे कृष्णात लीन झाल्या आहेत (२१).