🪔संत एकनाथ महाराज स्

🙏 5. संत एकनाथ महाराज · ABH-083996 · अभंग क्र. १

1.
🪔संत एकनाथ महाराज स्वात्मसुख

स्वात्मसुख – संत एकनाथ

स्वात्मसुख – आरंभ
श्रीगणेशाय नमः

। श्रीकृष्णपरमात्मने नमः । श्रीगुरुभ्यो नमः ।
ॐ नमोजी सच्चिदानंदा । जय जय जगदादि आनंदकंदा । निजागे अभयवरदा । श्रीगुरुराया ॥१॥
जयाचेनि अवलोकने । हारपे एका एकपणे । केले सर्वांगचि देखणे । अनंगे देवे ॥२॥
एकपणी अनेक । अनेकी दावी एक । नकळे कैसे कवतुक । दुजेनविण ॥३॥
जेथे दुजेंचि नाही । तेथे स्तुतिस्तव्य ते काई । शब्दासीचि ठाव नाही । मा स्तवन ते काइसे ॥४॥
पहाता रुपाचा दुकाळ । नामाचा विटाळ । तेथे स्तवनाचा गोंधळ । रिघेल कोठे ॥५॥
तेथे एकपणेवीण एका । जो का जनार्दन निजसखा । स्तवावया देखा । निःशंक ऐसा ॥६॥
जैसे वेदे आपुले आपण । सामर्थ्य कींजे निरुपण । ते स्तवनी दुजेपण । लागेल कैचे ॥७॥
नातरी शब्दाची पदवी । शब्देंचि लागे बोलावी । का जीवाची एकोपजीवी । जीवचि जाण ॥८॥
आता गुरुशिष्य दोन्ही । आणोनि एकपणी । रिघालो जी स्तवनी । स्तवावया ॥९॥
तरी देऊनी आपुली पुष्टी । मज सामाविले आपुला पोटी । याहीवरी कृपादृष्टी । याचिलागी करी ॥१०॥
स्वात्मसुख – ग्रंथाची निर्मित्ती
जे आपुली स्वरुपस्थिती । ते वानावी अभिनव कीर्ती । जेणे संतसज्जन होती । संतुष्ट सदा ॥११॥
आता संतांच्या मनोगती । तेचि बोलावे प्रस्तुती । तरी सांगो स्वरुपस्थिती । सुनिश्चित ॥१२॥
तरी कठिणांशु करुनि वेगळ । पहाता जैशी स्फटिकशीळ । तैसे जाण सकळ । स्वरुप असे ॥१३॥
सांडूनी आर्द्रतेचा रोहो । नाडळत भरला डोहो । तैसी ते वस्तु पहाहो । सर्वत्र असे ॥१४॥
जडत्व सांडूनि निश्चळ । वसुधा जैसी पुष्कळ । तैसे ज्ञेय सकळ । सकळिक असे ॥१५॥
गगन सर्वासी स्पर्शे । परी स्पर्शिले हे न दिसे । आत्मा तैसा सन्निध असे । आडळेविण ॥१६॥
शून्यत्व सांडूनि गगने । सर्वत्र जेवी असणे । आत्मा तैसा पूर्णपणे । सर्वदा सर्वी ॥१७॥
जे नाडळे स्पर्शनी । घसवटेना जनघसणी । शून्या शून्यत्व करोनी । संविती असे ॥१८॥
जेवी वर्ततांही जगी । नाडळत आडळे आंगी । अंगा अंगत्व संयोगी । नुरऊनि असे ॥१९॥
स्वात्मसुख – सद्रूपाची उपपत्ति
सद्रूपाची निजात्मगती । सांगितली स्वरुपस्थिती । आता चिद्रूपाची उपपत्ति । सहज दृष्टांते सांगेन ॥२०॥
सांडूनि ज्वाळा काजळा । दीप प्रकाश उमाळा । असे, तैसी आत्मकळा । कळातीत ॥२१॥
का रविबिंब अस्ता जाये । आणि प्रभा तैशीचि राहे । तैसी आत्मप्रभा पाहे । उष्णातीत ॥२२॥
नातरी आंधारे सूनि पोटी । उष्ण चांदणे दोन्ही घोटी । तयावरी जे दशा उठी । ते आत्मप्रभा ॥२३॥
का डोळा सांडोनि मागे । दिसते दवडूनि वेगे । माजी देखणेपण सर्वांगे । सर्वत्र वस्तू ॥२४॥
अक्षर घालुनी माघारी । शब्द न निघता बाहेरी । माजी अर्थु असे जयापरी । तैसी ते वस्तू ॥२५॥
आडळ सांडोनि आरसा । सन्मुख गगनाएवढा जैसा । तो असतचि नाही होय जैसा । आत्मा तैसा पै असे ॥२६॥
सद्रूप चिद्रूप दोन्ही । निरोपिली उपलउनी । आता स्वानंद सांगेन चिन्ही । जे आयकता मन निवे ॥२७॥
साखर करुनि वेगळी । गोडीचि कीजे निराळी । माजी स्वादु सर्वांगी सकळी । तैसा स्वानंदु जाणा ॥२८॥
नातरी रतीच्या अंती । जे होय सुखप्राप्ती । ते सर्वदा सर्वांगे भोगिती । सांडुनी रतिसंबंधू ॥२९॥
का रसनेवीण फुडी । ते सदा सर्वांगे गोडी । भोगी जेवी आवडी । तेवी स्वानंदसुख ॥३०॥
का कामिनीवींण कामसुख । वीर्य सबळवीण देख । उपजे तोषेंवीण संतोष । तैसे स्वात्मसुख जाणा ॥३१॥
सत चित आनंद । हा अद्वय वृत्तीचा भेद । वस्तु नव्हे त्रिविध । एकविध एकली ॥३२॥
मृदु तिख आणि पिवळी, । ती नांवे एक चापेकळी । तेवी सच्चिदानंद बोली । वस्तु एकली एकत्वे ॥३३॥
जैसे आपलेच मुख । ते नव्हे आपणा सन्मुख विन्मुख । तैसे नहोनी सुखदुःख । सहजे सुख सदोदित ॥३४॥
सद तेचि चिद । चिद तेचि आनंद । वस्तु नव्हे त्रिविध । ते एकपद एकत्वे ॥३५॥
जेथे दुजेवीण जाण । नुपजता एकपण । सुख सुखत्वे संपूर्ण । ते स्वसंवेद्य ॥३६॥
जेथे ध्यान अवघे सरे । ध्येयपण वेगळे नुरे । ध्याता सर्वांगे विरे । विरालेपणेसी ॥३७॥
दृश्य द्रष्टेनसिं मिळे । तेथे दष्टेपण तत्काळ गळे । दर्शन एकलेपणे मावळे । निर्विशेषी ॥३८॥
ज्ञाता ज्ञेयी ज्ञेयत्वे जडे । तेथे ज्ञान लाजिले फुडे । वस्तु वस्तुत्वे अंगा जडे । वेदनेवीण ॥३९॥
प्रमाता प्रमाण । दोन्ही जाहली अप्रमाण । प्रमेयेंसि कारण । अकारण जाले ॥४०॥
स्वात्मसुख – स्वस्वरुपप्राप्तीचा उपाय
ऐसे सिद्ध स्वरुप असता । ते जेणे प्रकारे ये हाता । ते साधनही तत्त्वता । सांगेन आइका ॥४१॥
सुमने सांडूनि सकळे । गुणेंवीण गुंफिजे परिमळे । तैसे आत्मसाधन केवळे । स्वात्मसिद्धीचे ॥४२॥
लहरिया लहरी आलिंगिजे । ते आलिंगनी नाडळे दुजे । तैसे आत्मसाधन जाणिजे । स्वात्मसिद्धीचे ॥४३॥
अलंकार सोनिया मिळे । तेथे मिळणी दुजे नाडळे । ऐसी वृत्ती अखंड फळे । आत्मसाधनी ॥४४॥
जेथे आतळो न शकेज्ञान । तेथे कैचे ध्येय ध्यात ध्यान । येथ वस्तूचे साधन । वस्तूचि होय ॥४५॥
सुवर्ण धन । का धने सुवर्ण । तैसे वस्तूचे साधन । वस्तूचि होय ॥४६॥
लोहकाम लोहखडे घडे । तैसी वस्तू वस्तुत्वे जोडे । जैसे सूर्याचेनि उजियेडे । सूर्यचि दिसे ॥४७॥
बाहूंवीण खेंव । प्राणेंवीण धाव । मनेंवीण भाव । भावना जेथ ॥४८॥
शब्देंवीण बोली । चरणेंवीण चाली । दृष्टीवीण आली । दर्शन शोभा ॥४९॥
क्रियेवीण कर्म । दानेंवीण धर्म । धारणेवीण उपशम । मांडला दिसे ॥५०॥
जेवी एकपणे तंतू । अनेक पटू तोचि होतू । तैशी एकात्मता जगा आंतू । लक्षिजे ते आत्मसाधन ॥५१॥
वृत्तीसी अखंडता न घडे । तव साधनी साध्य कैचे जोडे । जैसे भंगले पात्र कोरडे । भरितांही तोय ॥५२॥
घटाकाशीचेनि आकाशे । सदा महदाकाशी वसे । घटभंगी अभंग असे । जेथिचे तेथें ॥५३॥
तो घट जे देववशे फुटे । मग घटाकाश लागे नीट वाटे । तैंच महदाकाश भेटे । येर्‍हवी चुके ? ॥५४॥
तैसी आकार निराकारी । वृत्ति अखंडत्व धारण धरी । ते साध्याच्याही साक्षात्कारी । कार्यसिद्धि ॥५५॥
तया नांव साधन । आत्मसाक्षात्कारीचे अंजन । जे हात बसलिया निधान । होइजे स्वये ॥५६॥
सूर्ये केला दिवसू । जळबिंदु करी पावसु । पृथ्वी करी पांशू । स्वात्मत्वाचा ॥५७॥
तैसे साध्यचि साधना । जव नये अनुसंधाना । तव वाचूनि मना । सदभाव नाही ॥५८॥
जेथे स्वस्वरुपाची नास्तिक । ते येणे साधने देख । तेथेचि आणिली आस्तिक्य । आत्मत्वाची ॥५९॥
जेथे जग हे ब्रह्मा नव्हे । तेचि ब्रह्मत्वे उभे राहे । तरी कवण पा न पाहे । सर्वार्थ भावे ॥६०॥
चिंतामणींचा हिरा । जरी तेजरुप खरा । मिनलिया अलंकारा । न मने कवणा ॥६१॥
आकाशाचा दर्पण । सन्मुख जोडला संपूर्ण । तरी स्वस्वरुपा कवण । पाहो विसरे ॥६२॥
तेथे पाहता स्वरुप भासे । विस्मरणामाजी तेचि दिसे । कर्मक्रियेही सरिसे । लागले सदा ॥६३॥
ते सांडिता सांडिले न जाये । डोळे झांकिता अधिक होये । देहाचा भ्रम निःशेष जाये । सहजान्वये स्वभावे ॥६४॥
का मुक्ताफळाचा परिसू । जोडलिया स्वप्रकाशू । तरी मुकुटी बाणिता उल्हासू । न करी कवण ॥६५॥
का कल्पतरुचे झाड । सुवास सुंदर आणि गोड । मीनलिया इंद्रियांचे कोड । न पुरवी कवण ॥६६॥
तैसा परमात्मा परेश । सर्वरुपे रुपस । जोडलिया का डोळस । डोळे झांकी ॥६७॥
यापरी जे जे प्रतिमा । तेथे प्रगटे परमात्मा । हे गोडी आत्मयारामा । निर्मने रमवी ॥६८॥
जैसे सूर्याची किरणे । सूर्यापुढे धावती जाण । तेणे प्रकाशे सूर्यपण । अधिकाधिक ॥६९॥
का रत्नाची कीळ । रत्नावरी वाढे प्रबळ । तेणे रत्नासीचि केवळ । प्रबळता आणी ॥७०॥
का चंदनाचा वासू । चंदनाहुनी चौपसू । धावे तेणे अतिसुवासु । चंदना आणी ॥७१॥
का अग्नीच्या ज्वाळा । अग्नीवरी वाढती प्रबळा । तिने अतिरुप अनळा । आणिले जैसे ॥७२॥
तैसे विश्वप्रकाशितया गभस्ती । त्याचे किरणे नानाव्यक्ती । तेथे नास्तिकता जे देखती । ते मूर्ख मृगतृष्णिका ॥७३॥
हो का चिद्रत्नाची कळा । ते हे चराचर सकळा । ऐसी कळा न दिसे ते समळा । पडळ दृष्टी ॥७४॥
असो हे सुवर्ण खोटी । करुनि धातली वधूच्या कंठी । तेणे ते गोमटी । दिसेल काई ? ॥७५॥
मा त्याचे करुनि भूषण । अंग प्रत्यंगी जाण । बाणिल्या सुंदरपण । शोभेसी ये ॥७६॥
तैसे स्वस्वरुपे निर्विकार । त्याचे सर्वांग भूषण मनोहर । तेणेसि अलंकारिले चराचर । स्वरुपचि भासे ॥७७॥
चंदनाचेनि संनिधी झाडे । न मोडता चंदनत्व घडे । तैसा वस्तूचेनि अंगे प्रपंच वाढे । तद्रूपतेंसी ॥७८॥
सुवर्ण आणि भूषण । तेथ काई असे दोनीपण । प्रगट पहाता कांकण । सोनेचि असे ॥७९॥
स्वयंभ पट पाहाताचि दिठी । तंतूसीचि होय भेटी । तैसी अवलोकिता सकळ सृष्टी । स्वरुपचि भासे ॥८०॥
सागरी भरिते दाटे । तेथे सागरत्व चढे की ओहटे । तेवी जगदाकारे प्रगटे । ईश्वरशोभा ॥८१॥
ऐशिया संविती । इंद्रिय कर्माची प्रवृत्ति । प्रवर्तता आपुलाले स्थिती । बाधू नपवे ॥८२॥
चंद्र काये चांदिणेन हारपे । सागर लहरियांस्तव लोपे । तैसा इंद्रियकर्मी आत्मा लोपे । की प्रकटे स्वये ॥८३॥
यालागी उघडिया दृष्टी । पाहता दृश्येची नव्हे भेटी । नामा रुपाची सृष्टी । देखतांही ॥८४॥
सुवर्णाचे ह्नणती नग । ते नग नव्हे सोनेचि चांग । तैसे दृश्याचे देखणे आंग । द्रष्टाचि दिसे ॥८५॥
ह्नणे म्या सोनेचि पहावे दिठी । तरी पुढे ठेविजेल खोटी । परी खोटी वेगळी भेटी । सुवर्णी नघडे ॥८६॥
तैसे जग हे परते न्यावे । मग आत्मत्व म्या पहावे । कांकण आटूनी ह्नणावे । सुवर्ण आता ॥८७॥
तरी आटावे हे आटाटी । संकल्प संनिपात उठी । येर्‍हवी आटिता नाटिता दिठी । सोनेचि असे ॥८८॥
तरंगा लहरी मिळे । तेथे विजातीय नाडळे । तेवी सकळी सकळ फळे । स्वात्मभाव ॥८९॥
छायामंडपी विचित्र सेना । दीपेवीण दिसो का नयना । तैसी प्रकृतीकर्मगणना । स्वात्मभावेचि आभासे ॥९०॥
ते मंडपीमाजी जे जे दिसे । तद्रुपे दीपप्रभा आभासे । तैसा जगदाकारे प्रकाशे । निर्विकार आत्मा ॥९१॥
तेथ देवाचे देवपण सरे । भक्ताचे भक्तपण विरे । तर्‍ही भजन उरे । निर्विशेषी ॥९२॥
उदकाचे मोती होये । तेथ उदकपण निःशेष जाये । तरी ह्नणती पाणी आहे । अतिदीप्ति प्रभा ॥९३॥
काशीहुनी परते कावडी । तो गावासि ये घेऊनि गुढी । तरी यात्रा श्रेय न सांडी । क्षेत्रत्यागे ॥९४॥
का अमृत सेविजे नरे । ते सेविता तत्काळ सरे । परी अंगी अमरत्व उरे । अमृतेवीण ॥९५॥
तैसी आत्मसिद्धीसी देऊनि भेटी । सर्व साधन तत्काळ घोटी । ते आत्मसिद्धीवरी उठी । सदगुरुभजन ॥९६॥
हे अद्वैत भजन चोखडे । अनुभवी जाणती फुडे । येरा परिसताचि कानडे । मंदभाग्या ॥९७॥
पहा पा चंद्रकिरणेचे अमृत । तेणे चकोरे होती तृप्त । परी वायस काय तेथ । श्रद्धा धरिती ॥९८॥
चंद्र चकोरा तृप्ती करी । येरा आण देउनी काय वारी । जो जैशी श्रद्धा करी । तो तैशापरी संतृप्त ॥९९॥
वानर सकळ फळे खाय । परी नारळाते अव्हेरुनी जाय । त्याचे अभ्यंतर नोहे । ठाउके तया ॥१००॥
स्वात्मसुख – सदगुरुकृपा
तैसी आत्मसाक्षात्काराची । सदगुरु अधिष्ठात्री तेची । ह्नणोनी साध्याही वरी तयाची । सेवा घडे ॥१॥
ब्रह्माहूनि अधिकत्व गुरुसि आले । ब्रह्मा ब्रह्मत्व याचेनि बोले । यालागी भजन वहिले । सापुज्यता माथा ॥२॥
जे काळासीही नाकळे । जे देखू नशकेबुध्यादि सकळे । जेथ विवेकाचे मंद डोळे । गुरुअंजनेवीण ॥३॥
जे न प्रकाशी तरणी । जे न बोलवे वेदवचनी । येवढिया वस्तूचा गुरु दानी । दयाळुत्वे ॥४॥
जया सूर्याचेनि प्रकाशे । न दिसती काळगर्जना भासे । जया सूर्याचेनि दिवसे । उत्पत्ती प्रळयो ॥५॥
जया सूर्याचेनि योगे । जगी कर्म होय दाटुगे । हरिहरांचे वेगे । आयुष्य हरी ॥६॥
जेणे गमनागमन वेगेंसी । चिरंजीवियाचे वय ग्रासी । मग तेही काळापासी । बांधोनि घाली ॥७॥
जया सूर्याचेनि अंगे । स्वाहा स्वधा चाले वेगे । यालागी सुरनर पितर पांगे । पावले तृप्ती ॥८॥
जया सूर्याचेनि संगे । दिसो लागती सकळ जगे । बालाग्रीचे सवेगे । दुविळे दिसे ॥९॥
गवाक्षद्वारीचे परिमाण । जेणे सूर्ये दिसती जाण । येवढे प्रकाशाचे महिमान । जयाचे अंगी ॥११०॥
परी त्रैलोक्यव्यापिनी वस्तु पाही । दाखवावया काहीच नाही । कोण्हेतरी काही । दाखविता का ॥११॥
जे सर्वत्र सदा असे । ते कोण्हेही तरी काळी दिसे । ऐसे न करवेचि प्रकाशे । जयाचेनि ॥१२॥
ऐशी वस्तू सूर्ये न प्रकाशे । ते सदगुरुकृपालेशें । आपणासगट भासे । तद्रूप जग ॥१३॥
जयाचिये कृपे पोटी । हारपती सूर्यांच्या कोटी । न दिसे ते दावी दिठी । कृपाळू जो ॥१४॥
वेदविहिताचेनि बोले । वेदवचने जग धरिले । वर्णाश्रमाचे वहिले । मार्ग वेदे ॥१५॥
वेदे द्योतिले कर्म । वेदे प्रतिष्ठिला धर्म । वेदवचने नेम । जगाते नेमी ॥१६॥
वेद शब्दसृष्टीचा अर्कू । वेदे तिखट केला तर्कू । वेदबळे लोकू । तोंडाळ जाला ॥१७॥
प्रपंच परमार्थ जाण । वेदेंचि केले अभिधान । वेदास्तव अज्ञान । सज्ञान जाले ॥१८॥
येवढी जाणिवेची हाव । धरुन घेवो गेला वस्तूचे नांव । तव उलथोनि टाकिली शिव । अविद्येची ॥१९॥
आत्मा सच्चिदानंद । हाही आविद्यक बोध । आत्मा नामाचा अनुवाद । करिता वेद थोटावला ॥१२०॥
नित्यानित्याची खटपटा । करिता नामाची प्रतिष्ठा । नव्हेचि मग उफराटा । लाजला वेदू ॥२१॥
ह्नणोनि वस्तूचिया पाठा । न चलवी वेदवचन वाटा । यालागी ‘ नेतिनेति " या निष्ठा । परतला तो ॥२२॥
स्वात्मसुख – गुरुकृपा
ऐसे वेदा न बोलवेचि शब्दे । ते सदगुरुपादप्रसादे । निः शब्दचि वाचा वदे । मौनेंवीण ॥२३॥
नवल गुरुकृपेची करणी । मौनवी बोलवी वचनी । जे आदिमध्यअवसानी । तेणेशी शब्दू ॥२४॥
वस्तुवाचूनि कही । वोस तव उरले नाही । मागुता शब्दू कवणे ठायी । उपजेल सांगा ॥२५॥
सागरु अवघाचि परता सारी । मग काशावरी चाले लहरी । तैसी वस्तूवीण शब्दकुसरी । शोभती कोठे ॥२६॥
प्राण निःशेष जाये । तेथ निमिषोन्निमिष कोठे राहे । तैसी वस्तूवीण केवी होये । शब्दशोभा ॥२७॥
यालागी वेदासि जे कानडे । ते सदगुरुकृपाउजियेडे । वाचेसि ये गाठी पडे । वस्तु सबळ ॥२८॥
मन देखिलिया वाटा जाये । नदेखिले श्रवणी पाहे । मना कल्पिलिया राहे । पदार्थ कवणू ? ॥२९॥
तया मानसी परमाथंता । वस्तु सर्वत्र सांगता । परी न कळेचि सर्वथा । अंशमात्र ॥१३०॥
मनासि वस्तूची सोये । धरिता गजबजिले ठाये । काही न लभोनि राहे । थोटावले मन ॥३१॥
वस्तु सांगता मागे पुढे । पाहता काहीचि नातुडे । मग भांबावले चेडे । मनचि होय ॥३२॥
ऐसे मनाचिया आस्ता । नाना हेतु कल्पिता । परी वस्तूचा वारा सर्वथा । न लभेचि मन ॥३३॥
तया सदगुरुकृपातुषारे । प्रतीतीचा प्रत्ययो स्फुरे । मग मन मना विसरे । विनटलेपणे ॥३४॥
जया स्वरुपाची गोडी । लागलिया मन न सोडी । अधिकाधिक दे बुडी । स्वानंदडोही ॥३५॥
स्वात्मसुख – स्वस्वरुप
एकदा स्वस्वरुपाची गोडी लागली की कशांतहि गोडी वाटत नाही
तेथुनी मन मागुते उठी । परी तद्रूपतेची नसुटे मिठी । अवलोकिता सकळसृष्टी । स्वरुपचि भासे ॥३६॥
जैसा बुडाला घटू सागरी । तोचि रिघालिया बाहेरी । रिता कैशापरी । निघो लाहे ॥३७॥
जळ एक देशी असे । तरी घटु बाहेरी निघो उमसे । वस्तु एकार्णवे पूर्ण असे । मन निघो केवी लाहे ॥३८॥
इळा परिसाते झगटी । तो सोनेचि होऊनि उठी । मग इळेपण पहाता दिठी । काई लोखंड होईल ॥३९॥
तैसी गुरुकृपा मनासि होये । मग वस्तुत्वेचि होऊनि राहे । तेथोनि चराचरहि पाहे । परी मनपणा नये ॥१४०॥
यापरी चंचळ मना । सदगुरुकृपा समाधाना । आणी ते विवंचना । ऐसी आहे ॥४१॥
काळसुद्धा गुरुचा दास होतो
काळ सुरनरा क्षय करी । काळ श्रेष्ठाते संहारी । काळ हरिहरांते मारी । मारकपणे ॥४२॥
काळ अमराते गिळी । काळ अंतकाते छळी । काळ प्रलयरुद्राची होळी । सकाळे करी ॥४३॥
काळ ब्रह्मांडाते खाये । तेथ रुद्रादिक विधाता कैचा राहे । ब्रह्मांडआवर्ती जे होये । ते काळाचे खाजे ॥४४॥
ऐशि ऐशिया प्रौढी । काळ अमरपदे मोडी । मग शून्याचीचि नरडी । मुरडूनि खाये ॥४५॥
या परी काळ दुर्धरु । कोण्ही नशकेआंवरुं । तो काळूही होय आज्ञाधारु । गुरुकृपेचा ॥४६॥
गृकृपेचिया सदभावा । काळ करु लागे सेवा । अनित्य नासोनि तेव्हा । जगनित्यत्व दावी ॥४७॥
ऐसी सेवा करिता संतोषे । उतराई ह्नणे हरिखे । तव काळ काळपणा मुके । अनित्य नासुनी ॥४८॥
नवल गुरुकृपा कीजे । काळेंचि काळू निवारिजे । मग अनकळित उरिजे । आपण स्वये ॥४९॥
ह्नणोनी काळाचिया माथा । आहे गुरुकृपेची सत्ता । यालागी काळाचा नियंता । सदगुरु स्वामी ॥१५०॥
काळ करु लागे सेवा । ऐसा गुरुचरणी भाव द्यावा । यालागी भक्तवैष्णवा । प्रार्थित असे ॥५१॥
जालियाही कार्यसिद्धि । सेवेसि नपडे अवधी । स्वाभाविक भजनविधी । भजवित असे ॥५२॥
जेथ दुजे ना एक । तेथ काय सेवेचे सुख । ह्नणाल तरी कवतिक । ऐसे आहे ॥५३॥
वरा वरपणाचा सोहळा । वोसरुनि जाय तेचि काळा । परी भोगिलेपण वेळवेळा । सोहळेवीण भोगी ॥५४॥
रणी शूराची ख्याती । होय रणभूमी समाप्ती । तरी विजयश्रीयेची कीर्ति । रणेवीण भोगी ॥५५॥
पुरुषसयोगे संगप्राप्ती । कामिनी लाहे गर्भसंभूती । नित्य संगावीण गर्भाची कीर्ति । मिरवी जगी ॥५६॥
सतरावियेचे अमृतपान । करी तोचि जाणे हे खूण । तेथ आपुली गोडी आपण । भोगिजे जैसी ॥५७॥
तैसे भज्य भजक भजन । का पूज्य पूजक । नुरोनिया गुरुचरण – । भजन आहे ॥५८॥
जैशी चोराची माये । प्रगट रडो न लाहे । परी आंतुच्या आंतु होये । उकसबकशी ॥५९॥
का स्वैरिणी गर्भाची ठी । बाहेरी उमसो नेदी गोठी । परी संभवले आहे पोटी । हे तेचि जाणे ॥१६०॥
विषाचे मारकत्व जैसे । विषाआंगी बाहेरी नदिसे । परी त्यामाजी ते असे । तद्रूपतेंसी ॥६१॥
तैसी गुरुयुक्त भावना । आतळो नेदी मना । अखंड पै भजना । भजतचि असे ॥६२॥
स्वात्मसुख – मायेचा प्रभाव
अगा जियेते ह्नणती माया । जे कासेंनि नये आणा । पाहो जाता विधातया । व्यक्ति नये ॥६३॥
संत ह्नणो तरी न दिसे । असंत ह्नणो तरी आभासे । नामरुपाचे पिसे । लाविले जगा ॥६४॥
संभ्रमाचे दारुण । दोराआंगी सापपण । का नसताचि दिसे जाण । छाया पुरुष गगनी ॥६५॥
जैसी जडलीचि व्योमा । नसती भासे निळिमा । का सूर्यबिंबी काळिमा । नाथिली दिसे ॥६६॥
तैसी नाथिलीच अविद्या । नासावया प्रबुद्धा । धिंवसा नव्हे सदा । शिणताती योगी ॥६७॥
आपुली देहाभिमानता । ते मायेचे स्वरुप मुख्यता । हेचि जीवाची बद्धता । निश्चयेसी ॥६८॥
माया निरशीन मी साचार । ह्नणे तो माया मोहिला नर । तो छायेचे छेदावया शिर । शस्त्र घडवी ॥६९॥
शस्त्र घेवोनि छेदावे वेगे । ऐशी माया हाती नलगे । नाही ह्नणता लागे । हरिहरांदिका ॥१७०॥
देवी गुणमयी गुणकार्या । श्रीकृष्ण ह्नणे मम माया । अतिदुस्तर तरावया । ब्रह्मादिकासी ॥७१॥
ब्रह्मा करिता सृष्टिक्रम । स्वकन्या देखोनि उत्तम । सरस्वतीसी अकर्म । करु धावे ॥७२॥
जो का श्रेष्ठ योगिया । त्या शिवासि मोहिले माया । मोहिनीरुपे विलया । तत्काळ नेला ॥७३॥
जो का विष्णू त्रिकालज्ञानी । तोही माया व्यापुनी । बृंदेच्या स्मशानी । विषयत्वे वसवी ॥७४॥
ऐसी हरिहरा माया । दुर्जयत्वे न ये आया । तेचि गुरुकृपा जालिया उभीच विरे ॥७५॥
गुरुचे साचार धरलिया पाये । माया मुखचि दाऊ नलाहे । विमुख तरी उरो लाहे । हेही नघडे ॥७६॥
याचिया वचनप्रतीति माया । उरी नुरता गेली विलया । जैसा वंध्यापुत्र राया । पहाता न पाहता नाही ॥७७॥
माया नामरुपाचा बडंबा । आणूनि करिती पुढा उभा । तरी सदगुरुकृपेची प्रभा । सद्रूपचि दावी ॥७८॥
रात्री आपुलिया प्रौढी । अंधाराचे दुर्ग घडी । परी सूर्यासमोर अर्ध घडी । राहोचि नशके॥७९॥
का मृगजळाचे जळ । भरले दिसे प्रबळ । परी साचाराचा तीळ । तिंबू नशके॥१८०॥
शुक्तिकेचा रजताकारु । प्रत्यक्ष दिसताहे गोचरु । परी एक तरी अळंकारु । अघटमान की ॥८१॥
तैसी दिसतांही माया पुढे । सदगुरुकृपेचेनि उजियेडे । पाहो जाता तत्कळ उडे । अभावपणे ॥८२॥
अविद्या इही शब्दी । आपुले नाही.ण प्रतिपादी । परी नास्तिका नास्तिकसिद्धी । सदगुरुकृपा ॥८३॥
ऐशी नाशिलियाही माया । अधिक भजवी गुरुराया । ते प्रतीतीच्या भजनठाया । स्वभावे आणी ॥८४॥
ज्याची प्रतीती लाहिजे । तया उपेक्षिजे की भजिजे । हे अनुभवीचि जाणिजे । येरा अघतमान ॥८५॥
सिद्धि जालिया साधन । सहज वोहट पडे जाण । तैसे नव्हे गुरुभजन । प्रतीतिस्तव ॥८६॥
का स्तन्यसेवन अवस्था । सरलिया ते माता । भजावी की सर्वथा । दवडूनि दीजे ॥८७॥
देव प्रसन्न होय तव पूजावा । मग काय नेउनी विकावा । नदी उतरुनि फोडावा । परळू कैसा ॥८८॥
मुंज बांधी तव तो मुंज । मग काय ह्नणावा नव्हे द्विज । रणी विभांडी तव तो गज । मग काय कोल्हा ह्नणावा ॥८९॥
मा जो देहाचे मरण सोडवी । त्यासी वेदू पितृत्वे मानवी । मा जो जन्ममरण चुकवी । त्यासि काय न भजावे ॥१९०॥
जीव अमरचि असे । त्याचे मरण नाशिले कैसे । जीवासि जीवत्व नुमसे । या नांव मरणनिरास ॥९१॥
जयासि दिग्भ्रमु चढे । तो वाट सोडूनि अव्हाटा पडे । तयासी उमजऊनी रोकडे । मार्गस्थ कीजे ॥९२॥
कनकबीज सेविलिया । भुलिजे आपण आपणिया । तो सावधू कीजे प्राणिया । स्वस्थिती जेवी ॥९३॥
तैसा मायामोहभ्रमे । नाथिलींचि मानी जन्मकर्मे । तो जयाचेनि वचनधर्मे । स्वात्मत्व पावे ॥९४॥
यालागी देवा दुर्जय जी माया । ती जगडव्याळेंसी गेली विलया । सदगुरुप्रसादे पाया – । चेनि बळे ॥९५॥
जेथ सदगुरुकृपा पाहे । तेथ माया ममता कैची राहे । यालागी गुरुसेवने होये । सर्वार्थसिद्धि ॥९६॥
जया स्वरुपाची गोडी । इंद्रिये नेणती बापुडी । जे विषयकर्दमी बुडी । देऊनि ठाती ॥९७॥
जे स्वरुपसुख कही । इंद्रियी चाखिले नाही । ते गुरुसेवनी पाही । स्वमुख सेविती ॥९८॥
जेथ इंद्रिया रिघता सांकडे । ते इंद्रियद्वारा सुख जोडे । ऐसा सदगुरुकृपा उजियेडे । अलभ्य लाभू ॥९९॥
तरी पृथक् पृथक् इंद्रियवृत्ति । प्रवर्तता आपुलाल्या अर्थी । आत्मसुखाची प्राप्ती । अखंड लाबे ॥२००॥
दृष्टि स्वभावे घे रुप । तव रुपचि होय स्वरुप । जे सदगुरुकृपेचा दीप । दृष्टीते वरी ॥१॥
दृश्य देखोंजाय दृष्टी । तव दृश्य लोपे द्रष्टाचि उठी । ऐशी निर्विशेष त्रिपुटी । गिळूनि पाहे ॥२॥
श्रोत्रावधानी शब्दू । तव शब्दा सर्वांगी निः शब्दू । यापरी परमानंदू । श्रवणार्थ सिद्धि ॥३॥
सुपना न येता जो वासू । परममकरंद सुवासू । तो घ्राणद्वारे निर्विशेषू । भोगमिसे भोगवी ॥४॥
रसना रातली आवडी । ते मिथ्या विषयत्वाची त्वचा काढी । मग अभ्यंतरील गोडी । स्वसुखे सेवी ॥५॥
ताट भोक्ता परवडी । अवघे निर्विशेष वाढी । मग जिव्हे चोरुनि गोडी । रसना सेवी ॥६॥
जे जे आडळे आंगी । ते आंगचि होय वेगी । ऐसेनि स्पर्शं सर्वांगी । सदानंद दाटे ॥७॥
वाचा उठोनि चौकटे । परी मौनाची मिठी नसुटे । शब्द चपळतेसवे प्रकटे । निः शब्द वस्तु ॥८॥
कराचे क्रिया करणी । निजपती सचित्र चिंतामणी । तेणे अकर्तेपणाची खाणी । खवळली उठी ॥९॥
जे जे उपजे चरणी । ते अकर्तेपणाची परणी । मग अद्वैताचिये भरणी । सुखवासे वसती ॥२१०॥
निश्चळाच्या अंगावरी । चपळ पाउलांच्या हारी । चाळवी जैशा लहरी । क्षीराब्धिमाजी ॥११॥
शयना अवसरी । शेज परेचे उपरी । जाणपण घालोनि बाहेरी । स्वसुखे निजे ॥१२॥
आकाशाच्या अंगावरी । वायु नाना क्रीडा करी । परी कही गगनाबाहेरी । पाऊल न घाली ॥१३॥
तैसी इंद्रियकर्माची प्रवृत्ति । निपजतांही हातोपाती । परी निः संगाची संगती । सोडिली नाही ॥१४॥
तेणेसीच क्रिया उपजे । तेणेसीच कर्म निपजे । तेणेवीण काजे । काज करु विसरे ॥१५॥
श्वासोच्छ्वासाचे परिचार । ते निर्व्यापारेंचि व्यापार । निमिषोन्मिषाचे विकार । निर्विकारे विचरती ॥१६॥
जै सदगुरुकृपा धडफुडी । तै अतींद्रिय जे गोडी । ते इंद्रियकर्मी उघडी । उदास रहाटे ॥१७॥
स्वात्मसुख – असाध्य ते साध्य
या कारणे सदगुरुची कृपा पाहे । तरी असाध्य तेचि साध्य होये । यालागी धरावे त्याचे पाये । निजात्मभावे ॥१८॥
तो काळाचा आकळिता । मायेचा निर्दाळिता । मनाचा नियंता । तोचि एक ॥१९॥
तो वेदाचा वाचकू । अर्काचा आदिअर्कू । इंद्रियांचा द्योतकू । असे प्रभापणे ॥२२०॥
यालागी कार्यसिद्धीचे माथा । भजावे वेगी गुरुनाथा । बोलिलो ते अवस्था । ऐसी आहे ॥२१॥
सकळसाधना गुरुभजन । साध्यावरही गुरुसेवन । गुरुवाचूनिया ज्ञान । विज्ञान नघडे ॥२२॥
गुरुनिःशेष परब्रह्म । गुरु आज्ञा सकळकर्म । गुरुसेवा तो स्वधर्म । सर्वार्थसिद्धि ॥२३॥
ते गुरुकृपेची गोडी । जरी वेगळेपणे आणी जोडी । तरी नागवणचि रोकडी । आणिली जाण ॥२४॥
जैसा गुळामाजी दगडू । सर्वांग झाला गोडू । तरी परिपाकी दावी निवाडू । वेगळेपण ॥२५॥
का आंबयाच्या पोटी । असती रसाचिया खोटी । परी त्याहीमाजी असे गाठी । ते वेगळीचि पडे ॥२६॥
का सोज्ज्वळ हिरा शुद्ध । माजी अवलक्षणाचा बिंद । तो अमोल परी मंद । होऊनि ठेला ॥२७॥
घृतामाजी घातले काश्मीरलिंग । ते तद्रूपचि दिसे चांग । परी वेगळेपणाचे आंग । अनसुट असे ॥२८॥
निद्रित निद्रासुख । आंगे नव्हेचि निःशेष । यालागी वेगळेपणचि संतोष । सांगो लाहे ॥२९॥
तैसा आत्मसुखे मी

📖 वाचा