🕉️संत शेख महंमद योगस

🙏 32. संत शेख महंमद · ABH-081036 · अभंग क्र. १

🕉️संत शेख महंमद योगसंग्राम

ग्रंथ, संत शेख महंमद
संत शेख महंमद योगसंग्राम – प्रसंग पहिला
ॐ नमोजी श्रीअव्यक्तरामा । परात्‍पर तू मेघःशामा ।
ब्रह्मादिका न कळे महिमा । अविनाश म्‍हणोनिया ॥१॥
वोंविया साक्षे निज कल्‍पतरु । कोटि मयंकांहूनि प्रकाश थोरु ।
तेथे वेदशास्त्रांचा विचारु । पावो न शके॥२॥
वोरस मन वाचे अगोचर । ज्‍याचे प्रेम त्‍यासी साक्षात्‍कार ।
येरा टकमक विचार । सर्‌गुरुविण ॥३॥
‘ॐ " कार मूळ रचना प्रबंध । जो वेदशास्त्राचा आधारकंद ।
तेथूनि गुण साहाकारिला त्रिविध । शून्याकार पर-वस्‍तु ॥४॥
ॐकाराहूनि ‘अ " कार उद्भोवोनी । स्‍तवन केले बोबडिया वचनी ।
ते ऐकावे संतश्रोतेजनी । भाव धरोनिया ॥५॥
ॐकार सत्‍य क्षर अक्षर । पाहे पा अर्ध मातृकेचा पसर ।
तेथूनि वोळखा हे चराचर । साहाकारिले पै ॥६॥
वोंविली विवेकरत्‍नांची माळ । चर्चिता वाढेल पाल्‍हाळ ।
सकळ तोडोनिया विव्हळ । हरिसी स्‍तविले ॥७॥
ॐ नमोजी परम दीनोद्धारणा । मज लावावे कृपेचिया स्‍तना ।
मग तो द्रव पै पान्हा । परावाचेचा ॥८॥
मग ते परेच्यानी वचन । तीव्र होय तूयेंचे कथन ।
तेव्हा हरिनाम स्‍मरण । हृदयी सिद्ध वसे ॥९॥
ॐ राहिलिया माघार । ‘न " आरंभिला तो अवधारा ।
संती चित्त द्यावे या उत्तरा । शेख महंमद म्‍हणे ॥१०॥
‘न " अक्षरी नवलाव जाणा । पातलो सरस्‍वतीच्या स्‍तवना ।
चित्त द्यावे किंकराच्या वचना । लडिवाळ म्‍हणवूनिया ॥११॥
नवलाव धरूनिया ज्ञानी । नमिली मूळ माया विरोचिनी ।
विज्ञानसिंधूची मांडणी । रचिती जाली ॥१२॥
नमिली ती पवित्र कृपा शक्ति । जी करी ईश्र्वराची प्रेमभक्ति ।
सोऽहं प्रेम लावी निगुती । बोधी बोधाचे पै ॥१३॥
नमिली अवो कृपे साजणी । नित्‍य तुवा वसावे माझ्या वदनी ।
मग मी प्रवततेंन अनुसंधानी । स्‍वानुभवालागी ॥१४॥
नमिली अवो कृपे वेल्‍हाळे । मज द्यावे अमृताचे गराळे ।
मग शब्‍द उमटती सोवळे । शुद्ध ब्रह्मानंदे ॥१५॥
नरासुरांची प्रसवणी । तरी तू आदिशक्ति भवानी ।
अखंड ईश्र्वराचे ध्यानी । प्रकाश असे तुझा ॥१६॥
नाम रूप ठसा तुजपासुनी । जैसे वडवानळे द्रवले पाणी ।
नाही तरी निराकार निरशुन्यी । ईश्र्वर होता ॥१७॥
नमन करिता रसाळ वैखरी । नाना परी उमटे हेरी ।
तो तो कृपा प्रतिपाळ करी । धृति पान्हा घाली ॥१८॥
न कळे म्‍हणवूनि सरस्‍वति । नमस्‍कारुनि मागतो मति ।
मग ते बोलिली विशाळ शक्ति । ते परियेसा पै ॥१९॥
नवल बोलियली कृपा वचनी । तुज मी प्रसन्न मुळापासूनी ।
एकविध होऊनिया विज्ञानी । स्‍तवी सद्‌गुरु ॥२०॥
राहिलो मागे ‘ॐ " कार ‘न " कार । पुढे आरंभिला तो ‘म " कार ।
सद्‌गुरु वर्णावयाचा विचार । परिसा संत हो ॥२१॥
सद्‌गुरु नाम गुणातीत । ‘रु " म्‍हणिजे रूपाविरहित ।
म्‍हणोनि शेख महंमद मात । वर्णिते जाले ॥२२॥
वर्णना कर जोडुनी । सद्भाव धरूनिया मनी ।
प्रेम दुणावलं तत्त्व धरुनी । बोधी बोधाचे परियेसा ॥२३॥
‘म " मार्गे मार्ग दाविला मज । यालागी वंदिला सद्‌गुरुराज ।
संती निरोपिले ब्रह्मबीज । श्रवणी माझे ॥२४॥
महद माया निरसिली जेणे । दाविले निराभास ठेवणे ।
मग ती लोपली दर्शने । द्वैतपणाची ॥२५॥
जैसे सन्मुख पाहातं दर्पण । सन्मुख देखिजे आपण ।
तैसे सद्‌गुरु पाहाणेपण । पाठ पोट नाही ॥२६॥
आता माझे नमन जी सद्‌गुरु । करावा पतितांचा अंगिकारु ।
तुम्‍ही महा वरिष्‍ठ दिगंबरु । दीन तारक दुजे ॥२७॥
मानापमानावेगळे केले । शिष्‍यत्‍व लोपवूनि गुरुत्‍व दीधलें ।
परि म्‍या पाहिजे जतन केले । कृपेने तुमचिये ॥२८॥
मायबापाचा अठविता उपकार । त्‍यांनी हा वाढविला संसार ।
परि भवमोचकाचा विचार । नेणतीच काही ॥२९॥
ममता धरूनिया विस्‍तार । केला लक्ष चौर्‍यांशी कारभार ।
तितुके ठायी विषय विष अपार । मज भोवणे लागले ॥३०॥
‘म " अक्षर केवळ जाणा । त्‍यात वर्णिला सद्‌गुरुराणा ।
पुढे योगेश्र्वरांच्या स्‍तवना । आरंभ केला ॥३१॥
मग सद्‌गुरु म्‍हणे शेख महंमद । तुवा माता पिता वंदिजे शुद्ध ।
हा ऐके पा माझा शब्‍द । सगुण सुता ॥३२॥
संत शेख महंमद योगसंग्राम – मातृपितृ वंदन
मायबापे प्रतिपाळिले तुज । महा सायासे आरंभिले काज ।
सायासी केली शरीराची वोज । नव मास जठरी ॥३३॥
सद्‌गुरु बोले दृष्‍टांत उत्तर । पाहे पा पुडलीक सत्त्वधीर ।
मायबापाची सेवा करी साचार । सद्भाव धरूनिया ॥३४॥
पूर्वी लोहदंड क्षेत्र पंढरी । होती महाविष्‍णूची नगरी ।
तेथे पुंडलीक राज्‍य करी । सत्त्वधीरपणे ॥३५॥
ऐकोनि भक्तीचा निर्धार । कौतुक पहाती ईश्र्वर ।
वरुनी घातली भीमेची धार । सत्त्व पहावया ॥३६॥
दुभाग झाले असे भीमातीर । द्वारकेहूनि आले शारङ्गधर ।
उभे ठाकले पुंडलिकासमोर । चरित्र पहावया ॥३७॥
पितृसेवा करी पुंडलीकरावो । उजवा धरोनि हृदयी पावो ।
वाम करे वीट टाकिली बैसा वो । स्‍वामी महा श्रीपति ॥३८॥
पुंडलीक म्‍हणे श्रीरंग । पित्‍याचा होईल निद्रा भंग ।
म्‍हणवूनि न घडेचि प्रसंग । बोलावयालागी ॥३९॥
पुंडलिके विनविले विश्र्वनायका । भाक मागितली सांगेन टीका ।
तुम्‍ही माझे गावीहूनि जाऊ नका । सेवा घेतल्‍याविण ॥४०॥
विठ्ठले विटेचा आदर घेतला । अठ्ठाविस युगे तो उभा ठाकला ।
परी व्रत भंग नाही केला । पुंडलिके पित्‍याचा ॥४१॥
पुत्रभावे करी मायबापाची भक्ति । सत्‍य लाधेल त्‍या सायोज्‍यता मुक्ति ।
स्त्रीसहि भ्रताराविण भक्ति । असेचि ना ॥४२॥
ऐसी सांगोनि निबंध वार्ता । निवांत केला शेख महंमद श्रोता ।
आता भावे वंदी माता पिता । सद्‌गुरु म्‍हणत असे ॥४३॥
संत शेख महंमद योगसंग्राम – ‘सि " कार
नमस्‍कारिला तो माता पिता । ज्‍याचेनि जोडिला सद्‌गुरु दाता ।
तेव्हा आत्‍मज्ञाने कथा वार्ता । चर्चित जालो ते अवधारा ॥४४॥
मग नमस्‍कारिला मातापिता । तिही आशिर्वाद दिधला पुरता ।
जयवंत होई सूरिजनसुता । सद्‌गुरुचरणी ॥४५॥
आता इतुका घेऊनिया ‘ना-भी " कार । पुढे नमीन ते योगेश्र्वर ।
मग त्‍यांचे कृपेचे अंकुर । फुटती मज दीनाला ॥४६॥
‘म " अक्षर मागे सरल्‍याउपर । पुन्हा ‘सि " आरंभिली साचार ।
वर्णावया साधकेश्र्वर । आरंभ केला आता ॥४७॥
शीघ्र सिद्धांत ते साधक । ज्‍याच्याने तरे हा विश्र्वलोक ।
भावभक्तीचा होय अभिषेक । चरणी जयाचे ॥४८॥
सीमा त्‍याची थोर असे जाणा । कथिता नयेचि या वदना ।
ते खांब या त्रिभुवना । धीर मेरु जैसे ॥४९॥
‘सि " न जेथे काही न उमटे । दर्शन जालिया भवबंधन तुटे ।
सेवा घडल्‍या त्रिगुण फाटे । शीघ्र हेळमात्रे ॥५०॥
सिंधु तुका न येचि अवधारा । बहु थोर परी उदके असे खारा ।
रवि शशि नव लक्ष तारा । तेहि फेरे खाती ॥५१॥
‘श्री " कारी ॐ नमोजी नारायण । ‘या अल्‍ला " म्‍हणती यवन ।
यावेगळे अनेक स्‍तवन । साही दर्शनांची ॥५२॥
‘सि " शिरोनि शून्यी मीनमार्गे । घेतली सिद्धसाधुसंतांची अंगे ।
रुसल्‍याविण समजाविली भिंगे । विपरितांची सुपरिते ॥५३॥
यालागी स्‍वये शरण आलो तुम्‍हांस । बोले शेख महंमद उदास ।
कृपा करूनिया सेवकास । ग्रंथासि आज्ञा द्यावी ॥५४॥
संत शेख महंमद योगसंग्राम – ‘ध " कार
मग अभिवादती ते साधकेश्र्वर । तुवा पुर्वीच पूजिला ईश्र्वर ।
म्‍हणोनि फुटती अंकुर । सोवळे हृदयी तुझे ॥५५॥
मग ॠषीस केल नमस्‍कार । पुढे आरंभिला तो ‘ध " कार ।
माघार सांडिला ‘सि " कार । अक्षरबंधेसी ॥५६॥
‘ध " कारी नमिले ते श्रोते । आणि महा कुशल वक्ते ।
यावेगळे ते बावळे नेणते । नमस्‍कारिले ॥५७॥
शाहाण्णव कुळींचे कवीश्र्वर । आणिक निज भक्त उदार ।
तितुकियास माझा नमस्‍कार । साष्‍टांगे पै ॥५८॥
नमस्‍कार करूनिया वचन । बोले शेख महंमद विज्ञापन ।
लडिवाळ असे तुमचे दीन । आशिर्वादावे ॥५९॥
संत शेख महंमद योगसंग्राम – लेखनप्रशस्‍ति
धर्मनिष्‍ठ पुण्यार्थी भले । आत्‍मत्‍वे सत्‍संगती निवाले ।
मनुष्‍यदेही देवपणे मिरविले । त्‍यास माझा नमस्‍कार ॥६०॥
धरुनी परमार्थ प्रबोध करिती । अष्‍टहि अंगे बाणली श्रद्धा शांति ।
आसनी भोजनी शयनी मती । परमेश्र्वरी शुची ॥६१॥
साही दर्शनांचे साधक । यावेगळे सम विषम लोक ।
नमस्‍कारूनि मागितली भीक । ब्रह्मविद्येची ॥६२॥
माते भिक्षा दिधली सद्‌गुरूने । मग हे सद्‌गुरूची आज्ञा-लेखन उथळ असत्‍य नसावे
त्रिभुवन दिसे ठेंगणे । लक्ष चौर्‍यांशींचे भ्रमणे दृष्‍टि भासे ॥६३॥
आता सद्‌गुरु बोलिले निज गुह्य । ब्रह्मविद्या निरोपिली तुज ।
तुवा लीन व्हावे सहज । अनुवाद देखोनिया ॥६४॥
पाहे जे जे आनुवादा पातले । थिते कर्मजंजाळा गुंतले ।
ते न होती सद्‌गुरुचे अंकिले । बरळती बाष्‍कळ ॥६५॥
सरज्‍या अंकुश डफावरी लावून । हाटोंहाट उमगती भांडण ।
जैसे पिसाळले श्र्वान । किंवोन झडा घालित असे ॥६६॥
दांडाईत डफगण्याची एकचि मती । दाटून खवळून कळी करिती ।
परी ते नेणती ब्रह्मस्‍थिती । स्‍वये अनुभवे ॥६७॥
दृष्‍टांत डांकुलता हिंसा करी । शब्‍दज्ञाने ठकी नरनारी ।
तैसी कीर्तनाची भरउभरी । किरवे वधूनिया ॥६८॥
जैसे थोडे क्षीर डेरा ताविले । उतो आल्‍या बहुतसे देखिले ।
तैसे शब्‍दज्ञात्‍यास जाले । भीतरी रिते राहिलेंसे ॥६९॥
रिता कुंभ मस्‍तकी घेतला । तो पवने वाजत नदीस गेला ।
जळ भरिल्‍या धरिला अबोला । तैसे बोधाचे चिन्ह ॥७०॥
थोडे जळ कुंभ शीरावरी । चालता हिंदोळा हिंदोळ करी ।
तैसे अघोर्‍यासी बोलता विचारी । कष्‍टी होईजेल ॥७१॥
जो व्याधिग्रस्‍त तिडकाळू केला देवे । त्‍यास जरी आपण भेटिजे स्‍वभावे ।
तरी शीघ्र पीडा भरेल वोळखावे । ठायींचेचि भल्‍यांनी ॥७२॥
संत शेख महंमद योगसंग्राम –
लेखन सखोल उद्‌बोधक व अनुभवी असावे
क्षेम देता बुके फरासास । लाविल्‍याविण सुगंध लागे अंगास ।
तैसे आळविले पाहिजे गुणवंतांस । लक्षण वोळखोनिया ॥७३॥
पवित्र पवित्रासी भेटतेवेळे । होती प्रेमसुखाचे सोहोळे ।
त्‍यासी देखोनि चांडाळ तळमळे । अभाग्‍यपणे ॥७४॥
साधूस जाल्‍या साधूचे दर्शन । बीजरत्‍ने द्रवती मुखामधुन ।
तेणे पुनित होय त्रिभुवन । चांडाळ देखील ॥७५॥
ज्‍यासी पडेल गुरुत्‍व ठावे । तेणे मौन्य धरूनिया राहावे ।
गंभीरत्‍वे आचरण आचरावे । या जनांमध्ये ॥७६॥
केळीजवळी लाविल्‍या बोरी । वारियाने हालविता सर्वांग चिरी ।
तैसी या जनाची संगती बरी नव्हे । साधुजनांलागी ॥७७॥
नेणतेपणे अविद्या उपधि । जाणतपणे होय वेवादी ।
म्‍हणऊनि हे दोन्ही पण छेदी । सज्ञानपणे ॥७८॥
नेणतपण खैराचा शूळ । जाणतपण चंदनाचा केवळ ।
टोचिता फुटता न लगे वेळ । जाणीव नेणीस तैसी असे ॥७९॥
खैर जळोनि होय निमग्‍न । झिजल्‍या श्रीखंड होय केवळ चंदन ।
तैसे गळित जाल्‍या साधुसज्‍जन । शीतळ मिरविती जनांभीतरी ॥८०॥
हे सद्‌गुरुने सांगितले उपलक्षण । पुन्हांहि सांगती कुशळपण ।
ते ऐकावे विवेकी विवरोन । ज्ञान विज्ञान गोडी ॥८१॥
पाहे रुचि जाणे रुचिलागुन । तेथे मनाचे होय अमनपण ।
ते विकारारहित बरर्वपण । पंचमा वागवितील ॥८२॥
त्‍या पंचमा सांगेन वेगळाल्‍या । ज्‍या या सर्वत्राते प्रसवल्‍या ।
नांवे नातलग होऊनि पिशुना जाल्‍या । ज्‍याच्या त्‍यामध्ये ॥८३॥
सद्‌गुरु म्‍हणे शेख महंमद । आणिक एक ऐके पा शब्‍द ।
प्रारब्‍ध संचित क्रिया वेवाद । ज्‍याच्यानि गुणे ॥८४॥
संत शेख महंमद योगसंग्राम –
पंचमा-कृपा, चैतन्या, महदा, अविद्या, निद्रा
कृपा चैतन्या महदा शक्ति । अविद्या निद्रा उघडी प्रचीति ।
त्‍या दोघीजणी प्रसिद्ध भांडती । जनांत निर्लज्‍जपणे ॥८५॥
वेगळाली लक्षणे सांगेन नांवे । ती अंतरी वोळखोनि निवांत राहावे ।
द्वैती अद्वैत पडेल ठावे । केल्‍याविण जाले ॥८६॥
कृपेसंगे जो असे अवतरला । तो स्‍वतः सिद्ध साधकेश्र्वर जाला ।
पवित्रपणे ईश्र्वरास आवडला । स्‍वयाति म्‍हणोनिया ॥८७॥
तो मूळ वंश ईश्र्वराचा । प्रेमे घोष करी हरिनामाचा ।
कांटाळा वाटेल इतर गोष्‍टींचा । दुर्गम म्‍हणोनिया ॥८८॥
चैत्‍न्‍यासवे जो अवतरला । तो पाखांड अनुवादा पातला ।
निमालिया देवतांसी आवडला । भूतपणे असे ॥८९॥
तो ब्रह्मराक्षस अवधारा । छळिता न म्‍हणे भला बुरा ।
मढे स्‍मशानी धरूनि थारा । झडपणी करित असे ॥९०॥
जे जे वासना धरूनि निमाले । ते पुन्हा तैसेच पावले ।
यालागी न करणे बरळे । मन कल्‍पनेचे ॥९१॥
महदेसंगे जो अवतरला । तो असुरक्षेत्री असे जाला ।
ईश्र्वरभजनी कंटाळला । अखंड उग्र असे ॥९२॥
बाष्‍कळ कारभारी हेतु मोठी । ऐके न पवित्रांच्या गोष्‍टी ।
वावगीच करी तोंडपिटी । हागवण जैसी ॥९३॥
अविद्येसंगे जो अवतरला । तो महा प्रचंड हिंसक जाला ।
कंटाळा न ये त्‍या दृष्‍टाला । विश्र्वासघात करिता ॥९४॥
अष्‍ट अंगी क्रियानष्‍ट दोषी । जेथे जाय तेथे चांडाळ अपेशी ।
धिगू जाले आवडे ना जनासी । फटमर म्‍हणती ॥९५॥
ऐसी ही चहू शक्तीची लक्षणे । वेगळाली सांगितली सद्‌गुरूने ।
आणिकहि गुह्यार्थ पुसणे । तोहि पुसे बापा ॥९६॥
हा ऐकोनि भेदाकार । मग शेख महंमद पुसे उत्तर ।
ते सांगावे जी दीनोद्धार । दया करूनिया ॥९७॥
संत शेख महंमद योगसंग्राम – प्रसंगसमाप्ति
घडिक भला घडिक फुंदे अनाचारे । हे सांग स्‍वामी कवणिया विचारे ।
सद्‌गुरु म्‍हणती ऐक उत्तरे । विश्र्वास धरूनिया ॥९८॥
तुमच्या ज्ञानविवेकाची गोडी । ते मज कळे ना मति असे थोडी ।
पिता घास चाऊनिया आवडी । बालकामुखी घालितसे ॥९९॥
तैसे निज विवेकाचे घास । तुम्‍ही आवडी घालावे मुखास ।
तेणे प्रेमबोध उल्‍हास । होईल माते ॥१००॥
सत्‍वर प्रसंग पहिला संपला । पुन्हा भावे दुसरा आरंभिला ।
सावध व्हावे अनुभवाला शेख महंमद म्‍हणे ॥१०१॥
संत शेख महंमद योगसंग्राम – प्रसंग दुसरा – पंच महाभूतें-शक्तिश्री
पंच महाभूतें-शक्ति ॐ अर्ध दीर्घ नासिका सद्‌गुरु ।
अग्र चरणी तीर्थ गोदानीरु । तेहतीस कोटि देवतांचा भारु ।
दास्‍यत्‍व करी ॥१॥
या चहू शक्तींची भेसळणी जाण । येरयेरांत मिश्रितपण ।
म्‍हणोनि अष्‍टधा लक्षण । संकल्‍प विकल्‍पे ॥२॥
पंच महाभूते सबळ सगुण । त्‍यांचे हे पंचविस गुण विकारण ।
त्‍यामाजी शक्ती घेती अवतरण । कल्‍पनेसंगे ॥३॥
पंच महदूभूतांचे लक्षण । कवणकवणापासूनि निर्माण ।
कैसे जोडले पंचविस गुण । स्‍थूलकारी मन ॥४॥
हे सांगावे जी सद्‌गुरुबाबा । तत्त्वी कैसा शक्तींचा मेळावा ।
कोणतीचा कोण बोलावा । होय स्‍वामिया ॥५॥
अहिक्‍य इच्छा धरूनी ईश्र्वरे । नृपासनी होता उदार धीरे ।
घाम आला थेंबाकार एकसरे । त्‍या नांव जोहार ठेविले ॥६॥
तो जहूंर रातला सोऽहं घोषे । स्‍तवी सहस्त्र हजार वर्षे ।
ईश्र्वर म्‍हणजे मज प्रकट केले कैसे । म्‍हणऊनि रोखे पाहिले ॥७॥
तो जहूंर गळोनि जाला पाणी । फेंस जमावला त्‍याचिये धरणी ।
धूम्र जाला नभाची मांडणी । शेंडा खोड ना दिसे ॥८॥
ऐसे इच्छूनि वायु आकाश । वायूपोटी तेजाचा प्रकाश ।
तेजापोटी आपतेज पृथ्‍वीचा स्‍पर्श । तळी शेष स्‍थापला ॥९॥
सप्त पाताळ भुवन । सप्त सागर पृथ्‍वी बैसली घेऊन ।
अंडे तैसे शोभे मद्‌भुवन । दृष्‍टांत दृष्‍टी ॥१०॥
उत्तर दक्षिण पूर्व पश्र्चिम । आग्‍नेय नैॠत्‍य वायव्य ईशान सम ।
या अष्‍टहि दिशा तमाम । रविशशि भ्रमयंती ॥११॥
पळे व तिस घटकाचा नेम । शुद्ध प्रशुद्ध राम विराम ।
या चहू प्रहरांत मेघःश्याम । सेवादान मागे ॥१२॥
एका राहाट चातीचे (चक्राचे) आणीवरी । एकचि तंतु कांतनारी ।
तिरीख मोजूनिया पुंजे करी । चिवट म्‍हणोनि मिरवी ॥१३॥
चिवट तंतु सुताचा गुंडाळा । आडवा उभा विणला परकळा ।
तैसा पांचा शक्तींचा एकवळा । महद्‌भूते देखिला ॥१४॥
शक्ती पांच महद्‌भूते जाण । ऐसी जाली ईश्र्वरापासून ।
खेळ आरंभावयालागून । इच्छा इच्छियेली ॥१५॥
संत शेख महंमद योगसंग्राम – नर-पद्मिनी लक्षण
नरा-पद्मिनीचे अवतरण । ते कृपा प्रसवली जाण ।
तेथे अविद्या अवलक्षण । कदा न संचरे ॥१६॥
नरा पद्मिनीचा एक बोध । तेथे कदा न घडे वादवेवाद ।
घरा आलया सुख पावती सिद्ध । भाव देखोनिया ॥१७॥
पद्मिनी करी नराची सेवा । तव नर स्‍मरे अव्यक्त देवा ।
तेथे कदा न पडेचि हेवा । द्वैताचा परियेसा ॥१८॥
पद्मिनी नराचे एक लक्षण । त्‍यापासूनि घडे ना अवगुण ।
पतिव्रता धर्म सगुण । त्‍या दोहीचा असे ॥१९॥
कृपेसंगे साधूचा अवतार । तो हृदयी वागवी ईश्र्वर ।
कदा पडो नेंदी विसर । सोऽहं बोधाचा पै ॥२०॥
साधू लक्षण
तो साधु भजनी निराशें भजे । म्‍हणे हे विश्र्वलोक मजचि साजे ।
ते तारावे गा ईश्र्वरा वोजे । यालागी ग्रंथ करी ॥२१॥
कृपा धरूनी अवतरे जे स्‍थूळ । ते बत्तीस लक्षणी केवळ ।
अपवित्र नष्‍ट देहढाळ । उमटेच ना तेथें ॥२२॥
तो पुण्यात्‍मा असे पवित्र । हृदयी निज नामाचा गजर ।
जिकडे जाय तिकडे सारंगधर । मागे पुढे डुल्‍लतसे ॥२३॥
साधु फिरे सहज समाधाना । ते ईश्र्वरासी पावली प्रदक्षिणा ।
शयन करी तो नमस्‍कार जाणा । श्र्वासोश्र्वास जप त्‍याचा ॥२४॥
शेख महंमद म्‍हणे सद्‌गुरु भूषण । स्‍वामी बोलिले जे वचन ।
तेणे निवाले माझे अंतःकरण । अष्‍टहि भावे ॥२५॥
पवित्रापोटी पवित्र हा सिद्धांत
असत्‍य पवित्राचे पोटी पवित्र । हे तव तुम्‍ही बोलिलेती उत्तर ।
त्‍यात आडताळा देखिला जाहिर । तो परियेसा पै ॥२६॥
पाप न करावे ही भल्‍यांची उत्तरे । प्रत्‍यक्ष शिंदळकी केली पाराशरे ।
तेथे व्यास कवणिया विचारे । अवतरले स्‍वामी ॥२७॥
आणिक दासीचे पोटी विदुर । अशुभापासूनि शुभ पवित्र ।
प्रत्‍यक्ष चोखामेळा महार । नामघोष करी ॥२८॥
हिरण्यकश्यप महा दुष्‍ट सृष्‍टी । करू नेदी हरिनामाच्या गोष्‍टी ।
देवांदानवांसी खटपटी । दावा धरूनिया ॥२९॥
हिरण्यकश्यप-प्रल्‍हाद
कटकामाजी पिटवी धांडोरा । म्‍हणे कोणी आठवू नका ईश्र्वरा ।
हिरण्यकश्यप हरिभक्ता दरारा । म्‍हणवित असे ॥३०॥
कोणी चोरोनिया हरिभजन करी । त्‍याचा उमगूनि शिरच्छेद करी ।
अति नष्‍ट दुराचारी । पापपणे फुंदत असे ॥३१॥
प्रल्‍हाद निज भक्त उदार धीरे । प्रेमघोषे डुल्‍ले नामगजरे ।
तो हिरण्यकश्यपास कवण्या विचारे । जाला असे ते सांगा ॥३२॥
हिरण्यकश्यपे नानापरिची विदाने । रचविली त्‍या प्रल्‍हादाकारणे ।
कयाधूने विष घातले निष्‍ठुरपणे । हिरण्यकश्यपाच्या धाके ॥३३॥
अग्‍निदहनी घातला प्रल्‍हाद । पर्जन्यवेषे द्रवला गोविंद ।
हस्‍तिखाली लोटला हांसे गदगद । नामघोषे गर्जून ॥३४॥
मग प्रल्‍हाद रोविला क्षिती । तीरातुबकांचे भडिमार करिती ।
जवळ जाऊनिया भोंसकती । प्रल्‍हाद आनंदमय ॥३५॥
प्रल्‍हाद बत्तिस लक्षणी पुतळा । महा सुंदर गोजिरा कोंवळा ।
सिंधूत लोटला एक वेळा । हरि मच्छरूपे अवतरला ॥३६॥
हाती टाळ चिपळ्या घागरिया चरणी । प्रल्‍हाद घोष करी नगरभुवनी ।
ते हिरण्यकश्यपे ऐकोनि कानी । धरा धरा म्‍हणतसे ॥३७॥
मग धरोनी आणिले प्रल्‍हादाप्रती । हिरण्यकश्यप म्‍हणे सांग तुझा सारथ्‍ज्ञी ।
येरे दावू आरंभिली प्रचीति । खांबाकडे पाहिले ॥३८॥
हिरण्यकश्यपे खांबावरी घातली गदा । मग बाहेर नरसिंह निघाला सुधा ।
सायंकाळी नखे विदारिले गोविंदा । जांधेवरी घेऊनिया ॥३९॥
हिरण्यकश्यपाच्या काढूनि अंत्रमाळा । नरसिंह घातल्‍या आपुल्‍या गळा ।
प्रल्‍हादासारिखा आणिक पुतळा । हृदयी पाहे हिरण्यकश्यपाचे ॥४०॥
ऐसा दृष्‍टाचे पोटी सृष्‍ट निपजला । तेणे बेताळिसा मोक्ष मागितला ।
हे कवणिया गुणे सद्‌गुरु बोला शेख महंमद म्‍हणे ॥४१॥
प्रल्‍हादाची जन्मकथा
तेव्हा सद्‌गुरु उदार बोलते जाले । तुवा मागे दुष्‍ट सुष्‍ट पुसिले ।
या प्रल्‍हादान्याये पाहिजे वोळखिले । सेव सांगतो जालो ॥४२॥
ऐक कोणे एके अवसरी । इंद्र क्रोधायमान जाला हिरण्यकश्यपावरी ।
धरोनी आणिली त्‍याची स्त्री । दूत पाठवूनिया ॥४३॥
धरोनि आणिली हिरण्यकश्यपाची राणी । तेथे कथा करिता नारदमुनि ।
ते तिने ऐकिले श्रवणी । सहजे सहज ॥४४॥
गरोदर होती ते वेल्‍हाळा । नामश्रवण ऐकिले गर्भगोळा ।
प्रसूत जालिया प्रल्‍हाद बाळा । नाम ठेविले असे ॥४५॥
कथा विसर्जून बोलती नारद । हे स्त्री धाडा नाही तरी लागले बाध ।
मग ते धाडिली शीघ्र सिद्ध । हिरण्यकश्यपाजवळी ॥४६॥
प्रल्‍हाद बोलता चालता जाला । पंडितांपाशी पढो घातला ।
तेणे ॐ धरूनि ‘म " कार सांडिला । नामघोषी नाचे ॥४७॥
ऐसा हरिनामाचा महिमा थोर । तीर्थांव्रतांसी न कळे पार ।
ते निज सांडूनिया गव्हार । अनेक भ्रमतील ॥४८॥
स्‍वामी आणिक एक पुसतो वचनी । तुम्‍ही सांगावे मजलागुनी ।
बोलिले ते चहू खाणींची मांडणी । तयात सज्‍जन असती ॥४९॥
कवण ते सज्‍जन तुज कळले । ते तू मज सांग पा वहिले ।
आता ऐके सद्‌गुरु बोले । शेख महंमदास ॥५०॥
गुरूची शिष्‍यास संवेदना-
दृष्‍टांत चावटी करूनिया पुससी । तू बहु निःसंग जालासी ।
सांग कवणे चिथावलासी । सत्‌शिष्‍या सगुणा ॥५१॥
स्‍वामी चिथावलो तुमच्या कृपादृष्‍टी । म्‍हणोनि जाली आगमेसी भेटी ।
आणि दुजा कोण असे सृष्‍टी । चिथाविता मजला ॥५२॥
मह तुम्‍हांवाचूनि नेणे दुसरा जैसी कन्या ध्यातसे माहेरा ।
आणि वत्‍स हुंबरे धेनुक्षीरा । तैसा मी तुम्‍हांप्रती ॥५३॥
जैसे कोरड्या काष्‍टाचे बाहुले । खांब सूत्राने बोलुन बोलाविले ।
तैसे तुम्‍ही मला चेतविले । आपुल्‍या सामर्थ्ये ॥५४॥
नाना नग घडे मोडे भूषण सोनारा । तैसे भूषण दिधले दातारा ।
कवित्‍व रस बंदिस्‍त अक्षरा । तुझी तूचि बैसविसी ॥५५॥
भूषण म्‍हणजे दुःखाचे कारण
बंदिस्‍त अक्षरा तुझी तूचि बैसविसी ॥५५॥
सुतार नाचवी भूषण घोड्याचे । तैसे मज गुरूने केले साचे ।
परि चालकपण असे तुमचे मी अहं मिथ्‍या असे ॥५६॥
स्‍वामी जे जे द्याल भूषण । तेणे सत्‍य र्होल माझा अपमान ।
पहा द्रोणागिरीलागून । कैसे जाले असे ॥५७॥
भूषण सकळ विंझळाचा सांठा । धरूनी द्रोणागिरी म्‍हणवी मोठा ।
शक्ति लागता लक्ष्मण बरवंटा । हनुमंते उपडिला ॥५८॥
तेज भूषण दिधले रवि शशि । ते भ्रमण करिती दिननिशी ।
भूषण कस्‍तुरी दिधली मृगासी । तो सायासे वधियेला ॥५९॥
यालागी जनी भूषणांचा डांगोरा । तो जाणिजे कर्मखोडा बेडा ।
भावभक्तीचा बोध निवाडा । होऊ नेदी काही ॥६०॥
या नाशिवंत शरीराची भूषणे । ती महा दुःखाची कारणे ।
परी ते उंच लाधेच ना ठाणे । नीर मधुर मधुर जैसे ॥६१॥
ध्रुवाहूनि उंच पद तुमचे सद्‌गुरु । ते मज लाधावे जी विघ्‍नहरु ।
लोकत्रयी मानितील जाहीरु । मग ईश्र्वर जैसा अविनाश ॥६२॥
शिष्‍यानुसंधान-दृष्‍टांत
जैसा चंद्र द्रवे चकोर वदनी । तैसे तुम्‍ही केले मजलागुनी ।
आता का दूर धरिता दाटोनी । सेवकालागी स्‍वामिया ॥६३॥
आठवला शब्‍द तुम्‍हांसी ना पुसो । तरी कवणासी मी विश्र्वासो ।
तरी काय परदेशीपणी असो । सांगावे स्‍वामी मज ॥६४॥
मातेने बाळकासी हेडावले । ते अंगसेंगेंचि लगटले ।
तैसे मज अनुसंधान लागले । तुमच्या चरणांचे ॥६५॥
जेविता मांजर हेडावले । ते ठाया भोंवतेच भोंवो लागले ।
तैसे माझे चित्त गुंतले । तुमच्या ध्यानी ॥६६॥
महंमद निष्‍ठुरपणाची टीका । सांगतो ते स्‍वामी ऐका ।
मांजरी पीडली असे भुका । तरी पिले भक्षण करी ॥६७॥
दांती पिले धरूनि मांजरी पळे । अंतरी काही घात ना कळवळे ।
तैसे निष्‍ठुरी ममतेचे सोहोळे । तुमचे मजलागी ॥६८॥
नदीधारे नीट मीन चढे । मागे अंडियांचे सांकडे पडे ।
परतोनि पहाता मच्छ धडफुडे । होऊनि मागे लागती ॥६९॥
ऐसा असे तुमचा अनुसंधानी । म्‍हणोनि पर्वतलो निज नयनी ।
ज्ञानविज्ञानत्‍वाची मांडणी । दिसे भासे लक्षण ॥७०॥
ज्ञानविज्ञान मांडणी
मग सद्‌गुरु बोलते जाले मात । ती तव पहात होतो तुझे चित्त ।
हृदयी आलंगिले त्‍वरित । काय पुसरणार ते पूस ॥७१॥
या चहू शक्तींची मांडणी । तुम्‍ही सांगितली जी कृपावचनी ।
आणिक एक आठवले ज्ञानी । पुसावयालागी ॥७२॥
मनुष्‍यांमध्ये सिद्ध सुधारणा । धेनूंमध्ये कपिला पवित्र जाणा ।
कस्‍तुर्‍या मृग अखंडपणा । कवणे गति स्‍वामी ॥७३॥
गरुड ऐरावत वासुकी नाग । शहामृग अरबी वाघ ।
हीन यातीस ऐका पै दीर्घ । जवादि पुरतकाळी ॥७४॥
अंडज खाणीमध्ये राजहंस । त्‍यास मोत्‍याचा असे स्‍फुरस ।
हनुमंतासहि नित्‍य निज ध्याय । कवण्या गुणे ॥७५॥
रावा देखा रामनाम पावला । हुमा पक्षी पवित्र जन्मला ।
मयूर ईश्र्वरासी आवडला । कवणियास गुणे ॥७६॥
उद्भिज खाणी वनस्‍थळी । त्‍यामाजी तो चंदन परिमळी ।
वाळा वेळा पुष्‍पे नव्हाळी । कवणेपरी असे ॥७७॥
तुळसी बेल आघाडा । उत्तम औषधि पवित्र झाडा ।
अमृतफळ तांदुळ निवाडा । भक्ष पूजेलागी ॥७८॥
खारिक खोबरे अग्रचंदन । यावेगळे आणिक पवित्रपण ।
चहू खाणी वर्णिता महिमान । व्युत्‍पत्ती वाढेल ग्रंथी ॥७९॥
आता स्‍वेदज खाणी माझारी । हिरे माणिके रत्‍ने नानापरी ।
अनेक ठीक ढऊळ परोपरी । साहाकारिले असे ॥८०॥
पांच परिस पाषाण प्रतिमा । या वेगळ्या अनेक याति महिमा ।
हे सांग पा कवणिया कामा । सुफळ वचने ॥८१॥
सद्‌गुरु म्‍हणती बरवी दृष्‍टि केली । तुवा साखरेची साल काढिली ।
माझी चिंता समाधान पावली । चर्चिता गुह्य गुण ॥८२॥
ज्ञान विज्ञान मांडणी
लक्षण आता तू ऐके हो श्रोता । वोळखे शब्‍दांची व्यवस्‍था ।
कोठे फांको देऊ नको चित्ता । अंतर उल्‍हासे ॥८३॥
शिष्‍या ऐसेच होते माझ्या मनी । जे तुवा पुसावी ज्ञानविज्ञानाची मांडणी ।
सर्व मेदिनींत असे पाणी । खोदल्‍याविण न लागे ॥८४॥
मेदिनीसारिखा सद्‌गुरु दाता । कुदळीसारिखा सवे शिष्‍य खोदिता ।
तेथे निज नीराची पूर्णता । उचंबळे हृदयी ॥८५॥
या चहू शक्तीच्या चार खाणी । त्‍यामाजी सगुण अवतरे कूपाराणी ।
तिही खाणींवरी एके वचनी । सांवली कृपेची ॥८६॥
स्‍वप्न सुषुप्ति तुरिया जाण । जागृति सावध करी निजलेपण ।
हे तव कृपेचे लक्षण । परियेसी बापा ॥८७॥
जागृति आणि तुरियापण । हे तव कृपेचे महिमान ।
तिही शक्तींवरी अवलोकन । मोह पान्हा घाली ॥८८॥
जो मोहाचा येतसे उमाळा । तो जाणिजे कृपेचा कळवळा ।
पहा चराचरी वेळोवेळा । कुरवाळित असे ॥८९॥
राग हा अविद्येचा असे जाणे । मोहे धावे ते कृपे ठाणे ।
हांसे वाटै ते महदेचे कारणे । अनेक अनेक भासे ॥९०॥
शक्ति चैतन्या चेतना करी । महदा ते जाणिजे कारभारी ।
अविद्या निजवितसे अघोरी । निद्रेच्या अंगसंगे ॥९१॥
निद्राशक्ति
वोळखे निद्राशक्ति महाकाळी । या तिही शक्तींवरी जयेची धुमाळी ।
सुषुप्तींत गोजिरी होऊनि छळी । लिंगदेहसंगे ॥९२॥
निद्राशक्ति महा प्रचंड जाणा । तियेचा धाक साही दर्शना ।
अनेक चराचर स्‍थापुनी भ्रमणा । अकळ लोपी ॥९३॥
सांगतो निद्रा शक्तीचे घर । त्रिकुटातळीचे असे विवर ।
तेथूनि लढती किन्नर । मदन चैतन्याचे ॥९४॥
ज्‍यास असे कृपाशक्तीचा पान्हा । त्‍यास निद्रा लागे ना सत्‍य जाणा ।
अखंड उन्मयी मैदाना । प्रेमे डुल्‍लतसे ॥९५॥
ते सदा सावधपणे निजेले । आपण आपणाते विसरले ।
मरणास मारूनिया मेले । शूरत्‍व साजे तया ॥९६॥
ते जनासी दिसती वेडे बावळे । अंतरी भोगिती ब्रह्मसुखाचे सोहोळे ।
जन विजन त्‍यासी न्याहाळे । परमात्‍मा जैसा ॥९७॥
ते सर्व भोगूनिया अभोक्‍ते । विटाळी असोनि विटाळा नेणते ।
जैसे दर्पणावरी श्र्वान मुते । भास अतीतपणे ॥९८॥
निद्रा मुरोनि उन्मनि प्रकाश । स्‍वरूपी लय लागे सावकाश ।
ब्रह्मानंदे प्रेमबोध उल्‍हास । ते पूस पै शिष्‍या मज ॥९९॥
हे इतुके ऐकोनि गुह्य गुज । शेख महंमद म्‍हणजे गुरुराज ।
स्‍वामी निज कळा सांगावी मज । जीव निद्रा पळेसी ॥१००॥
प्रसंग समाप्त
जीव निद्रा पळोन जाय तत्त्वता । प्रेमे लागे उन्मनी अवस्‍था ।
ते मज सांगावे जी प्रेम महंता । गुह्य मायबापा ॥१०१॥
आता ऐक पा एकांतीचा उद्गार । बोले सद्‌गुरु होऊनि उदार ।
प्रकट न करावे जनाभितर । संत कोपतील तूते ॥१०२॥
प्रसंग पहिल्‍यापासूनि दुसरा । समाप्त आरंभिला तिसरा ।
सावध अनुभवी अनुसरा । शेख महंमद म्‍हणे ॥१०३॥
सद्‌गुरु म्‍हणजे शेख महंमदास । तिसरे प्रसंगी होऊनिया उदास ।
काय पुसणार ते मज पूस । ‘ना-भी " कार दिधला ॥१०४॥

समाप्त

📖 वाचा