🕉

🙏 34. संत नवनाथ - नवनारायण · ABH-081068 · अभंग क्र. ३४

34.
🕉
अध्याय ३४ नवनाथ भक्तिसार ग्रंथ ओवीबद्ध
🪔
👉अध्याय चौतिसावा - फलश्रुति 👉 कोणत्याही कार्यात यश मिळेल.

श्रीगणेशाय नमः
जयजयाजी रघूत्तमा । आराध्य होसी प्लवंगमा । जटायूनामी विहंगमा । मुक्तिदाता रक्षक तू ॥१॥
तरी आता कथाप्रसंगा । पुढे बोलवी नवरस प्रसंगा । जेणे ऐकूनि श्रोतये अंगा । अनुभवतील महाराजा ॥२॥
मागिले अध्यायी करविले बोलणे । मच्छिंद्राचे भूमंडळी शरीर आणून । वीरभद्र मारुनि केला भस्म । दानवांसह रणांगणी ॥३॥
तरी आता पुढे कथा । वीरभद्र निमाल्या उमाकांता । सहज गुण आठवोनि चित्ता । पुत्रमोहे वेष्टिला ॥४॥
मुख वाळूनि झाले म्लान । अश्रु लोटले दोन्ही नयनी । परी न बोले कांही जटा वेष्टूनी । पुत्र मोहे स्फुंदतसे ॥५॥
मनांत म्हणे हा हा पुत्रा । परता धैर्या लावण्यगात्रा । विद्यासंपन्न सर्वअस्त्रा । जाणता एक होतास की ॥६॥
अहा कैसा दैवहीन हातींचे गेले पुत्रनिधान । काय असोनि अपार गण । तया सरसी न पवती ॥७॥
एक इंदु खगी नसता । अपार उडुगण असोनि वृथा । तेवी वीरभद्राविण सर्वथा । हीन तेजे वाटती ॥८॥
की मयूरा सर्वागी डोळे । परी देखण्याचे मंदावले बुबुळे । तेवी वीरभद्राविण गण विकळे । सर्व माते भासती पै ॥९॥
की गात्रे सकळ चांगुलपणी । अंगी मिरविला लावण्यखाणी । परी एक घ्राण गेले सांडोनी । सकळ विकळ ती होती ॥१०॥
तैसे माझ्या वीरभद्राविण । सकळ विकळ दिसती गण । अहा वीरभद्र माझा प्राण । परत्र कैसा गेला सोडोनी ॥११॥
ऐसे म्हणूनि मनींच्या मनांत । पंचानन आरंबळत । ती चिन्हे जाणूनि गोरक्षनाथ । चित्तामाजी कळवळला ॥१२॥
मनांत म्हणे बद्रिकाश्रमाते । माते बैसविले तया गुरुनाथे । तै रात्रंदिवस उमाकांत । मजसाठी श्रम पावे ॥१३॥
मायेसमान पाळूनि लळा । माता रक्षी जेवी बाळा । तरी ऐसा स्वामी चित्तकोंवळा । पुत्रमोहे वेष्टिला असे ॥१४॥
अहा तरी म्या उपकार । काय हो केला अनिवार । ऐसा स्वामी शिणविला हर । दुःख तुंबळ देऊनिया ॥१५॥
ऐसे म्हणून स्वचित्तांत । पाया लागे गोरक्षनाथ । म्हणे पुत्रदुःखावरी मोहवेष्टित । चित्त तुमचे झाले की ॥१६॥
तरी वीरभद्राते आता उठवीन । परी अस्थि आणाव्या ओळखून । येथे राक्षसांचे झाले कंदन । राक्षसअस्थी मिरविती ॥१७॥
त्यांत वीरभद्राच्या अस्थी । मिसळल्या कृपामूर्ती । म्हणूनि संशय वाटे चित्ती । वीरभद्राते उठवावया ॥१८॥
जरी ऐसिया मिसळल्या नाथा । संजीवनीप्रयोग जपता । सकळ राक्षस उठतील मागुता । म्हणोनि चिंता व्यापिली ॥१९॥
ऐसे बोलता गोरक्षजती । नीलग्रीव म्हणे कृपामूर्ती । वीरभद्राच्या सकळ अस्थी । ओळखून काढीन मी ॥२०॥
माझे गण आहेत जितुले । ते आसनी भोजनी भले । मम नामी रत झाले । कायावाचाबुद्धीने ॥२१॥
तरी चित्तबुद्धिअंतःकरणी । वीरभद्र नामी गेला वेष्टोनी । जागृत सुषुप्त स्वप्नी । वेष्टिला असे मम नामी ॥२२॥
ऐसे बोलूनि शंकर । रणभूमीत करी संचार । मग तेथे अस्थि उचलूनि सत्वर । कर्णी आपुल्या लावीतसे ॥२३॥
ऐशियेपरी शोध करिता । वीरभद्र जेथे पडला होता । तेथे जाऊनि अवचट हस्ता । अस्थी उचली तयाच्या ॥२४॥
अस्थी उचलोनि कर्णी लावीत । तंव त्या अस्थी मंद शब्द करीत । शिव शिव म्हणोनि शब्द येत । शिवकर्णी तत्त्वता ॥२५॥
मग त्या अस्थी पंचानने । गोळा केल्या परीक्षेने । जेथे होता गोरक्षनंदन । तेथे आणूनि ठेविल्या ॥२६॥
मग तो विद्यार्णवकेसरी । भस्मचिमुटी कवळूनि करी । वीरभद्रनामी साचोकारी । संजीवनी स्मरला असे ॥२७॥
होता संजीवनीचा प्रयोग पूर्ण । वीरभद्र उठला देह धरुन । म्हणे माजे धनुष्यबाण । कोठे आहे सांग की ॥२८॥
व्यापले अपार राक्षस कोटी । तितुके मारीन आता जेठी । उपरी गोरक्षा यमपुरी शेवटी । प्रतापाने दावीन की ॥२९॥
ऐसे वीरभद्र बोले वचन । करी धरी पंचानन । म्हणे बापा आता शीण । व्यर्थ बोलाचा न करी ॥३०॥
मग हृदयी कवळूनि त्याते । सांगितला सकळ वृत्तांत । उपरी म्हणे उमाकांत । स्नेह नाथी धरावा ॥३१॥
मग गोरक्ष आणि वीरभद्रजेठी । उभयतांची करविली भेटी । उपरी म्हणे स्नेह पोटी । उभयतांनी रक्षावा ॥३२॥
उपरी बहात्तर कोटी चौर्‍यांयशी लक्ष । शिवगण प्रतापी महादक्ष । ते वायुचक्री असता प्रत्यक्ष । उतरी गोरक्षक तयांसी ॥३३॥
मग सकळ समुदाय एक करुन । जाते झाले गोरक्ष नमून । येरीकडे राव त्रिविक्रम । राज्यवैभवी गुंतला ॥३४॥
गोरक्ष सकळ शवमांदुस । रक्षन करी शिवालयास । तो त्रिविक्रमराव दर्शनास । अकस्मात पातला ॥३५॥
राव देखता गोरक्षासी । प्रेमे मिठी घाली ग्रीवेसी । निकट बैसवोनि त्यासी । सर्व वृत्तांत विचारी ॥३६॥
मग शवाचा जो झाला वृत्तांत । तो सकळ त्याते केला श्रुत । होतांचि तळमळ चित्तांत । मच्छिंद्राच्या लागली ॥३७॥
मग गोरक्षासी बोले वचन । धैर्य धरावे कांही दिन । धर्मनाथाते राज्यासन । देऊनि येतो लगबगे ॥३८॥
ऐसे बोलूनि प्रजानाथ । स्वगृही आला त्वरितात्वरित । बोला वोनि मत्रिकांते । विचाराते घडविले ॥३९॥
मग पाहूनि उत्तम दिन । महीचे राव घेतले बोलावून । राज्यपदी स्वहस्ते अभिषेक करवून । धर्मराज स्थापिला ॥४१॥
याचकांसी देऊनि अपार धने । आणि भूपांलागी दिधली भूषणे । परम स्नेहे बोळवून । बंदिजन सोडविले ॥४१॥
यासही लोटला एक मास । राव त्रिविक्रम आपुल्या मंदिरी खास । देह सांडूनि शिवालयास । तत्क्षणी पातला ॥४२॥
येरीकडे रेवती सती । सहज गेली राजसदनाप्रती । म्हणे महाराजा हे नृपती । अजूनि का हो निजलांत ॥४४॥
परी तीते न बोले कांही । मग हालवोनि पाहे स्वहस्तप्रवाही । तंव ते प्रेत मिरवले देही । पाहोनि शोका वहिवाटे ॥४४॥
रेवती शोक करिता तुंबळ । ऐकूनि धांवला धर्मनाथ बाळ । मंत्री प्रजा सेवक सकळ । हंबरडा बहु ऊठला ॥४५॥
तो वृत्तांत शिवालयासी । जनमुखे आला गोरक्षापाशी । मग सिद्ध करुनि भस्मचिमुटीसी । संजीवनी प्रयोजी ॥४६॥
अस्थी मांस प्रयोजिता । देह संगीन झाला त्वरित । संगीन होता मच्छिंद्रनाथा । समय पावला रिघावया ॥४७॥
मच्छिंद्र देही संचार होता । उठूनि बैसला क्षण न लागता । येरीकडे रावप्रेत । स्मशानवाटिके आणिले ॥४८॥
प्रेत आणिले स्मशानी । त्रिवर्ग पहावया निघाले मुनी । तो रेवतीने दृष्टी पाहोनी । शोध आणविला तयाचा ॥४९॥
करुनि रायाचे दहन । स्नाना गेले सकळ जन । परी धर्मराज दारुण । शोक करी अदभुत पै ॥५०॥
शोक करी तरी कैसा । सोडूनि प्राणाचा भरंवसा । लोक बोधिता न ये भासा । आरंबळत असे आक्रोशे ॥५१॥
उत्तरक्रिया झालिया उपरी । न राहे रुदन तयाचे परी । अन्नपाणी वर्जोनि शरीरी । प्रान देऊ म्हणतसे ॥५२॥
मग मायेचा मोह अत्यंत । त्याते नेऊनि परम एकांतात । म्हणे बाळा शोक का व्यर्थ । पितयाकरिता करितोसी ॥५३॥
तरी आता बाळ तुझा पिता । चिरंजीव आहे महीवरुता । प्रत्यक्ष जाऊनि शिवालयी आता । निजदृष्टी विलोकी ॥५४॥
तव पित्याचे मच्छिंद्र नाम । चिरंजीव आहे उत्तमोत्तम । ऐसे ऐकता राजोत्तम । पिसा कैसा म्हणतसे ॥५५॥
मग प्रवेशादि सकळ वार्ता । सांगती झाली निजसुत । धर्मराया ऐकूनि तत्त्वता । तुष्ट झाला शरीराते ॥५६॥
मग शीघ्र घेऊनि कटकभार । शिवालयी आला अति सत्वर । भावे नमुनि नाथ मच्छिंद्र । शिबिकासनी वाहिला ॥५७॥
नेऊनि आपले राजभवनी । सेवा करीतसे प्रीतीकरुनी । मग तो एक संवत्सर येथे राहुनी । पुढे तीर्था चालिला ॥५८॥
चालिला परी धर्मनाथ । परम झाला शोकाकुलित । म्हणे ताता तव सागाते । मीही तीर्था येतो की ॥५९॥
याउपरी बोले मच्छिंद्रनाथ । बाळा द्वादश वर्षी येऊ येथे । मग जोग देऊ गोरक्षहाते । तूते सवे नेईन मी ॥६०॥
आता रेवतीची सेवा करुन । भोगी आपुले राज्यासन जेथे रेवती तेथे प्राण । माझा असे हो बाळका ॥६२॥
तिची सेवा केलियाने । संतुष्ट आहे माझे मन । ऐसे करुनि समाधान । त्रिवर्ग तेथूनि निधाले ॥६२॥
मग तीर्थाटनी भ्रमण करिती । येऊनि पोहोंचले गोदातटी । धामनगर काननपुटी । येऊनिया पोहोंचले ॥६३॥
ग्रामनाम ऐकूनि कानी । गोरक्षाचे अंतःकरणी । स्मरण झाले कृषीधर्मी । माणिकनामी कृषांचे ॥६४॥
मम मच्छिंद्राते सांगे समस्त । अडबंग भेटला एक तेथे । मी प्रसन्न होता आपुल्या चित्ते । कांही वर न वे तो ॥६५॥
मग मुळापासूनि तयाचे कथन । मच्छिंद्रा केले निवेदन । मच्छिंद्रे ऐकूनि वर्तमान । म्हणे पुनः आता पाहावा ॥६६॥
मग शेतसुमार धरुनि चाली । चालत आले त्रिवर्ग पाउली । तो माणीकनामे निश्चयबळी । काष्ठासमान देखिला ॥६७॥
मौळी विराजे वेष्टन । बाबर्‍या रुळती महीकारण । नखे जुळमट गेली होऊन । मांस दिसेना तिळभरी ॥६८॥
अस्थी त्वचा झाली एक । पोट झाले पृष्ठी स्थायिक । दृष्टी लावूनिया देख । मंत्रजप करीतसे ॥६९॥
ऐसी पाहता तपाकृती । गोरक्ष धन्य म्हणे चित्ती । मग नमूनि मच्छिंद्राप्रती । अडबंग हाचि म्हणतसे ॥७०॥
मग निकट येऊनि त्रिवर्ग जण । बोलते झाले तयाकारण । म्हणती आता तपोधन । पूर्ण तप करी का रे ॥७१॥
येरु वचन त्या देत । तुमचे यांत काय जात । धरुनि आपला शुद्ध पंथ । गमन करावे येथूनिया ॥७२॥
जे जे बोले मच्छिंद्रनाथ । तया वांकडेपणे उत्तर देत । मग गोरक्ष म्हणे मच्छिंद्राते । हा अडबंग असे महाराजा ॥७३॥
तरी याचे आता हित । युक्तीने करितो बैसा स्वस्थ । मग तरुच्छायेनिकट तेथ । मच्छिंद्र जाऊनि बैसला ॥७४॥
चौरंगा आणि मच्छिंद्रनाथ । गोरक्षाची मौज पाहत । गोरक्ष जाऊनि पै तेथ । अहा अहा म्हणतसे ॥७५॥
अहा म्हणोनि वाणी । म्हणे ऐसा महीते दुजा स्वामी । आम्ही देखिला नाही नयनी । तपोनिधि आगळा हो ॥७६॥
समुद्रवलयांकित । पृथिवी पाहिली आहे समस्त । परी ऐसा तपोनाथ । देखिला नाही निजदृष्टी ॥७७॥
तरी ऐसा स्वामी योगमुनी । याचा अनुग्रह घ्यावा कोणी । गुरु झालिया ऐसा प्राणी । दैव अपार मिरवतसे ॥७८॥
तरी आता असो कैसे । गुरु करावा आपणास । ऐसे बोले त्यास । प्रज्ञावंत महाराजा ॥७९॥
म्हणे स्वामी कृपा करुन । मज अनुग्रही गुरु होऊन । येरु बोलणे ऐकोन । अडबंग म्हणे तयासी ॥८०॥
बेटा येवढा थोर झाला । अद्यापि अक्कल नाही त्याला । गुरु करु म्हणतो आम्हांला । मूर्खपणी आगळा हा ॥८१॥
मग मजला गुरु करु पाहशी । तरी तूंचि का बेट्या होईनासी मजसी । ऐसे म्हणोनि स्वमुखासी । तया कर्णी लावीतसे ॥८२॥
कर्ण लागता गोरक्षाननी । सज्ञानमंत्र ब्रह्मखाणी । परम कृपे कर्णी फुंकूनी । सनाथ केला क्षणार्धे ॥८३॥
मंत्र पडता कर्णपुटी । त्रैलोक्याची आली दृष्टी । स्थावरजंगम एकथाटी । ब्रह्मरुप भासले ॥८४॥
मग अर्थाअर्थी सकल ज्ञान । झाला बृहस्पतिसमान । मग सांडूनि आपुले तपःसाधन । गोरक्षचरणी लागला ॥८५॥
मग गोरक्ष भस्मशक्तिप्रयोग । प्रयोगूनि भाळी चर्ची सांग । तेणेंकरुनि सर्वाग । शक्तिवान मिरवले ॥८६॥
मग धरुनि शीघ्र तयाचा हस्त । वृक्षाखाली आणी नाथ । म्हणे महाराजा कृपावंत । अडबंग हाचि ओळखावा ॥८७॥
हंसूनि बोले मच्छिंद्रमुनी । या अडबंगाते अडभंग नामी । पाचारावे सर्व येथोनी । साजूकपणी या वाटतसे ॥८८॥
मग अवश्य म्हणे गोरक्ष त्यास । नाथदीक्षा दीधली खास । मग शीघ्र घेऊनि व्यासंगास । तीर्थालागी जातसे ॥८९॥
मार्गी जाता सद्विद्येसी । सकळ तेव्हा पूर्ण अभ्यासी । आपुल्या समान शस्त्रअस्त्रेंसी । अडभंग तो मिरवला ॥९०॥
असो ऐसे चारी जण । द्वादश वर्षे तीर्थाटन । करुनि पुनः प्रयागकारण । चारी सूर्य पातले ॥९१॥
येरीकडे धर्मरायासी । पुत्र झाला सतेजराशी । वडिलांचे नांव ठेविले त्यासी । त्रिविक्रम म्हणोनिया ॥९२॥
चौघे प्राज्ञिक ग्रामी येता । श्रुत झाले धर्मनाथा । मग कटकभारेसी शिबिके तत्त्वता । बैसवोनि आणिले सदनासी ॥९३॥
मग धृति वृत्ति भक्ति सघन । करुनि तोषविले मच्छिंद्रमन । मग त्रिविक्रमसुता राज्यी स्थापून । दीक्षा घेतली योगाची ॥९४॥
माघमासी पुण्यतिथी । द्वितीयेसी धर्मराजाची बीज म्हणती । ते दिवशी गोरक्ष जती । अनुग्रह देत तयाते ॥९५॥
या उपरी देव मिळवूनि स्वर्गीचे । आणि प्रजालोक त्या ग्रामीचे । मेळवूनि चोज अनुग्रहाचे । मोहळे रचिली अपार ॥९६॥
अनुग्रह झाल्यावरती । सकळ बैसोनि एकपंक्ती । गोरक्ष कवळ घेऊनि हाती । सर्वामुखी ओपीतसे ॥९७॥
मग तो आनंद परम जेठी । पाहूनि धांवले सुरवर थाटी । तेही प्रसाद पावोनि शेवटी । तुष्ट चित्ती मिरवले ॥९८॥
मिरवले परी करिती भाषण । ऐसाचि प्रसाद जन्मोजन्म । प्रतिसंवत्सरी असावा पूर्ण । इच्छेलागी वाटतसे ॥९९॥
ऐसे बोलता सुरवर सकळ । ऐकोनि बोले तपोबळ । माझे नाम घेऊनि केवळ । अर्पा जगा प्रतिवर्षी ॥१००॥
धर्मराजाची बीज म्हणवूनी । उत्सव करावा तुम्ही सघन । याचि नीती कुमारा सांगोनि । कवळो पाहे जगासी ॥१॥
मंत्र स्फुरला म्हणूनि स्फुरमाण । सकळ तुम्ही बोला वचन । अंबलिपणे शक्तीसमान । सदैव करा उत्सवो ॥२॥
ऐसे महाराजा गोरक्ष बोलता । मानवले सुरवरांच्या चित्ता । मग प्रतिवर्षी आनंदभरिता । महाउत्सव करीत ॥३॥
तैंपासूनि सहजासहज । जगी मिरवतसे धर्मनाथाची बीज । हे वृत्त आचरल्या महाराजा । तुष्ट होतसे गोरक्ष ॥४॥
पूर्वी किमयागार ग्रंथांत । स्वये बोलिला गोरक्षनाथ । की बीजेचे जो आचरील व्रत । शक्तीमान आपुल्या ॥५॥
तयाचे गृही दोषदरिद्र । रोगभोगादि विघ्नेंद्र । स्वप्नामाजी संसार अभद्र । पाहणार नाही निजदृष्टी ॥६॥
प्रत्यक्ष रमा सुखे सुरगणी । त्या गृही होईल गृहवासिनी । मग दोषदरिद्र तया अवनी । स्पर्शावया येईना ॥७॥
असो महात्म्य वदावे किती । ते प्राज्ञिक पावले सुखसंपत्ती । जैसी कामना वेधेल चित्ती । तोचि अर्थ पावेल ॥८॥
ऐसा गोरक्ष तयाकारण । बोलिला आहे मूळग्रंथी वचन । तैसे येथे केले लेखन । विश्वासाते वरा की ॥९॥
असो तेथे महोत्साह करुन । धर्मनाथा नाथदीक्षा देऊन । तेथोनि निघाले पांच जण । नरशार्दूळ ते ऐका ॥११०॥
नाना तीर्थे करिता महीसी । अभ्यासिले सद्विद्येसी । शाबरी सहस्त्र अस्त्रासी । प्रवीण केला महाराजा ॥११॥
मग शेवटी बद्रिकाश्रमी जाऊन । दृश्य केला उमारमण । धर्मराज तया स्वाधीन । तपालागी बैसविला ॥१२॥
द्वादश वर्षाचा केला नेम । तपा बैसला नाथ धर्म । येरु तेथूनि चौघे जण । तीर्थालागी चालिले ॥१३॥
द्वादश संवत्सर तीर्थे करुन । पुनः पाहिला बद्रिकाश्रम । मग तेथे मावंदे अति दुर्गम । बद्रिकाश्रमी मांडिले ॥१४॥
सकळ देव सुरवरांसहित । पाचारुनि घेतले तेथ । मावंदे झाल्या पूर्ण वराते । देऊनि देव गेले पै ॥१५॥
मग तो धर्मराज सवे घेऊन । फेरी करिती तीर्थाटन । आता पुढे ऐंका कथन । रेवणसिद्धनाथाचे ॥१६॥
पूर्वी अठ्ठयायशी सहस्त्र ऋषी । झाले आहेत विधिवीर्यासी । त्याचि समयी रेत महीसी । रेवातीरी पडियेले ॥१७॥
रेवातीरी तेंही रेवेंत । रेत पडिले अकस्मात । चमस नारायण संचार करुनि त्यांत । देहृद्वारी मिरवला ॥१८॥
बाळतनू अति सुकुमार । बालार्ककिरणी मनोहर । उकरडा लोळे महीवर । ठेहेंठेंहे म्हणोनिया ॥१९॥
तो त्या काननी कृषी एक । उत्तम नाम सहनसारुक । तो घट घेऊनि न्यायवा उदक । रेवातीरा पातला ॥१२०॥
पातला परी अकस्मात । येता झाला बाळ जेथ । सहज चाली पुढे चालत । बाळ दृष्टी देखिले ॥२१॥
बाळ परम अति सुकुमार । कांति कर्दळीगाभाभर । पाहूनि तयाचे अंतर । विव्हळ मोहे झाला असे ॥२२॥
मग घट ठेवूनि महीलागी । धांवोनि तांतडी उचली वेगी । मोहे कवळूनि हृदयभागी । अति स्नेहे धरिलेसे ॥२३॥
आधींच सहनसारुक नामाने । तेथे दयेसी काय उणे । आवडीने करुनि मुखचुंबन । कुर्वाळीत प्रीतीने ॥२४॥
मग रिक्तपट भरुनि आडी । ग्रामांत आला हरुषापाडी । सदनी प्रवेशूनि आवडी । कांतेलागी बोलतसे ॥२५॥
म्हणे जिवलगे आजिचा दिन । माते झाला धातुहेस । तरी शिवलतेलागी द्रुम । कुंभापरी मिरवला ॥२६॥
सहज गेलो उदकाते । रेवातीरी वाळवंटींत । आपणा ईश्वरे दिधला सुत । वंशावळी मिरवावया ॥२७॥
ऐसी ऐकता कांता गोष्टी । म्हणे कोठे मज दाव दृष्टी । तंव तो काढूनि वस्त्रपुटी । करसंपुटी देतसे ॥२८॥
तंव ती कांता उत्तमनामी । धार्मिकबुद्धी संसारधामी । देखता देहृदर्मी । हर्शसिंधु लोटला ॥२९॥
जैसा पूर्ण चंद्र दृष्टी । दृश्य होता उदधिपोटी आनंद भरुनि तोयदाटी । उचंबळा दाटतसे ॥१३०॥
की दरिद्रियासी मांदुस होय दर्शन । मग तयाचा आनंद वर्णील कोण । तेवी उत्तम मनोधर्म । आनंददरी मिरवितसे ॥३१॥
बाळ धरुनि हृदयसंपुटी । चुंबन घेत स्नेहाचे पोटी । मग तैलउदकी न्हाणूनि शेवटी । पालखाते घातले ॥३२॥
तियेचे तान्हुले होते घरी । निजविला योगी तयाशेजारी । स्तनपान केलियाउपरी । बाळ निजे पालखी ॥३३॥
असो ऐसे नित्यानित्य । बाळ संगोपी ममते । रेवणनाम ठेवोनि त्याते । मोहेंकरुनि सांभाळी ॥३४॥
रेवातीरी बाळ रेवेंत । सांपडले म्हणूनि त्याते । रेवणनाम साजुकवंत । सहनसारुक ठेवोनिया ॥३५॥
असो रेवणनामियाचे संगोपन । करिता उभयता पालन । ऐसे लोटता बहुत दिन । प्रपंचरहाटी करितसे ॥३६॥
द्वादशसंवत्सर प्रपंचराहटी । कृषिकर्मविद्यापाठी । पूर्ण झाला आवुता जेठी । पित्याहूनि आगळा ॥३७॥
नांगर वरखरली पेरण । काकपक्ष्यादि करी रक्षण । ऐसा कृषिकर्मी निपुण । रेवणनाथ झाला असे ॥३८॥
तो कोणे एके दिवशी । उठुनि मागिले प्रहरनिशी । वृषभ सोडून काननासी । चारावयासी चालिला ॥३९॥
चांदणे पडले असे सुदृढ । दृश्य होतसे महीची वाट । सुदृढपणे गोचर वात । निजचक्षूते होतसे ॥१४०॥
दादा म्हणूनि वृषभापाठी । हांकीत चालिला आहे जेठी । तो अनुसूयाशक्तिकारत्न वाटी । पुढे झाले अकस्मात ॥४१॥
परी तो महाराजा अत्रिनंदन । पवनवेगे तयाचे गमन । नेमिले ठायी करुनि स्नान । गिरनार पर्वती जातसे ॥४२॥
पायी खडावा सुशोभित । एक अंचल अंगी शोभत । शुभ्र कौपीन विराजित । कंठतटा वेष्टूनी ॥४४॥
मौळी वेष्टिल्या असती जटा । दाही मिशा रंग पिंगटा । सकळ ज्ञानियांचा वरिष्ठा । कनककांति शोभतसे ॥४४॥
ऐसा महाराजा अत्रिनंदन । जो त्रितयदेवांचा अवतार पूर्ण । अति लगबगे करीत गमन । पुढील नेम मानुनिया ॥४५॥
तो मार्गावरी अकस्मात । वृषभगमन देखत । वृषभाआड रेवणनाथ । दृष्टी नाही आतळला ॥४६॥
मानवगती तेणे देखोन । पुढे आला अत्रिनंदन । सहजस्थिती वृषभामागून । पाऊले ठेवी चालावया ॥४७॥
तो सर्वांमागील वृषभ पूर्ण । शरीरे मिरवे शीथलपण । तयाआड नाथ रेवण । बाळतनू चालतसे ॥४८॥
तो वृषभामागे येत दत्त । वृषभ बुजोनि पुढे पळत । मागे अंतरता रेवणनाथ । त्यावरी दत्त आदळला ॥४९॥
उभयदेही कामपणी । ऐक्य झाली देहधरणी । परी स्पर्श होता अंतःकरणी । ज्ञानदीप उजळला ॥१५०॥
विमूढपणी कृषिकर्मात । अज्ञान सर्वापरी वर्तत । सदा बैसणे अरण्यांत । अबुद्धीपणे वर्ततसे ॥५१॥
परी दत्तात्रेयाचा स्पर्श होता । पूर्वजन्माते झाला देखता । चित्ती म्हणे मी महीवर असता । कवण स्थिती पावलो ॥५२॥
आहे मी पूर्वीचा नारायण प्रकाम । परम प्राज्ञिक चमसनाम । ऐसे असूनि कृषिकर्म । येथे करीत बैसलो ॥५३॥
वंद्य असता तिही लोकांत । आता कोणी ओळखीना माते । सदा काननी झालो रत । अहितकामी प्रपंच ॥५४॥
ऐसे देही झालिया ज्ञान । मग स्तब्ध धरुनि राहे मौन । परी धडक बैसता अत्रिनंदन । कोण तू ऐसा पुसतसे ॥५५॥
कोण तू ऐसे पुसता दत्त । करिता झाला प्रणिपात । म्हणे महाराजा या देहांत । अंश असे तुझा की ॥५६॥
तुमचे देही त्रिदेवांचे अंश । परी सत्यगुणी जो महापुरुष । तो मी येथे प्रपंचदेहास । परम कष्टे कष्टलो ॥५७॥
तरी आता क्षेमोदयास । उदित करा जी महापुरुष । सनाथ करुनिया या देहास । महीलागी मिरवावे ॥५८॥
ऐसे म्हणोनि दृढोत्तर चरणी । मौळी अर्पी प्रेमेंकरुनी । म्हणे मज सनाथ केल्यावांचुनी । कदा न सोडी तुम्हांते ॥५९॥
ऐसे वदूनि वाग्वटी । सदृढपणी देत मिठी । परी आदरे प्रेमपोटी । दत्तजेठी मिरवला ॥१६०॥
तयाचा पाहूनि भक्तिआदर । सदृढपणी निश्चयपर । मग कमंडलु ठेवूनि महीवर । मौळी कर स्थापीतसे ॥६२॥
भाळाखाली घालूनि हात । उठविला रेवणनाथ । मनांत म्हणे हा सनाथ । पूर्वीचाची असे की ॥६२॥
हा नावामाजी असे एक । नाथपंथी अवतार दोंदिक । चमसनारायण प्रतापार्क । महीवर विराजला ॥६३॥
तरी आता याते सनाथ । करुनि वाढवावा नाथपंथ । कृपे ठेवोनि मौळी हस्त । केला अंकित आपुला ॥६४॥
कृपे मौळी ठेविला कर । परी अनुग्रहाचे केले अंतर । म्हणाल कासयासाठी उदार । झाला नाही अनुग्रहा ॥६५॥
तरी चित्ती योजिता झाला दत्त । भक्तिश्रम यासी घडले नाहींत । तरी कांही देही प्रायश्वित्त । घडोनि यावे ययाते ॥६६॥
तरी भक्तिश्रम घडता सांग । उपदेश मग द्यावा अव्यंग । मग ज्ञानवैराग्याचा मार्ग । ब्रह्मस्थिती मिरवेल हा ॥६७॥
ऐसे म्हणूनि अनुग्रहारहित । कृपा मौळी ठेविला हस्त । परी भक्तीलागी रेवणनाथ । काय करी महाराजा ॥६८॥
एक सिद्धीची कळा त्याते । सांगता झाला कृपावंत । असता बीज रोपूनि किंचित् । दृष्टी ठेवील पुढारा ॥६९॥
जैसे अर्भका देऊनि धन । पिता मिरवी व्यवसायाकारण । मग तयाचे पुढे चांगुलपण । निजदृष्टी पाहतसे ॥१७०॥
किंवा महींत मेळवण । घालूनि पाहती दुग्धाकारण । की पत पहातसे देऊनि धन । सावकार कुळाते ॥७१॥
तेवी सहस्त्रांशेंकरुन । महीमान सिद्धीचे सांगून । तुष्ट केले तयाचे मन । प्रज्ञावंते महाराजे ॥७२॥
परी ती कळा होतांचि प्राप्त । रेवण झाला आनंदभरित । मग प्रेमे नमूनि अनुसूयासुत । बोळविले तत्क्षणी ॥७३॥
परी विरह मानूनि चित्ती । चालता झाला काननाप्रती । परी अंतरला आपुल्या हिती । निजपदाते पहावया ॥७४॥
जैसे कोंडवळ्य़ा कांजी । देता भूत होतसे राजी । तैसा अल्पसिद्धीमाजी । तुष्ट झाला तो पुरुष ॥७५॥
परम लाधली होती धणी । परंतु दवडिली अज्ञानपणी । खापरासाठी चिंतामणी । सोडूनि दिधला हातींचा ॥७६॥
की सुरा लागूनि परम गोड । सोडिली अमृतरसाची चाड । की निर्मळपणी पाहूनि दगड । परिस हातींचा सोडिला ॥७७॥
तेवी प्रत्यक्ष नाथ रेवण । भुलला सिद्धिप्रकरणेंकरुन । सिद्धिबुद्धि अत्रिनंदन । हातींचा सोडिला नायके ॥७८॥
असो ऐशी संप्रदाययुक्ती । निःस्पृह पातला आपुल्या शेती । तेथील कथा होईल श्रोती । पुढिले अध्यायी ऐकावी ॥७९॥
धुंडीसुत नरहरिवंशी । सांगेल तुम्हा श्रोतियांसी । संतकृपे नाम देहासी । मालू ऐसे म्हणती तया ॥१८०॥
स्वति श्रीभक्तिकथासार । संमत गोरक्षकाव्य किमयागार । सदा परिसोत भाविक चतुर । चतुस्त्रिंशति अध्याय गोड हा ॥१८१॥
श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥
शुभ भवतु ॥
अध्याय ३४। ओंव्या ॥१८१॥
॥नवनाथभक्तिसार चतुस्त्रिंशतिअध्याय समाप्त ॥

📖 वाचा