🕉सार्थ श्रीज्ञानेश्वरी: प्रस्तावना
॥संपूर्ण सार्थ ई-ज्ञानेश्वरी॥
संपादक-संकलक-ई प्रकाशक ०३ डिसेंबर २०१८
ह. भ. प. धनंजय महाराज मोरे (. BA. /D. J. /D. I. T. )
ई-प्रकाशन
दिनांक : ३ डिसेंबर २०१८
मिती कार्तिक वद्य एकादशी (शके१९४०)
श्री क्षेत्र आळंदी देवाची (पुणे)

अध्यायाच्या नावाची अनुक्रमणिका
प्रस्तावना
" संपूर्ण सार्थ ई-ज्ञानेश्वरी " हा ग्रंथ डिजिटल स्वरूपात लिहावा असे अनेकाने संदेश, इमेल, आणि फोन आले, खर तर अगोदरच " WARKARI ANDRO LAB " या सॉफ्टवेअर कंपनी द्वारा हे काम करायचे ठरलेले होते. परंतु कार्य सातत्यामुळे ते जमत नव्हत.
संत ज्ञानेश्वर महाराज यांनी मराठी सारस्वता:ला जो शब्दब्रह्माचा (ज्ञानेश्वरी) ठेवा दिला त्याला सर्वात जास्त श्रद्धेने जपण्याचे आणि अनुभवातून जगण्याचे महत्कार्य वारकरी सांप्रदायिक भाविकांच्या जसे वै, स्वानंद सुखनिवासी विष्णुबुवा जोग महाराज. वै, मामासाहेब दांडेकर, वै, मारुतीबुवा गुरव वै, नाना महाराज साखरे हातून घडलेले आहे. तसे पाहू जाता त्या मागील काळात ज्ञानेश्वरीचे वाचन किंवा सामुहिक पारायण करण्यासाठी सर्वात जास्त अडचण शैक्षणिकदृष्ट्या होती तेथे वारकरी सांप्रदायिक भाविकांनी तेथे श्रद्धेने फक्त ज्ञानेश्वरी पुढे ठेवून ईतर भाविकांसारखे बोट फिरविण्याचे काम श्रद्धेने केले त्यांची ती भोळी श्रद्धा आजच्या हजारो डिग्रीच्या वरचढ होती हे अनेक वेळा सिद्ध झालेले आहे.
वारकरी संप्रदायात आजही २१ व्या शतकात शाळेचे तोंड सुद्धा ज्यांनी पाहिलेले नाही असे लोक ज्ञानेश्वरी प्रवचने मार्मिक आणि विवेकपूर्ण निर्णयाने देतांना दिसतात. ज्यात वै, स्वानंद सुखनिवासी विष्णुबुवा जोग महाराज. त्यांचा अनुभव असा सांगतात कि श्रद्धने ज्ञानेश्वरी पुढे ठेवली आणि प्रत्येक ओवीवर बोट ठेवून ती वाचली आणि वाचता वाचता बोट फिरवता फिरवता कधी वाचायचे शिकलो हे कळल सुद्धा नाही काही लोकांनी अनेक ज्ञानेश्वरीचे पारायण केले ते लोक चांगल्या प्रकारे प्रवचन करायला लागले.
असे अनेक प्रकारचे अनुभव ज्ञानेश्वरी वाचताना अनेकांना आलेले आहेत अनेक अंधभक्त सुद्धा त्यांच्या श्रवणाच्या मनाच्या चिंतनाच्या योगाने ज्ञानेश्वरीचे उत्कृष्ट वक्ते बनलेले आहेत, ह. भ. प. मुकुंद काका जाट देवळेकर हे उत्कृष्ट उदाहरण आहे. गणपत महाराज, आणि ज्ञात आणि अज्ञात भाविकाचा हा अनुभव येथे वर्णन करणे येथे शक्य नाही.
परंतु आज या साक्षर युगामध्ये ज्ञानेश्वरीचे पारायणे मात्र कमी होतांना दिसतात त्या पारायणाची यांची जागा आता अनेक पुराणकथांनी घेतलेली सापडते ज्ञानेश्वरीचे प्रवचन तर अनेक अखंड हरिनाम सप्ताह मधून बंद झालेले आहे, काही वर्षांपूर्वी त्यावेळी ज्ञानेश्वरीचे पारायण सकाळी सुरु व्हायचे ते दुपारपर्यंत असायाचे हजारो मुले-मुली, शालेय विद्यार्थी, गावातील भाविक, गृहिणी, ज्ञानेश्वरी पारायण करताना दिसत असत परंतु आता मात्र हे दृश्य फारसे आढळत नाही ज्ञानेश्वरी तात्विक ग्रंथ आहे, त्यामध्ये भागवत व रामायण सारखे कथानक नाही त्यामध्ये या झांकी नाही, मनोरंजन नाही, विनोद नाही, आणि त्यामुळे याकडे कानाडोळा झालेला आहे. आणि त्याला समाजातील काही लोक जबाबदार असतील यात नवल नाही परंतु धार्मिक क्षेत्रातील लोक सुद्धा तेवढेच जबाबदार आहेत.
अनेक गावामध्ये अखंड हरिनाम सप्ताहाची जबाबदारी धार्मिक लोकांकडे न राहता ती सामाजिक आणि राजकीय लोकांकडे हस्तांतरित झालेली असल्याकारणाने त्यांनी या अखंड हरिनाम सप्ताहामध्ये वारकरी सांप्रदायिक सप्ताह न ठेवता त्याला वेगळ्या रीतीने करण्याचे कार्य केले त्यामुळे वारकरी अखंड हरिनाम सप्ताह आज बदलला जाऊ तो सामाजिक कार्याकडे लक्ष देण्याचे कार्य या लोकांनी केलेले आहे. समाज डोळ्यापुढे ठेवून अखंड हरिनाम सप्ताह चालू झालेले आहे त्यासाठी समाज जमविण्याची चढाओढ सुरू होते त्यासाठी वेगळे कार्यक्रम सुरू झाले आणि या चढाओढीत ज्ञानेश्वरीचे पारायण आणि प्रवचने बंद पडलेली आहेत.
म्हणून ही ज्ञानेश्वरी समाजाला आजच्या या आधुनिक आणि तांत्रिक युगामध्ये मोबाईल, संगणक, आणि टॅब. सारख्या आधुनिक साधनावर एका क्लिक वर उपलब्ध करून देण्याचं कार्य हाती घेण्यात आलेला आहे,
हि " संपूर्ण सार्थ ई-ज्ञानेश्वरी " हा ग्रंथ अभ्यासु वारकरी मंडळी श्रीक्षेत्र आळंदी, देहू पंढरपूर, पैठण, त्र्यंबकेश्वर, ईत्यादी धार्मिक वारकरी क्षेत्रात राहून विद्यार्जन करणाऱ्या माझ्या वारकरी बंधूं-भगिनींना होईलच यात नवल नाही तर विचारवंत, चिकित्सक, वेदांती, अनेक वारकरी शिक्षण संस्थेमध्ये अध्यात्मिक शिक्षण घेणाऱ्या साधकाला होईल. एव्हढच नाही तर सातासमुद्रापलीकडे माय मराठीची वाट पाहणाऱ्या आणि त्याच्या प्रापंचिक कार्यामध्ये प्रचंड व्यस्त असलेल्या चातकरूपी भाविकाची तहान या जलरूप " संपूर्ण सार्थ ई-ज्ञानेश्वरी " च्या रूपाने भागणार आहे.
अजून महत्वाचे म्हणजे आजचा वारकरी वक्ता हा जास्तवेळ प्रवासात असल्या कारणाने त्याला सोबत मोठे ग्रंथ ठेवता येत नाहीत, म्हणून या " संपूर्ण सार्थ ई-ज्ञानेश्वरी " चा उपयोग होणार आहे, सामान्य साधकाला सुद्धा २४×७ उपलब्ध राहणार आहे सदर सॉफ्टवेअर से ऑफलाईन असल्या मुले लॉगिन ची झंझटपासून मुक्ती मिळालेली आहे शिवाय हा ग्रंथ एकमेकाना देता येणार आहे त्यासाठी इन्टरनेट ची गरज असणार नाही.
आज मला आनंद वाटतो हे कार्य माऊली च्या कृपेने पूर्ण झालेले आहे, हे अवघड कार्य पूर्ण करण्यासाठी खरतर माऊलींनी बुद्धि दिली यासाठी मला अनेकांची मदत झाली त्यामध्ये माझ्या दोन मुली अंजली मोरे (१० वा वर्ग) आणि विशाखा मोरे (७ वा वर्ग) यांची मोलाची मदत झाली टायपिंग करण्यासाठी त्यांच्या शैक्षणिक कार्यामधला वेळ त्यांनी दिलेला आहे, रात्री-अपरात्री अनेक वेळा त्यांनी हे कार्य लवकरात लवकर पूर्ण करण्यासाठी आपला वेळ दिलेला आहे. कार्य करतांना आमच्या सर्व लोकाचा वेळ आणि व्यवस्था सांभाळण्याचे कार्य माझी पत्नी सुनीता मोरे हिचा हातभार हा महत्वाचा होता. कारण हे कार्य जो पर्यंत पूर्ण होत नाही तो पर्यंत लॅपटॉप बंद करायचा नाही असे ठरले होते त्यामुळे माझे कार्यक्रम, मुलींची शाळा आणि हे संपूर्ण सार्थ ई-ज्ञानेश्वरी चे घेतलेले व्रत. यात प्रचंड धावपळ झाली २०१७ आणि २०१८ सालात मी एकाही गावी मुक्कामी थांबलो नाही, रात्री प्रवास करून सकाळच्या आत परत घरी कारण मुलीना शाळेत जावे लागे लॅपटॉपवर कोण बसणार परंतु माऊलींनी मात्र हे अशक्य कार्य करून घेतले हे आमचं जन्मोजन्मीच पुण्य होय यात आम्हाला शंका नाही.
मी आज सविनय सांगेन कि अशी " संपूर्ण सार्थ ई-ज्ञानेश्वरी " अजून तरी कोणी बनवलेली नाही, येणाऱ्या काही काळात तरी एवढी मेहनत येण्याचं धाडस कोणी करणार नाही या ज्ञानेश्वरी मध्ये हजारो दुवे जोडण्याचे कार्य प्रकरणपर पद्धतीने करण्यात आलेला आहे त्यामुळे खरं तर या " संपूर्ण सार्थ ई-ज्ञानेश्वरी " ची साईज वाढलेली आहे ५ एमबी एव्हढी साईज हवी होती परंतु, वेगवेगळ्या रूपाने ज्ञानेश्वरीचे आयाम देण्याचे कार्य
मुख्यसूची ओव्या श्लोक शब्दकोश व्यक्ती मदत PDF&अॅप दृष्टांत
करता करता ज्ञानेश्वरी एवढी मोठी झाली या ज्ञानेश्वरी मध्ये वेगवेगळ्या प्रकारच्या अनुक्रमणिका देण्यात आलेले आहे.
अध्याय नांवाप्रमाणे सूची:
या सूची मध्ये " संपूर्ण सार्थ ई-ज्ञानेश्वरी " च्या म्हणजे भगवद्गीतेचे जे अध्याय आहेत त्यांचे मूळ नांवे अनुक्रमे दिलेली आहेत. हा अनुक्रम पहा. त्या अध्यायावर क्लिक केले असता आपण त्या संबंधित अध्यायाच्या प्रारंभी पोहोचतो प्रत्यक्ष अनुभव घेण्यासाठी पुढे दिलेल्या अनुक्रमा मधून हव्या त्या अध्यायावर क्लिक करा.

खर तर हि संपूर्ण सार्थ ई-ज्ञानेश्वरी 2018 च्या आषाढी वारी मध्ये या ज्ञानेश्वरीचे लोकार्पण करण्यात ठरलेलं होतं त्या दृष्टीने तयारी झालेली होती परंतु ज्ञानेश्वरीमध्ये काही तांत्रिक चुका होत्या त्या नंतर पूर्ण करण्याचे ठरले परंतु माऊलीच्या मनात मात्र वेगळे असावे कारण या मधल्या काळात ज्ञानेश्वरीची तांत्रिक कामे आणि नवीन विषय समाविष्ट केले आणि आज हे प्रकाशनाचे कार्य मागे राहिले संपूर्ण सार्थ ई-ज्ञानेश्वरी आपल्या सर्वाच्या हातामध्ये देतांना आनंद होत आहे
टीप : अध्यायाच्या नांवाच्या अगोदर त्याचा नंबर आणि शेवटी त्या अध्यायातील एकूण श्लोक संख्या दिलेली आहे.

1 अर्जुनविषादयोग:47
2 साङ्ख्ययोग:72
3 कर्मयोग:43
4 ज्ञानकर्मसन्यास42
5 संन्यासयोगः29
6 आत्मसंयमयोग:47
7 ज्ञानविज्ञानयोग:30
8 अक्षरब्रह्मयोग:28
9 राजविद्याराजगुह्ययोग:34
10 विभूतियोग:42
11 विश्वरूपदर्शनयोग:55
12 भक्तियोग:20
13 क्षेत्रक्षेज्ञविभागयोग:35
14 गुणत्रयविभागयोग:27
15 पुरुषोत्तमयोग:20
16 दैवासुरसंपत्तिविभागयोगः:24
17 श्रद्धात्रयविभागयोग:28
18 मोक्षसंन्यासयोग:78