31.

उपदेशपर

हरि असे देही हाचि भावो खरा ।
वाया तू सैरा धावू नको ॥१॥
धावता अवचटे पडसील व्यसनी ।
संसारपसणी योनिमाळे ॥२॥
हरिचेनि ध्यान निरंतर करी ।
बाह्य अभ्यंतरी एकु राम ॥३॥
सोपान म्हणे राम नादे सर्वा घटी ।
विधी जगजेठी क्षरलासे ॥४।।
32.

हरि नांदे देही ऐसा भावो आहे।
परतोनि पाहे अरे जना॥१॥
परतलिया दृष्टि चैतन्याची दृष्टि ।
नामेव वैकुंठी पावे जना ॥२॥
हा बोध श्रीरंगे अर्जुना उपदेशु ।
सर्व हृषीकेशु सर्वा रूपी ॥३॥
सोपान धारणा हरि नांदे सर्वत्र ।
त्याचेचि चरित्र करलेसे ।॥४ ॥
33.

हरिविण भावो न धरावा पोटी ।
सर्वभावे सृष्टि एकातत्त्वे ॥१॥
तत्त्वता श्रीहरि सर्वाघटी आहे ।
उभारोनि बाहे वेद बोले ।॥२॥
हरिविण नाही जीवशिव पाही ।
शिवाच्या हो देही आत्मा हरि ॥३॥
सोपान म्हणे हरिविण नाही तत्व ।
हरि हाचि सर्वत्र सर्वी वसे ॥४॥
34.

शरीर निर्मळ वासना टवाळ ।
का रे तु वरळ भक्तिविण ।।१।।
सर्व ब्रह्म हरि नेणसि सोवळे ।
एकाचि गोपाळे जन वन ॥२॥
आप पृथ्वी तेज वायो व्योम ।
पंचभूती सम वर्ततसे ॥३॥
सोपान म्हणे गुरूचा उपदेश शुद्ध ।
तरीच वासना प्रबुद्ध तया नरा ॥४॥
35.

मन आधी मुंडी वासनेते खंडी ।
विद्ठल ब्रह्मांडी एक आहे ॥ १॥
मन हे सोवळे सदा शौच करी ।
तुज निरंतरी हरि पावे ॥२॥
विवेक वैराग्य ज्ञानाचे सौभाग्य ।
सोवळा आरोग्य हरि देख ॥३।।
सोपान नेणे सलगीचा सोवळा ।
त्याने वेळोवेळा स्मरे हरि ॥४॥
36.

पृथ्वी सोवळी आकाश सोवळे ।
मन हे बोवळे अमक्ताचे ॥ १॥
ब्रह्म है सोवळे न देखो वोवळे ।
असो खेळेमेळे इये जनी ॥२॥
ब्रह्मांड पंढरी सोवळी हे खरी ।
तारिसी निर्धारी एका नामे ॥३॥
सोपान अखंड सोवळा प्रचंड ।
न बोलो वितंड हरिविण ।।४।
37.
ज्ञानपर

राम सर्वोत्तम या नामे निखळ ।
जन हे सफळ दिसताहे ।।१।।
भिन्न नाही दुजे सर्व आत्मराज ।
नाचताती भेज योगीराज ।।२।।
माता पिता देव गृह दारा जन ।
सर्व जनार्दन सर्वा रूपी ॥३॥
सोपान खेचर ब्रह्म माजिवडे ।
ब्रह्मांडा एवढे आत्माराम ॥४॥
38.

काढले कुटाळ वासना बळ ।
सर्व हा गोपाळ भरियेला ॥१॥
गेला पै परते शरीर हे रिते ।
नाशिवंत भुते दुरी केली ॥२॥
स्थावर जंगम स्थावरिला राम ।
सर्व शाम निःसंदेह ॥३॥
सोपान विनटे परब्रह्म घोटे ।
प्रपंच सपाट निर्वटियेला ।।४।।
39.

हरि असे देही सर्वकाळ संपन्न ।
म्हणोनि चिंतन निरंतर ॥१॥
हरिविण नाही हरविण नाही ।
दिशा द्रुम पाही विंबलासे ।॥२॥॥
हरिविण देवो नाही अन्य भावो ।
हरि असे सर्व देहभावी ।।३।॥
सोपान सांगत हरि सर्वत्र वसे ।
भाग्यवंता दिसे सर्व काळ ॥४॥
40.

पाहाणे परिसणे नामरूपी गेले ।
निराकारी ठेले एकतत्वेसी ॥१॥
एकतत्वेसी हरि एक रूप माझा ।
भिन्न भाव दुजा नाही नाही ।।२।।
संग परिकर सापडला आम्हा ।
सर्व आत्माराम पूर्णपणे ॥३॥
सोपान देव्हडे मन माजिवडे ।
ब्रह्मांड येवढे गिनियेले ॥४॥
41.

ना रुप ठसा निरालंब जाला ।
सगुणी उदेला तेजाकार ॥१॥
तेजरुप तेजी आरुप काजी ।
जीव शिव भोजी नांदताती ॥२॥
राहाते पाहाते जिवाचे पोखीते ।
आपणची उखीते दिसे एक ॥३॥
सोपानी नलगे प्रपंची वियोग ।
ब्रह्मार्पण भोग नुरे तोही ॥४॥
42.
नाद रसी लीन ब्रह्म सामावले ।
त्यामाजि सानुले ब्रह्म चोख ।।१।।
मन हे निकट ब्रह्मारूपे चोख ।
ब्रह्मी ब्रह्म लेख एकपणे ॥२॥
साशकित गावी जाला परिमाण ।
घट मटा दिन हारपला ॥३॥
सोपान सोपारे निरालंब निर्धरि ।
नंदाचे गोजिरे माजि खेळे ॥४॥
43.
नाद ब्रह्म मुसे नादरुप वसे ।
तैसा जनी दिसे आत्मपणे ।।१।।
बाहेर साबडा आम्हा दिसे घड़ा ।
मातियेचा वेढा जीवनालागी ।।२।।
तैसे हे शरीर आत्मपणे नीट ।
मन हे निकट बोखाळपणे ।।३।।
सोपान साजिरे ब्रह्म ते गोजिरे ।
जीवन साकार ब्रह्म हेतु ॥४॥
44.

शांति दया क्षमा तेथील उपाया ।
निर्गुणी ते माया आपरूप ॥१॥
ज्योतीरुप छाया सर्व हे निर्गुण ।
आत्मारामी भिन्न नाही नाही ।॥२।।
मौन्य परे मिठी पश्चंतीसी नुठी ।
मध्यमेच्या बेटी खुंटे तारू ।।३।।
सोपान वैखरी देहामाजी भारी ।
पुर्ण तो श्रीहरी बिंबी बिंब ॥४॥
45.

वैकुठ आगळे न करू वेगळे ।
मन ब्रह्मेळे एक ठेले ।॥१॥
उपमे वैकुंठ ब्रह्म हे तत्त्वबीज ।
सूचना अखंड सर्वाभूती ॥२॥
उदयोस्तु परिमाण ब्रह्म ।
चंद्र सूर्य नेम हरपले ॥३॥
सोपान तो क्षत्री जन हेची क्षेत्र ।
तेथे तो विचित्र हारपला ॥४॥
46.

ज्ञानदेवी आन नाही ते भिन्न ।
प्रपंचाचे भरण तेथे नाही ॥१॥
स्वरूपाची खूण होऊनी सफळ ।
भोगी सर्वकाळ चित्सत्ता ॥२॥
आत्मापरमात्मा भेदाभेद द्वंद्ध ।
एकतत्त्व अभेद जनी वनी ॥३॥
सोपान दीप दिपी ते जीवन ।
तयामाजी जीवन एक झाले ॥४॥
47.

निष्काम निश्चळ निश्चित स्वरुप ।
तेथे निर्विकल्प मन गेले ॥१।।
ध्येय गेले ध्यान ध्याता माजी पूर्ण ।
आपण सनातन होऊनी ठेला ॥२॥
निर्गुण निरालंब निर्विकार फळ ।
आपणची सकळ होऊनी ठेला ॥३॥
सोपान जिव्हाळे मनाचे ते आळे ।
परब्रह्मा सावळे तयामाजी ॥४।।
48.

आपरुप हरी आपणची देव ।
आपणची भाव सर्व जाला ।।१।।
सर्व हरी हरी ब्रह्म अभ्यंतरी ।
एक चराचरी आत्माराम ।।२।।
सर्व काळ सम नाही तेहो विषम ।
आयणची राम सर्व ज्योती ।।३।।
सोपान तिष्ठत रामनामी लीन ।
मन तेथे मौन्य एकपणे ॥४॥
49.

हरिविण नाही वेदांदिका मती ।
श्रुती त्या संपत्ती जया रूपी ॥१॥
हरी हाची सर्व उपनिषद भाव ।
रोहिणीची माव जनी दिसे ।।२।।
सर्वघटी राम जीवशिव सम ।
सर्वरूपे ब्रह्म भरले सदा ॥३॥
सोपान निकट परब्रह्म सेवी ।
सर्व हा गोसावी विड्ठलराज ।।४।।